رُلدُۄ نیں دِہاڑی گئے نیں نال دے کامِیاں دے مُۄںہۄں وڈّے وڈّے کہِںدّے کہائُںدے گھراں دِییاں کُڑِییاں بارے سُݨِیا کِہ کِویں آپݨے آپ وِیاہ کرا لَیںدِییاں نیں ۔ اُہ وی گھرۄں بھجّ کے ۔ ماپِیاں دی پتّ ٹھاݨِیاں چ رُلدی ہَے تے لۄک جِہڑے مُۄںہ جۄڑ جۄڑ گلّاں کردے نیں اُہ وکھّ٬ ناں کِتے کھڑھن جۄگے٬ ناں بَیٹھݨ جۄگے۔ کِہۄ جِہی پُٹھّی 'وا وگ پئی ماں-پِئۄ٬ بھَیݨ-بھائی سبھ دا پِیار مِںٹّاں 'چ بھُلّ جاںدِییاں نیں مر جاݨِییاں۔ رُلدُۄ تاں جِویں سُنّ ہۄ گِیا سی سُݨ کے ۔ اُس دی آپݨی دھی وی سی سۄلاں ستاراں کُ سالاں دی رُلدُۄ دے دِماغ وِچّ اِکّ چِںتّا اُبھّر آئی۔ جدۄں اُہ شام نُۄں گھر آئِیا تاں اُس نیں دیکھِیا گُیاںڈھِییاں دا چار پںجّ سال دا مُںڈّا گۄلُۄ اُس دی دھی نِکّی کۄل کھڑھا سی۔ اُہ بڑے پِیار نال اُس نُۄں کُجھ کہِ رہی سی۔ جدۄں نِکّی نیں رُلدُۄ نُۄں دیکھِیا تاں پھٹاپھٹ مُںڈّے دے ہتھّ کُجھّ پھڑائِیا۔ مُںڈّے نیں آپݨا ہتھّ بُنَیݨ ہیٹھ لُکۄ لِیا تے بھجّ گِیا۔
"کی لَیݨ آئِیا تی اُئے ?" رُلدُۄ گۄلُۄ دی باںہ پھڑن لگِّیا پر اُہ ہتھّ نہِیں آئِیا۔
"کُس نی باپُۄ اُۄئیِں کھیڈدا کھیڈدا آ گِیا۔" رُلدُۄ دی تسلّی ناں ہۄئی۔ پر اُہ چُپّ کر گِیا۔
"تیری ماں کِتھّے ہَے؟"
"اُہ تاں ماسی دا پتا لَیݨ گئی اےَ٬ دسّ کے تاں گئی اےَ تَینُۄں...... ستّے نُۄں نال لَے گی کہِںدّی تڑکے سدیہاں آ جُۄں۔"
" ایہناں دے پتِیاں نیں اڈّ مار لے.......جاݨ دی کی لۄڑ تی... پھُۄن کر کے پُچھّ لَیںدی۔ اِکّ تاں اُۄں چںدّرا ٹَیم آ گِیا.... دُنِییاں کہِںدّی اےَ گھرۄں باہر ناں نِکلۄ۔ کمّ اےَ ...اُہ مساں مِلدَے....ایہنُۄں پتا نی کدۄں متّ آئۄُ۔"
رُلدُۄ بُڑبُڑ کردا ہتھّ پَیر دھۄ کے چُلّہے مُۄہرے پھٹّی تے بَیٹھ گِیا۔ کُڑی نیں تِنّ-چار رۄٹِییاں 'کٹھِّییاں ہی تھالھی وِچّ رکھّ کے پھڑائیِیاں۔ پاݨی دا کَۄلا بھر کے کۄلھ رکھّ دِتّا رُلدُۄ نیں رۄٹِییاں دیکھ کے کِہا٬
"مَیں نی رۄٹی ہۄر لَیݨی٬ تُۄں وی کھا لَے۔"
"کۄئی ناں باپُۄ مَیں پھیر کھا لئۄُں ۔"
دھی ولّ دیکھدِیاں اُہ سۄچ رِہا سی نِکّی سِیاݨی تاں بتھیری اےَ۔ پر کی پتا بُدھّی کِہڑے ویلے پُٹھّے پاسے گھُمّ جاوے۔ پِئۄ نُۄں رۄٹی پھڑا کے کُڑی نیں بٹھّلھ چُکّ کے پَۄڑی دے ڈںڈّے 'تے پَیر رکھِّیا۔ رُلدُۄ نُۄں کمبّݨی جِہی چھِڑی۔
" باپُۄ مَیں پاتھِییاں لِیاواں کۄٹھے تے سُکّݨِییاں رکھِّییاں ہۄئیِیاں نیں۔" اُس نیں کۄئی جواب ناں دِتّا۔ نِکّی چھیتی ہی پاتھِییاں لَے کے ہیٹھاں آ گئی۔
رُلدُۄ تۄں سارِییاں رۄٹِییاں نہِیں کھادھِییاں گئیِیاں اُس نیں اِکّ رۄٹی بِیہی وِچّ بَیٹھے کُتّے نُۄں پا دِتّی۔
" رۄٹی کُتّے نُۄں کاہنُۄں پا تی باپُۄ..?"
" درویش اےَ وِچارا اِہنے کِہڑا آکھݨَے بی مَینُۄں رۄٹی دے دۄ ۔" رُلدُۄ تھۄڑھا چِر باہر ای بَیٹھا رِہا۔ اجّ اُس نُۄں بِیہی وِچّۄں لںگھّدے مُںڈّے وی وِہُ ورگے لگّ رہے سن۔ جے کۄئی اُہناں دے گھر ولّ دیکھدا تاں اُس نُۄں ہَۄلی جِہی گالہ کڈھّدا تے کلّا ہی بَیٹھا بُڑبُڑائُںدا۔
" باپُۄ ! آہ کھیسی دی بُکّل مار لَے.... ٹھںڈھّ ہۄ گی۔" نِکّی نیں کھیسی پھڑائُںدِّیاں کِہا۔
" تُۄں کمّ نبیڑ لَے پہِلاں...۔" اُہ کھِجھ کے بۄلِیا۔
" مَیں سارے کمّ نبیڑ لے ۔" رُلدُۄ نیں آلے دُیالے دیکھِیا...سچّی سارے کمّ نِبّڑے ہۄئے سن۔ اُہ اُٹھّ کے اںدّر چلا گِیا۔
رُلدُۄ نُۄں نِیںد نہِیں سی آ رہی۔ اُس دے دِماگ وِچّ کامِیاں دِییاں کہِییاں گلّاں گھُمّ رہِییاں سن۔ پھِر نِکّی نیں گۄلُۄ نُۄں کاگذ دا ٹُکڑا پھڑائِیا سی۔ اُہدے وِچّ کی لِکھِیا ہۄئۄُ؟ کِیہنُۄں بھیجِیا ہۄئۄُ؟ اُس دا جِیء کردا سی کُڑی دا گلا گھُٹّ دیوے۔ بدنامی نالۄں تاں چںگّا ای اےَ مر جاوے۔ نِکّی نُۄں وی نِیںد نہِیں سی آ رہی۔ اُس نیں اُٹھّ کے پاݨی پِیتا تے بتّی بُجھا دِتّی۔
بِیہی والِییاں لائیِٹاں دا چانݨ درواذے دِییاں جھِیتھاں وِچّ دی اںدّر آ رِہا سی۔ اُہ مںجّے تے کِنّی دیر بَیٹھی رہی۔ رُلدُۄ تھۄڑھا کھںگھِّیا کُڑی چُپّ کرکے لیٹ گئی۔ وار وار پاسے پرتدی رہی۔ اگّے تاں کدے نہِیں سی کردی اِس ترہاں۔ کُجھّ دیر بائد کُڑی دی ہِلجُل بںدّ ہۄئی۔ رُلدُۄ دا من وی ٹِک گِیا۔ تھکِّیا ہۄݨ کرکے اُس دی اکھّ لگّ گئی۔ ادھّی کُ رات نُۄں کھڑکا ہۄئِیا تاں رُلدُۄ دی اکھّ کھُلّہ گئی۔ اِکّ پرچھاواں اُہناں دے ٹرںکّاں والے پاسے نذرِیں پِیا۔ اُس نیں مںجّے دی باہی نال بِسترے ہیٹھاں رکھّے گںڈّاسے نُۄں ہتھّ پائِیا۔ دھِیان نال دیکھݨ تے اَۄرت دا آکار لگِّیا ہۄر نِیجھ نال دیکھِیا تاں نِکّی سی۔ اُہ ٹرںکّ نُۄں تھۄڑھا کُ کھۄلہ کے اُس وِچّۄں کُجھ کڈھّ رہی سی تے پھِر مںجّے تے آ پئی۔ رُلدُۄ نُۄں سِرف کاگذاں دا کھڑاک ہی سُݨِیا اُہ سُنّ ہۄ گِیا۔ اُس تۄں بائد رُلدُۄ نہِیں سُتّا۔ اُٹھّ کے بُۄہے نُۄں اںدّرۄں ہی جِںدّا لا دِتّا تے چابی آپݨے کۄل رکھّ لئی۔ کُڑی نیں اِکّ دۄ وار اُٹھّ کے پاݨی پِیتا۔ اُہ سویرے تھۄڑھا دیر نال اُٹھّی۔ اُس دے اُٹھّݨ تۄں پہِلاں رُلدُۄ نیں جِںدّا کھۄلہ دِتّا۔ اُہ سۄٹی چُکّ کے باہر کھیتاں ولّ نُۄں ہۄ تُرِیا۔ پتا نہِیں کی دِماگ وِچّ آئِیا۔ رستے وِچّۄں ہی مُڑ آئِیا۔ گھرے آ کے دیکھِیا بُۄہے نُۄں کُںڈّا لگِّیا سی کُڑی گھرے نہِیں سی۔ رُلدُۄ دِییاں لتّاں اُس دے سرِیر دا بھار جھلّݨ تۄں مُنکر ہۄݨ لگِّییاں اکھّاں اگّے نہیرا آئُݨ لگّا دھرتی گھُمّدی جاپی۔ اکھّاں بںدّ کر کے دۄویں ہتھّاں نال سۄٹی گھُٹّ کے پھڑ لئی متھّا سۄٹی نال لا کے بَیٹھ گِیا۔ ذمِین پھٹݨ دی اُڈِیک کرن لگِّیا جاں شائِد دُیا وی کر رِہا سی۔ آپݨے آپ نُۄں لاہنتاں پا رِہا سی اُہ کِئۄں گھرۄں گِیا۔
"باپُۄ کی ہۄ گِیا....اَیںہ کاہتۄں بَیٹھ گِیا؟" نِکّی نیں کۄل نُۄں ہۄ کے پُچھِّیا۔
" کِدھر گئی تی تُۄں ?" رُلدُۄ تھۄڑھا سمبھّلِیا۔
" آٹا لَیݨ گئی تی گۄلُۄ کے گھرۄں ..آپݨے ہَے نی پِہائُݨ آلھَے۔"
گۄلھُۄ دا ناں سُݨ کے اُس نُۄں کچِیچی جِہی چڑھی۔ نِکّی رۄٹی پاݨی دا آہر کرن وِچّ رُجھّ گئی۔ رُلدُۄ اںدّرۄں چھۄٹی جِہی مںجّی چُکّ لِیائِیا اتے اُس اُتّے ہی ٹیڈھا جِہا ہۄ کے پَے گِیا۔ پھِر اُٹھّ کے اںدّر چلا گِیا۔ آٹے والے پِیپے وِچّ ہتھّ مارِیا٬ سچِّیں کھالی سی۔ اَینے نُۄں رُلدُۄ دی گھروالی کَیلۄ آ گئی۔ آئُںدِیاں ہی رُلدُۄ نُۄں بۄلی٬
" دِہاڑی تے نی گِیا ?"
" اجّ چِتّ نی راجی۔" اُہ بیچَینی وِچّ کدے اںدّر جاوے تے کدے باہر۔
"جے چِتّ نی راجی دوائی لِیا...... پَے جا ٹِک کے۔" کَیلۄ نیں دیکھِیا پاݨی والے بھاںڈے وی کھالی پئے سن۔
"ناں پاݨی بھرِیا اجّ.... اِکّ دِن وگ جاں کِتے..... سارے ٹبّر نُۄں مَۄج لگّ جاںدی اےَ.... کمّ چھڈّ چھڈّ بہِ جاںدے نیں سارے۔"
"بیبے! مَیں پاݨی بھرن جاݨ لگّی تی باپُۄ کہِںدّا ٹُۄٹی 'تے باہلھی بھِیڑ اےَ..... اجے ناں جاہ۔" نِکّی نیں بالٹی چُکّدِیاں کِہا۔
"جاہ وے... اجے ہَیگا ٹَیم بھجّ جا سکُۄل نُۄں۔ سارا دِن پَیر ماردا پھِریںگا ایتھے۔ ماسٹر وِچارے گھرۄں لَیݨ آئُݨگے نہِیں تاں پھیر ۔ " مُںڈّے دا بستا پھڑائُںدِیاں کِہا۔
" سکُۄلاں دا کِہڑا پتا لگّدَے.... کدۄں بںدّ کر دیݨ۔" کَیلۄ نیں شائِد آپݨے آپ نُۄں آکھِیا۔
"رۄٹی تاں کھا لَیݨ دے اُہنُۄں۔" رُلدُۄ نیں مُںڈّے ولّ دیکھ کے کِہا۔
"رۄٹی کھوا کے بھیجے آں ایہدی ماسی نیں۔"
کُڑی پاݨی لَیݨ چلی گئی تے مُںڈّا سکُۄل۔ رُلدُۄ نیں مَۄکا دیکھ کے کَیلۄ نُۄں کلّہ سُݨِییاں سارِییاں گلّاں سُݨا دِتِّییاں۔
" مَینُۄں پتَے سارِییاں گلّاں دا..... بھاویں پںجّے اُںگلاں برابر نی ہُںدِّییاں پھیر وی آپاں دھِییاں بھَیݨاں والِیاں نُۄں اِہ گلّاں سۄںہدِییاں نی۔"
رُلدُۄ ہَیرانی نال دیکھ رِہا سی کِہ اَۄرتاں دے گلّ پچدی تاں نی ہُںدّی۔ پتا نی اِہنے کِویں پچا لی۔
کَیلۄ گُسّے والی تاں ذرُۄر سی پر گھر پرِوار سمبھّال کے رکھّݨ والی اَۄرت سی۔ کمّ نُۄں تاں ہتھّاں پَیراں نال لا کے لَے جاںدی۔ جِنّا کمّ کردی اۄنا ہی ودھّ گُسّا آئُںدا۔
"تُۄں ہۄر ناں کِسے کۄلے بھکائی مار دِیں۔" اُس نیں رُلدُۄ نُۄں تاڑنا کِیتی۔ اِس تۄں بائد رُلدُۄ نیں پتا نہِیں کی کِہا اُہ متھّا پھڑ کے بہِ گئی۔ اِنے نُۄں کُڑی پاݨی لَے کے آ گئی تے پاݨی تَۄڑے وِچّ پا دِتّا۔
"لِیا پھڑا اُرہاں بالٹی.... مَیں لِیائُنی آں پاݨی۔" اُہنے کُڑی ہتھّۄں بالٹی کھِچّ لئی۔ کُڑی دا ہتھّ سُۄتِیا گِیا اُس نیں لال ہۄئیِیاں اُںگلاں نُۄں جھٹکِیا تے ماں ولّ ہَیرانی نال تکِّیا۔ کَیلۄ بہُت بیچَین سی ٹُۄٹی تۄں پاݨی دی بالٹی بھر کے لِیائُݨ تکّ اُس دے اںدّر پتا نہِیں کی گھمسان مچِّیا ہۄئِیا سی۔ اںدّر دا پھِکر چِہرے 'تے ساف جھلک رِہا سی۔ اُس نیں رُلدُۄ کۄل جا کے ہَۄلی دیݨے پُچھِّیا٬
"تَینُۄں پکّا پتَے بئی نِکّی نیں گۄلُۄ نُۄں کُس پھڑائِیا تی۔"
"ہاں....... اُہنے بُنَیݨ ہیٹھاں لُکۄ لِیا اتے مَینُۄں کاگت لگِّیا...... تَینُۄں کِہا تی٬ کُڑی نُۄں ناں پڑھا۔ اکھے چار اکھّراں دی سِیاݨُۄ ہۄ جُۄ پںجّ ستّ جماتاں کرا لَینے آں۔ ہُݨ سامبھ لَے آودی نُۄں پتا نِیں کِیہنُۄں پائُںدِیئَے چِٹھِّییاں....۔"
"جے ہُݨ بۄلِئَں سِیرمے پی جُۄں...... پہِلاں تیرے.... پھِر تیری دھی دے۔" رُلدُۄ دی گلّ پُۄری ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی کَیلۄ نیں پُۄرے گُسّے نال دںدّ کرِیچدِیاں پر دبوِیں آواذ 'چ کِہا۔
کَیلۄ نںگّے پَیرِیں ہی گۄلُۄ ہُراں دے گھر ولّ تُر پئی۔
" ہے سچّے پاتشاہ! لاج رکھِّیں۔" اسمان ولّ دیکھ کے دۄویں ہتھّ جۄڑے۔
گۄلُۄ دی ماں بِمار سی اُہ ہَۄلی ہَۄلی بھاںڈے ماںج رہی سی تے نالے ہُۄںگر جِہی مار رہی سی ۔ کَیلۄ وِہڑے وڑدِیاں ہی اِدھر اُدھر دیکھݨ لگّی۔ اُس دِییاں نذراں گۄلُۄ نُۄں لبھّ رہِییاں سن۔
"ہۄر ٹھِیک اَیں بھَیݨے.....?" اُس نیں گۄلُۄ دی ماں دی ہالت دیکھ کے پُچھِّیا۔ گۄلُۄ دی ماں نیں تکلِیف ہُںدِّیاں وی 'ہاں' وِچّ سِر ہِلا دِتّا۔
"کلّہ آتھݨے گۄلُۄ رۄوے..... کہِںدّا بھُکھّ لگّی اےَ.... مَیتھۄں اُٹھِّیا نی گِیا تاپ چڑھِیا پِیا تی اںتّاں دا۔ پھِر باہر نُۄں تُر گِیا رۄںدا رۄںدا۔ بچاری نِکّی نیں رۄٹِییاں کاگت 'چ لپیٹ کے دے 'تِییاں امبّ دے 'چار نال..... اُہی کھا کے سَۄں گِیا۔" بۄلدِیاں بۄلدِیاں اُہ کھںگھّݨ لگّی۔ گۄلُۄ دی ماں دی گلّ سُݨ کے کَیلۄ دا من شاںت ہۄ گِیا۔
" کۄئی ناں بھَیݨے رۄٹی دی کی گلّ اےَ٬ جُیاکاں تۄں بھُکھّ نی جھلّی جاںدی۔ ساڈی نِکّی تے اُہدا پِئۄ وی بھُکھّ نی جھلّ سکدے۔" کَیلۄ نُۄں گۄلُۄ بارے پُچھّݨ دی ذرُۄرت ہی ناں پئی۔
"بھَیݨے تُۄں ٹِیکا ٹُۄکا لوا لَے۔ کمّ کرن نُۄں تاں مَیں نِکّی نُۄں بھیج دِنّی آں۔ تُۄں پَے جا 'رام کر۔ اِکّ تاں آہ نپُتّے دی کنۄنا کنُۄنا نوِیں بِماری چلّ پی.... لۄکاں دِییاں گلّاں سُݨ سُݨ کے ای دِل بَیٹھݨ لگّ جاںدَے....۔" کَیلۄ کاہلے کدمِیں آپݨے گھرے آ گئی اُس نیں نِکّی نُۄں کمّ کرن لئی گۄلُۄ دے گھرے بھیج دِتّا۔ رُلدُۄ اںدّر بَیٹھا دںدّ کرِیچ رِہا سی۔ کَیلۄ نیں اںدّر آ کے رُلدُۄ نُۄں رۄٹِییاں دیݨ بارے دسّ دِتّا۔
" پر اُہنے لُکۄئیِیاں کِئۄں... نالھے مَینُۄں دیکھݨ سار بھجا 'تا۔"
" اۄہنُۄں پتَے ...بئی میرا پِئۄ کِسے نُۄں پِںڈّے دی جُۄں دے کے تاں راجی نی....ڈر گی ہۄئۄُ بی تُۄں کلیش کریںگا پھیر ۔"
" ٹرںکّ کِئۄں کھۄلہِیا پھیر ? "
اِس گلّ نیں کَیلۄ نُۄں وی تھۄڑھا پھِکر وِچّ پا دِتّا۔ بِسترِیاں والے مںجّے دی کھلّ وِچّ ٹرںکّ پِیا ہۄئِیا سی۔ کَیلۄ بُڑبُڑ کردی پہِلاں بِسترے سُیارہے کر کے رکھّݨ لگّی۔ بِسترے وِچّۄں ریتا جِہا جھڑِیا۔
" بِسترے تاں جھاڑ کے رکھّ دِیا کرۄ۔" اُس نیں رُلدُۄ نُۄں کھِجھدِیاں آکھِیا۔
" تُۄں جِہڑا کمّ کرنَے اُہ کر پہِلاں۔" رُلدُۄ وی اگّۄں کھِجھ کے پِیا۔
کَیلۄ نیں کُجّے وِچّۄں چابی چُکّی ٹرںکّ نُۄں لگّی جِںدّی کھۄلہݨ لگّی۔ پر اُہ تاں پہِلاں ای کھُلّہی ہۄئی سی۔
" آہ دیکھ لَے.... جِںدّی وی کھُلّہی ہۄئی اےَ۔" رُلدُۄ نُۄں آپݨی گلّ دا جِویں سبُۄت مِل گِیا ہۄوے۔
" دیکھ کے کۄئی مُںڈّا.... جِہا جا وی مِلدا ایس کُڑی دا رسّا تاں لبہیٹ دِنّے آں اَیتکِیں۔ "
" تُۄں چُپّ کر کے کھڑھا رہِ۔"
" تُۄں ٹرںکّ وِچّ سمان دیکھ۔ " دۄویں اِکّ دُۄجے نُۄں کھِجھّ کھِجھّ پَے رہے سن۔
"ٹرںکّ 'چ دسّ تیرا کی رکھِّیا ہۄئِیا... دۄ چار کپّڑے نیں.....۔" ٹرںکّ پھرۄلدِیاں کَیلۄ بۄل رہی سی۔ پر اںدّرۄں اُہ وی ڈری ہۄئی سی۔
" سارا سمان پِئَے..... آہ اِکّ دۄ چاںدی دِییاں ٹُۄمڑِییاں کرا کے رکھِّییاں ہۄئیِیاں نیں اُہ وی پئیِیاں نیں۔" کَیلۄ اِکّ دم تْربھکی۔ ٹرںکّ کھُلّہا چھڈّ کے اُس نیں کُڑی دا بِسترا جھاڑِیا بھۄرا چُۄرا جِہا جھڑِیا۔ اُس نیں اُںگلِییاں نال چُکّ کے دیکھِیا۔ اُس دے چِہرے دے ہاو-بھاو بدل رہے سن۔
" کی ڈرامے جے کری جانی اَیں.... دسّ تاں سئی کی نی ہَیگا ایہدے 'چ ?"
کَیلۄ نیں ٹرںکّ وِچّۄں بِسکُٹاں دی ڈبّی کڈھّی جۄ آئے گئے واستے لُکۄ کے رکھّی ہۄئی سی۔ ڈبّی کھُلّہی ہۄئی سی۔
" کی ہۄئِیا؟ " رُلدُۄ نیں کاہلی وِچّ پُچھِّیا۔
" تُۄں اجے وی نی سمجھِیا ? نِکّی نیں آودِییاں رۄٹِییاں گۄلُۄ نُۄں دے 'تِییاں تے آپ ساری رات بھُکھّی .......اۄ میرِیا ربّا ایس پاپی نیں کی کُپھر تۄلِیا۔" کَیلۄ اُتھّے ہی کںدھّ نال ڈھۄء لا کے بَیٹھ گئی تے رُلدُۄ باہر نُۄں کھِسک گِیا ۔