پْرِںسِّیپل ساہِبا نیں جدۄں بچِّیاں نُۄں کُجھ ذرُۄری گلّاں سمجھائُݨِییاں ہُںدِّییاں تاں اُہ سویر دی سبھا ویلے پْرارتھنا تۄں بائد تِیجی تۄں بارہوِیں تک دے بچِّیاں نُۄں اِکّ تھاں اِکٹھّے کر لَیںدے۔ اجّ وی اُہ بچِّیاں نُۄں کُجھ گلّاں سمجھا رہے سن۔ اِہ گلّاں سن-پڑھائی بارے٬ ماپے تے ادھِیاپکاں دا کہِݨا منّݨ بارے٬ سکُۄل وِچّ انُشاسن وِچّ رہِݨ بارے اتے ہۄر بہُت سارِییاں چںگِّییاں گلّاں۔ آپݨے بھاشݨ وِچّ اُنہاں نیں کِہا کِہ سانُۄں کِسے ولّ وی بِناں سۄچے سمجھے اُںگل نہِیں کرنی چاہِیدی متلب کِسے ’تے جھُۄٹھا دۄش نہِیں لگائُݨا چاہِیدا کِئُںکِہ جے اسِیں کِسے ولّ اِکّ اُںگل کراںگے تاں تِنّ ساڈے ولّ ہُںدِّییاں ہن یانی کِہ اسِیں وی دۄش مُکت نہِیں ہُںدّے۔ دۄش مُکت شبد پْرِںسِّیپل مَیڈم نیں کئی وار ورتِیا سی۔
دِیپ نُۄں کُجھ سمجھ نہِیں سی آ رہی۔ اُہ نال بَیٹھے بچِّیاں تۄں چۄری اِکّ اُںگل ساہمݨے ولّ کردا تاں تِنّ اُس ولّ ہُںدِّییاں۔ اُہ چھیتی نال مُٹھّی کھۄلہ لَیںدا۔ اُس نُۄں لگّدا کِہ شائِد اِس ترہاں کرنا ٹھِیک نہِیں ہُںدّا۔ اںگُّۄٹھے نُۄں کدے اُہ سِدھّی اُںگلی دے برابر جۄڑ لَیںدا٬ کدے باکی تِنّ اُںگلاں دے اُپّر رکھّدا٬ کدے اُہناں دے ہیٹھ لُکۄ لَیںدا۔ اِہ سبھ اُہ مَیڈم دی کہی گلّ ’تے تجربا کرن دی کۄشِش کر رِہا سی۔ اںگُّۄٹھے دی تاں مَیڈم نیں گلّ ہی نہِیں سی کِیتی۔ اِس لئی دۄ کُ وار پْریۄگ وِچّ لِیائُݨ تۄں بائد اُس ’تے کۄشِش کرنی چھڈّ دِتّی۔ دِیپ تۄں اِلاوا ہۄر بچِّیاں نیں وی اِہ پْریۄگ کر کے دیکھ لئے سن۔ دِیپ باکِییاں نالۄں اِس ماملے وِچّ ذِیادا ہی گمبھِّیر سی۔ اِنے نُۄں پْرِںسِّیپل ساہِبان جی دی آگِیا نال سارے بچّے کتاراں بݨا کے واری واری نال آپݨی جمات دے کمرِیاں وِچّ چلے گئے۔ جمات وِچّ جاںدِیاں وی دِیپ دی اُںگلی کئی وار سِدھّی ہۄئی پر اُہ پھٹاپھٹ ہتھّ سِدھّا کر لَیںدا سی۔ سارا دِن بچّے بڑے انُشاسن وِچّ رہے۔ جے کۄئی بچّا شرارت کرن دی کۄشِش کردا تاں نال دے بچّے اُس نُۄں پْرِںسِّیپل مَیڈم دِییاں گلّاں چیتے کروا دِںدّے۔
چھُٹّی تۄں بائد دِیپ ہمیشا دی ترہاں آپݨے وڈّے بھرا جِیتے نال پِںڈّ ولّ نُۄں تُر پِیا۔ جِیتا بارہوِیں وِچّ پڑھدا سی تے دِیپ نالۄں اٹھّ نَۄں سال وڈّا سی۔ دِیپ دے دِماگ وِچّ ہُݨ تک پْرِںسِّیپل ساہِبان دِییاں گلّاں گھُمّ رہِییاں سن۔ کھاس کرکے اُںگل کرن والی گلّ۔
دِیپ آپݨے بھارے بستے نُۄں مۄڈھِیاں ’تے ٹھِیک کردا ہۄئِیا بھجّ کے آپݨے بھرا دے برابر ہۄ کے بۄلِیا٬ “وِیر جی! دۄشمُکت کی ہُںدّا ہَے؟” جِیتے نیں پہِلاں تاں دِیپ دا بستا ٹھِیک کِیتا تے پھِر بۄلِیا٬ “دۄش مُکت اُہ ہُںدّا ہَے … … جِس وِچّ کۄئی دۄش ناں ہۄوے۔ جِس نیں کدے وی کۄئی گلت کمّ ناں کِیتا ہۄوے۔”
“وِیر جی! جدۄں اسِیں اُںگل کردے آں تاں اِہ گلت کمّ ہُںدّا ہَے؟ جِہڑے اُںگل نہِیں کردے اُہ دۄش مُکت ہُںدّے نیں ناں؟” دِیپ نیں کاہلی نال پُچھِّیا۔
“کئی وار جدۄں اسِیں اِشارا کرنا ہۄوے پھِر وی اسِیں اُںگل نال اِشارا کرکے ہی دسّدے ہاں۔”
“پھیر جِہڑے اُںگل نہِیں کردے٬ اُہ دۄش مُکت ہُںدّے نیں … …? دِیپ نیں پھِر پُچھِّیا۔
دِیپ جِیتے نُۄں اُس ویلے ہی ’وِیر جی‘ کہِ کے بُلائُںدا سی جدۄں اُس نُۄں کۄئی گلّ پُچھّݨی ہُںدّی جاں اُس نیں آپݨا کۄئی کمّ کروائُݨا ہُںدّا۔ جِیتے نُۄں دِیپ دا ’وِیر جی‘ کہِݨا چںگّا لگّ رِہا سی اتے اُہ مُسکرا رِہا سی۔ دِیپ نیں جواب جاݨن لئی بھرا دا ہتھّ پھڑ کے ہلُۄݨِیا۔
“ہاں … … پر شائِد کۄئی وی دۄش مُکت نہِیں ہُںدّا۔ کِتے ناں کِتے جاݨے اݨجاݨے ہر بںدّے تۄں کۄئی ناں کۄئی گلتی ہۄ جاںدی اےَ۔ دادا جی آکھدے ہُںدّے اےَ۔”
اِس تۄں پہِلاں کِہ دِیپ ہۄر سوال پُچھّدا جِیتے نیں کِہا٬ “اچھّا … تُۄں ہُݨ چُپّ کر٬ اجے تُۄں چھۄٹا ایں … … تَینُۄں کُچھ وی سمجھ نہِیں پَیݨا۔”
دِیپ چُپّ تاں کر گِیا پر اُس نُۄں بُرا لگِّیا۔ اُس دے دِماگ وِچّ اِہ گلّ بَیٹھ گئی کِہ جے اسِیں کِسے ولّ اُںگل کردے ہاں تاں اِہ ٹھِیک نہِیں ہُںدّا۔ اُس دے بال من اںدّر کئی سوال اُٹھّ رہے سن۔ پر بھرا دی ہلکی جھِڑک نیں اُس نُۄں چُپّ کرا دِتّا تے اُہ سۄچ رِہا سی کِہ اُس نیں اجّ کِنّی واری وِیرے نُۄں ’وِیر جی‘ کِہا سی پھِر وی وِیرے نیں اُس نُۄں جھِڑکِیا۔ اِہ سۄچدِیاں اُس دِییاں گلّہاں ہۄر وی پھُلّ گئیِیاں تے بُلّہ ڈھِلّے ہۄ گئے۔
اِکّ بذُرگ اُنہاں تۄں تھۄڑھا پِچھّے دۄواں بھراواں دِییاں گلّاں سُݨدا آ رِہا سی۔ اُس نیں کِہا٬ “اجّ کلّہ تاں بھائی جے ساڈے تۄں گلت کمّ ہۄ وی جاوے … … اُہ وی اسِیں سۄچدے آں کِہ دُۄجے ’تے سارا اِلذام کِویں لائیِئے۔ سارِیاں وِچّ کۄئی ناں کۄئی نُکس تاں ہُںدّا ہَے٬ پر آپݨا دۄش کِسے نُۄں نہِیں دِسدا۔ سبھ نُۄں دُۄجِیاں دے دۄش ای نذر آئُںدے نیں۔”
بذُرگ بِناں جواب اُڈِیکِیاں ہی آپݨے کھیتاں ولّ مُڑ گِیا۔ جِیتا بذُرگ دی گلّ دی سچائی بارے سۄچ رِہا سی۔ اِس سمیں دِیپ آپݨی مُٹھّی بںدّ کرکے اُںگلِییاں سِدھِّییاں کردا تِنّ اُںگلاں اُس ولّ ہُںدِّییاں٬ اُہ چھیتی نال مُٹھّی کھۄلہ لَیںدا۔
کئی وار دِیپ نُۄں جِیتے نال اِیرکھا ہۄݨ لگدی کِہ جِیتے نُۄں سارِییاں گلّاں دا پتا ہُںدّا ہَے۔ کئی وار اُہ آپݨے وِیرے ’تے بہُت ماݨ کردا۔ اُہ دۄستاں ساہمݨے آپݨے وِیرے دِییاں گلّاں ودھا چڑھا کے وی دسّدا کِہ کِویں اُس دے وِیرے نُۄں ہر گلّ دا جواب پتا ہُںدّا ہَے۔
دِیپ کُجھ نہِیں سی بۄل رِہا۔ اُہ چُپّ چاپ تُرِیا جا رِہا سی۔ جِیتے نیں کئی وار اُس نُۄں بُلائُݨ دی کۄشِش کِیتی پر اُہ ناں بۄلِیا۔ جِیتے نیں کِہا کِہ گھر جا کے اُس دے سارے سوالاں دے جواب دیویگا۔
“مَیں دادا جی نُۄں پُچھّ لاںگا۔” دِیپے نیں پۄلا جِہا مُۄںہ بݨا کے آکھِیا۔
جِیتے نیں کئی وار دِیپ نُۄں بُلائُݨ دی کۄشِش کِیتی۔
“آہ بستا مَینُۄں پھڑا دے تھۄڑھی دیر … … بھارا اےَ۔” جِیتے نیں بستے نُۄں ہتھّ پائُںدِیاں آکھِیا۔ دِیپ نیں جھٹکا جِہا مار کے بستا اُپّر نُۄں چُکّ لِیا اتے کِہا٬ “نہِیں٬ مَیں اِس تۄں ودھّ بھار چُکّ سکداں۔ دادا جی کۄل بِٹھا کے دُدھّ دا گلاس بھر کے پِیائُںدے نیں … … کہِںدّے دُدھّ پی کے جِنّا مرذی بھار چُکِّیا جا سکدا آ۔” جِیتے نُۄں یاد آئِیا کِہ دادا جی اِس نُۄں دُدھّ پِیائُݨ لئی بہُت گلّاں سُݨائُںدے ہُںدّے نیں۔
جدۄں اُہ پِںڈّ پہُںچّے تاں اِکّ پاسِئۄں اَۄرتاں دے جھگڑن دِییاں آواذاں آ رہِییاں سن۔ ساری گلی وِچّ پاݨی کارن چِکّڑ ہۄئِیا پِیا سی٬ جِویں کِسے نیں پاݨی نُۄں اگّے جاݨ تۄں رۄکِیا ہۄوے۔ دِیپ رُکِیا٬ پر جِیتے نیں اُس نُۄں چلّݨ لئی کِہا۔ اچانک دِیپ چِیکِیا٬ “وِیرے! اَۄہ دیکھ۔”
جِیتے نیں پِچھّے مُڑ کے دیکھِیا۔ دِیپ دا مُۄںہ لال تے اُس دِییاں اکھّاں وِچّ چمک سی جِویں اُس نُۄں کُجھ نواں لبھِّیا ہۄوے۔ اُہ اُس پاسے ولّ اِشارا کر رِہا سی٬ جِدھّرۄں جھگڑن دِییاں آواذاں آ رہِییاں سن۔
“وِیرے٬ اَۄہ دیکھ … … دۄش مُکت۔” دِیپ نیں بھرا نُۄں دسّ کے چھیتی نال آپݨی مُٹھّی کھۄلہی تے ہتھّ سِدھّا کر لِیا۔ جِیتا دیکھ کے ہکّا بکّا رہِ گِیا۔ اَۄرتاں اِکّ دُۄجے ولّ پُۄرے دا پُۄرا ہتھّ کرکے لڑ رہِییاں سن۔ سارِییاں اُںگلاں تے سݨے اںگُّۄٹھا وی۔ دِیپ کِسے جیتُۄ جرنَیل واںگ باہاں ماردِیاں تے لمِّییاں لمِّییاں پُلاگھاں پُٹّدِیاں گھر ولّ تُر پِیا۔ جِیتے دے دِماگ وِچّ بذُرگ دی گلّ گھُمّ رہی سی۔