بِیتے ہپھتے دا اُہ دِن چِراں تک کئی لۄکاں نُۄں یاد رہیگا٬ جدۄں یُکرین ولّۄں کِیتے ڈرۄن ہملِیاں نال رُۄس دے اِکّ ہوائی اڈّے نُۄں تباہ کرن دا دائوا کِیتا گِیا سی۔ سںسّار بھر دا مِیڈِییا اِہ دسّݨ لئی ذۄر لائی گِیا کِہ چھۄٹے جِہے اِس دیش نیں رُۄس ورگی تاکت نُۄں اِس ہملے نال ہِلا دِتّا ہَے تے اُہ اِس چۄٹ دا بدلا لَیݨ لئی ہر ہِیلا ورتݨ تک جا سکدا ہَے۔ ہملے دا ڈھںگّ کھبر ایجںسِّییاں نیں وی اتے ماہراں نیں وی اُس ہملے دے مُکابلے دا بݨا کے پیش کِیتا٬ جِس وِچّ اِسرائیِل نیں پہِلاں کِسے وپارک کمپّنی دے راہِیں پیجر ویچے سن تے جدۄں اُہ پیجر اِسرائیِل دے دُشمݨاں نیں ورتݨ لئی کھرِید لئے سن تاں اِکّ دِن اچانک اُنہاں اںدّرلے برُۄد دا بٹن اِسرائیِل وِچّۄں بَیٹھِیاں دبّ دِتّا سی۔ اِس انۄکھے ہملے وِچّ اِسرائیِل نیں آپݨے کِنّے دُشمݨ مارے٬ اِہ تاں پتا نہِیں٬ پر جدۄں یُکرین نیں اچانک اِہۄ داء ورتِیا اتے مال-واہک ٹرکّاں وِچّ لُکا کے رُۄس دے ایئر بیس تک ڈرۄن پہُںچّائے اتے ہملا کر کے اُس دا اݨکِیاسِیا نُکسان کر دِتّا تاں دُنِییا ہَیران رہِ گئی سی۔ سںسّار دِییاں گھٹناواں دی وِیاکھِیا کرن والے ماہراں دی اِس بارے اِکّۄ رائے سی کِہ اِدّاں دا ہملا یُکرین آپݨے آپ کرن جۄگا نہِیں اتے اِہ کمّ اُس نیں آپݨے ہِمائِتی گٹھجۄڑ دے رݨنِیتِیکاراں دی سلاہ اتے سہائِتا نال کِیتا ہۄویگا۔

اِہ ہملا ہۄݨ مگرۄں اِہ چرچا چھِڑ گئی کِہ رُۄس اِسدا بدلا لویگا اتے اِہ چرچا وی نال چھِڑ گئی کِہ جِدّاں دا ہملا اتے نُکسان جاپان نیں دُۄسری سںسّار جںگّ دَۄران پرل ہاربر دے ہملے نال امرِیکا دا کر دِتّا سی٬ اِہ ہملا رُۄس لئی دُۄسرا پرل ہاربر ہۄ سکدا ہَے۔ دُۄسرا پرل ہاربر ہۄ سکدا دا متلب اِہ دسِّیا گِیا کِہ جِویں امرِیکا نیں پرل ہاربر دا بدلا لَیݨ دا بہانا بݨا کے جاپان دے دۄ شہِراں ہِیرۄشِیما اتے ناگاساکی وِچّ اَیٹمی ہملے کِیتے سن٬ رُۄس اُدّاں دا اَیٹمی ہملا وی کر سکدا ہَے تے چرچا اِہ وی ہۄئی کِہ اُس نیں اِس مکسد لئی اَیٹمی نِیتی تبدِیل کر لئی ہَے۔ سںسّار دے ماہراں نیں اِہ وی دسِّیا کِہ رُۄس نیں اجّ تک دی اَیٹمی ہملے دی پہِل ناں کرن دی نِیتی تبدِیل کر کے اِہ نِیتی اپݨا لئی ہَے کِہ جے اُس دی اکھںڈّتا اتے کھُدمُکھتاری نُۄں کھترا مہِسُۄس ہۄئِیا تاں اُس نُۄں پہِل کرن وِچّ وی کۄئی جھِجک نہِیں ہۄویگی۔ اِنہاں ماہراں نیں اِہ سارا کُجھ اِس ترہاں پیش کِیتا کِہ اِسدے بائد جںگّ بسّ لگّݨ ہی والی ہَے اتے جںگّ وی سدھارن نہِیں٬ اَیٹمی کِسم دی ہۄݨ والی ہَے۔

مَۄتاں اتے مکاݨاں دی چرچا نال آپݨی ہَیسِیئت پیش کرن والے مِیڈِییا ماہراں نیں اِس ترہاں کئی واری کِیامت دے کِیاپھے لا کے دُنِییا دا تْراہ کڈھِّیا ہَے٬ پر اجے تک اِہ گلّ ہۄئی نہِیں۔ اسِیں اِہ نہِیں کہِ سکدے کِہ اِہ گلّ ہۄ نہِیں سکدی٬ ہۄݨ نُۄں کدے وی ہۄ سکدی ہَے٬ پر جِدّاں چرچے کرن والے اِہ مُدّا پیش کردے ہن٬ اُہ وی بھارت دے کَۄمی چَینلاں دے کَیمرِیاں اگّے بَیٹھے مُںڈِّیاں اتے کُڑِییاں واںگ ہکِیکت بِیانی گھٹّ اتے دہِشت پرۄسݨ دا کمّ ودھّ کردے ہن۔ بھارت اتے پاکِستان درمِیان مئی وِچّ جِہۄ جِہا تݨائۄ بݨِیا سی٬ رُۄس اتے یُکرین دا اُس تۄں ودھّ پِچھلے کئی سالاں تۄں بݨِیا رِہا تے کرِیمِییا اُتّے رُۄس دے کبذے دے دِناں تۄں چلّدا پِیا ہَے٬ پر اَیٹمی ہتھِیاراں دی ورتۄں کرن دی دھمکی رُۄس ولّۄں دِتّی کدے کِسے نہِیں سُݨی۔ اِسدے اُلٹ بھارت دے گواںڈھ پاکِستان وِچّۄں کئی سِیاسی لِیڈر گاہے-بگاہے اِدّاں دِییاں دھمکِییاں دِںدّے رہِںدّے ہن اتے اِکّ واری اِکّ سِر پھِرے پاکِستانی مںتّری نیں تاں اِہ وی کہِ دِتّا سی کِہ بھارت دے کھِلاپھ ورتݨ لئی اُنہاں نیں پائیِیا-پائیِیا دے اَیٹم بمبّ بݨائے ہۄئے ہن٬ جِہڑے گلی-گلی وِچّ چلا دِتّے جاݨگے۔ اُدۄں دُنِییا ہَیران ہۄ گئی کِہ پاکِستان پہِلا دیش ہَے٬ جِس نیں پائیِیا-پائیِیا دے اَیٹم بمبّ بݨا رکھّے ہن٬ پر اِہ دھمکی ہی سی٬ ورتݨ دی نَۄبت کدے وی نہِیں آئی۔ اِس وار جدۄں مئی وِچّ پاکِستان نال تݨائۄ جِہا بݨِیا تاں سبھ تۄں بھدّا بِیان اُس دیش دی مرہُۄم پْردھان مںتّری بینذِیر بھُٹّۄ دے پُتّر دا سی کِہ پاکِستان دِییاں ندِییاں وِچّ ہِںدُّستان دے لۄکاں دا کھُۄن وگیگا۔ جِنّی کِسے نُۄں اکل ہۄوے٬ اُنی کُ سِیاݨی گلّ کر چھڈّدا ہَے٬ پر اسل وِچّ اِدّاں دی ستھِتی اِس کھِتّے وِچّ اجے تک نہِیں آئی تے چھیتی کِیتے آئُݨی وی نہِیں کِہ اَیٹم بمبّ چلائے جاݨ۔

پھِر وی نۄٹ کرن والی وڈّی گلّ اِہ ہَے کِہ دُۄسری سںسّار جںگّ تۄں بائد اجّ تک دے وکت دَۄران کدے وی اِنے کِسم دے ٹکراء تے اِس ہدّ تک تِکھّے ٹکراء اجّ تک کدے نہِیں ویکھے گئے۔ دُنِییا دے ہر کۄنے وِچّ کِسے ناں کِسے ترہاں دا کۄئی ناں کۄئی بھیڑ چلّی جاںدا ہَے تے اِنہاں ٹکراواں وِچّۄں بہُتِیاں دے پِچھّے سںسّار دِییاں اُہ شکتِییاں کمّ کردِییاں ہۄݨ دی چرچا ہُںدّی ہَے٬ جِنہاں دا کارۄبار اِدّاں دے جںگّی ٹکراواں آسرے چلّدا ہَے۔ جدۄں کۄوِڈ دی مار دے دِناں وِچّ ہۄر سارے کارۄبار ٹھپّ ہۄݨ دی نَۄبت آئی سی٬ سںسّار دا پہِییا گھُمّدا رکھّݨ واستے ذرُۄری پَیٹرۄل اتے ڈِیذل دا کارۄبار تک ٹھپّ ہۄ گِیا سی٬ جںگّی سامان دا کارۄبار اُس ویلے وی آپݨی چال چلّدا رِہا سی۔ آپݨے ورتمان دی کۄوِڈ دی بِماری اتے بائد وِچّ اِس نال پَیݨ والے مںدّے تۄں بچݨ لئی کُجھ بچّت کرن دی تھاں دُنِییا دے بہُت سارے دیش اُس ویلے وی جںگّی سامان کھرِیددے رہے سن٬ کِئُںکِہ اِہ چرچا ذۄر پھڑدی جاںدی سی کِہ بِماری دی مار ودھ گئی تاں گرِیبی مارے دیش آپݨے نال شرِیکا رکھّدے دیشاں اُتّے ہملے کر سکدے ہن۔ اِدّاں دے پْرچار جاں پْرچار واںگ پْربھاو پائُݨ والی چرچا دے دباء ہیٹھ ہتھِیار ویچݨ والِییاں کمپّنِییاں اتے اُنہاں دے پِچھّے کھڑھے مُلکاں دے آگُۄیاں دا داء لگّا رِہا اتے اُہ باکی دیشاں والِیاں دِییاں جیباں کٹّدے رہے سن۔

اِہۄ جِہے سوالاں جاں چرچا دے وِچالے اِکّ ہۄر سوال کھڑھا ہۄ جاںدا ہَے کِہ جدۄں جںگّاں اتے پھِر اَیٹم بمبّ تک چلّݨ والِییاں جںگّاں دا کھترا اِنا ہی ذِیادا ہَے تاں آپݨے آپ نُۄں سبھِّیاک کہِݨ اتے دُنِییا نُۄں سبھِّئتا سِکھائُݨ دے دائوے کرن والے دیشاں دے ہاکم اِس نُۄں رۄکݨ لئی کُجھ کردے کِئۄں نہِیں! جدۄں دُۄسری سںسّار دے بائد دیکھِیا گِیا کِہ پہِلی سںسّار جںگّ پِچھّۄں امن لئی کۄشِشاں کرن لئی کھڑھی کِیتی گئی لِیگ آپھ نیشنذ پھیل ہۄ چُکّی ہَے٬ اُدۄں اُس دی تھاں یُۄنائیِٹِڈ نیشنذ آرگینائیِذن (یُۄ اَینّ اۄ) کائِم کِیتی گئی سی٬ جِہڑی ودھّ پْربھاو والی ہۄݨ دا دائوا کِیتا گِیا سی۔ کی اِہ نوِیں جتھیبںدّی کدی سںسّار دے کِسے کۄنے وِچّ ہۄݨ لگّے جاں شُرُۄ ہۄ چُکّے سںگھّرش اتے ٹکراء نُۄں رۄکݨ جۄگا پْربھاوی دکھل دیݨ جۄگی سابت ہۄئی ہَے! پِںڈّ دے بۄہڑاں ہیٹھ بَیٹھے وِہلے تاش کھیڈݨ والِیاں واںگ اِہ سںسّار دی پںچّائِت اِکّ گپّ-شپّ جۄگا اڈّا بݨی رہی ہَے٬ جِتھّے سبھ نُۄں آپݨی گلّ کہِݨ دا جِنّا ہکّ ہَے٬ اُنّا دُۄسرِیاں دی کہی گلّ نُۄں اݨسُݨی کرن دا ہَے۔ جدۄں کدے کِسے مُدّے اُتّے سںسّار دے دیش امن واستے کِسے گلّ دی سہِمتی کردے دِکھائی دِںدّے ہن تاں وِیٹۄ پاور والے پںجّ مُلکاں وِچّۄں کۄئی اِکّ جݨا مۄہرے لتّ گڈّ کے متا پاس ہۄݨ تۄں رۄک دِںدّا تے امن دی راکھی دا دائوا کردی پںچّائِت یُۄ اَینّ اۄ کِسے آکڑ کھاں اگّے بَۄݨی ہۄئی کِسے پِںڈّ دی پںچّائِت ورگی نِتاݨی ہۄ جاںدی ہَے۔ جِس امرِیکا نیں دُۄسری سںسّار جںگّ دے بائد اِہ سںسّتھا بݨائُݨ واستے اگّے لگّݨ دا دائوا کِیتا سی٬ اُس دا ہر راشٹرپتی آپݨی گلّ منّوائُݨ لئی اِس سںسّتھا دے پھںڈّ رۄکݨ جاں اِس وِچّۄں نِکل جاݨ دے دبکے ماردا کئی وار سُݨِیںدا ہَے۔ سںسّار دے باکی لۄکاں دی امرِیکا دے اِہۄ جِہے ہر کِسے دائوے اگّے پھُۄک نِکل جاںدی ہَے اتے چُپّ کر جاںدے ہن۔

کھترا اِس وکت ہکِیکی ہَے کِہ اَیٹم بمبّاں دی ورتۄں کِیتی جا سکدی ہَے٬ پر اِہ کھترا رُۄس جاں اِدّاں دے کِسے جںگّ وِچّ پھسے ہۄئے دیش تۄں ودھّ سںسّار پدھّر دِییاں اُنہاں جتھیبںدِّییاں ولّۄں ہَے٬ جِہڑِییاں کھُد وی مرن جاں ہۄرناں نُۄں مارن لئی ہر ہدّ ٹپّ سکدِییاں ہن۔ امرِیکا دے ورلڈ ٹریڈ سَیںٹر اُتّے جہاذاں دِییاں ٹکّراں مارن والے ٹۄلے نُۄں ہۄرناں دی مَۄت دی چِتوݨ دے وکت آپݨی مَۄت دا وی اگیتا پتا لگّ چُکّݨ دے باوجُۄد اُہ اِس دُکھاںت دا ہِسّا بݨن تۄں جھِجکے نہِیں سن۔ اِس ترہاں دے جنُۄن سِراں وِچّ بھرن دا کمّ جِہڑِییاں تاکتاں کر رہِییاں ہن٬ آپݨے آپ نُۄں سبھِّئتا دے رکھوالے کہِݨ والے دیش کدے اُنہاں وِرُدھّ پَیںتڑا نہِیں ملّدے٬ اُلٹا اُہ جدۄں کدے پھسے جاپدے ہۄݨ, وڈِّییاں تاکتاں وِچّۄں کۄئی ناں کۄئی اُنہاں دے پکھّ وِچّ لتّ گڈّ کے سںسّار دی پںچّائِت وِچّ متا پاس ہۄݨ تۄں رۄک دِںدّی ہَے۔ وِیٹۄ پاور جِہڑِییاں تاکتاں نُۄں اُس ویلے دِتّی گئی سی٬ اُنہاں دی اِہ اِکھلاکی ذِمّیواری منّی گئی سی کِہ اُہ سںسّار دے امن لئی ساںجھے یتناں وِچّ ہِسّا بݨنگِییاں اتے ہری-بھری اِہ سۄہݨی دھرتی نرک بݨن تۄں رۄکݨ واستے سارتھِک کدم چُکِّیا کرنگِییاں۔ ہۄئِیا اُلٹا اِہ کِہ اِنہاں وِیٹۄ والے دیشاں نیں اِس نُۄں سںسّار رائے مۄہرے اڑِکّے کھڑھے کرن دا اِکّ آپݨی کِسم دا نواں ہتھِیار بݨا لِیا ہَے٬ اِدّاں دا ہتھِیار٬ جِہڑا اَیٹمی بھاویں نہِیں٬ پر اَیٹمی ٹکراء ولّ ودھدی دُنِییا نُۄں رۄکݨ ویلے اَیٹم تۄں گھٹّ کھترناک وی نہِیں۔ کمال اِہ ہَے کِہ سںسّار دے امن پسںدّ دیش اِنہاں تاکتاں دی اِس انہیر گردی دا وِرۄدھ وی نہِیں کرن جۄگے۔

اسِیں اجے تک اِہ گلّ منّݨ نُۄں تِیار نہِیں کِہ نیڑ بھوِکھّ وِچّ اَیٹمی تاکت دی ورتۄں دی نَۄبت آ سکدی ہَے٬ پر پںجّابی دا اِکّ اکھاݨ ہَے کِہ باںدر دے ہتھّ وِچّ اُسترا آ جاوے تاں اُس دا پتا کۄئی نہِیں ہُںدّا کِہ کدۄں کِس دی دھَۄݨ اُتّے پھیرن تُر پویگا۔ اَیٹمی جںگّ دے دباکڑے مارن والے دیشاں جاں اُنہاں دے دباکڑِیاں نُۄں پْرچارن اتے لۄکاں دے ساہ سُکائُݨ والے پْرچارکاں دا راہ رۄکݨ دے لئی سںسّار دے امن پسںدّ لۄکاں نُۄں اِکّ وار پھِر اُہۄ جِہی امن دی لہِر چلائُݨ دی لۄڑ ہَے٬ جِدّاں دی پںجّاہ سال پہِلاں سںسّار امن کَۄںسل ورگی جتھیبںدّی دی اگوائی وِچّ چلائی جاںدی سی۔ سںسّار بھر دے جںگّاں لڑ چُکّے اتے آپݨا نِجّی نُکسان بھُگت چُکّے بہُت سارے سابکا پھَۄجی وی اُس لہِر دا اںگّ بݨ کے سںسّار بھر دے لۄکاں نُۄں تھاں-تھاں دسّݨ واستے جائِیا کردے سن کِہ جںگّاں بہُت بھِیانک ہُںدِّییاں ہن۔ اجّ دا دَۄر اُس تۄں گھٹّ کھترناک نہِیں٬ کھترا اُس تۄں کئی کدم اگاںہ ودھ چُکّا ہَے اتے اِنسانِیئت دُہائی دِںدّی پئی ہَے کِہ جے اگلی پِیڑھی وسدی ویکھݨی ہَے تاں سَۄ کمّاں دا کمّ امن دی لہِر چلائُݨ دا ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔