برتانِییا وسّدا٬ پیشے ولّۄں سفل مَیڈِیکل ڈاکٹر٬ ڈا. کرنَیل شیرگِلّ اِکّ جاݨِیا-پہِچاݨِیا پرواسی ساہِتکار ہَے۔ اُسنے کوِتا٬ کہاݨی اتے ناول دی وِدھا وِچّ بڑی نِپُنّتا نال کلمی جَۄہر وِکھائے ہن۔ ’مَیمۄری لین‘ کہاݨی سںگّْرہِ وِچّ ڈا. شیرگِلّ نیں آپݨِییا دسّ کہاݨِییاں نال دستک دِتّی ہَے۔ اِستۄں پہِلاں اُسدے پہِلے کہاݨی سںگّْرہِ ’پںدّرواں لال کراس‘ دے 1992 تۄں لَے کے ہُݨ تکّ چار سںسّکرݨ پْرکاشِت ہۄ چُکّے ہن۔ کہاݨی تۄں بِناں اُس دے دۄ کاوِ سںگّْرہِ: ’ہُݨ مَیں اجنبی نہِیں‘ (2019) اتے کاوِ سںگّْرہِ ’کَۄݨ سُۄتردھار‘; اتے ناول ’لاکڈائۄُن الفا‘ چھپّ چُکّے ہن۔ ناول ’لاکڈائۄُن الفا‘ دے شاہمُکھّی اتے اںگّریذی انُواد وی پْرکاشِت ہۄ چُکّے ہن۔ ڈا. شیرگِلّ دے کھۄج-کارج اتے بِمارِییاں سبںدھّی کِتابچے وی اںگّریذی وِچّ اُپلبھّد ہن۔

ساڈی ہتھّلی سںکھّیپ وِچار ادھِین ’مَیمۄری لین‘ وِچّ پْرکاشِت اُہ کہاݨِییاں ہن جِہناں دا وِشا وستُۄ سارے وِشو وِچّ وِچّر رہے اتے وِشیش کرکے پرواس بھۄگدے اتے دِنۄ-دِن سرِیرک اتے من کرکے کھںڈِّت ہُںدّے جا رہے اُہناں پںجّابِییاں نال ہَے جِہناں نیں برتانِییا دی دھرت نُۄں ہی ہُݨ آپݨا گھر اتے کارج کھیتر بݨا لِیا ہَے۔ بھُۄگۄلِک تَۄر تے اِہناں کہاݨِییاں دا پِچھۄکڑ کانُۄنی جاں غَیر-کانُۄنی تَۄر تے برتانِییا آئے—آ کے پرواسی بݨے— ایشِیئن خِتّے دے مُۄل واسِییاں نال ہی ہَے۔ وِچار نُۄں اگہاں تۄرن تۄں پہِلاں اِہناں کہاݨِییا دے پِٹھّ پِچھّے کارج شِیل کُجھ ورتارِیاں دا ذِکر کرنا ساڈی سۄچ لئی راہ پدھرا کرن وِچّ سہائی ہۄویگا۔

برتانِییا وِچّ رچے جا رہے پںجّابی ساہِت دے ’اِتِہاس دی اُمّر کۄئی بہُتی لمّیری نہِیں’۔ بھارت نُۄں آذادی مِلݨ دے تھۄڑا چِر مگرۄں بھاو 1952-53 تۄں ہی آپݨی آرتھک ہالت سُدھارن لئی پںجّاب/بھارت واسِییاں ولّۄں برتانِییا آئُݨ دی کِرِیا آرمبھّ ہۄ گئی سی۔ پھِر 1962 وِچّ ’اِمِیگریشن اَیکٹ‘ نال برتانِییا آ وسّݨ اتے کمّاں-کارجاں لئی وائۄُچر مِلݨے آرمبھّ ہۄ گئے۔ پہِلاں آم کامے آئے سن پھِر پڑھِیا-لِکھِیا ورگ وی آئِیا۔ پر کمّ سبںدھّی وائۄُچراں ادھِین آئے لۄکاں دی کھُشی اُدۄں اُڈّ-پُڈّ گئی جدۄں اُہناں ویکھِیا کِہ ’وائۄُچر‘ ہۄݨ دے باوجُۄد چںگّے کمّ لبھّݨے اتے مِلݨے اَۄکھے ہن۔ ٹکّراں مارن اُپرںتّ سۄجھی پئی کِہ وائۄُچراں ادھِین آئے لۄکاں نُۄں ’بلُۄ-کَۄلر جَۄبذ‘ بھاو آم مذدُۄری دے کمّاں لئی ہی سدِّیا گِیا سی۔ اکادمِک ڈِگرِییاں دھرِییاں دِییاں دھرِییاں رہِ گئیِیاں۔ اِںڈِییا تۄں اِتھّے آئے بہُتے پڑھے-لِکھے اتے ادھِیاپک تبکے دے لۄکاں نُۄں مُڈھّلے سمیں وِچّ مذدُۄراں والا کمّ ہی کرنا پِیا جاں پھِر پۄسٹ آفِس وِچّ ’چِٹھّی-رسَیݨ’ جاں بسّاں دی ڈرائِوری دا۔ ادھِیاپن دے کارجاں جاں ہۄر کِتِّیاں وِچّ نَۄکرِییاں پراپت کرن لئی بہُتِیاں نُۄں مُڑکے ’تھۄڑھی جاں بہُ-چِری‘ ہۄر وادھُۄ دی ’برتانوی اکادمِک‘ یۄگتا پراپت کرن لئی پڑھنا پِیا۔ کانُۄنی تَۄر تے آئے اِہناں آواسِییاں دا پرواسی بݨن دا سفر کافی چُنَۄتِییاں بھرِیا اتے تردّد دا رِہا۔ آواس دی کانُۄنی آگِیا سماپت ہۄݨ اُپرںتّ غَیر-کانُۄنی تَۄر تے آئُݨ والِیاں نیں جِس ترہاں دِییاں کٹھِنائیِیاں اتے کشٹاں بھری ذِںدّگی دا ساہمݨا کِیتا اُسدی جھلک سانُۄں ڈا. شیرگِلّ دِییاں کئی کہاݨِییاں وِچّۄں مِل جاںدی ہَے جِسنُۄں پڑھدِیاں پاٹھکاں نُۄں پرواسِییاں دے سںگھّرش اتے سںتّاپ سبںدھّی جاݨکاری مِلدی ہَے۔

درئسل ڈا. کرنَیل شیرگِلّ برتانِییا وِچّ جدۄں1976 وِچّ پُجِّیا تاں برتانِییا وسّدے پرواسی نسلی وِتکرے اتے ہۄر بہُت سارِییاں کمّ-دھںدھّے اتے رہِݨ-بہِݨ سبںدھّی دِکّتاں دا ساہمݨا کردے آ رہے سن۔ سارے برتانِییا وِچّ وکھّ وکھّ تھاواں تے گُردُیارے٬ مسجِداں اتے مںدّر آدِ اُسرّ رہے سن جاں اُسّر چُکّے سن۔ بہُت سارے ایشِیائی وکھّ وکھّ ترہاں دِییاں نَۄکرِییاں کر رہے سن۔ لۄکی بیکار وی سن اتے کمّاں دی بھال وِچّ وی۔ کئیِیاں نیں آپݨے چںگّے کارۄبار وی کھۄلہ لئے سن۔ گلّ کی پرواسی آپݨِییاں جڑھاں برتانِییا وِچّ چںگّی ترہاں جمائُݨ دے آہر وِچّ سن۔ ڈا. شیرگِلّ نیں بہُت جلد ہی آپݨے آلے-دُیالے نُۄں بھامپِیا اتے آپݨے بھائیِچارے دِییاں سارِییاں ہی وِہارک٬ نِتاپْرتی دِییاں جٹِل اتے بھاوناتمک سمسِّیاواں نُۄں سمجھ لِیا۔ ڈاکٹری کِتّے نیں وی اُسدی سہائِتا کِیتی۔ آپݨی وِگِیانک سۄچ راہِیں اُسنے پرواسِییاں دِییاں سارِییاں ہی سمسِّیاواں نُۄں ناں کیول ذاہرا تَۄر تے سمجھِّیا سگۄں بھاوناتُمک تَۄر تے وی ڈُںگھّائی وِچّ پُجّدِیاں اتے منۄوِگِیانک تَیہاں پھرۄلدِیاں پاٹھکاں دی کچہِری وِچّ سفلتا نال پیش وی کِیتا۔ پںجّابی دے نامور آلۄچک س. ہرمِیت سِںگھّ اٹوال نیں تاں ہی تاں ڈا. کرنَیل شیرگِلّ نُۄں ’سمیں نُۄں سمجھدا ساہِتکار‘ آکھِیا ہَے جۄ کِہ بِلکُل سہی ہَے۔ کِئُںکِہ سمیں دی گتی نُۄں سمجھݨ اتے سمیں دی تۄر نال کدم مِلا کے چلّݨ دا چلن لِکھاری لئی مہتّو پُۄرن منِّیا جاںدا ہَے۔

’مَیمۄری لین‘ کہاݨی سںگّْرہِ دی پہِلی کہاݨی ’مَیمۄری لین‘ ہَے جِسنُۄں اُداہرݨ وجۄں ذرا کُ وِستھار دیݨ دی کھُلہ لَے رِہا ہاں کِئۄں جۄ اِہ کہاݨی اِس کہاݨی سںگّْرہِ دی چُۄل ہَے۔ دھُرا ہَے۔ اِس کہاݨی دے نام نُۄں ہی سںگّْرہِ دا نام Memory Lane دِتّا جاݨا اہِمِیئت رکھّدا ہَے۔’مَیمۄری لین‘ بُہ-ارتھی شبد-جُٹّ ہَے۔ سِدھّا جِہا اِکّ ارتھ سڑک/گلی/مہلّے نال ہَے جِویں کِہ ’رۄڈ‘ جاں ’لین’۔ اسل مُہاورا ہَے: Trip down Memory Lane پِچھّے بِیت چُکِّییاں گھٹناواں جاں مَۄکِیاں نُۄں چیتے کرنا جاں اُہناں سبںدھّی گلبات کرنا۔ سارِییاں ہی کہاݨِییاں لیکھک ڈا. شیرگِلّ دے ہںڈھّائے ہۄئے جِیون دی ’یاد پٹاری‘—مَیمۄری لین— دی ہی دھرۄہر ہن۔

’مَیمۄری لین‘ کہاݨی دِییاں چار مُکھّ گھٹناواں ہن جِہناں نُۄں بہُت ہی سُںدّر ڈھںگّ نال گُںدّ کیکہاݨِیکار نیں کہاݨی دی سِرجݨا کِیتی ہَے۔ کہاݨی دا گھٹنا کْرم اُس ڈھںگّ نال نہِیں درسائِیا گِیا جِویں اِہ واپرِیا۔ مِسال وجۄں ویکھِیا جاوے تاں اِس کہاݨی دے اگہاں درج چھے بھاگ ہن:

1. ’مَیمۄری لین‘ دا مُکھّ پاتر بچن سِںگھّ پںجّاب تۄں برتانِییا وِچّ جائلی پُجّدا ہَے۔ اُسدا ساہمݨا ڈاکٹر سِںگھّ نال اُس سمیں ہُںدّا ہَے جدۄں بچن سِںگھّ نُۄں بہُت ہی مںدّی ہالت وِچّ ہسپتال پہُںچّائِیا جاںدا ہَے جِتھّے ڈا. سِںگھّ جی.پی.(پھَیملی ڈاکٹر) بݨن دی ٹرینِںگّ لَے رِہا ہُںدّا ہَے۔

اِتھّے ہی ڈا. سِںگھّ بچن سِںگھّ نُۄں پُچھّدا ہَے: بچن سِںگھّ جی تُہاڈا اَیڈرَیس؟

’اجے تکّ تاں کۄئی نہِیں—-اِکّ مہِینا دھکّے کھادا مَیں پںجّاب تۄں اِراک آئِیاں تے پھِرکِشتی راہِیں اِٹلی۔‘ بچن سِںگھّ ہۄر دسدا ہَے کِہ کِویں اُہ ایجںٹّاں راہی جائلی ترِیکے نال دِلّی تۄں تُرکستان٬ اِران٬ اِراک٬ اِٹلی اتے پھِر پھراںس راہِیں ہُںدّا ہۄئِیا لارِییاں وِچّ لُکّکے اِتھّے پُجّݨ لئی لکھّاں رُپئے کھرچکے آئِیا ہَے۔ گلّ کی بھائیِیا بچن سِںگھّ پںجّاب تۄں برتانِییا آئُݨ سبںدھّی آپݨا سارا چِٹھّا پھرۄل دِںدّا ہَے۔

2. ڈاکٹر سِںگھّ نیں ہی بچن سِںگھّ نُۄں کَۄںسل دا پھلَیٹ رہِݨ لئی دِلوا دِتّا۔ اِتھّے رہِںدِّیاں ہی بھائیِئے نیں آپݨی گواںڈھ رہِںدّی ذُۄن پھریذر نال برتانِییا وِچ پکّا ہۄݨ لئی وِیاہ کروا لِیا۔ اُسنے ذُۄن نُۄں آپݨی پںجّاب والی پتنی بارے پتا ناں لگّݨ دِتّا۔ بچن سِںگھّ نیں کھُۄب پَیسا کمائِیا۔ پھِر آپݨی پتنی ذُۄن نال ’مَیمۄری لین‘ ’تے ستھِت ٹیرس ہائۄُس وِچّ رہِݨ لگّ پِیا۔

3. ڈا. سِںگھّ نیں پھَیملی ڈاکٹر دی ٹرینِںگّ سماپت کرکے لَیسٹر وِچّ آپݨی سرجری کھۄلہ لئی۔ بچن سِںگھّ مگرۄں اِتھّے ڈا. سِںگھّ دے مَیڈِیکل سَیںٹر وِچ ہی رجِسٹرڈ ہۄ جاںدا ہَے۔

4. بھائیِیا بچن سِںگھّ بِمار نہِیں ہَے پر اُہ کْرِسمس دے مَۄکے بِماری دے بہانے ڈاکٹر سِںگھّ نُۄں گھر سدّ لَیںدا ہَے اتے پھِر “ہَیپی کْرِسمس٬ اِہ ’شَیمپُۄن‘ دی بۄتل مَیں تیرے واستے سامبھکے رکھّی سی” کہِکے اُسدا سُیاگت کردا ہَے۔ ڈاکٹر جھِجکدِیاں بۄتل پھڑ لَیںدا ہَے۔ بھائیِئے دی گۄری پتنی جُۄن سۄدھ کردی ہَے: شَیمپُۄن نہِیں٬ شَیمپین٬ اِہنُۄں کِنّی وار سِکھائِیا پر نہِیں سِکھِّیا پکّا پںجّابی۔

5. بھائیِیا بچن سِںگھّ مُڑ پںجّاب ناں گِیا۔ اُس پںجّاب والی پتنی نال سارے سبںدھّ تۄڑ لئے۔ پںجّابݨ پتنی نُۄں جد گۄری پتنی (سَۄںکݨ) بارے پتا لگِّیا تاں اُہ سہار ناں سکی۔ اُس کھُۄہ وِچّ چھال مارکے جان دے دِتّی۔ اِس کھبر نال بچن سِںگھّ اُداس رہِݨ لگِّیا اتے اُسنے ودھّ شراب پِیݨی آرمبھّ دِتّی۔ اُسدی گۄری پتنی وی اُسنُۄں چھڈّ کے آپݨے مُںڈّے پاس رہِݨ لئی مانچَیسٹر چلے گئی۔

6. سالاں دے سال لںگھّ گئے۔ سرکار ولّۄں مِلدے پَیسِیاں دی شراب پی پی کے بھائیِئے نیں آپݨا سرِیر بِمارِییاں دا کھَۄ بݨا لِیا اتے اںتّ اُسنُۄں چیتا بھُلّݨ دی بِماری نیں آ دبۄچِیا۔بھائیِیا اںدّرۄں اںدّری ایسا ٹُٹّݨا آرمبھّ ہۄئِیا کِہ شراب وِچّ ڈُبّکِییاں لائُںدا ہۄئِیا ’ڈِمَینشِییا‘ دا شِکار ہۄ گِیا۔ سبھ کُجھ بھُلّݨا شُرُۄ ہۄ گِیا۔ ہُݨ مُڑ کْرِسمِس دا مَۄکاسی۔ اُسدا ڈاکٹر شَیمپین دی بۄتل لَے کے نرسِںگّ ہۄم وِچّ بھائیِئے نُۄں مِلݨ آئِیا۔ اُسنے بھائیِئے ہتھّ بۄتل پھڑائی تے کِہا: بھائیِیا ’شَیپُۄن‘ ۔

بھائیِیا ہسّ کے بۄلِیا: ’شَیمپُۄن نہِیں شَیمپین’۔

(ہَیرانی دی گلّ ہَے کِہ اجّ چیتا بھُلّݨ دی بِماری نال گْرست ہۄݨ دے باوجُۄد بھائیِئے نُۄں یادہَے کِہ اِہ شَیمپُۄن نہِیں شَیمپین ہَے)

ڈا. سِںگھّ پھِر پُچھّدا ہَے: ’اِہ بۄتل تُۄں مَینُۄں کِتھّے دِتّی سی؟‘

بھائیِئے بچن سِںگھّ نیں ہسّ کے جواو دِتّا: ’مَیمۄری لین‘ ’چ۔‘

کہاݨِیکار ڈا. شیرگِلّ جاݨدا ہَے کِہ اُہ رِیپۄرٹر نہِیں اتے ناں ہی پھۄٹۄگراپھر ہی۔ اُسنے کہاݨی کِویں گُںدّݨی ہَے اُہ بھلِیبھاںتِ جاݨدا ہَے اتے اُہ کہاݨی دا آرمبھّ گھٹناواں دے کْرم انُسار نہِیں کردا سگۄں ’مَیمۄری لین‘ وِچّ رہِںدّے اتے ہڈّ بِیتِییا سُنائُݨ والے بھائیِیا بچن سِںگھّ ولّۄں ہۄم وِذِٹ لئی سدّے ڈاکٹر نال کردا ہَے۔ بھائیِئے دا پاتر چِترݨ جِتھّے پاٹھکاں نُۄں مۄہ لَیںدا ہَے اۄتھے پاٹھکاں نُۄں بھائیِئے دے دُکھّاں نُۄں وی سمجھݨ وِچّ اَۄکھ نہِیں ہُںدّی۔ درئسل ’بھائیِیا بچن سِںگھّ‘ اِکّ ترہاں نال انگِݨت جائلی ڈھںگّ نال برتانِییا آئے اتے سماں پاکے پکّے بݨے پرواسِییاں دی مُۄںہ بۄلدی تسوِیر ہَے۔ اِہ کہاݨی بہُت ہی لجواب ہَے جۄ بھائیِئے راہِیں پرواسی دی پروارک ٹُٹّ-بھجّ٬ دھُرّ اںدّر دی ہلچل اتے کھیرُۄں کھیرُۄں ہُںدّی مانسِکتا نُۄں بڑی سپھلتا نال اُجاگر کردی ہَے۔

اِںجھ ہی اسِیں پڑھدِیاں ویکھدے ہاں کِہ ’مَیمۄری لین دِییاں باکی کہاݨِییاں دی گۄںد وی بہُت ہی سُچجّے ڈھںگّ نال کِیتی گئی ہَے اتے کہاݨِییاں دے وِشے وی وکھّرے وکھّرے لئے گئے ہن۔

اِس سںگّْرہِ دی دُۄجی کہاݨی ’کݨک‘ وی پںجّاب تۄں برتانِییا آکے نَۄکری لبھّݨ وِچّ یتنشِیل٬ پڑھے-لِکھے ڈِگری پراپت کںوّل سبںدھّی ہَے جِسنُۄں برتانِییا آکے لکھّ یتن کرن ’تے وی نَۄکری نہِیں لبھّدی اتے جد پھِر اُہ اِکّ بھائیِبںدّ دی سہائِتا نال کمّ کرنا ارمبھّدا ہَے تاں اُہ کمّ وِچ اِنا لِین ہۄ جاںدا ہَے کِہ آپݨی سِہت دی کۄئی پرواہ نہِیں کردا اتے ناں ہی کݨک وِچّ مَۄجُۄد اِکّ تتّ گلُۄٹن کرکے سِیلِیئک بِماری دا مرِیذ ہۄݨدے باوجُۄد اِلاج کروائُݨ لئی سماں ہی کڈھّدا ہَے۔ اںتّ لِمپھّۄما ناں دے کَیںسر کارن اِکّ دِن سُتّا ہی رہِ جاںدا ہَے۔ ٹیبل تے پئی کݨک دی رۄٹی تے بِییار دے کھالی ڈبّے اُسنُۄں گھُۄر رہے ہُںدّے ہن۔ آرتھِکتا سُدھارن دا چکّر اُسنُۄں لَے ڈُبّدا ہَے۔ پرواسِییاں دے جِیون وِچ بہُتی وار اجِہا چکّر آم ویکھݨ نُۄں مِل جاںدا ہَے۔

تِیجی کہاݨی ’آستِک٬ ناستِک‘ ڈاکٹر دے آپݨے دِل دی چِیر-پھاڑ (سرجری) دی کہاݨی پیش کردی ہَے۔ ڈاکٹر کھُدّ دِل دے رۄگاں دا ماہر ہَے٬ سرجری سبںدھّی سبھ کُجھ جاݨدا ہَے پر ڈاکٹر ہَے تاں کی ہۄئِیا؟ ہَے تاں آکھِر اِنسان ہی۔ جدۄں اُہ کھُدّ دِل دا مرِیذ بݨدا ہَے تاں اُہ اِک آم مرِیذ واںگ ہی چِںتّت ہُںدّا ہَے۔ ہۄݨی تۄں ڈردا ہَے۔ اُسنُۄں وی آم بںدّے واںگ ہی گھبراہٹ ہُںدّی ہَے کِہ کۄئی ’کمپّلِیکیشن‘ ناں ہۄ جاوے۔ بھرۄسے اتے ناستِکتا سبںدھّی دوںدّ داچکّر چلّدا ہَے۔ نال دے مرِیذ ’الّا٬ واہِگُرُۄ٬ بھگوان جاں جِیسس بھلی کریگا‘ دِییاں شُبھّ اِچھاواں دِںدّے ہن۔ ڈاکٹر مَۄرپھِین دے اِںجَیکشن دے اسر ہیٹھ جدۄں جِیسس نُۄں ویکھدا ہَے تاں دُبِدھا ہۄر وی ودھّ جاںدی ہَے۔ کہاݨِیکار اِس ورتارے راہِیں٬ ڈاکٹر دے آستِک-ناستِک سںگھّرش نُۄں دِماغی پدھّر تے ساواں تۄلݨ وِچّ سفل رِہا ہَے۔ سَیم نُۄں ڈاکٹر ہۄݨ دے ناتے پتا سی کِہ اُس (آپریشن کروا رہے مرِیذ ڈاکٹر) دا جِیسس نُۄں دیکھݨا اِکّ ہَیلُۄسِیلِیئیشن سی٬ جِسدا متلب اَیسی چِیذ دا دِسݨا جۄ اسلی نہِیں ہُںدّی۔ اِہ تذرُبا بائیِپاس اپریشن تے مَۄرپھِین نال ہۄ سکدا سی۔

’اِمپھِنِٹی‘ اِس سںگّْرِہ دی چَۄتھی کہاݨی ہَے جِس وِچّ دۄ وکھّ وکھّ دیشاں دے دۄ جوان٬ مائیِک تے وِکاس٬ پربت دے سِکھّر اُپّر آپݨے آپݨے دیش دے جھںڈّے لہِرائُݨا چاہُںدّے سن۔ پر دۄویں ہی کۄشِشاں دے باوذُۄد اسپھل ہۄ جاںدے ہن۔ ’مائیِک نُۄں اِس مِشن تے جاںدِیاں وِکاس نال اںدّرۄ اںدّری ’نسلی وِتکرا‘ سی تے وِکاس نُۄں اِسدا اںدّرۄ اںدّری اہِساس وی سی۔ پر دُۄجے دِن پَۄڑی سمیت وِکاس پہاڑ تۄں ڈِگّ کے سِدھّا کھائی وِچّ ڈِگّ پَیںدا ہَے۔ مائیِک نُۄں کۄئی بہُتا اپھسۄس نہِیں ہُںدّا۔ اُہ بھاویں آپݨی سۄچ انُسار اِمپھِنٹی پربت اُپّر جھںڈّا گڈّ وی لَیںدا ہَے پر پھِر ویکھدا ہَے کِہ ’اِمپھِنِٹی‘ پربت تاں ہالاں ہۄر وی دُۄر ہَے۔ دُکھّ اتے مَۄسم دی کھرابی سدکا اُہ وی جِئُںدّا واپس نہِیں مُڑدا۔ مُڑدِییاں ہن تاں دۄہاں دِییاں لاشاں اتے پاٹھک ٹھںٹھّبر جاںدا ہَے۔ اِس کہاݨی راہِیں لیکھک اِہ دسݨ وِچ سپھل رِہا ہَے کِہ منُکھّ دی منۄ ستھِتی سدا ہی کُجھ پائُݨ دی ہَے اتے اِسدا کۄئی اںتّ نہِیں۔ منُکھّ دی سۄچ اُس نُۄں کِتے دا کِتے پہُںچّا دِںدّی ہَے اتے اکسر منُکھّ نُۄں سوارتھی وی بݨا دیںدی ہَے پر کُدرت جِتّ تاں سِرف سدا ادِسّدے دی کردی ہَے۔

پںجّوِیں کہاݨی ’کلیئروۄئَںس‘ منۄوِگِیان اتے پَیرا-منۄوِگِیان نُۄں درسائُںدی الَۄکِک کَۄتک بھری کہاݨی ہَے۔ کہاݨی دی نائِکا ’کلیئر‘ پاس من-دِماغ نُۄں پڑھن دی الَۄکِک مانسِک شکتی اتے وِشیشتا ہَے۔ اُہ اِس پَیرا-منۄوِگِیانِک شکتی دُیارا کِسے دا وِیبھُۄت٬ بھوِکھّ اتے ورتمان وِچّ واپرن والا جاں واپر چُکِّیا دسّ سکدی ہَے۔ کہاݨِیکار ڈا. شیرگِلّ اجِہی شکتی رکھّݨ والی کلیئر سبںدھّی کہاݨی سِرجدا ہَے۔ وِگِیان پکھّی ڈاکٹر ’کلیئر‘ نُۄں پاگل سمجھدِیاں ’سائیِکَیٹرسٹ‘ (منۄوِگِیانِک ڈاکٹراں) پاس پہُںچّا دِںدّے ہن تاں جۄ اُسدی دِماگی ہالت دا اںدّاذا لگائِیا جا سکے۔ پر ’کلیئر‘ بذِدّ ہَے کِہ اُہ آپݨی تِیجی اکھّ نال سبھ کُجھ ویکھ پا رہی ہَے۔ پر منۄوِگِیانی ڈاکٹرولّۄں اُسنُۄں ’سائیِذۄپھرنِییا‘ دا رۄگی گھۄشِت کرکے مانسِک بِماری دِییاں دوائیِیاں آرمبھِّییاں جاںدِییا ہن۔ ’کلیئر‘ منۄوِگِیانِک ڈاکٹراں نُۄں چُنَۄتی دیںدی ہَے اتے کانُۄنی ماہِراں دی سلاہ نال ’مَیںٹل ٹْرائیِبِیئۄُنل‘ پاس اپِیل کردی ہَے۔ پَینل نُۄں منّݨا پَیںدا ہَے کِہ بھاویں ’کلیئر‘ ولّۄں پیش کِیتِییاں گئیِیاں الَۄکِک اتے مانسِک یۄگتاواں سبںدھّی کۄئی وِگِیانِک ٹھۄس سبُۄت پیش نہِیں کِیتا جا سکدا پر سںسّار دا وِگِیانِک بھائیِچارا ’پَیرا-سائیِکَۄلِجی‘ نُۄں تاں منّدا ہَے۔ کئی وِگِیانِییاں دِییاں کھۄجاں دے یۄگ نتِیجے بھرۄسے یۄگ ہن کِہ’کلیئروَۄئِںس‘ دی یۄگتا لگبھگ چالی پْرتِیشت لۄکاں وِچّ ہُںدّی ہَے جِس وِچّ کلیئر وی شامل ہَے۔ ’کلیئر‘ مَیںٹل (دِماغی) ہسپتال تۄں باہر آ جاںدی ہَے۔ ہُݨ سۄشل ورکرذ نیں اُسدے بچِّیاں نُۄں وی اُسدی دیکھ-ریکھ وِچّ دے دِتّا۔ اںتّ اُہ آپݨے ڈاکٹر دا دھنّواد کرن لئی سۄہݨے کاغجاں وِچ لپیٹی ’گِفٹ‘ لِیائُںدی ہَے۔ ڈاکٹر گِفٹ کھۄلہدا ہَے تاں اُس وِچّۄں اِکّ ودھِّییا کِتاب نِکلدی ہَے جِسدا ٹائیِٹل ہُںدّا ہَے: ’کلیئروۄئَس‘ لیکھک: کلیئر پارجِیولا۔ کِتاب کھُلہݨ ’تے وِچّۄں اِکّ پرچی نِکلدی ہَے جِس اُپّر لِکھِیا ہُںدّا ہَے: ’ڈاکٹر مَیں تیرے بارے وی سبھ کُجھ جاݨدی ہاں۔‘ اِہ کہاݨی پڑھدِیاں پاٹھک دی اُتسُکتا تاں برکرار رہِںدّی ہی ہَے پر نال ہی وِگِیانِک وِچار اتے پَیرا-وِگِیانِک سۄچ سبںدھّی٬ نوِیں جاݨکاری وی ہاسل ہُںدّی ہَے۔

اِس سںگّْرہِ دی چھیوِیں سںکّیتک کہاݨی ’ٹْرِک ٹْرِیٹ‘ اِکلاپا بھۄگدے ڈاکٹر اِکبال سِںگھّ دی ہَے۔ اُہ پتنی شرِینا دی مَۄت پچھّۄں رِیٹائِرڈ ہۄ کے اُمّر بھر دی ٹُٹّ-بھجّ تۄں بائد جدۄں بُڈھاپے اتے اِکلّتا دا جِیون جِیئُݨ لئی مجبُۄر ہُںدّا ہَے تاں اُسدے دھُرّ اںدّر کی کُجھ واپر رِہا ہُںدّا ہَے اُسدی سُدھّ-بُدھّ تاں اُسنُۄں کھُدّ وی نہِیں ہُںدّی۔ کہاݨِیکار کہاݨی دا آرمبھّ اتے اںتّ ’ہَیلۄوِین‘ دے تِئُہار نال ہی کردا ہَے۔ چیتے دی چںگّیر ’چۄں—پتنی شرِین دے جِئُںدِیاں دۄ گۄرے بچّے لۄہڑی واںگ ہی ’ٹْرِک-ٹْرِیٹ‘ مںگّدے گھرے آئُںدے ہن۔ ڈاکٹر پںجّاں دا نۄٹ دے کے بچِّیاں نُۄں کھُش کر دِںدّا ہَے۔ پتنی شرِینا ماں نہِیں سی بݨ سکدی اِس لئی اُسنُۄں دۄہاں بچِّیاں نال پِیار-ہمدردی جِہی ہۄ جاںدی ہَے۔ سماں آپݨی تۄرے چلّدا جا رِہا ہَے۔ دس کُ سال دا مُںڈّا ’جَیک‘, باراں کُ سالاں دی ’ہَینا‘ آپݨی ماں کَیتھرِین نال رہِںدّے٬ آپݨا دُکھّ-درد سہِںدّے٬ گۄرے ٹرک ڈرائیِور دِییاں ودھِیکِییا جردے٬ دُکھّاں-درداں بھرِیا جِیون بتِیت کر رہے ہن۔ کئی سالاں بائد٬ اِکلاپے اتے گُمّنامی دا جِیون بِتاںدِیا جدۄں ڈا. اِکبال سِںگھّ نُۄں اِہ دۄویں بچّے وڈّے ہۄئے مِلے تاں اُسدا چِہرا کھِڑ اُٹھِّیا۔ اُسنُۄں شرِینا دی بہُت یاد آئی۔ اُسدِییاں اکھّاں ڈُلہݨ ہی والِییاں سن کِہ ہَیلۄوِین دی شام نُۄں دۄ نِکّے بچّے اُسنُۄں آ لِپٹے اتے اُہناں آپݨے ماں-پِئۄ دے ہتھّ ڈاکٹر دے ہتھّاں وِچّ پھڑا دِتّے۔ جَیک تے ہَینا نیں کِہا: ڈَیڈّ اِس واری ٹْرِک وی تے ٹْرِیٹ وی۔ اِہ کہاݨی دۄ سبھِیاچاراں وِچکار اِکّ پِیار ساںجھ دا پْرگٹاوا ہَے۔ اِہ کہاݨی دسدی ہَے کِہ خُۄن دے رِشتے دے نال نال مۄہ-پِیار دا رِشتا وی سُکھّاں بھرِیا ہۄ سکدا ہَے۔

ستوِیں کہاݨی دا سبںدھّ اِکّ غَیر-کانُۄنی اِمِیگرَیںٹ (آواسی) دے گھر پَیدا ہۄئے رفِیک نال ہَے۔ اِہ کہاݨی بہُت ہی مارمِک ہَے٬ دِل دہِلائُݨ والی اتے دُکھاںتِک ہَے۔ رفِیک دی ماں چںڈِّیگڑھ تۄں آئی جسوِںدّر سی۔ اِس کہاݨی راہِیں کہاݨِیکار اِہ دسّݨ وِچّ سفل رِہا ہَے کِہ کِویں ایجںٹّ باہرلے مُلکاں تۄں جائلی ڈھںگّ نال لۄکاں نُۄں برتانِییا لِیائُںدے ہن اتے پھِر اُہناں نُۄں وکھّ وکھّ ترہاں نال پِیڑت کردے ہن۔

سائیِد خان٬ غَیر-کانُۄنی ڈھںگّ نال جائلی تَۄر تے لۄکاں نُۄں برتانِییا وِچّ لِیائُݨ والے گْرۄہ دا مُکھّی سی۔ اُس پاس برتانِییا وِچّ پکّے تَۄر تے رہِݨ دی آگِیا سی۔ جسوِںدّر نُۄں واپس پںجّاب بھیجݨ دا ڈراوا دے کے سائیِد کھان نیں اُس نال جبردستی وِیاہ کروا لِیا سی۔ اِکّ ترہاں نال اِس وِچّ جَیسی دا ہی بھلا سی کِئۄں جُ سائیِد نال وِیاہ کروا کے اُہ برتانِییا وِچّ رہِݨ لئی پکّی ہۄ سکدی سی۔ اُہ پکّی ہۄ وی گئی۔ اُسنے سائیِد تۄں گربھوتی ہۄݨ مگرۄں اِکّ پُتّر نُۄں جنم دِتّا اتے پُتّر دا نام رفِیک رکھِّیا پر سائیِد دا کہِݨا سی کِہ اِہ میرا پُتّر نہِیں تیرے کِسے پْریمی دا پُتّر ہَے۔ اںتّ جسوِںدّر اِس بچّے نُۄں سویرے سویرے بگھّی وِچّ پاکے سۄشل سروسِذ دے دفتر دے درواجے لاگے چھڈّ آئی اتے آپ لںڈّن وِچّ کِدھرے آلپۄ ہۄ گئی۔ اِہ بچّا رپھِیک پھَۄسٹر کیئر لئی کِسے اںگّریذ جۄڑے پاس پُجّدا ہَے اتے اِتھّے رہِںدِّیاں اُداسی دا شِکار ہۄ جاںدا ہَے۔ سکُۄل دی اُمر ہۄݨ مگرۄں سکُۄل وِچّ بھنّ تۄڑ آرمبھّ کر دِںدّا ہَے اتے پڑھائی وِچّ وی بِلکُل وی دھِیان نہِیں دِںدّا۔’اٹَینشن ڈَیپھِشِیانسی تے ہائیِپرۄ اَیکٹِو ڈِسیارڈر‘ دا شِکار ہۄ جاںدا ہَے۔ ماپِیاں(سائیِد اتے جسوِںدّر) دی بیمُکھّتا اتے پِیار تۄں واںجھِیاں ہۄݨ کارن رفِیک ڈرگّی بݨ جاںدا ہَے اتے اںتّ بیگھرا ہۄکے اںڈّرگرائۄُںڈ سٹیشن دے باہر کارڈ بۄرڈ اتے سلِیپِںگّ بَیگ وِچّ بہِ کے آئُںدِییاں جاںدِییاں سوارِییاں ساہمݨے آپݨی رکھّی ہۄئی کٹۄری وِچّ پَیںدے پَیسِیاں راہی گُذارا کردا ہَے۔ ڈرگّ کھاںدا ہَے۔ شراب پِیںدا ہَے۔ جسوِںدّر نال وی گھٹّ نہِیں ہُںدّی۔ سئیِد اِٹلی پُجّݨ ’تے جسوِںدّر دے پاسپۄرٹ تۄں برتانِییا وِچّ پکّے تَۄر تے رہِݨ دے کاغذات پاڑ دِںدّا ہَے تے جسوِںدّر نُۄں اِٹلی تۄں مُڑ بھارت پُجّݨا پَیںدا ہَے۔ جسوِںدّر برتانوی سپھارتکھانے پُجّکے آپݨے پاسپۄرٹ سبںدھّی ساری گلبات کھۄلہدی ہَے اتے پُۄری جاںچ ہۄݨ اُپرںتّ اُسنُۄں برتانِییا جاݨ دی آگِیا مِل جاںدی ہَے۔ جسوِںدّر (جَیسی) برتانِییایا کے مُڑ پہِلاں والا جائلی بںدِّیاں دی ڈھۄیا-ڈھِیائی دا کارج آرمبھّ دِںدّی ہَے پر ہُݨ غَیر-کانُۄنی/جائلی تَۄر ’تے لۄکاں نُۄں لِیائُݨ والے گرۄہاں دا پتا لگّ جاݨ کارن پُلس ہرکت وِچّ آ جاںدی ہَے جِس کارن جسوِںدّر نُۄں وی نسّݨا پَیںدا ہَے اتے اُہ اُسے سٹیشن دے باہر پُجّدی ہَے جِتھّے اُسدا پُتّر رفِیک سُتّا پِیا ہُںدّا ہَے۔ اُہ لُکّݨ لئی آسرا لبھّدی رپھِیک دے سلِیپِںگّ بَیگّ وِچّ ہی لُکّ جاںدی ہَے۔ پُلس اگہاں لںگھّ جاںدی ہَے۔ رفِیک دی نذر جسّی دے ہتھّ دے پُٹھّے پاسے پَیںدی ہَے جِتھّے لِکھِیا ہُںدّا ہَے: جسّی۔ بڑا ہی درد بھرِیا سماں ہَے جدّ رفِیک آپݨی ماں نُۄں پہِچاݨ کے ’مم‘ کہِںدّا ہَے اتے جسّی پُچھّدی ہَے: رفِیک۔ ’ہاں ممّ رفِیک٬ تیرا پُتّر رفِیک۔‘ دۄہاں گھُٹّ کے جفی پائی٬ ماں نیں آپݨے پُتّر دا متھّا کئی وار چُمِّیا۔ پر پُلس مُڑ آ جاںدی ہَے۔ جسّی نُۄں پھڑ لِیا جاںدا ہَے۔ ماں جاںدِیاں جاںدِیاں پُتّر دے دُیالے آپݨا گرم کۄٹ لپیٹ جاںدی ہَے۔ برف پَے رہی ہُںدّی ہَے اتے رفِیک ماں نُۄں مِلݨ اُپرںتّ سدا دی نِیںدے سَۄ جاںدا ہَے۔ ’بیگھرا‘ کہاݨی کِسے اِکّ رفِیک دی کہاݨی نہِیں تُسِیں اجّ وی ’بیگھرے‘ لۄک برتانِییا دے ہر گلی-مُہلے جاں سڑکاں کںڈھّے ویکھ سکدے ہۄ۔ ہاں٬ ذرُۄری نہِیں کِہ ہر اِکّ رفِیک دا رںگّ کݨک-ونّا ہی ہۄوے۔ اِہ کالا وی ہۄ سکدا ہَے گۄرا وی۔ کہاݨِیکار اِس دردبھری کہاݨی راہِیں اِہ درسائُݨ وِچّ سفل رِہا ہَے کِہ اجّ دا منُکھّ پدارتھی چکاچَۄںدھ کارن گِراوٹ دی کِس پدھّر تکّ آ پُجِّیا ہَے کِہ نِجّی سُیارتھ پُۄرتی لئی خُۄن دے رِشتِیاں تکّ نُۄں وی بلی دا بکرا بنائُݨ لئی تِیار رہِںدّا ہَے۔

’راݨی بیگمپُرا‘ کہاݨی دا اںتّ وی دُکھّدائِک ہَے اتے اِسدی پِٹھّ-بھُۄمی وِچ وی چںکّاچَۄںد دے پردے ہیٹھ پرواسی دی اجِہی دُردشا ولّ اِشارا ہَے کِہ پاٹھک پڑھدا پڑھدا ٹھںٹھّبر جاںدا ہَے۔ اِہ ٹھِیک ہَے کِہ دیسۄں باہر آ کے بںدّا ذات-پات دے اکھَۄتی گھیرے تۄں اُپّر اُٹھّ کے مِہنت-مُشکت دا مُلّ پاکے آپݨی آرتھک ہالت نُۄں سُدھار لَیںدا ہَے اتے آپݨے منچاہے اہُدے وی پا لَیںدا ہَے۔ آپݨے پِچھۄکڑ ولّ جھاکدِیاں اُس دے سُدھار لئی وی کدم پُٹّݨ ولّ اگْرسر ہُںدّا ہَے پر کہاݨی دے اںتّ دے مدّے-نذر پاٹھک اِہ سۄچݨ لئی وی مجبُۄر ہۄ جاںدا ہَے کِہ کی آرتھکتا دا سُدھار کر لَیݨا اتے جِیون دِییاں سچِیائیِیاں تۄں اکھّاں مِیچ کے ہر جائِذ-ناجائِذ سادھنا راہِیں سفلتا دی سِکھّر تکّ پُجّݨا ہی جِیون جِیئُݨ دا سہی مکسد ہَے۔ رݨجِیت سِںگھّ پںجّاب تۄں برتانِییا وِچ کِسے پْرسِدھّ پںجّابی اخبار دی پتّرکاری لئی کُجھ اِںٹروِیئۄُذ کرن لئی آئُںدّا ہَے۔ ایئرپۄرٹ اُتّے ’جٹاناں کلاں‘ تۄں آئی ہۄئی جگِیر کَۄر راہِیں ہی رݨجِیت سِںگھّ اُسدی بَۄس راݨی نُۄں مِلدا ہَے۔ راݨی بیگمپُرا سمِتھّ وی ’جٹاناں کلاں‘ تۄں ہی ہَے پر اِہ پںجّاب رہِںدِّیاں گھراں دی ساف-سفائی اتے گۄہا-کُۄڑا کردی سی پر جگِیر کَۄر دا پتی اُسنُۄں پںجّاب تۄں برتانِییا لَے کے آئِیا اتے اُہ راݨی دے بلاتکار دے جُرم وِچ سذا کھا جاںدا ہَے۔ اُپرںتّ راݨی اِکّ ڈاکٹر جۄڑے دی مدد نال ڈاکٹر دے پروار وِچ ہی رہِںدّی ہَے جِتھّے اُسنُۄں گُلامی دا جِیون جِیݨا پَیںدا ہَے۔ پر سمِتھّ ناں دے اِکّ گۄرے گواںڈھی دی سہائِتا نال پُلس ڈاکٹر نُۄں ’سلیوری اَیکٹ‘ ادھِین سذا دِلوائُݨ وِچ سفل ہۄ جاںدی ہَے۔ راݨی سمِتھّ نال وِیاہ کرواکے راݨی بیگمپُرا سمِتھ بݨ جاںدی ہَے اتے اُہسمِتھّ نال مِل کے آپݨا کارۄبار آرمبھّ کردی ہَے۔ آرتھک تَۄر تے سُتںتّر ہۄ کے اُہ بہُتہی شاہی شان نال آلِیشان مکان وِچ رہِݨ لگّدی ہَے۔ جِیون بڑا سہِج اتے آنںدّ نال گُذر رہِ ہُںدّا ہَے۔ پر دُکھاںت دا جھٹکا اُس سمیں لگّدا ہَے جدّ پِںڈّ دے گیٹ تۄں ’پِںڈّ جٹاناںکلاں‘ دا بۄرڈ لاہ کے نواں ناں رکھّݨ لئی پردا ہٹائِیا جاںدا ہَے۔ سارِییاں رسماں تۄں بائد راݨی بیگمپُرا کھُش سی اتے اُہ واپس اچانک برتانِییا آ کے آپݨے پتی سمِتھّ نُۄںہَیران کرنا چاہُںدّی سی۔ جدّ اُہ آپݨے گھر آپݨے پتی سمِتھّ نُۄں ’سرپرائیِذ‘ دیݨ لئی پُجّدی ہَے تاں کھُدّ ہی سرپرائیِذ ہۄ جاںدی ہَے۔ پتی سمِتھّ نیں کِسے ہۄر اَۄرت نُۄں آپݨِییاں باہاں وِچ گھُٹِّیا ہۄئِیا سی۔ اُہ آپݨے پِںڈّ٬ پَیسِیاں دے جلَۄ سدکا٬ بھاویں بیگمپُرا وسا آئی سی پر برتانِییا پُجّ کے اُس ویکھِیا کِہ اُسدا آپݨا بیگمپُرا اُجّڑ-پُجّڑ چُکِّیا سی۔ برتانِییا آ کے وسّݨ والِیاں دے پتا نہِیں کِنّے کُ بیگمپُرے اُجاڑے دا شِکار ہۄئے؟ پچھّم آ کے پتا نہِیں کی کھٹِّیا؟ کی گُیائِیا؟ اِہ کہاݨی درسائُںدی ہَے کِہ آرتھکتا دی اُنتّی اتے سِکھّر کِویں منُکھّی رِشتِیاں نُۄں ناجائِذ کرار دیݨ لئی منُکھّ نُۄمذبُۄر کردی ہَے۔

’ایرِیئن ڈَیپھَۄڈِلذ‘ ناں دی کہاݨی سپشٹ کردی ہَے کِہ کِویں پچھّمی سماج وِچ منُکھّی رِشتے کپڑِیاں واںگ ہی پل پل بدلے جاںدے ہن۔ اِس کہاݨی دا آرمبھّک واک ہی بڑا بلوان اتے گِیان وردھک ہَے جدۄں ایرِیئن دا ستّ سالاں وِچ پںجّواں پتی ڈاکٹر دے کںسّلٹِںگّ رُۄم وِچ داخل ہُںدّا ہَے۔ مِسٹر وِلِیئم سمِتھّ دی پتنی ایرِیئن دا شَۄک وی بڑا اولّا ہَے۔ ہر نویں وِیاہ تۄں بائد اُہ آپݨے گھر دے مُۄہرلے اتے پِچھلے بگِیچے(گارڈن) وِچ ڈَیپھۄڈِلذ دے پھُلّ بِیجدی ہَے۔ اِس کہاݨی دا سبںدھّ سوِںدّر (سَیم) نال ہَے۔ایرِیئن ڈاکٹر نُۄں دسدی ہَے کِہ سَیم اُسدا اگلا پتی ہۄویگا۔ اُہ ڈاکٹر نُۄں آپݨے وِیاہ ’تے آئُݨ لئی سدّا وی دِںدّی ہَے۔ سَیم پہِلاں وِیاہِیا ہۄئِیا اتے دۄ بچِّیاں دا پِتا ہَے پر سمیں دے چکّر وِچّ اُسدا تلاک ہۄ جاںدا ہَے٬ جیلہ کٹّدا ہَے اتے واپس آ کے بِمار وی پَے جاںدا ہَے۔ اُسدا جِیون بڑے ہی دُکھّاں بھرِیا ہُںدّا ہَے۔ گردن دی گِلٹی وِچ ’کَیںسر‘ ہۄݨ کارن اُسدی درد دا اِلاج کیول مَۄرفِین ہی ہُںدّا ہَے۔ ایرِیئن اُسدی سیوا کردی ہَے پر اُہ٬ سَیم نُۄں لۄڑ تۄں ودھّ مَۄرفِین دے دِںدّی ہَے۔ ڈاکٹر نُۄں سرِںجّ ویکھ کے اِسدا پتا لگّ جاںدا ہَے۔ ایرِیئن پِچھلے گارڈن تۄں ڈَیپھۄڈِلذ دا پھُلّ لِیاکے سَیم دے ہتھّ وِچّ رکھّدِیاں ڈاکٹر نُۄں دسّدی ہَے کِہ سَیم بہُتّ درد وِچّ سی اِس لئی اُسنے کُجھ ودھّ مَۄرپھِین دے دِتّی سی تاں جۄ اُہ گھٹّ دُکھّ سہِںدِّیاں سُکھالے ڈھںگّ نال مر سکے۔ اجِہا دُکھاںت وی ساڈے پںجّابی بھۄگدے آ رہے ہن۔

’باربیکِئۄُ‘ اِس سںگّْرہِ دی آکھری کہاݨی ہَے۔ بھارت وِچ ’وِکاس‘ پھِلاسپھی دا پْرۄپھَیسر سی پر باہر آئُݨ دے چکّر وِچ پردیسۄں آئی کُڑی دے وِیاہ دا اِشتِہار اتے کُڑی دی تسوِیر ویکھ کے باہر جاݨ دے لالچ وِچ اُستے لٹُّۄ ہۄ جاںدا ہَے۔ پر وِیاہ مگرۄں اُسنُۄں پتا لگّدا ہَے کِہ اُسدی پتنی ’لرنِںگّ ڈِپھِیکلٹی‘ دی شِکار ہَے۔ مذبُۄری-وسّ اُہ پتنی دِیدیکھ-بھال اتے سیوا-سمبھّال دے نال نال خُۄب مِہنت کرن سدکا آپݨا ’ہَۄذری‘ دا وِئُپار ستھاپت کرن وِچّ سفل ہۄ جاںدا ہَے۔ پر پھِر وی اُسدے دھُرّ اںدّر اِکّ ’کھلاء‘ سی جۄ اُس سمیں آپݨے سِکھّر تے پُجّ جاںدا ہَے جدّ اُہ آپݨے گھر آ کے ویکھدا ہَے کِہ اُسدے سَۄہرِیاں ولّۄں آئے سارے پْراہُݨے ’باربیکِئۄُ‘ دے مذے لُٹّ رہے ہن۔ اُہ وی شراب پِیںدا ہَے اتے پھِر نشے وِچّ سارِیاں نُۄں گھرۄں چلے جاݨ لئی آکھدا ہَے۔ پتنی پُچھّدی ہَے: ’مَیں وی؟‘ گُسّے وِچ وِکاسکہِںدّا ہَے: ’جَیسّ……اِنکلُۄڈِںگّ یُۄ۔‘ اِس ویلے ہی پھۄن کھٹکدا ہَے۔ اُہ پںجّابۄ آئے آپݨے مہِبُۄب دا سُنیہا پڑھدا ہَے: ’سُݨِئَے—تُسِیں کافی دُکھّی رہے ہۄ— نہِیں سی جاݨا باہر—پُچھّے بغَیر—کدۄں واپس آ رہے ہۄ— باربیکِئۄُ ہُݨ سانُۄں وی کرنے آئُںدے نیں— مہِبُۄب اجے تکّ نہِیں مرِیا اتے ناں ہی لا-پتا ہۄئِیا ہَے— جے واپس آئِیا تاں مُۄںہ تۄں مکھَۄٹا لاہ کے آئُݨا— مَینُۄں پچھانݨ وِچّ دِکّت ناں آوے۔ اگّ نیڑے بَیٹھے وِکاس نُۄں اُسدے پِںڈّے تۄں اگّ وِچ ڈِگّ رِہا پسِینا اِںجھ پرتِیت ہۄئِیا جِویں اُسدے مُۄںہ اُتّے چڑھِیا پلاسٹِک دا مکھَۄٹا باربیکِئۄُ دی اگّ وِچ ڈِگّ کے بھسم ہۄ رِہا ہۄوے۔ پرائی دھرتی تے وِکاس دا اِہ آکھری باربیکِئۄُ سی۔ پچھّم دے جرجرے سماج تۄں آذاد ہۄ کے وِکاس نیں سُکھّ دا ساہ لِیا۔

’مَیمۄری لین‘ دِییاں دسّ کہاݨِییاں وِچّۄں چھے کہاݨِییاں دے سِرلیکھ (نام) اںگّریذی وِچ ہن بھاویں کِہ اِہناں نُۄں پںجّابی وِچ ہی لِکھِیا گِیا ہَے۔ جِویں کِہ پہِلاں وی ذِکر کِیتا گِیا ہَے کِہ اِہناں کہاݨِییاں دے سارے ہی پاتر پںجّاب تۄں برتانِییا آ وسے پرواسی ہن۔ اِس جدّی سںسّار نیں پرواسی منُکھّاں دی مانسِکتا نُۄں پچھّمی سںسّار دِییاں کدراں کِیمتاں انُسار ڈھالݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے۔ اِہ گلّ بہُت ہی سُکھالے ڈھںگّ نال بابہرکے نہِیں کہی جا سکدی کِہ پرواسی آپݨِییاں جڑھاں نال کدۄں تکّ جُڑے رہِݨگے جاں دۄہرے ماپدںڈّاں نُۄں کدۄں تکّ بھۄگ سکݨگے۔ پرواسی٬ پچھّمی پربھاو نُۄں کِنّا کُ گْرہِݨ کرنگے اِہ گلّ وی دۄچِتّی والی ہی ہَے۔ نوِیں پِیڑھی اِس تبدِیلی تۄں بچݨۄں رہِ سکیگی جاں نہِیں اِہ وی نہِیں کِہا جا سکدا۔ اُںجھ اسِیں سںسّار دے کِسے کۄݨے وِچّ وی جا وسِیئے اِہ سمبھّاونا بِلکُل وی نہِیں کِہ اسِیں جاں ساڈی سںتّان آپݨے آلے سُیالے دے پْربھاواں تۄں اچھُۄتے رہِ سکِیئے۔ نِرسںدّیہ دُۄجی-تِیجی پِیڑھی بائد بہُت کُجھ بدل جاویگا۔

ڈاکٹر دے رُۄپ وِچ کہاݨِیکار ڈا. کرنَیل شیرگِلّ آپݨے پاتراں دے سرِیرک رۄگ نوِرتی کرن دے ڈھںگّ اپنائُݨ دے نال نال آپݨے پاتراں دے مانسِک اِلاج اتے وِشلیشݨ کرن ولّ وی اگْرسر ہُںدّا ہَے۔ اجِہا کردِیاں اݨبھۄل ہی کہاݨِیکار ڈاکٹری اِلاج نال سمبّںدھّت انیکاں ہی ورتارِیاں نُۄں وی پاٹھکاں گۄچرے کرن وِچ سمرتھ رِہا ہَے۔ لگپگ ہر کہاݨی وِچ انگِݨت مَیڈِیکل اِلاج لئی ورتِیںدے اںگّریذی شبداں دی ورتۄں کِیتی گئی ہَے۔ پاٹھک اِس جاݨکاری سدکا ادھّا ڈاکٹر تاں کھُدّ ہی بݨ جاݨ دی سمبھّاونا رکھّدا ہَے۔ کہاݨِیکار نیں دِل دِییاں بِمارِییاں٬ سِلِیئک ڈجِیذ٬ گَۄل بلَیڈر اتے پَینکرِیذ دے کَیںسر٬ گلے دِییاں گِلٹِییاں دے کَیںسر٬ ڈرگذ٬ چیتا بھُلّݨ, منۄوِگِیانِک بِمارِییاں٬ پَیرا-مَیڈِیکل٬ کلیئرۄوۄئَںس آدِ انگِݨت سمسِّیاواں بارے لابھدائِک جاݨکاری اُپلبھّد کروائی ہَے۔ مَیڈِیکل شبد جاں ورتارے اۄپرے نہِیں لگدے سگۄں کہاݨِییاں وِچ اِہناں شبداں نُۄں اتُٹّ لڑی واںگ پرۄئِیا گِیا ہَے۔ مُکھّ رُۄپ وِچ کہاݨِییاں دی بۄلی بھاویں پںجّابی ہی ہَے پر ہر کہاݨی وِچ ورتِیںدے اںگّریذی شبداں دی بھرمار اِتھّے وسّدے پںجّابِییاں لئی کۄئی اۄپری نہِیں مہِسُۄس ہُںدّی۔

اِہناں کہاݨِییاں وِچ باہرلے دیشاں دا وی لۄڑِیںدا ذِکر مِلدا ہَے۔ کہاݨِییاں دے مُکھّ پاتر٬ مرِیذاں دے رُۄپ وِچ ہی ڈاکٹر نال واد-سںوّاد رچائُںدے٬ آپݨی اںدّرلی ٹُٹّ-بھجّ درسائُںدے٬ مانسِک دُکھّ-سںتّاپ بھۄگدے اتے آپݨا نِجّ پھرۄلدے نذر آئُںدے ہن۔ ڈا. شیرگِلّ کہاݨی کہِݨ وِچ نِپُنّ ہَے۔ لگّدا ہَے کِہ اُسنُۄں آپݨی گلّ کہِݨ وِچ کۄئی وِشیش اُچیچ نہِیں کرنا پَیںدا۔ اُسدِییاں کہاݨِییاں پاتر پردھان ہن اتے اُسدِییاں کہاݨِییاں دے پاتر پرواسِییاں دِییاں سمکالِین٬ سماجک اتے نِجّی سمسِّیاواں دی سہی ترجمانی کردِییاں ہن۔ اُسنے آپݨِییاں کہاݨِییاں راہِیں آپݨے پاتراں دے دِلی درد٬ دُکھّ-سُکھّ٬ ہںجھُّۄ-ہاسے٬ اکیویں-تھکیویں٬ مِلݨِییاں-وِچھۄڑے٬ اِکلاپے اتے سںتّاپ دے دْرِش بڑے ہی مارمِک ڈھںگّ نال پر سہِج اوستھا وِچ پیش کِیتے ہن۔ کہاݨی دے پاتر سانُۄں آپݨے آلے دُیالے آم مِلݨ والے ہن اتے پاتر اُساری وی تکڑی اُسارُۄ اتے سجِیو ہَے۔ ڈا. کرنَیل شیرگِلّ آپݨِییا کہاݨِییاں راہِیں کیول کہاݨی کہِݨ تکّ ہی سِیمت نہِیں ہُںدّا سگۄں جۄ اُہک ہِݨا چاہُںدّا ہَے اُس وِچّ کلاتمِکتا دے بُرش راہِیں ستّرںگّی پِیںگھ ورگے رںگّ بھرن وِچّ وی سمرتھ ہُںدِّیا اچھۄپلے ہی ہُنری ڈھںگّ نال آپݨے وِچردے سماج نُۄں وی گمبھِّیرتا نال ٹُمبّݨ دی جُرئتّ کردا ہَے۔

آمِین!