ڈا: پْرِیتم سِںگھّ کَیمبۄ اِک جاݨِیا-پہِچاݨِیا اتے ستھاپت ناں ہَے۔ اُسنے کہاݨی دی وِدھا تۄں جِویں ہی آپݨا ’لِکھݨ-سفر‘ آرمبھّ کِیتا پھِر پِچھاںہ مُڑ کے نہِیں ویکھِیا۔ سگۄں کہاݨی دے نال ہی نال ساہِت دِییاں ہۄر وکھّ وکھّ وِدھاواں جِویں کِہ کھۄج٬ آلۄچنا٬ سمپّادنا٬ ساہِتک پُستکاں دے مُکھبںدھّاں اتے پںجّابی دے نامی ساہِتکاراں دے نال مُلاکاتاں دے کارجاں نُۄں وی بڑی سفلتا نال نیپرے چاڑھِیا۔ اُسنے آپݨی پُۄری لگن اتے نِشٹھا دا سبُۄت دیںدِیاں اِیمانداری تے نِرپکھّتا نال کلم نُۄں سیدھ دِتّی۔ تِکھّی تے پَینی نذر رکھّݨ والے سُۄجھوان آلچۄک دِییاں ہُݨ تکّ لگپگ تیراں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ اُسدِییاں دۄ پںجّابی پُستکاں دے اںگّریذی انُواد وی چھپّ چُکّے ہن۔

ساڈی اّّج دی بہُت ہی سںکھّیپ تے سرسری وِچار دا دھُرا اُسدی آلۄچنا دی سجّری پُستک ’برتانوی پںجّابی کوِتا (ادھِئَن تے مُلاںکݨ) دُیالے ہَے۔ اِتھّے اِہ دسّݨا وی ذرُۄری اتے اہِم ہَے کِہ ڈا: کَیمبۄ دِییاں آلۄچنا سبںدھّی دۄ پُستکاں: (1) برتانوی پںجّابی ساہِت (1991), اتے (2) برتانوی پںجّابی کوِتا-اِک دْرِشٹی (1999) پْرکاشت ہۄئیِیاں جِہناں دے گہِن پٹھن اُپرںتّ پںجّابی ساہِتک جگت وِچّ اِک آلۄچک وجۄں اُسدے پَیر بہُت پُکھتا ڈھںگّ نال جمّ گئے۔ آلۄچنا دی پہِلی پُستک ’برتانوی پںجّابی ساہِت‘ وِچّ وی برتانوی پںجّابی کوِتا سبںدھّی لیکھاں وِچّ برتانوی پںجّابی کوِییاں دِییاں رچناواں دی کھۄج بھرپُۄر چرچا کِیتی گئی سی۔ اِںجھ ہی آلۄچنا دی دُۄجی پُستک برتانوی پںجّابی کوِتا-اِک دْرِشٹی دے دۄ لیکھاں وِچّ وی پںجّابی کوِتا بارے ادھِئَن کردِیاں مُلاںکݨ پْرستُت کِیتا گِیا۔ اِسدے نال ہی 17 کوِییاں دِییاں رچناواں بارے وِستھار وِچّ وِچارِیا گِیا۔ ہُݨ سجّری پُستک ’برتانوی پںجّابی کوِتا-(ادھِئَن تے مُلاںکݨ) پہِلاں چھپی پُستک دی ہی اگلیری کڑی وجۄں ہَے جِس وِچّ ڈا: کَیمبۄ نیں 25 آلۄچناتمِک لیکھ شامل کِیتے ہن۔ دۄ کوِییاں: نِرںجّن سِںگھّ نُۄر اتے گُرشرن سِںگھّ اجِیب سبںدھّی دۄ دۄ لیکھاں راہِیں وِچار پیش کِیتے گئے ہن۔ نال ہی 23 ہۄر کوِییاں جِویں کِہ غذلکار تے چھںدّ-بدھّ کوِتا لِکھݨ والے گُرداس سِںگھّ پرمار٬ ساتھی لُدھِیاݨوی٬ گُرنام گِلّ٬ مُشتاک سِںگھّ٬ بھُپِںدّر سگُّۄ٬ پْرکاش سِںگھّ آذاد٬ اجِیم شیکھر٬ پْرۄ: سُرجِیت سِںگھّ کھالسا٬ پْرکاش سۄہل٬ سںتّۄکھ بھُلّر٬ سُرِںدّر سِیہرا٬ ہکِیم گُلام نبی تے رݨجِیت سِںگھّ راݨا اتے کھُلہی کوِتا لِکھݨ والے: درشن بُلںدّوی٬ سںتّۄکھ سِںگھّ سںتّۄکھ٬ اوتار جںڈِّیالوی٬ گُرنام ڈھِلّۄں٬ کھُلہی تے چھںدّ-بدھّ کوی-بلوِںدّر متھارُۄ٬ گُرچرن سگُّۄ٬ وِینا ورما اتے ورِںدّر پرہار دِییاں رچناواں نُۄں اِس نوِیں پُستک وِچّ شامل کرکے پںجّابی ساہِت وِچّ بڑا نِگّر اتے اِتِہاسک وادھا کِیتا ہَے۔ ہُݨ تکّ ڈا: کَیمبۄ اِس پُستک سمیت چالی سِرکڈھّ کوِییاں دِییاں رچناواں نُۄں آپݨے ادھِئَن دا مادھِئم بݨا چُکِّیا ہَے۔ اِہ بہُت ہی سںتّۄکھ اتے چںگّی پْراپتی دی گلّ ہَے۔ لیکھک اِس لئی ودھائی دا پاتر ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ دی اِس پُستک دی بھُمِکا: ’کُجھ شبد میرے ولۄں‘ بہُت ہی اہِم ہَے۔ مہتّو پُۄرن اِس کارن کِہ سُۄجھوان آلۄچک نیں برتانِییا وِچّ لِکھی گئی تے لِکھی جا رہی ساری کوِتا دی نِشاندیہی کردِیاں اِس پُستک وِچّ ناں کیول پْرگتِیوادی/مارکسوادی سِدھات دے انُکُۄل کوِییاں جِویں کِہ مانوی چھۄہاں دا چِتیرا- نِرںجّن سِںگھّ نُۄر٬ سںتّۄکھ سِںگھّ سںتّۄکھ٬ گُرنام ڈھِلّۄں٬ مُشتاک سِںگھّ٬ بھُپِںدّر سگُّۄ دِییاں رچناواں دی گھۄکھ-پڑتال کِیتی سگۄں اِسدے نال ہی دُۄجی بھاںت دے اُہناں کوِییاں سبںدھّی وی چرچا کِیتی جۄ کِسے سِدھاںت نال بجھّہ کے کوِتا نہِیں کہِںدّے پر اِہناں دے لِکھݨ دا مکسد وی مانوتا وِچّ ہی بھُگتدا ہَے۔ وِئُہارک تَۄر تے کُجھ کوی چھںدّ-بدھّ انکُۄل رچنا کردے ہن جد کِہ کُجھ چھںدّ-بدھّ سِیماں وِچّ ناں بجھّہدِیاں کھُلہی کوِتا لِکھݨ ولّ رُچِت ہن۔ کوِتا٬ کۄئی وی ہۄوے لَیء بدھّ تاں ہۄݨی ہی چاہِیدی ہَے۔ لَیء دے نال نال درئسل گلّ تاں وِچاراں دی وی ہَے۔ وِچار رہِت کوِتا سارتھک نہِیں کہی جا سکدی۔ اِسدے نال ہی نِری تُکّ-بںدّی وی کوِتا نہِیں کہا سکدی۔

دُۄجی گلّ: ڈا: کَیمبۄ نیں کاوِ-سِرجݨا سبںدھّی دۄ مہتّو پُۄرن سُۄتر: کلا کلا لئی اتے کلا جِیون لئی اُتے وِچار پیش کردِیاں سپشٹ کِیتا ہَے کِہ ’کاوِ اتے کلا کی ہَے۔ کوی دے کرم تۄں جۄ رچنا سِرجی جاںدی ہَے٬ اُہ کاوِ کہِلائُںدی ہَے۔ تے کلا کی ہَے؟ کلا ہَے اُس سِرجݨا دا پْرگٹائۄُ ڈھںگّ۔ ساری وِچار وِچّ بھاو وی آ جاںدے ہن٬ کلپنا اتے بُدھّی دا دخل وی۔ شبداں دی جڑت جدۄں بِمبّاں اتے پْرتِیکاں راہِیں آپݨا جلَۄ پیش کردی ہَے تاں کوِتا وِچّ سُںدّرتا آ جاںدی ہَے۔ ترک اتے سںگِّیتک رس دی وی آپݨی تھاں ہَے۔ ’کلا کلا لئی‘ دا سِدھاںت کیول آنںدّ ہی پردان کرن والا ہۄݨ کارن سِیما-بدھّ ہَے۔ ’کلا جِیون لئی‘ ہی ساہِت وِچّ ودھیرے وِیاپک اتے کارگر ہَے۔ جِیون تۄں مُۄںہ مۄڑن والی رچنا کدے وی سِہتمںدّ نہِیں کہِلائُںدی۔

ڈا: کَیمبۄ نیں اِس پُستک وِچّ جۄ وی کوی شامل کِیتے ہن اُہناں دی سمُچّی رچنا دا کرم کھیتر اِک ترہاں نال ’مانوتا‘ دے ہِتّ وِچّ ہی ہَے۔ ڈا: کَیمبۄ نیں ہر کوی دی رچنا نُۄں٬ رچنہارے دِییاں وکھّ وکھّ سِرجݨ-سںچّار وِدھِییاں انُسار ہی٬ آپݨی نِردھارِت سِیماں اںدّر رہِںدِّیاں٬ بڑا کھُبھّہ کے پڑھِیا٬ ماݨِیا٬ جاݨِیا اتے ہر کوی دی رچنا دا بݨدا مُلاںکݨ کردِیاں جِتھّے ذرُۄرت مہِسُۄس ہۄئی کوی دی دُبِدھّا جاں ماڑی-مۄٹی کمذۄری ولّ وی سںکّیت جاں گُجھہا اِشارا کِیتا۔ نِرںجّن سِںگھّ نُۄر بارے ڈا: کَیمبۄ لِکھدا ہَے: ’اُہ مارکسوادی فلسفے دے انُسار آپݨی دْرِشٹی نُۄں اُساردا تے وِستاردا رِہا۔‘ پر اِسدے نال ہی اُس پاس کلا پْرتی اِک سُںدّر٬ سُپنئی تے آدرشوادی وِشال دْرِشٹِیکۄݨ سی۔ جِس سدکا اُہ ہر ورگ دے ہِردِیاں اںدّر جھاتی ماردا ہۄئِیا اُہناں دے درداں٬ دُکھڑِیاں نُۄں گھۄکھدِیاں انُبھو کردِیاں٬ لِکھدا سی۔ پرواس دِییاں بہُبھاںتی سمسِّیاواں سبںدھّی وی اُہ بہُت سُچیت رِہا۔ ڈا: کَیمبۄ سار وجۄں سابت کردا ہَے کِہ نِرسںدّیہ نُۄر بھاویں پْرگتِیوادی کوی سی پر اُہ ’پرمپّرا نُۄں پُراتن٬ اپساروادی٬ تے گلِییاں-سڑِییاں کِیمتاں دی نِیائی نہِیں سی سمجھدا۔ سگۄں اُہ وِکاسوادی پرمپّرا نُۄں وگدے درِیا نال تۄلدا سی۔ ’ذفرناما‘ دا انُواد آپݨی پرمپّرا دی مہتّتا درسائُݨا ہی سی۔ غذلگۄء گُرداس سِںگھّ پرمار بارے لِکھدِیاں کیول اُسدے ادھِیاتمک رںگّ نُۄں ہی نہِیں پکڑِیا سگۄں اُسدی کوِتا وِچّ پْرگٹ نَیتِک٬ سداچارک٬ مانوی اتے آدرشوادی گُݨاں دی وِیاکھِیا وی سُںدّر شبداں وِچّ کردِیاں لِکھِیا: اُسدی رچنا دا نِبھاء سماجکتا والا ہَے۔ اِہ نِسچَے رُۄپ وِچّ وِچاراں دی ڈُۄںگھی فسل ہَے۔

اِںجھ ہی٬ ڈا: کَیمبۄ باکی ہۄر نویں تے پُراݨے غذلکاراں تے چھںدّ-بدھّ کوِییاں: ساتھی لُدھِیاݨوی٬ گُرشرن سِںگھّ اجِیب٬ بھُپِںدّر سگُّۄ٬ اذِیم شیکھر٬ سُرِںدّر سِیہرا٬ سںتّۄکھ بھُلّر٬ پْرکاش سۄہل سبںدھّی وی بڑی سارتھک وِچار پیش کردا ہَے۔ ساتھی لُدھِیاݨوی نیں وارتک لِکھݨ دے نال نال کاوِ-رچنا وی کِیتی۔ ساتھی دی کاوِ-پُستک ’پتھّر‘ دے ادھِئَن اُپرںتّ ڈا: کَیمبۄ لِکھدا ہَے کِہ بھاویں ساتھی مانوتا دا پُجاری ہَے اتے اُس وِچّ سداچارک تے نَیتِک کدراں-کِیمتاں پْرتی ڈُۄںگھا مۄہ ہَے پر ذِیادا شیئر اِشک بارے ہن۔ اُسدے شیئراں وِچّ ڈُۄںگھائی تے سُۄکھمتا دے اںشّ ہن۔ گُرنام گِلّ دے ’کاوِ سُہج‘ دے چِتْرݨ دا ذِکر کردِیاں لِکھدا ہَے کِہ اُسدی غذل وِچّ جِیون دی تپسِّیا دی جھلک پَیںدی ہَے۔ گُرشرن سِںگھّ اجِیب تاں سمپُّۄرن رُۄپ وِچّ غذل نُۄں ہی سمرپِت چِتیرا ہَے جِسدے دۄ غذل سںگّْرہِ بہُت چرچا دا وِشا بݨے ہن۔ آلۄچک نیں درسائِیا ہَے کِہ غذلکار اجِیب نیں جِیون ساہمݨے آئیِیاں سارِییاں ہی اسںگّتِییاں نُۄں گھۄکھِیا٬ نِہارِیا اتے سُںدّر بھاشا ورتدِیاں بِمبّاں-الںکّاراں دی ورتۄں کِیتی۔ بھُپِںدّر سگُّۄ دے کاوِ-چیتنا دے سفر دا ذِکر کردِیاں ڈا: کَیمبۄ دا منّݨا ہَے کِہ اُہ نِرںتّرتا نال لِکھدِیاں کوی نِرںجّن سِںگھّ نُۄر دے پَیر-چِنّہاں دی پَیروی کردِیاں سبھِئکّ تے سُچارُۄ سماج رچݨ دا اِچھُکّ٬ پْرگتِیوادی اتے مانو-وادی بھاونا رکھّدا ہَے۔ ’نکاراتمکتا وِچّۄں سکاراتمکتا‘ پَیدا کر لَیݨ والے کوی اجِیم شیکھر نُۄں آلۄچک نیں کوِتا دا کلاکار کوی دسِّیا ہَے جِسنے ذِںدّگی دے انیکاں پہِلُۄیاں بارے لِکھدِیاں نَیتِکتا دی پَیروی کِیتی۔ سُرِںدّر سِیہرا بھاویں لِکھدا گھٹّ ہَے پر پڑھدا بُہت ہَے۔ اِس لئی جۄ وی لِکھدا ہَے گمبھِّیرتا نال لِکھدا ہَے۔ آلۄچک کَیمبۄ لِکھدا ہَے کِہ سِیہرے دی غذل وِچّ تکنِیک نالۄں وِچاراں نُۄں ذِیادا مہتّتا دِتّی گئی ہَے۔ سںتّۄکھ سِںگھّ بھُلّر دی غذل وِچّ پِیار بھاونا دِییاں کئی پرتاں ہن اتے اُسدے شیئراں وِچّ وی منُکھّتا دی بھلائی لئی نِگّر لگن پائی جاںدی ہَے۔ مانو-وادی بھاونا دے پارکھُۄ پْرکاش سِںگھّ آذاد دی رچنا بارے ڈا: کَیمبۄ لِکھدا ہَے کِہ اُہ اںتّر-راشٹری سمسِّیاواں نُۄں آپݨی کاوِ چیتنا وِچّ پیش کردِیاں٬ بھارت-راشٹر تے اُسدی دھارمک نِرپکھّتا نُۄں للکاردِیاں تِکھِّییاں چۄبھا لائُںدا ہَے۔ آلۄچک رچنا دے گُݨ-اَۄگݨ بڑی سِیاݨپ نال بھامپݨ وِچّ وی سفل رہِںدّا ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ نیں بِرتاںتِک وِدھا والے کوی رݨجِیت سِںگھّ راݨا دی پُستک ’ساڈے سمِیاں دا پںجّاب‘ سبںدھّی ادھِئَن اُپرںتّ لِکھِیا ہَے کِہ کوی راݨا پںجّاب دے ستّ ہذار سالاں دے اِتِہاس وِچّۄں گُذردا٬ اِتِہاسک اںشّاں والی رچنا نُۄں وارتک دی تھاں کاوِ-رُۄپ وِچّ ڈھالݨ وِچّ سفل رِہا ہَے۔ سُرجِیت سِںگھّ کھالسا دی کوِتا وِچّ بہُپکھّی وِچاراں دا سماویش ہۄئِیا ہَے پر کیںدری دھُرا پِیار ہَے اتے بائِذت ذِںدّگی پْرتی پہِرا دِںدّا ہَے۔ پْرکاش سۄہل دی کوِتا بارے ڈا: کَیمبۄ دسدا ہَے کِہ اُس وِچّ پِیار دا جذبا ہَے اتے اُہ سوَے-سںوّاد رچا کے پاٹھکاں نُۄں ہلُۄݨن دا یتن کردا ہَے۔ پِیار دے وِشے نُۄں آپݨی کوِتا دا مادھِئم بݨائُݨ والا گُرچرن سگُّۄ پںجّابی ساہِت دا پْرماݨِک ہستاخر ہَے۔ اُسدی کاوِ-پُستک دا نام ہی ’مُہبّت‘ ہَے۔ اُسنے آپݨی کوِتا ’مُہبّت‘ وِچّ پِیار دے وِشال دِسّ-ہدّے دی نکاشی کردِیاں اِس وِچّ ماں دِییاں لۄرِییاں٬ بھَیݨ دی رکھّڑی٬ باپُۄ دے سِر دا پِیار آدِ بھاو بہُ-دِشاواں والے پِیار دا ذِکر کِیتا ہَے۔ گُرچرن سگُّۄ امِیر کلپنا دا مالک ہَے تے اُس پاس بھاواں دی شِدت ہَے۔

ڈا: کَیمبۄ نیں ہر کوی دی رچنا دی رُۄہ نُۄں پھڑدِیاں٬ جِتھّے ہر رچنا دی سمُچی سُر دی نِشاندیہی کِیتی ہَے اُسدے نال ہی منُکھّتا دے وسِیہ اتے ستھانک کھیتر وِچّ آ رہِییاں لۄڑاں-تھۄڑاں سبںدھّی٬ کِویں بھُگّتدا ہَے اُسدا وی چںگّا وِورن دِتّا ہَے۔ سمکالی پرِستھِتِیاں تے گھٹناواں نُۄں پِٹھّبھُۄمی وجۄں چِتردِیاں٬ نسلواد٬ پروارک بھنّ تۄڑ٬ پِیڑھی پاڑے٬ دھارمک سَۄڑیپن٬ دیس-پْردیس دی سماجک لُٹّ-کھسُٹّ٬ پھِرکا-پْرستی اتے ہۄر ا-منُکھّی کارجاں دی نِکھیدھی وی کِیتی ہَے۔ کی نویں تے کی پُراݨے٬ ہر کوی دی دیݨ نُۄں آلۄچک نیں اُسے ہی سںدّربھ وِچّ وِچارِیا جِس پِٹھّبھُۄمی وِچّ رچنا دی اُساری ہۄئی اتے آپݨی کلم وِچّ روانی رکھّدِیاں اُہ سِرجݨاتمک تے سُیادلے ڈھںگّ نال آپݨے وِچار ساںجھے کرن وِچّ سپھل ہۄئِیا ہَے۔

مارکسوادی سِدھاںت دا آسرا لَیݨ والے گُرنام ڈھِلّۄں دی سںگھّرش-شِیلتا دا ذِکر کردِیاں ڈا: کَیمبۄ نیں درسائِیا ہَے کِہ کوی دی رچنا وِچّ بہُپکھی پْرگتِیشِیل اںشّاں دی بھرمار ویکھی جا سکدی ہَے۔ کوی کِرتی پْرتی جاگرُۄک ہَے اتے کِرتی نُۄں آشوادی ویکھݨ دا اِچھُکّ ہَے۔ اہِساساں دی ڈُۄںگھائی نال لبریذ کوی ڈھِلّۄں چِںتّنشِیل ہَے۔ کِرتی شْریݨی دے گھۄل وِچّ اُسنے آپݨا آپا لائُݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّی۔ اُسدی کوِتا وِچّ کُجھ بَۄدھِک اںشّ ’بھارُۄ‘ ہن اِس لئی اُسنُۄں آپݨی کوِتا نُۄں رسدائِک بݨائُݨ لئی چیتنّ ہۄݨ دی لۄڑ ہَے۔

اِںجھ ہی اگہاںودھُۄ٬ پْرتِیبدھّ شائِر تے شائِستگی دے مُجسّمے مُشتاک سِںگھّ دا ذِکر کردِیاں لِکھِیا ہَے کِہ شائِر مُشتاک سِںگھّ اِہ منّکے چلدا ہَے کِہ ساہِت وِچّ وِچاردھارا گَۄݨ رہِݨی چاہِیدی ہَے۔ اُسنے آپݨی سُر دھِیمی رکھّی اتے اُس دے لہِجے وِچّ سہِجتا دا واسا ہَے۔ کوی دِییاں پیش کِیتِییاں کاوِک تسوِیراں پاٹھکاں دے ہِردِیاں وِچّ مِٹھّی چاشݨی بھر دِںدِّییاں ہن۔ درشن بُلںدّوی دی رچنا دا پٹھن کرن اُپرںتّ آلۄچک نیں سپشٹ کِیتا کِہ اُسدِییاں پْرمُکھّ کوِتاواں پرواسی پرِستھِتِییاں نال جُۄجھدِییاں ہن پر اُسنے آپݨی کوِتا وِچّ پْرگتِیوادی٬ آشاوادی تے بھرم نِوارک سۄچ نُۄں وی ٹُمبِّیا ہَے۔ مارکسوادی وِچاردھارا نال جُڑے کوی سںتّۄکھ سِںگھّ سںتّۄکھ بارے آپݨے پْربھاو دِںدِّیاں لِکھدا ہَے کِہ اُہ سمیں دے ہاݨ دِییاں کوِتاواں رچدا ہَے اتے مُۄل رُجھان اُسدا سمکالی ہالتاں نُۄں ہی آپݨی پکڑ وِچّ لَیݨا ہَے۔ جِیون دے وِکاس دا اِچھُکّ ہۄݨ کارن اُہ اوِگِیانِک گلّاں وِچّ وِشواش نہِیں رکھّدا۔ اوتار جںڈِّیالوی دی کوِتا بھاوُکتا پْردھان ہَے۔ اُس نیں کھُبھّہ کے لِکھِیا۔ اُہ آپݨی بَۄدھِکتا تے انُبھوّ دے آسرے جدۄں پُۄری ترہاں سںتُّشٹ ہُںدّا ہَے تاں ہی بھاواں دے سںسّار وِچّ پْرویش کردا ہَے۔ اِہۄ ہی کارݨ ہَے کِہ اُسدی کوِتا پاٹھکاں نُۄں کِیلݨ, جھںجّۄڑن تے ہِردِیاں نُۄں ہِلُۄݨن دی شکتی رکھّدی ہَے۔

نوِین کوِتا لِکھݨ والِیاں وِچّ بلوِںدّر متھارُۄ٬ سُرِںدّر سِیہرا٬ ورِںدّر پرِہار اتے وِینا ورما نِویکلی دْرِشٹی والے کاوِ رچنہارے ہن۔ سُرِںدّر سہِرا دا ذِکر اُپر ہۄ چُکِّیا ہَے۔ بلوِںدّر متھارُۄ دی سمُچّی کوِتا سبںدھّی وِچار کردِیاں ڈا: کَیمبۄ سہی لِکھدا ہَے کِہ متھارُۄ سُۄکھم تے کۄمل اہِساساں والا کوی ہَے۔ اُہ کِسے وی وِچار تے کٹڑّتا نال پہِرا نہِیں دِںدّا سگۄں جدۄں اُسدا من کِسے وِچار پْرتی پْرشن کھڑے کردا ہَے تاں اُہ آپݨے وِشواش وِچّ سۄدھ کردا ہَے۔ ورِںدّر پرِہار دے کاوِ-ادھِئَن اُپرںتّ آلۄچک نیں اُسنُۄں بَۄدھِک چیتنا دا شائِر درسائِیا ہَے۔ اُسنے پںجّابی ساہِت وِچّ ستھاپتی ستھان رکھّدِییاں پرِوِرتِییاں تۄں وکھّرے ڈھںگّ نال آدھُنِک کوِتا لِکھی جۄ رُۄپ پکھّۄں چھںدّ-بدھّ جاں پْرگِیتک ناں ہۄݨ دے باوذُۄد بَۄدھِک ہُںدِّیاں وی دِلّ-دِماگ نُۄں ٹُمبّدی ہَے٬ جھںجّۄڑدی ہَے۔ اُسدی کاوِ-رچنا ’کُدرت‘ نُۄں پڑھدِیاں کُدرت دے بیئںتّ پاسارِیاں دا گِیان ہُںدّا ہَے۔ درئسل٬ پرِہار نیں کُدرت دا اَیسا وِشا لِیا ہَے جۄ بہُت ہی وِیاپکتا والا ہَے۔ اُسدی سمُچّی رچنا گمبھِّیرتا نال پڑھن دی مںگّ رکھّدی ہَے۔ ڈا: کَیمبۄ نیں آپݨی وِچار دا کیںدر برتانِییا دی اِکّ سِرکڈھّ کہاݨِیکار وِینا ورما نُۄں وی چُݨِیا جۄ کوِتا وی لِکھدی ہَے۔ کوِتری نیں نِشںگّ ہۄ کے بڑی سپھلتا نال اِستری دی ہۄںد تے ستھاپتی دے سںگھّرش نُۄں٬ کھُلہی-ڈُلہی بھاشا دی ورتۄں کردِیاں چھںدّ-بدھّ رکھّدِیاں کۄمل شبداں دی ورتۄں کِیتی۔ نسلی بھید-بھاو٬ کرم-کاںڈاں٬ دھارمک اںدھّ-وِشواشاں اتے رُۄڑِیوادی کِیمتاں پْرتی چیتنّتا وِکھائی۔

پُستک وِچّ درج سارے ہی کوِییاں دِییاں رچناواں سبںدھّی نِشکرش دیݨے تے ٹُۄکاں دیکے وِچار نُۄں اگے ودھائُݨ لئی کُجھ ہۄر کہِݨا درُست نہِیں رہیگا۔ کِئُںکِہ اِہ سارے ہی کوِییاں سبںدھّی وِچار پڑھن-مانݨ دی گلّ ہَے۔ پر اِہ گلّ سپشٹ کر دیݨی بݨدی ہَے کِہ پُستک وِچّ درج ہر کوی آپݨی آپݨی وِشیشتا رکھّدا ہَے۔ سارے ہی کوی بہُت مہتّوپُۄرن ہن اتے اُہناں نیں پںجّابی ساہِت نُۄں آپݨِییاں رچناواں نال مالۄ-مال کِیتا۔

ساہِت وِچّ سِرجݨا دے نال نال آلۄچنا جاں سمالۄچنا دا وی برابر دا ہی مہتّو-پُۄرن یۄگدان ہَے۔ اِہ درُست ہَے کِہ آلۄچنا ترک دا وِشا ہَے اتے اِس وِچّ بھاواں دی تھاں دلِیل ہی پردھان ہُںدّی ہَے۔ پر اِسدے نال ہی اِکّ آلۄچک٬ لیکھک-کوی دی رچنا اتے رچنا-جگت دے سرۄتاں سمیت چُݨے گئے وِشِیاں دی پُۄری جاݨکاری پراپت کرن اُپرںتّ ڈُۄںگھی وِچار نال ’رچنا‘ دی سہی چِیر-پھاڑ کردِیاں رچنا سبںدھّی سِٹِّیاں تے پُجّدا ہَے۔ اِس نوِیں آلۄچنا دی پُستک اتے اِستۄں پہِلِییاں دۄویں پْرکاشِت آلۄچنا دِییاں پُستکاں دے ادھِئَن تۄں سابت ہُںدّا ہَے کِہ ڈا: کَیمبۄ پاس اُتمّ آلۄچک ہۄݨ واستے لۄڑِیںدے سارے ہی گُݨ مَۄجُۄد ہن۔ اُہ وِدوان ہَے٬ سُہِرد ہَے٬ مِہنتی ہَے اتے سںجّمی وی۔ سمِیکھِیا کردِیاں اُہ پکھّپاتی نہِیں ہُںدّا اتے ناں ہی کِسے اِکّ سِدھاتک دْرِشٹِیکۄݨ نال بجھّہدا ہَے۔ سگۄں ہر کوی دی رچنا نُۄں ’ساہِت ادھِئَن‘ دے رُۄپ وِچّ لَیںدِیاں بڑے ہی ٹھرمّے نال سِرجݨاتمِک تے سرل سمجھ آ سکݨ والی شبداولی وِچّ رچنا دی چِیر پھاڑ کردِیاں آپݨے سِٹّے کڈھّدا ہَے۔ گلّ سرسری جِہی نہِیں کردا سگۄں برتانوی پںجّابی ساہِت دی پِٹھّ-بھُۄمی تے کمّ کر رہے سارے ہی لۄڑِیںدے سرۄکاراں تے سںدّربھاں جِویں کِہ اِتِہاسک٬ دھارمک٬ سماجک٬ سبھِیاچارک٬ راجنِیتک اتے آرتھِک ستھِتی نُۄں پڑتالدا ہَے۔ اُہ اُلار نہِیں ہُںدّا سگۄں سمِیکھِیا دے اُپیُکت یۄگتا اتے آلۄچناتمک وِویک دی شاہدی بھردِیاں بہُت ہی سںتُّلِت اتے وِگِیانک کِسم دی آلۄچنا دے رِہا ہَے۔

ڈا: پْرِیتم سِںگھّ کَیمبۄ دی نوِیں پُستک ’برتانوی پںجّابی کوِتا (ادھِئَن تے مُلاںکݨ)’ دا نِگھّا سُیاگت ہَے۔ اِہ پُستک کیول برتانوی پںجّابی ساہِت لئی ہی نہِیں سگۄں سمُچّے پںجّابی ساہِت وِچّ اِک نِگّر اِتِہاسک وادھا ہَے۔ پُۄرن آشا ہَے کِہ ساہِت کھۄجارتھِییاں٬ لِکھارِییاں اتے پںجّابی پاٹھکاں لئی اِہ پُستک لاہیوںدّی سابت ہۄویگی۔