ساڈے دیش وِچّ لۄکراج دی ستھاپنا 26 جنوری 1950 نُۄں ہۄئی سی۔ اُس دِن بھارت دا آپݨا سںوِّدھان لاگُۄ کِیتا گِیا سی۔ اِکّ اذاد دیش دے ناگرِک دِییاں پںجّ مُڈھلِییاں لۄڑاں دی پُۄرتی دا ہۄݨا ذرُۄری ہَے۔ پہِلی مُڈھلی لۄڑ رۄٹی٬ دُۄجی کپّڑا تے تِیجی مکان نُۄں منِّیا گِیا ہَے۔ اِنہاں دی پُۄرتی لئی رۄذگار دے وسِیلِیاں دی پْراپتی ذرُۄری ہَے۔ جیکر کۄئی شہِری بیرُذگار ہَے تاں اُہ اِنہاں لۄڑاں دی پُۄرتی نہِیں کر سکیگا۔ اِس کرکے ہریک سرکار دا پھرذ بݨدا ہَے کِہ دیش دے ہریک ناگرِک لئی رُذگار دا پْربںدھّ کرے جاں اُس نُۄں اِس کابِل بݨائِیا جاوے کِہ اُہ آپݨِییاں اِنہاں تِنّاں لۄڑاں دی پُۄرتی لئی کمائی کر سکے۔ اِس تۄں بِناں دۄ لۄڑاں ہۄر ہن٬ وِدِّیا اتے سِہت سہُۄلتاں۔ اِنہاں دا پْربںدھّ کرنا وی ہریک سرکار دی ذِمّیواری ہَے۔ دیش وِچّ سرکاری آمدن دے مُکھّ سرۄت لۄکاں تۄں پْراپت وکھّۄ وکھّرے رُۄپاں وِچّ ٹَیکس ہن۔ اِس ٹَیکس دی ورتۄں دیش دے سارے ناگرِکاں لئی برابر تے ودھِییا سِکھِیا اتے سِہت سہُۄلتاں دا پْربںدھّ کرن لئی کِیتی جاݨی چاہِیدی ہَے۔

ہُݨ ویکھݨا اِہ ہَے کِہ کی دیش دی ساری وسۄں دِییاں اِہ پںجّے لۄڑاں پُۄرِییاں ہۄ رہِییاں ہن؟ ہُݨے آئی اِکّ رِپۄرٹ انُسار سںسّار دے 116 دیشاں وِچّ گرِیبی اتے بھُکھّماری پکھّۄں ساڈا 107 واں نمبّر ہَے۔ اِہ وی منِّیا گِیا ہَے کِہ دیش دی ادھّی وسۄں نُۄں سںتُّلِت بھۄجن نسِیب نہِیں ہُںدّا۔ ادھّے بچّے جنم سمیں ہی کمذۄر ہُںدّے ہن۔ کرۄنا اتے نۄٹبںدّی نیں اِس سمسِّیا نُۄں ہۄر وی گمبھِّیر بݨا دِتّا ہَے۔ سرکار 80 کرۄڑ لۄکاں نُۄں ہر مہِینے مُفت راشن دے رہی ہَے۔

جدۄں تک منُکھّ دِییاں اِہ پںجّ لۄڑاں پُۄرِییاں نہِیں ہُںدِّییاں٬ اُدۄں تک اُس لئی سںوِّدھان وِچّ مِلے برابری دے ہکّ ارتھہِیݨ ہن۔ دیش وِچّ سارِیاں نُۄں وۄٹ پائُݨ دا برابر ادھِکار ہَے۔ لۄکاں نُۄں آپݨا دھرم آپ چُݨن دی اذادی ہَے۔ ہر ناگرِک نُۄں بۄلݨ اتے سۄچݨ دی اذادی ہَے۔ پر اِس بارے منُکھّ اُدۄں ہی سۄچدا ہَے جدۄں اُس نُۄں مُڈھلے ادھِکار پْراپت ہۄݨ۔ دیش دی گھٹّۄ گھٹّ ادھّی ابادی اجِہی ہَے جِس نُۄں آپݨے سںوِّدھانک ہکّاں بارے جاݨکاری ہی نہِیں ہَے۔ اُہ تاں آپݨی پھرِیاد لَے کے پِںڈّ دے سرپںچّ کۄل نہِیں جا سکدی۔ منُکھّی ادھِکار کمِشن کۄل جاݨ بارے تاں اُہ سۄچ وی نہِیں سکدی۔ آم ناگرِک اِکّ وۄٹ بݨ کے ہی رہِ گِیا ہَے٬ اُس دی منُکھّ وجۄں پہِچاݨ نہِیں بݨ سکی۔ کِسے وی سرکاری دپھتر وِچّ رُتبے اتے پَیسے دا ہی آدر ہُںدّا ہَے۔ آم آدمی نُۄں تاں دپھتر دے باہر بَیٹھا سیوادار وی نیڑے نہِیں پھٹکݨ دِںدّا۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ ودھِییا سڑکاں٬ ریلاں٬ ہوائی اڈّے چاہِیدے ہن پر اِنہاں دی ورتۄں کرن دی ہریک ناگرِک دی ہَیسِیئت وی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔

سرکار ہَۄلی ہَۄلی دیش دے ادارے ویچ رہی ہَے۔ اِسدا مُکھّ کارن اِنہاں دا گھاٹے وِچّ چلّݨا ہَے۔ گھاٹے دے کارناں دی پڑتال کرکے اُنہاں نُۄں دُۄر کرن دی تھاں وِکری اُتّے لگّا دیݨا ٹھِیک نہِیں ہَے۔ اِس وِکری دا اِکّ ہۄر کارن سرکاری آمدن وِچّ وادھا کرنا ہَے تے آپݨِییاں ذِمّیوارِییاں تۄں پلّا جھاڑنا ہَے۔ سرکاری جائِداداں ویچ سرکاری کھرچے پُۄرے کرکے لۄکاں نال ہی نہِیں سگۄں آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں نال وی دھۄکھا ہَے۔ سرکار نُۄں سہی راہ اُتّے رکھّݨ لئی وِرۄدھی دھِر دا فرذ بݨدا ہَے۔ پر وِرۄدھی دھِراں کۄل وی وِکاس دا کۄئی ایجںڈّا نہِیں ہَے۔ پارلِیمَیںٹ وِچّ اِکّ دُۄجے اُتّے چِکّڑ سُٹِّیا جاںدا ہَے۔ ناہریباذی ہُںدّی ہَے تے وِرۄدھی دھِر باہر آ جاںدی ہَے۔ سرکار بِناں کِسے وِچار وٹاںدرے دے آپݨے بِلّ پاس کروا لَیںدی ہَے۔ پارلِیمَیںٹ کۄئی جںگّ دا مَیدان نہِیں ہَے٬ سگۄں دیش دے ورتمان اتے بھوِکھّ نُۄں ودھِییا بݨائُݨ لئی اُسارُۄ وِچار وِٹاںدرے دا کیںدر ہَے۔ جیکر وِچار وٹاںدرا ہُںدّا وی ہَے تاں اِس نُۄں بہِس آکھِیا جاںدا ہَے۔ بہِس دا متلب اِکّ دُۄجے دے وِچاراں نُۄں گلت سِدھّ کرنا ہُںدّا ہَے۔ ہُݨے کھتم ہۄئے پارلِیمَیںٹ دے سَیشن وِچّ کئی دِناں دے شۄر شرابے پِچھّۄں مہِںگّائی تے بیرُذگاری دے مُدّے اُتّے بہِس ہۄئی۔ وِتّ مںتّری نیں مُدِّیاں دا اُتّر دیݨ دی تھاں اِہ آکھ پلّا جھاڑ لِیا کِہ دیش دی آرتھِکتا مذبُۄت ہَے۔ وِرۄدھی دھِر کۄل کۄئی اُسارُۄ مُدّے ناں ہۄݨ کرکے کیول سرکار وِرُدھّ رَۄلا ہی پائِیا جاںدا ہَے۔ لۄکراج وِچّ اِکّ مذبُۄت وِرۄدھی دھِر دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ پر سرکار ولّۄں وِرۄدھی پارٹِییاں نُۄں کمذۄر ہی نہِیں سگۄں ختم کرن دا یتن کِیتا جا رِہا ہَے تاں جۄ دیش وِچّ اِکّۄ اِکّ راجنِیتک پارٹی دی سرداری بݨی رہے۔ دیش دے پْردھان مںتّری چاہُںدّے ہن کِہ دیش دِییاں سڑکاں امرِیکی سڑکاں تۄں وی ودھِییا ہۄݨ۔ دیش دے ہوائی اڈّے٬ بںدّرگاہاں٬ ریلوے سٹیشن٬ سکُۄل تے ہسپتال اے کلاس ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ اُہ اِہ وی جاݨدے ہن کِہ سرکار کۄل اِنے وسِیلے نہِیں ہن کِہ اجِہا کِیتا جا سکے۔ اِس کرکے پھَیسلا کِیتا گِیا ہَے کِہ اِہ سارا کُجھ نِجّی کمپّنِییاں دے ہوالے کِیتا جاوے۔ سرکار دا کمّ تاں راج کرنا ہَے اُس دا کمّ ہوائی جہاذ جاں ریل گڈِّییاں چلائُݨا نہِیں ہَے۔ سڑکاں وی کمپّنِییاں ہی بݨائُݨ تے اِسدی سامبھ سمبھّال کرن۔ لۄکاں نُۄں اِنہاں سڑکاں اُتّے سپھر کرن لئی پھِیس دیݨی پویگی تاں جۄ کمپّنِییاں آپݨا کھرچا پُۄرا کر لَیݨ۔ دیش وِچّ آلِیشان ہسپتال٬ سکُۄل تے یُۄنِیورسِٹِییاں بݨ رہِییاں ہن٬ جِنہاں اںدّر جاݨ دا دیش دی ادھّی وسۄں ہَۄسلا نہِیں کر سکدی۔ اِہ وی سچّ ہَے کِہ نیتا لۄک آپ وی اِنہاں وِچّ نہِیں جاںدے۔ اِلاج لئی اُہ وِدیش جاںدے ہن تے اُنہاں دے بچّے وِدیشاں وِچّ پڑھدے ہن۔ اِںجھ دیش دۄ ہِسِّیاں وِچّ وںڈِّیا جا رِہا ہَے۔ امِیراں دا بھارت تے گرِیباں دا بھارت۔ اِہ پاڑا گھٹّ ہۄݨ دی تھاں ودھ رِہا ہَے٬ جِس نال بیرُذگاری تے مہِںگّائی وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ نِجّی کمپّنِییاں دا مںتّو لۄک سیوا نہِیں٬ سگۄں کمائی کرنا ہُںدّا ہَے۔ پہِلاں وی غَیر سرکاری سکُۄل تے ہسپتال ہُںدّے سن پر اِہ لۄکاں ولّۄں اِکٹھّے ہۄ کے اُنہاں تھاںواں ’تے بݨائے جاںدے سن جِتھّے سرکاری سہُۄلتاں نہِیں سن۔ پر اِنہاں دی پھِیس سرکاری ادارِیاں واںگ ہی ہُںدّی سی تے مِشن لۄک سیوا ہُںدّا سی۔

نِجِّیکرن نُۄں اُتشاہِت کرن لئی سرکار ولّۄں وسِیلِیاں دی گھاٹ دا بہانا بݨائِیا جاںدا ہَے۔ بھارت ورگے وڈّے دیش وِچّ وسِیلِیاں دی گھاٹ دا مُکھّ کارن پْربںدھّک پْرݨالی دِییاں گھاٹاں ہن۔ جیکر سُچجّے ڈھںگّ نال وسِیلِیاں دا پْربںدھّ کِیتا جاوے تاں دیش وِچّ اِنہاں دی گھاٹ نُۄں کِسے ہدّ تک دُۄر کِیتا جا سکدا ہَے۔ جدۄں تک دیش وِچّۄں گرِیبی اتے انپڑھتا دُۄر نہِیں ہُںدّی٬ اُدۄں تک لۄکراج دا نِگھّ سارے ناگرِکاں نُۄں نہِیں پہُںچّ سکدا۔ سںسّار دِییاں دبِّییاں کُچلِییاں کَۄماں نُۄں دِشا پْردان کرنا بھارت دی ذِمّیواری ہَے پر اسِیں تاں آپݨے دیش دے گرِیباں دی گرِیبی پِچھلے 75 سالاں وِچّ وی دُۄر نہِیں کر سکے۔ لۄکراج وِچّ لۄکاں نُۄں بھیڈ بکّرِییاں واںگ نہِیں سمجھِیا جا سکدا پر ساڈے دیش وِچّ لۄکراج وۄٹ راج بݨدا جا رِہا ہَے۔ بہُتے نیتاواں دا مُکھّ مںتّو وۄٹاں پْراپت کرنا ہی ہَے۔ وۄٹ پْراپتی لئی کئی گلت ڈھںگّ ترِیکے اپݨائے جاںدے ہن۔ پَیسے دی ورتۄں ہُںدّی ہَے۔ دھرم اتے جات نُۄں وی ادھار بݨائِیا جاںدا ہَے۔ اِتھّۄں تک کِہ نشِیاں دی وی ورتۄں کِیتی جاںدی ہَے۔

گݨتںتّر دِوس دے سماگم اِکّ رِوائِت بݨ کے ہی نہِیں رہِݨے چاہِیدے سگۄں اِس دِن ساڈے آگُۄیاں نُۄں آتم نِرِیکھݨ کرنا چاہِیدا ہَے تاں جۄ اُہ دیش وِچّ سہی ارتھاں وِچّ لۄکراج ستھاپِت کرن لئی اِمانداری نال یتن کرن۔