راج-ستّا جِس کِسے نُۄں مِل جاوے٬ اُس لئی بہُت چںگّی ہُںدّی ہَے٬ پر اِہ ذرُۄری نہِیں کِہ اُس راج وِچّ لۄکاں لئی وی اۄنی چںگّی نِکلے۔ سدِییاں اتے شائِد یُگّاں دا اِتِہاس دسّدا ہَے کِہ جِہڑا کۄئی راجا بݨ جاںدا سی٬ اُہ کِنّا وی دھرماتما کِئۄں ناں بݨِیا رِہا ہۄوے٬ آپݨے مہِل وِچّ دَۄلت دے ڈھیر لائُݨ تۄں کسر کدے کِسے نہِیں چھڈّی۔ جِہڑے اِلاکِیاں وِچّ آم لۄکاں لئی دۄ ڈںگّ رۄٹی دا جُگاڑ کرنا اَۄکھا ہُںدّا سی٬ نِکمّی ذمِین دا اُہ اِلاکا بںجّر وی ہۄ سکدا سی٬ ہڑھاں دی مار ہیٹھ رہِݨ والا جاں ریت والے مِیلاں-بدھّی چلّدے ٹِبِّیاں دا مارُۄتھل وی٬ اُتھّے وی پُراݨے راجِیاں دے مہِل اجۄکے راشٹرپتی بھون نالۄں ودھّ آلِیشان بݨائے اجّ تک مَۄجُۄد ہن۔ اُنہاں اِلاکِیاں دے سادھارن لۄکاں دے گھر تاں اجّ وی کچّے ہن تے کانِیاں دی چھتّاں والے کھڑۄتے ہن٬ پِیݨ والا پاݨی لَیݨ گھڑے چُکّ کے گھںٹِّیاں دا سماں لائُݨ جِنّی دُۄر جاݨا پَیںدا ہَے٬ پر راجِیاں دے کہاݨِییاں-کِسّے دسّدے ہن کِہ اُنہاں کۄل آپݨے لۄڑ والی کِسے چِیذ دی گھاٹ اُدۄں وی نہِیں سی ہُںدّی۔ اُنہاں ہالات وِچّ وی جے اُنہاں دے کھذانِیاں وِچّ دَۄلتاں دے ڈھیر لگّدے جاںدے سن تاں سِرپھ راج-پْربںدھّکی نِئماں نال لۄکاں دِییاں جیباں کٹّݨ جاں پھِر سِدھّا کِہا جاوے تاں آم لۄکاں نُۄں کُٹّ کے اُنہاں دے مُۄںہۄں بُرکی کھۄہݨ دِییاں نِیتِییاں کارن کھذانے بھردے سن۔ اسِیں اِتِہاس دے اُنہاں راجِیاں دے بِرتاںت وی کئی وار پڑھدے رہِںدّے ہاں٬ جِہڑے بہُت دانی کہائُںدے سن تے کِسے اُتّے باہلے کھُش ہۄ جاںدے سن تاں اُس نُۄں ’اَینے پِںڈّاں دی جگِیر‘ الاٹ کر دِتّا کردے سن۔ اِدّاں جگِیراں الاٹ کردے سمیں اُہ راجے اُنہاں پِںڈّاں وِچّ رہِںدّے آم لۄکاں نُۄں وی اُس وِئکتی دے کارِںدّے بݨا دِتّا کردے سن تے اِدّاں پِںڈّ نال پِںڈّ دے لۄک وی گُلام بݨا دیݨ والا راجا آم بۄلی اتے اِتِہاس وِچّ بہُت چںگّا آکھِیا جاںدا سی۔
ساڈے سمِیاں وِچّ بہُت تھۄڑھے دیشاں نُۄں چھڈّ کے سںسّار بھر وِچّ لۄک-راجی سرکاراں چلدِییاں ہن اتے آم رائے اِہۄ ہَے کِہ راج کرن دے باکی پْربںدھّاں نالۄں اِہ پْربںدھّ مُکالتن ودھِییا ہَے۔ اِہۄ جِہے پْربںدھّ دا باکی پْربںدھّاں نالۄں ودھِییا ہۄݨا اِکّ دھارنا ہۄ سکدی ہَے٬ پر سبھ تۄں ودھِییا تے پاپاں تۄں مُکت پْربںدھّ ہۄݨا یکِینی نہِیں۔ جِس کِسے نُۄں کِسے دیش وِچّ کدے ہکُۄمت کرن دا مَۄکا مِلِیا٬ بہُتے دیشاں وِچّ اِتِہاس دے پِچھلے راج-پْربںدھّاں دا کۄجھاپݨ اِکّ جاں دُۄسری ترہاں دُہرائُںدے اتے آپݨے نیڑ والِیاں دِییاں لہِراں-بہِراں دا جُگاڑ کرن والے سابت ہۄݨ لگّ جاںدے رہے ہن۔ دُنِییا دے یُۄرپی٬ پچھّمی تے پُۄربی پاسے چڑھدے سُۄرج دِییاں پہِلِییاں کِرناں مانݨ والے جاپان تے دکھّݨی کۄرِییا ورگے مُلکاں دے ہاکماں نیں وی اِہۄ کُجھ کِیتا اتے پھِر اِس کِیتے دے سِٹّے بھُگتݨ نال کھبراں بݨائیِیاں ہۄئیِیاں ہن۔ بھارت وِچّ وی لۄکتںتّر ہَے٬ لۄک-راجی پْربںدھّ ہَے٬ پر جے لۄک-راجی پْربںدھّاں دی چںگّی ونّگی منّے جاںدے دیشاں وِچّ لِیڈر شرم نہِیں کردے اتے سِکھراں دی بیشرمی کرن تۄں نہِیں جھِجکدے تاں بھارت دے لِیڈر اُنہاں تۄں وی اگّے نِکلے پئے ہن۔
سِرپھ اگّے نہِیں نِکل گئے٬ اِہ سںسّار دے ہۄر دیشاں دے راج-کرتِیاں نُۄں آپݨے دیش وِچلے نیم-کانُۄن اتے ساری لۄک-لاج بھُلا کے آپݨے ڈھںگّ نال چلّݨ لئی نوِیں سیدھ دیݨ والے بݨی جاںدے ہن تے اِسدا سِٹّا اِہ ہَے کِہ اُنہاں دیشاں دے پْرمُکھّ وِئکتی بھارت آݨ کے اِسدے سۄہلے گائُںدے ہن۔ اُہ بھارت دے لۄکتںتّر دِییاں رِوائِتاں دے دِیوانے نہِیں ہُںدّے٬ اسل وِچّ اُہ لِیڈر٬ وِدوان٬ راجدُۄت جاں آپݨے دیش دے لۄکاں دے سبھِّیاچارک دُۄت بݨن دی تھاں آپۄ-آپݨے دیش دے کارۄبارِییاں دا مال ویچݨ دی مںڈّی دے وِکاس ادھِکاری دی بھُۄمِکا نِبھائُںدے ہن۔ اجّ کِسے دیش وِچّ کِسے نوِیں چِیذ دی کاڈھ ہُںدّی ہَے٬ جِہڑی سںسّار دے ہر کۄنے وِچّ ویچی جاݨی ہَے تاں اُہ اِکّ سَۄ چالی کرۄڑ لۄکاں جاں اسل وِچّ اِکّ سَۄ چالی کرۄڑ گْراہکاں دے باذار والے بھارت نُۄں سِدھاںتاں دی بلی کدی نہِیں چاڑھ سکدے۔ اُس دیش وِچّ کَۄݨ کِسے نُۄں کُٹّدا تے کِہڑا ستّا دی کِنّی دُرورتۄں کر کے آپݨے لۄکاں دا کِنّا نُکسان کردا اتے کِہڑے چہیتے نُۄں کمائیِیاں کرن دے سارے کانُۄنی جاں گَیر-کانُۄنی راہ ورتݨ واستے مَۄکا دِںدّا ہَے٬ اِس سبھ کُجھ نال اُنہاں دا واستا نہِیں ہۄ سکدا۔ جِس گھر وِچّ اُنہاں مال ویچݨا ہَے٬ اُس گھر وِچلے گںدّ ولّ اِشارا کرن تاں اگلے دِن اُنہاں نُۄں آپݨی دُکانداری سمیٹ کے واپس جاݨا پَے سکدا ہَے اتے بِیتے سالاں وِچّ اِہ ہُںدّا وی رِہا ہَے۔
ڈاکٹر منمۄہن سِںگھّ دی سرکار ویلے بھارت وِچّ امرِیکا دے اِکّ راجدُۄت دِییاں اِنِییاں سِپھتاں اُس دیش دے مِیڈِیئے وِچّ ہُںدِّییاں سن کِہ ہر کۄئی ہَیران سی۔ سِرپھ اِکّ مہِینے بائد اچانک مِیڈِیئے نیں گیئر بدلِیا اتے راتۄ-رات اُس راجدُۄت دے کھِلاپھ نِکمّیپݨ دے دۄش لائے جاݨ لگّ پئے تے کُجھ دِناں اںدّر اُس نُۄں اہُدا چھڈّ کے واپس امرِیکا جاݨا پَے گِیا سی۔ کارن اِہ سی کِہ اُس ویلے بھارت سرکار ہوائی جہاذاں دی وڈّی کھیپ کھرِیدݨ دے لئی سِدھاںتک پھَیسلا لَے چُکّی سی اتے اُہ سَۄدا اُس وکت دۄ دیشاں٬ امرِیکا جاں پھراںس وِچّۄں اِکّ دی سرکار تے اُتھّۄں دِییاں کمپّنِییاں نال ہۄݨا سی٬ جِسدے لئی اُہ راجدُۄت رات-دِن لگّا پِیا سی تے لگدا سی کِہ اُس دی کھیچل سِٹّے کڈھّیگی۔ پھِر کِسے کارن اُہ سَۄدا بھارت نیں پھراںس نال کر لِیا اتے امرِیکا دے کارپۄریٹ گھراݨِیاں دے کھںگھُّۄرے اُتّے نچّݨ والا امرِیکی مِیڈِییا اُس راجدُۄت دے اِنا بُری ترہاں پِچھّے پِیا کِہ اُس نُۄں بھارت تۄں آپݨی رۄںدِیاں ورگی شکل لُکا کے اتے بہُت بییابرُۄ ہۄ کے بھجّݨا پَے گِیا سی۔ لۄکتںتّر دا ڈھںڈّۄرا پِٹّدے جِہڑے دیشاں دے ہاکماں نُۄں پاکِستان وِچّ مُڑ-مُڑ ہُںدّے پھَۄجی راج-پلٹے وی جگّ-وِکھاوے دی بِیانباذی کرن تۄں ودھّ وِرۄدھ کرن یۄگ کدے نہِیں سن لگّے٬ اُنہاں نُۄں اِس گلّ نال کۄئی متلب نہِیں ہۄ سکدا کِہ بھارت وِچّ لۄکتںتّر دے ناںء اُتّے کی کُجھ ہُںدّا پھِردا ہَے اتے اِتھّۄں دے لۄکاں نُۄں کی کُجھ بھُگتݨا پَیںدا ہَے! اُہ آپݨا مال ویچݨ دے لئی جِس وی وِہڑے جاں جِس وی دیش وِچّ اُہ چلے جاݨ, اُس دِییاں سِپھتاں کرِیا کرنگے۔ جارج بُشّ ہۄوے جاں بِلّ کلِںٹّن٬ براک اۄباما ہۄوے جاں ڈۄنالڈ ٹرمپّ جاں پھِر جۄء بائِڈن٬ بھارت وِچّ جِہڑے وی لِیڈر دا راج آئِیا٬ اُہ منمۄہن سِںگھّ ہۄوے جاں نرِںدّر مۄدی٬ کِسے جھِجک تۄں بِناں اُسے نُۄں گلے مِلݨ لئی تِیار ہۄ جائِیا کردے ہن٬ کِئُںکِہ جِتھّے مال ویچݨا ہَے٬ اُتھّۄں دے نُکس نہِیں گِݨِیدے۔ نُکساں نال کۄئی اسر پَیںدا ہَے تاں بھارت دے آم لۄکاں نُۄں پَیںدا ہۄئۄُگا٬ جِہڑے اِکّ وار پھِر وۄٹاں پائُݨ لئی کاہلے ہن۔
ہاں٬ اِہ سچّ ہَے کِہ بھارت دے لۄک اِکّ وار پھِر وۄٹاں پائُݨ والے ’تے اِکّ ہۄر سرکار چُݨن والے ہن٬ جِہڑی اگلے پںجّ سال اِہ دیش مرذی مُتابک چلاویگی٬ پر آم لۄک وۄٹاں پائُݨ دی سِرپھ رسم نِبھائُںدے ہن٬ دیش دی کِسمت دا اسل پھَیسلا اُنہاں نیں نہِیں کرنا۔ بھارت اتے اِسدے لۄکاں دی کِسمت دا پھَیسلا اُہ گِݨویں-چُݨویں کارپۄریٹ گھراݨِیاں دے مُہرَیل کرِیا کردے ہن٬ جِنہاں دا اِہ پھَیسلا ہۄݨ ویلے سِکّا چلّ رِہا ہُںدّا ہَے۔ اسِیں مُچھّ پھُٹّدی دے دِناں وِچّ بھارت وِچّ سِرپھ تِنّ-چار پُۄںجِیپتِییاں دے ناںء سُݨدے ہُںدّے ساں٬ اُنہاں وِچّ بِرلا٬ ٹاٹا٬ ڈالمِییا تے سِںگھّانِییا دے بائد اِکّ-ادھّ ناںء کۄئی ہۄر ہُںدّا سی۔ اِکّ چۄݨ ہار جاݨ پِچھّۄں اِںدرا گاںدھی جدۄں دُبارا ستّا دے تکھت تک پُجّی تاں اچانک رِلائِںس گھراݨے دا ناںء گُۄںجݨ لگّ پِیا اتے پھِر اگلے پَیںتی سال اِہۄ ناںء بھارت دے سارے پُۄںجی باذار وِچّ تے ہکُۄمتی گلِیارِیاں وِچّ سِیاسی ناڈھُۄ-کھاناں دے سبھ تۄں وڈّے پْرِتپالک وجۄں گُۄںجدا سُݨدا سی۔ منمۄہن سِںگھّ دی سرکار تُر جاݨ مگرۄں کاںگرسی ستّا دا سُۄرج ڈُبِّیا تاں نال ہی پَیںتی سالاں تۄں سِکھرلی چڑھت والا رِلائِںس گھراݨا وی پچھڑن تے اُس دی تھاں اڈانی گھراݨا اُبھّرن لگّ پِیا اتے ادھّا درجن سالاں وِچّ سںسّار دے سِکھرلے تِنّ کارپۄریٹ گھراݨِیاں وِچّ اُس دا ناںء گِݨِیا جاݨ لگّ پِیا سی۔ سرکاری سرپْرستی ہۄوے تاں ڈُبئی وِچّ مذدُۄری کردا بھارتی مُۄل دا کۄئی کارِںدّا واپس آݨ کے دۄ-دۄ سدِییاں تۄں ہر راج دے پُۄںجی باذار دے سِکھر دی چمک سمجھے جاںدے ٹاٹے-وِرلے ورگِیاں نُۄں پِچھّاںہ دھکّ کے مۄہری بݨ گِیا سی تاں اِسے ستّا دی سرپْرستی اگلی واری جِسدی پِٹھّ اُتّے آ گئی٬ اُہ وی بھارتی آرتھِکتا دا جھںڈّا بردار بݨ گِیا۔ سںسّار بھر دے پُۄںجی باذار وِچّ ہُںدِّییاں ہیراپھیرِییاں دا پردا چاک کرن والی ہِںڈّنبرگ رِپۄرٹ وی اُس اجۄکے وڈّے گھراݨے دا کُجھ نہِیں سی وِگاڑ سکی٬ کِئُںکِہ اُس دے پِچھّے اِکّ سَۄ چالی کرۄڑ لۄکاں٬ اسل وِچّ اِکّ سَۄ چالی کرۄڑ گْراہکاں دی اگوائی کرن والی ستّا مذبُۄتی نال آݨ کھڑۄتی سی۔ اجۄکِییاں پارلِیمَیںٹری چۄݨاں اۄہلے وی اِہۄ کھیڈ چلدی سُݨی جاںدی ہَے۔
رُۄپ بدلِیا ہۄ سکدا ہَے٬ ستّا آکھر ستّا ہُںدّی ہَے تے اُس دی سرپْرستی دا متلب دُنِییا بھر دا پُۄںجی باذار جاݨدا ہَے۔ دُنِییا لۄکاں اتے لۄکتںتّراں جاں راج-پْربںدھّ دِییاں ہۄر ونّگِییاں نال نہِیں چلدی٬ دَۄلتاں نال کھذانے بھرن دی اُسے نِیت تے نِیتی دے نویں آشے مُکھّ رکھّ کے چلائی جاںدی ہَے٬ جِس نِیت تے نِیتی اُتّے پُراݨے سمیں دے راجے-مہاراجے چلِّیا کردے سن۔ لۄک بیشک بھُکھّے مردے سن٬ راجے اجۄکے راشٹرپتی بھون نالۄں ودھّ آلِیشان مہِلاں وِچّ رہِںدّے اتے اَیش کرن دے نال کھذانِیاں وِچلی دَۄلت ہۄر تۄں ہۄر ودھائُݨ لگّے رہِںدّے سن۔ لۄکتںتّری پردے ہیٹھ اجۄکے راجے-مہاراجے کِسے وی دیش دے ہۄݨ, آپݨے چہیتِیاں دِییاں دَۄلتاں دے امبّار بھرن لئی یتن کردے اتے جھُگّی-جھَۄمپڑِییاں وِچّ بھُکھّے ڈھِڈّ سَۄںدے لۄکاں نُۄں سُنہِرے سُپنے وِکھائُݨ لئی پھِلمی دُنِییا والے اَیکٹراں تۄں ودھّ کمال کردے نذر آئُںدے ہن۔ منُکھّا دیہی نُۄں مانݨ دی تھاں بھُگتݨ لئی دُنِییاں وِچّ آئِیا آم بںدّا کدی اِہ جاݨ نہِیں سکدا کِہ اُس دی گٹھڑی نُۄں چۄر کِتھّے لگّا پِیا ہَے! آم بںدّا اِہ جاݨ وی لوے تاں کرُۄگا کی! کہاوت سُݨِیدی ہَے کِہ ’تَۄڑی اُبّلیگی تاں آپݨے کںڈھّے ساڑ لویگی٬ کِسے دا کی وِگاڑ لویگی‘! لۄکتںتّر وِچّ آم لۄک کُجھ نہِیں جاݨ سکدے۔ جے اُہ جاݨ وی لَیݨ تاں چِٹّے دِن لُٹّݨ والِیاں دا وِگاڑ کی لَیݨگے! اُنہاں نُۄں اُس دِن دی اُڈِیک کرنی پَیݨی ہَے٬ جدۄں اُنہاں آم لۄکاں دی وۄٹ اسلی ارتھاں وِچّ لۄکتںتّر وِچّ کۄئی پْربھاو پائُݨ جۄگی ہۄویگی٬ اتے اُہۄ جِہا دِن لِیائُݨ لئی جاگرِت متھّے والِیاں نُۄں کۄشِشاں وی کرنِییاں ہۄݨگِییاں۔