مَۄجُۄدا وِدِّئک ڈھاںچے وِچّ بچِّیاں دی بُدھِّیمتا نُۄں ماپݨ دا آدھار سمیں-سمیں ’تے لئی جاںدی پْرِیکھِیاواں دَۄران اںکّاں دی پْراپتی تۄں ہَے۔ جدۄں کۄئی بچّا پڑھن-لِکھݨ وِچّ پِچھّے رہِ جاںدا ہَے تاں اکسر اُس نُۄں آلسی٬ لاپرواہ جاں نالائِک کہِ کے سمبّۄدھن کِیتا جاںدا ہَے۔ بچّا کِس سمرتھّا نال پڑھ-لِکھ رِہا ہَے٬ اُس دی بَۄدھِک شکھسِیئت دا آدھار ہَے۔ پر کئی وار اِہ ویکھݨ وِچّ آئِیا ہَے کِہ تیذ مانسِک سمرتھّا والے بچّے پڑھائی وِچّ پِچھّے رہِ جاںدے ہن٬ جِسدا مُکھّ کارن ڈِسلَیکسِییا (Dyslexia) سِدھّ ہُںدّا ہَے۔ ڈِسلَیکسِییا اجِہی سِکھّݨ سمسِّیا ہَے جِہڑی باہری پکھّ تۄں دِکھائی نہِیں دِںدّی٬ سگۄں اںدّرُۄنی لُکوِیں ہُںدّی ہَے۔

ڈِسلَیکسِییا کی ہَے؟

ڈِسلَیکسِییا نِئۄرۄلَۄجِیکل بھاو مانسِک سِکھّݨ سمسِّیا ہَے۔ اِہ اجِہی سمسِّیا ہَے جِس وِچّ بچّے نُۄں پڑھن-لِکھݨ, اکھّراں دی پچھاݨ, شبد-جۄڑ اُچارن وِچّ مُشکل پیش آئُںدی ہَے۔ اِہ کِسے کِسم دی بِیماری جاں گھٹّ بَۄدھِک پدھّر دی سُۄچک نہِیں ہَے۔ اِس سمسِّیا نال جُۄجھ رہے بچّے سِرجݨاتمک٬ سُپنشِیل تارکِک ہُںدّے ہن پر پرمپّراگت سِکھّݨ ڈھںگّ اُنہاں لئی چُݨَۄتِیپُۄرن بݨ جاںدا ہَے۔ مَۄجُۄدا وِدِّئک ڈھاںچا ڈِسلَیکسِییا دی سمسِّیا دا ساہمݨا کر رہے بچّے وِچّ گُݨاں دی پچھاݨ کرن وِچّ اسپھل سِدھّ ہۄئِیا ہَے۔ سِکھِّیا ڈھاںچے وِچّ ’اِکّۄ تکّڑی سبھناں لئی‘ ہۄݨ کرکے اجِہے بچّے ہاشِیئے ’تے چلے جاںدے ہن۔

ڈِسلَیکسِییا دے لچھّݨ:

ڈِسلَیکسِییا دے لچھّݨ ہریک بچّے وِچّ وکھّۄ-وکھّرے ہۄ سکدے ہن۔ بچّا اکھّراں نُۄں گلت لِکھ دِںدّا ہَے جاں لِکھݨ سمیں اکھّراں نُۄں چھڈّ جاںدا ہَے٬ اکھّراں جاں شبداں دا گلت اُچارن کردا ہَے٬ پاٹھ پڑھن سمیں بچّا کاپھی سماں لَیںدا ہَے جاں سَۄکھے شبد وی بھُلّ جاںدا ہَے۔ بچّے نُۄں گݨِت وِشے وِچّ اںکّاں دی لڑِیوارتا نُۄں سمجھݨ وِچّ اَۄکھِیائی آئُںدی ہَے۔ اِنہاں مُشکلاں کرکے بچّے وِچّ آتم-وِشواس دی گھاٹ پَیدا ہۄ جاںدی ہَے٬ جِس کرکے بچّا آپݨے-آپ نُۄں ہۄرناں مُکابلے ہِیݨ سمجھݨ لگّ جاںدا ہَے۔ ڈِسلَیکسِییا پْربھاوِت بچِّیاں نُۄں آم تَۄر ’تے ادھِیاپکاں٬ ماپِیاں اتے سماج ولّۄں ہِیݨتا دا ساہمݨا کرنا پَیںدا ہَے۔ اُنہاں نُۄں کمذۄر وِدِیارتھی دی شْریݨی وِچّ رکھِّیا جاںدا ہَے جِس نال بچِّیاں دا منۄبل ٹُٹّ جاںدا ہَے۔ لگاتار اکادمِک اسپھلتا اتے گھریلُۄ جھِڑکاں بچِّیاں اںدّر بھَیء٬ نِراشتا اتے تݨاء دا ماہَۄل سِرجدے ہن۔

ڈِسلَیکسِییا دے کارن:

ڈِسلَیکسِییا دی سمسِّیا آمتَۄر ’تے جَینیٹِک ہُںدّی ہَے۔ جیکر ماتا-پِتا جاں نذدِیکی سکے-سمبّںدھّی نُۄں اِہ سمسِّیا ہُںدّی ہَے تاں اگّے وِراستی تَۄر ’تے بچّے وِچّ وی ہۄ سکدی ہَے۔ اِس تۄں بِناں دِماگ دے اُہ ہِسّے جۄ پڑھن اتے بھاشا نال سمبّںدھِّت ہُںدّے ہن٬ اُنہاں دی کِرِیا شکتی وکھّری ہُںدّی ہَے۔ دھُناتمک/پھۄنَۄلۄجِیکل جاگرُۄکتا - اکھّراں دِییاں دھُنِییاں دی سمجھ٬ جۄڑ اتے پچھاݨ وِچّ اَۄکھِیائی وی اِکّ کارن ہَے۔ گربھ اوستھا دَۄران پۄشݨ دی گھاٹ٬ بِمارِییاں جاں نشِیلے پدارتھاں دا سیون وی ڈِسلَیکسِییا دا کارن ہۄ سکدا ہَے۔ پْرِیمَیچِئُر جنم٬ جنم سمیں آکسِیجن دی گھاٹ نال وی بچّے دا مانسِک پدھّر پْربھاوِت ہۄ سکدا ہَے۔ اِس تۄں بِناں مُڈھّلی اوستھا وِچّ ڈھُکویں سِکھّݨ دی گھاٹ جاں بھاشائی وکھریویں کرکے وی اِہ سمسِّیا پَیدا ہۄ سکدی ہَے۔

ڈِسلَیکسِییا دی پچھاݨ اتے چھُٹکارا:

جیکر سمیں سِر ڈِسلَیکسِییا دی پچھاݨ کر لئی جاوے تاں اِہ بچّے دے سُنہِری بھوِکھّ لئی وردان سابت ہۄ سکدی ہَے۔ مُڈھّلے سِکھّݨ پدھّر ’تے ہی اِسدی پچھاݨ کرکے بچّے نُۄں لۄڑِیںدی سہائِتا اتے وِشیش سِکھّݨ سمگّری راہِیں اِس سمسِّیا دا ہلّ کِیتا جا سکدا ہَے۔ منۄوِگِیانی اتے سپَیشل ٹِیچر آڈِیئۄ وِذُۄئل٬ ٹائیِپِںگّ٬ پٹھن-سمگّری٬ کمپِّئۄُٹر آدھارِت ٹُۄلذ٬ ٹَیکسٹ-ٹُۄ-سپِیچ٬ اۄپن ڈائِلَیکسِک پھَۄںٹ آدِ ٹَیسٹاں راہِیں ڈِسلَیکسِییا دی پچھاݨ کرکے٬ نِداناتمک رݨنِیتی بݨائی جا سکدی ہَے۔

مَۄجُۄدا سِکھِّیا ڈھاںچا ’سبھناں لئی اِکّۄ ماپ‘ آدھارِت ہَے٬ جۄ ٹھِیک نہِیں۔ ڈِسلَیکسِییا دی سمسِّیا نال جُۄجھ رہے بچِّیاں لئی وِشیش اُپرالے دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ اُہناں لئی سِکھّݨ دے وکھّرے ڈھںگّ/نُکتے٬ وادھُۄ سماں٬ مَۄکھِک پْرِیکھِیاواں اتے آڈِیئۄ-وِذُۄئل سادھناں دی ورتۄں جِیادا لابھدائِک سِدھّ ہۄ سکدی ہَے۔ ماپِیاں نُۄں اِس بابت جاگرُۄک کرن دے نال-نال ادھِیاپکاں نُۄں وِشیش سِکھلائی دِتّی جاݨی چاہِیدی ہَے تاں جۄ بچِّیاں دا سہی مارگدرشن ہۄ سکے۔ بلاک پدھّر اُتّے نِیُکت وِشیش ادھِیاپک اِس وِچّ وڈّمُلّا یۄگدان پا سکدے ہن۔ ماپِیاں دی اِہ نَیتِک جِمّیواری بݨدی ہَے کِہ اُہ آپݨے بچِّیاں ولّ کھاس دھِیان دیݨ۔ اُہ ہۄرناں بچِّیاں نال تُلنا تۄں گُریذ کرن۔ ماپے بچِّیاں نُۄں ہلّاشیری دِںدّے ہۄئے اُہناں وِچّ آتم-وِشواس دِکھائُݨ تاں جۄ اُہ سماج وِچّ آپݨی ہۄںد بݨا سکݨ۔ بچِّیاں اُتّے کِسے وی ترہا دا مانسِک دباء بݨائُݨ تۄں گُریذ کِیتا جاوے کِئُںکِہ بچِّیاں دے سکاراتمک پکھّاں نُۄں اُجاگر کرنا ماپِیاں دی ذِمّیواری بݨدی ہَے۔

ڈِسلَیکسِییا کمِیں نہِیں ہَے٬ وکھّری یۄگتا ہَے:

ڈِسلَیکسِییا کِسے کِسم دی کمِیں نہِیں سگۄں اِہ اِکّ وکھّری یۄگتا ہَے۔ اِتِہاس اِس گلّ دی گواہی بھردا ہَے کِہ ڈِسلَیکسِییا نال پْربھاوِت لۄکاں نیں آپݨے کھیتر وِچّ جگت پْرسِدھّی ہاسل کِیتی ہَے۔ منِّیا جاںدا ہَے کِہ مہان سائِںسدان البرٹ آئِنسٹائیِن٬ تھامس اَیڈِیسن٬ لِئۄنارڈۄ دا وِںچّی٬ پہِلے امرِیکی راشٹرپتی جارج واشِںگّٹن٬ مشہُۄر کلاکار ٹام کرُۄذ٬ پْرسِدھّ کھِڈاری لُئِس ہَیمِلٹن٬ اَیپل دے سںسّتھاپک سٹِیو جابس ڈِسلَیکسِییا دی سمسِّیا نال پْربھاوِت رہے ہن۔ اِنہاں دِییاں پْراپتِییاں دسرسائُںدِییاں ہن کِہ ڈِسلَیکسِییا وِئکتی دی کامیابی وِچّ اسپھلتا دی سُۄچک نہِیں۔ جیکر پرِوار٬ سکُۄل اتے سماج مِل کے نِردھارِت ٹِیچے ولّ چلّݨ تاں اِس “ادِکھّ چُݨَۄتی” نُۄں نوِیں سمبھّاونا وِچّ بدلِیا جا سکدا ہَے۔