تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دا پلیٹھا غذل سںگّْرہِ ’من دی ویئیِں‘ سماجِک سرۄکاراں دا پْرتِیک ہَے۔ اِس غذل سںگّْرہِ وِچّ 7 شِئراں والِییاں 47 غذلاں ہن۔ اِہ غذلاں پِںگّل دے نِئما ’تے پُۄرِییاں اُتردِییاں ہن۔ انجانا سںوّیدنشِیل شائِر ہَے۔ اُس دِییاں غذلاں بہُ-پکھّی وِشِیاں دی پْرتِینِدھتا کردِییاں ہن۔ اُہ سچائی دے مارگ ’تے چلݨ والا شائِر ہَے۔ اُس دِییاں غذلاں سماجِک کدراں کِیمتاں تے پہِرا دِںدِّییاں ہن۔ سماج وِچّ واپر رہِییاں اسماجِک گھٹناواں شائِر نُۄں لۄک ہِتّاں ’تے پہِرا دیݨ والِییاں غذلاں لِکھݨ لئی پْریردِییاں ہن۔ سماج وِچّ کُجھ لۄک پْراکْرِتک واتاورن نال کھِلواڑ کر رہے ہن٬ اُنہاں دِییاں سرگرمِییاں دا پردا پھاش کرن والِییاں غذلاں وی اُہ لِکھدا ہَے۔ پرِوارِک رِشتِیاں وِچّ آ رہی گِراوٹ نُۄں وی اُہ آپݨِییاں غذلاں دا وِشا بݨا رِہا ہَے۔ پںجّابِییاں وِچّ کِرت سبھِیاچار ختم ہۄݨ دے کِنارے پہُںچّ گِیا ہَے۔ پںجّابی نَۄجوانی آپݨے دیش وِچّ کمّ کرن نُۄں تِیار نہِیں پْرںتُّۄ پرواس وِچّ جا کے ہر کِسم دا کمّ کرن نُۄں تِیار ہَے۔ آلسی لۄکاں بارے تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دا شِئر ہَے:

بݨائُݨے کی اُنہاں نیں آشِیانے تِݨکِیاں دے سںگّ٬

جۄ ڈُۄںگھی نِیںدرے رہِںدّے نیں سُتے سُپنِیاں دے سںگّ۔

تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دِییاں غذلاں پڑھکے مہِسُۄس ہُںدّا ہَے کِہ اُہ سماج وِچّ واپر رہِییاں اݨسُکھاوِییاں گھٹناواں نُۄں مانوتا دی نَیتِک گِراوٹ دا ذِمّیوار سمجھدا ہَے۔ اِس لئی سماجِک تاݨے باݨے وِچّ لۄکائی نُۄں نَیتِکتا دا پلّا پھڑھکے جِیون بسر کرنا چاہِیدا ہَے۔ لۄکائی دے منا وِچّ گںدھّلاپݨ آ گِیا ہَے۔ اِس نُۄں ساف کرن لئی پڑھائی دی اتِئںتّ ذرُۄرت ہَے٬ جِہڑی اِنسان نُۄں سِدھّے رستے چلݨ دا راہ وِکھا سکدی ہَے۔ دۄ شِئراں تۄں غذلگۄ دی سۄچ دا پْرگٹاوا ہُںدّا ہَے کِہ پڑھائی تۄں بِنا اِنسان دی مانسِکتا تںدّرُست نہِیں ہۄ سکدی:

بھاویں گںدھّلی ہُںدّی جاںدی اجّ کلہ من دی ویئیِں٬

شبداں دی سِکھِّیا نیں کرنی نِرمل من دی ویئیِں۔

من دی ویئیِں وِچّ سمادھی لائی انجانے جِنہاں٬

آݨی جاݨی والھی اُہ تاݨی تۄں وکھّرے ہۄ گئے۔

تیجِںدّر سِںگھّ انجانا نُۄں سماج وِچّ ہۄ رہے بلاتکاراں ورگِییاں گھِنَۄݨِییاں ہرکتاں بہُت دُکھّی کردِییاں جاپدِییاں ہن٬ جِس کرکے اُہ اِنہاں نُۄں آپݨِییاں غذلاں وِچّ لِکھدا ہَے کِہ پاکِہ پوِتر پِیار مُہبّت ورگے افسانے ورتمان سماج وِچّ سارتھِک سابت نہِیں ہۄ رہے۔ پِیار دے نام ’تے سرِیرک ہوس پُۄری کرکے پِیار مُہبّت نُۄں کلںکّت کِیتا جا رِہا ہَے۔ ساڈی نَۄجوانی آپݨے رستے تۄں تھِڑک چُکّی ہَے٬ جِس کرکے اُہ غلت رستے پَے چُکّے ہن۔ اِنسان دی گںدھّلی پھِترت بارے اِہ شِئر پْرگٹاوا کر رہے ہن:

مسل لِیا ہَے ہوس دی اگنی نیں کلِییاں نُۄں٬

چمن ’چ چھائی کِویں دۄستۄ! بہار مِلے۔

ہوس دی ڈُۄںگھی دلھ دلھ وِچّ گلے تِیکر پھسے رہِںدّے٬

ناں پُچھّۄ ہالھ میرے دَۄر دے راںجھے تے ہِیراں دا۔

تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دِییاں بہُت سارِییاں غذلاں سماج وِچّ جھُۄٹھ دے بۄلبالے دا ذِکر آئُںدا ہَے۔ لۄکائی سچائی دے مارگ ’تے چلݨ دی تھاں دھۄخے٬ فریب اتے جھُۄٹھ دا سہارا لَے رہی ہَے۔ ورتمان یُگ وِچّ سچائی دا مارگ وی بہُت کٹھن ہۄ گِیا ہَے کِئُںکِہ ہر پاسے جھُۄٹھ دا پسارا ہَے۔ لۄکاں نیں ذمِیر نُۄں مار لِیا ہَے۔ شائِر دے جھُۄٹھ بارے کُجھ شِئر اِہ ہن:

سچّائی دا بِکھڑا پَیںڈا ’انجانے‘ کر سَۄکھا اِںجھ٬

چار دِواری واںگُۄں رکھّ دُیالے بلدے اکھّر٬ ویکھ۔

لِکھِیں ہمیشا٬ تُۄں سچّ ہی مِتّر٬ تے رکھِّیں ذِںدّا٬ ذمِیر آپݨا٬

ن جھُۄٹھ خاتِر٬ ن کُفر خاتِر٬ کدی تُۄں آپݨا٬ کلم اُٹھاوِیں۔

کدی سُۄرج وی چھُپِئَے سچّ دا سۄچۄ٬ ذرا سۄچۄ٬

نہِیں چھُپدا نہِیں چھُپدا ہذاراں پردِیاں سںگّ۔

جھُۄٹھ آکھِر جھُۄٹھ ہَے تے سچّ اںتِّم سچّ ہَے٬

نہِیں ہَے شہِر تیرا٬ شہِر میرے تۄں کۄئی وکھّرا٬

دُہاں شہِراں ’چ ہی وِئۄپار ہُںدّا ہَے ذمِیراں دا۔

سماجِک تاݨے باݨے وِچّ اِتنا نِگھار آ گِیا ہَے کِہ وفا وی پر لا کے اُڈ گئی ہَے۔ لۄک وِشواشگھات کر رہے ہن۔ آپݨِیاں تے یکِین کرن تۄں ڈر لگدا ہَے۔ لۄک آپݨا بݨاکے ماردے ہن۔ بیوفائی بارے شائِر دے شِئر ہن:

اُہی مکتل٬ اُہی کاتِل٬ اُہی مُنسِف بݨ گِیا٬

بیوفائی سہِںدّے آئے ہاں وفا دے ہی بھُلیکھے۔

مر گئے انجانے ہُںدّے٬ ناں اُمِیدے ہُںدّے جیکر٬

جِیںدے آئے پر اسِیں تیری وفا دے ہی بھُلیخے۔

نِرالی مُہبّت٬ نِرالی وفا ہَے٬

شہِد وِچّ اُہ دِںدّا ہَے مُہرا مِلا کے۔

سماجِک رِشتِیاں نُۄں وی لۄک کلںکّت کرن لگّ پئے ہن۔ اجِہِییاں گھٹناواں نال سمُچّے سماج وِچّ گِراوٹ آ گئی ہَے۔ ماں باپ٬ بھَیݨ بھرا اتے دۄست مِتّر وی دغا دیݨ لگّ پئے ہن٬ اجِہے ہالات ہۄݨ کرکے پرِواراں وِچّ کھٹاس پَیدا ہۄ گئی ہَے۔ شائِر لۄکائی نُۄں آپݨِییاں غذلاں راہِیں رِشتِیاں نُۄں بݨائی رکھّݨ دی پْریرنا دِںدّا ہَے۔ کُجھ شِئر اِس پْرکار ہن:

سدا ہی رِشتِیاں دے بۄجھ نُۄں ن بۄجھ سمجھۄ٬

کدے خُد نُۄں تُسِیں اَینا وی ن لاچار رکھّݨا۔

بغل وِچّ جۄ چھُری رکھّے تے مِسری بۄل بۄلے٬

کدے نیڑے ن انجانے اجیہا یار رکھّݨا۔

اسِیساں ماں دِییاں تے تھاپڑے باپُۄ دے وںڈّۄ٬

گھراں خاتِر ن اِکّ دُۄجے دے سِر تلوار رکھّݨا۔

اِس کدر گْرِہستھی دی سںسّتھا وِچ گِراوٹ آ گئی٬

اِکّ دا راجا ہۄر ہَے دُۄجے دی راݨی ہۄر ہَے۔

مِہنت کرن والے اِنسان ہمیشا بُلںدِّییاں ’تے پہُںچّکے نامݨا کھٹّدے ہن۔ سماج وِچّ اجِہا کۄئی کمّ نہِیں جِس نُۄں کِیتا ناں جا سکے پْرںتُّۄ منُکھّ وِچّ دْرِڑھتا٬ ہَۄسلا اتے لگن ہۄݨی ذرُۄری ہَے۔ تیجِںدّر سِںگھّ انجانا لۄکائی نُۄں کِرت کرن دی پْریرنا دِںدّا ہۄئِیا لِکھدا ہَے:

ہَۄسلے دی اگّ بھکھدی رکھّݨا اںدّر سدا٬

یخّ تُۄفاناں ’چ کِدھرے ٹھر ن جاوݨ کِشتِییاں۔

کُجھ لۄک کہِںدّے کُجھ اتے کردے کُجھ ہۄر ہن٬ بھاو لۄک مکھَۄٹے پائی پھِردے ہن۔ اُہ آپݨی اسلی پچھاݨ نُۄں لُکۄئی پھِردے ہن۔ اِس لئی اِنسانِیئت دی پچھاݨ کرنی مُشکل ہۄئی پئی ہَے۔ شائِر لِکھدا ہَے:

بشر مِلدے اسانُۄں رۄذ نکلی چِہرِیاں دے سںگّ۔

مَیں جۄ وی ہاں٬ مِری پہِچاݨ تاں وخّری رہے یارۄ!

مُکھَۄٹا پہِنݨا مَینُۄں گوارا ہی نہِیں کۄئی۔

ساہِتکاراں اتے وارتکاراں دے کِردار وِچّ آئی گِراوٹ وی شائِر دی مانسِکتا نُۄں جھںجّۄڑ رہی ہَے۔ لۄبھ لالچ دی پْروِرتی کرکے اجِہے لۄک آپݨی اِذّت گُیا لَیںدے ہن تے اسلِیئت نُۄں ساہمݨے نہِیں آئُݨ دِںدّے۔ اِس سمبّںدھّی تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دے کُجھ شِئر ہن:

کلم جِس دِن ہَے وِک جاںدی مِرے یار! اُسے دِن تۄں٬

بھلاں کی کی نہِیں ہُںدّا لِکھاری نال٬ کی دسّاں؟

جِہڑے کلما والھے وِک جاوݨ سنمانا خاتِر ہی٬

سجّݨ ٹھگّاں دی اُس مہِفِل تۄں چںگّا اِکّ پاسا ہَے۔

مِرا شَۄک میرا٬ تِرا شَۄک تِرا٬

مَیں چُݨدا ہاں کںڈّے٬ تُۄں جاویں وِچھا کے۔

تِری کِیمت تِرے کِردار نیں کرنی ہَے تَیء آخِر٬ ہکِیکت ہَے٬

اِہ ذِمّا سارے دا سارا خُدا دی ذات ’تے دھرنا نہِیں چںگّا۔

رکھّ بھاویں پاس گِیتا٬ گْرںتھّ جاں کُریان رکھّ

کِویں پہِچان پاواںگے اسِیں چںگّے بُرے نُۄں وی٬

جِس نُۄں باہر لبھّدا پھِردَیں جںگّل٬ بیلے٬ پربت٬

اںگّ سںگّ اُہ تیرے ہردم ویکھ تُۄں آپݨے اںدّر۔

اِںٹرنَیٹ دے ذمانے نیں بالپن ہی بچِّیاں تۄں کھۄہ لِیا ہَے۔ دۄستاں مِتّراں نال بچپن گُذارن تۄں پْرہیذ کِیتا جا رِہا ہَے۔ بچِّیاں ولّۄں مۄبائیِل دی ورتۄں کرن بارے اِکّ شِئر ہَے:

اِکّ مُبائیِل نیں ہی بچّے گھر ’چ کَید کر لئے٬

دۄستاں دی آپݨی ڈھاݨی تۄں وکھّرے ہۄ گئے۔

تیجِںدّر سِںگھّ انجانا تۄں بھوِکھ وِچّ ہۄر وڈمُلِّییاں غذلاں لِکھݨ دی کامنا کردا ہاں۔

112 پنِّیاں٬ 250 رُپئے کِیمت والا غذل سںگّْرہِ سںگّم پبلِیکیشنذ سماݨا (sپٹِیالا) نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

***