اُس نیں چُبچّے وِچّۄں پاݨی دا بُکّ بھر کے آپݨے مُۄںہ تے مارِیا۔ گگن نیں دیکھِیا کِہ اجّ پھِر اُنہاں دی ماں دِییاں اکھّاں وِچّ اتھّرُۄ سن ۔ کئی وار جِیتاں سۄچدی جے ربّ اُس نُۄں پُتّر دے دِںدّا آپݨے ماپِیاں دا سہارا بݨدا ۔ اُس دِییاں دھِییاں وی رکھّڑی بنّہݨ لئی دُۄجے گھراں ولّ ناں جھاکدِییاں ۔ بھاویں دھِییاں پڑھائی کرن دے نال-نال آپݨے ماپِیاں دا ہر ترہاں دے کمّاں وِچّ ہتھّ وٹائُںدِییاں۔ اِتھّۄں تکّ کِہ مۄٹرسائیِل اتے ٹرَیکٹر چلائُݨا وی سِکھّ لِیا وڈِّییاں کُڑِییاں نیں تاں ۔ لۄڑ پَیݨ تے آپݨے پِئۄ دی مدّد وی کردِییاں سن۔ پر پتا نہِیں کِئۄں کِسے وی دِن دِہار تے اُس دی ماں اُداس ہۄ جاںدی ۔ بھاویں دُنِییاں ساہمݨے اِہ آکھ دِںدّی٬
"میرِییاں تاں دھِییاں ای پُتّاں ورگِییاں نیں۔ "
پر لۄکاں دِییاں گلّاں سُݨ کے اُس دا اںدّرلا اِس گلّ نُۄں سوِیکارن تۄں اِنکاری ہۄ جاںدا ۔ دھِییاں جوان ہۄ چلِّییاں سن٬ پر من ہی من اجے وی ربّ نُۄں اُلامبھا دِںدّی ....'میرے لئی ہی تیرے گھر گھاٹا پَے گِیا سی۔' پھیر آپݨے آپ نُۄں سمجھائُںدی ...جِہناں دے گھر کُش وی نہِیں ہُںدّا٬ اُہ دھِییاں نُۄں وی ترسدے نیں۔ اُہ کِدھّر جاݨ وِچارے۔ پھِر ربّ دا شُکر کردی۔
وِہار تِہار 'تے اُہدا من ڈۄبے سۄکے ہُںدّا رہِںدّا ۔ کدے سۄچدی آپ تاں بںدّا ذِںدّگی کٹّ لَیںدَے اَۄکھا سَۄکھا ہۄ کے ....پر کئی وار لۄکاں دِییاں گلّاں مرنہارے کر دِںدِّییاں نیں۔ جُۄن مہِینے دی تاں گلّ اےَ چھُٹِّییاں وِچّ وِچکارلی کُڑی نیں ذِدّ پھڑی کِہ نانکے جاݨَے.... جِیتاں اُس نُۄں آودے پیکے چھڈّ آئی۔ اُتھّے ہمدرد اَۄرتاں نیں اِہۄ جِہی ہمدردی دِکھائی کُڑی گھر آ کے رۄݨۄں ناں ہٹے۔ اِکّۄ ہی رٹ لائی... 'سانُۄں وِیر چاہِیدَے..۔' جِیتاں نیں بتھیرا بُکّل وِچّ لَے کے سمجھائِیا , "تُسِیں میرے لئی پُتّراں ورگِییاں ہۄ۔ "
" ہَے تاں نہی ...ورگِییاں ای آں ناں۔ ماں اِکّ گلّ دسّ ...اسِیں تیرے بچّے نہِیں آں جاں تیرے جواک نہِیں اسِیں ?" کُڑی نیں رۄںدِیاں ای پُچھِّیا۔
" ہاں پُتّ... تُسِیں میرے بچّے اۄ۔ " ماں نیں پُچکاردِیاں آکھِیا سی۔
" پھِر اُتھّے مامِییاں نانِییاں اِہ کِئۄں آکھدِییاں سن....... کِہ ربّ جِیتاں نُۄں اِکّ جواک دے دِںدّا۔ " جِیتاں نُۄں ساری گلّ سمجھ آئی کِہ کئی وار پِیار اتے ہمدردی کرن والِیاں نُۄں پتا نہِیں لگّدا کِہ اُہ جِہڑی گلّ آکھ کے اپݨتّ تے ہمدردی جتا رہے نیں٬ اُہ ساہمݨے والے دے کِتھّے سٹّ مارُۄ۔ اُس نیں مساں دھی نُۄں سمجھا بُجھا کے چُپّ کرائِیا کِہ پُراݨے بذُرگ پُتّاں نُۄں ذِیادا اہِمِیئت دِںدّے سن۔ پر ہُݨ سماں بدل گِیا۔ ہُݨ تاں پُتّاں ولّۄں اَۄکھے ہۄئے ماپے آکھ دِںدّے نیں...اِہدے نالۄں تاں ربّ دھی دے دِںدّا۔ دھِییاں دی وی پُتّاں جِنّی ہی لۄڑ ہُںدّی اےَ ہر گھر وِچّ۔ دھی نُۄں تاں سمجھا لِیا اَۄکھی سَۄکھی ہۄ کے پر آپ اںدّر جا کے رۄ پئی۔ منۄ منی ربّ نُۄں اُلہامے پھِر شُرُۄ ہۄ گئے۔ وڈّی دھی ماں دے پِچھّے ہی چلی گئی۔ جِیتاں نیں دیکھ لِیا۔ بُۄہے ولّ پِٹھّ کرکے پیٹی اُتّے پئے کپّڑے ٹھِیک کرن لگّ پئی۔
گگن دا دِل تاں کردا سی ماں دے ہںجھُّۄ پُۄںجھے تے جپھّی پاوے۔ پر اُس نُۄں پتا سی اِس ترہاں کرن نال ماں نیں ہۄر ودھّ رۄݨا سی۔ اُس نیں سخت جِہے لہِجے نال ماں نُۄں آکھِیا٬
" ماں ڈرامے کرن دی لۄڑ نہِیں... مَینُۄں پتَے تُۄں اںدّر رۄݨ آئی اَیں۔ "
" مَیں کِئۄں رۄݨَے؟ مَیں تاں کپّڑے سامبھݨ آئی سی اںدّر۔ " جِیتاں نیں آپݨے آپ نُۄں سمبھّالدِیاں کِہا۔ کُڑی باہر آپݨی چھۄٹی بھَیݨ کۄل چلی گئی اُہ اجے وی اکھّاں بھری بَیٹھی سی۔
" تَینُۄں چَین آ گِیا ہۄݨَے ماں نُۄں رُیا کے... ۔ تُۄں اَینی وڈّی ہۄ گئی پر تَینُۄں اکل نہِیں آئُݨی... تَینُۄں پتا تاں ہَے ماں آپ کِنّی اَۄکھی ہۄ جاںدی اےَ کِہ آپݨے کۄئی وِیر نہِیں...... اِہ کِتۄں دُکان تۄں مِلݨ والی چِیذ اےَ بئی ماں تَینُۄں لَے دِئۄُگی ۔"
" پر اُتھّے نانی دِییاں سہیلِییاں آکھدِییاں سی مَیں جدۄں نانی نال گُردُیارے گئی سی۔ " کُڑی نیں رۄںدڑ جِہی اواذ وِچّ آکھِیا۔
"پھِر کی ہۄ گِیا... بُڑھِییاں کہِںدِّییاں ای ہُںدِّییاں نیں.... چُپّ کر کے سُݨ لَیںدی.... اُتھّے ای جھاڑ کے آ جاںدی... مَینُۄں دیکھ کے وی تاں کہِںدِّییاں ہُںدِّییاں نیں۔ مَیں کدے ماں نُۄں دسِّئَے ?.... ماں تاں پہِلاں ای وِچاری بݨی رہِںدّی اےَ۔" گگن نیں نِکّی نُۄں کافی جھِڑکِیا سی اُس ویلے ۔ اُس تۄں بائد نِکّی نیں کدے ماں نُۄں وِیر بارے کۄئی وی گلّ نہِیں آکھی۔
گگن ہمیشا اِس گلّ دا وِرۄدھ کردی سی٬ جدۄں کُڑی مُںڈّے وِچّ فرک سمجھِیا جاںدا۔ اجّ اُس نیں نِکّی نُۄں آکھِیا کِہ ماں دی اُداسی دُۄر کرنی اےَ کِسے ترِیکے نال۔ اُہ اجے سکِیم بݨا ہی رہِییاں سن کِہ گُیاںڈھ وِچّ رہِںدّی تائی اُہناں دے گھر آئی ۔ اُس نیں چار کُ ورہِیاں دی پۄتی نُۄں مۄڈھے لائِیا ہۄئِیا سی٬ جۄ بِمار سی۔ اُہ وِہڑے وِچّ ایدھر اۄدھر نِگہا ماردِیاں بۄلی٬ " تھۄڈا بھاپا کِتھّے اےَ؟ "
" اُہ تاں کھیت نیں تائی ۔ کمّ سی کۄئی؟ " گگن نیں پُچھِّیا۔
" ہاں... شہِر جاݨا سی... کُڑی دا تاپ نی اُتردا... پِںڈّ آلا ڈاکٹر کہِںدّا... شہِر لَے جۄ ۔ " " وِیرا کِتھّے اےَ؟ " نِکّی نیں پُچھِّیا۔
" اُہ تاں تڑکے ای رجّ کے بَیٹھ جاںدَے.... جے کِسے کرم دا ہُںدّا آپے لَے جاںدا آودی دھی نُۄں۔" اُس دِییاں اکھّاں بھر آئیِیاں۔
" اِکّ مِںٹّ رُکۄ۔ " آکھ کے گگن اںدّر گئی٬ جدۄں اُہ باہر آئی تاں اُس دے ہتھّ وِچّ سکُۄٹی دی چابی سی۔
" دھِیان نال جاݨا پُتّ۔" اںدّرۄں جِیتاں دی اواذ آئی۔
اُس نیں سکُۄٹی سٹارٹ کِیتی تے بۄلی٬ "آئۄ چلِّیئے تائی۔ " تائی آپݨی پۄتی نُۄں چںگّی ترہاں گۄد وِچّ لَے کے بَیٹھ گئی تے سَۄ سَۄ اسِیساں دِتِّییاں۔
" تھۄڈے بھاپے نیں وی جِئُݨ جۄگے نیں کدے نہِیں کمّ نُۄں جواب دِتّا۔" تائی دی گلّ سُݨ کے گگن نُۄں ماݨ مہِسُۄس ہۄئِیا ۔
" تائی! اگّۄں سڑک ٹُٹّی اےَ ...گھُٹّ کے ہتھّ پا لۄ۔"
" مَینُۄں پتَے پُتّ.... مَیں کِہڑا اجّ پہِلے دِن چلّی آں۔ پَیرِیں گاہِیا راہ اےَ.....۔ "
دس پںدّراں مِںٹّ وِچّ ای نیڑے دے شہِر ڈاکٹر کۄل پہُںچّ گئیِیاں۔ ڈاکٹر نیں دوائی دِتّی... کُجھّ چِر اُتھّے رۄکِیا۔ کُڑی دا بُخار اُتر گِیا۔ تِیجے دِن پھِر آئُݨ لئی آکھ کے ڈاکٹر نیں کُجھ دوائی گھر واستے دے دِتّی۔ بُکھار اُترن تۄں بائد کُڑی دِییاں اکھّاں جِہِییاں کھُلّہ گئیِیاں۔ پۄتی نُۄں دیکھ کے تائی دی جان وِچّ جان آئی۔
" کَۄݨ کہِںدَّے دھِییاں پُتّاں نالۄں گھٹّ ہُںدِّییاں نیں... پُتّ ہجے آکھے ناں لگّݨ پر دھِییاں تاں بِناں کہے ای کمّ کر دِںدِّییاں نیں۔"
" تائی بسّ کرۄ.... پھیر کی ہۄئِیا مَیں گھرے وِہلی سی ....۔" تائی نیں پھِر اسِیساں دیݨِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔
اگّے سڑک 'تے کافی بھِیڑ سی... گگن نیں سکُۄٹی رۄک دِتّی٬ تائی نیں کِسے نُۄں پُچھِّیا تاں پتا لگِّیا کِہ کِسے گواںڈھ پِںڈّ دا مُںڈّا بیسُرت ہۄئِیا پِئَے.... لۄک آکھ رہے سن کِہ نشا ودھّ کھا گِیا۔ دیکھدے ای دیکھدے پِںڈّ دے سِیاݨے بںدّے اُس نُۄں چُکّ کے ہسپتال لَے گئے۔ دیکھ کے من اُداس وی ہۄ گِیا۔ اِہۄ جِہے کمذۄر مناں والِیاں نیں ہی سارا پںجّاب بدنام کر دِتّا۔ سمسِّیا دا ہلّ لبھّݨ دی تھاں سمسِّیا نُۄں بھُلائُݨ لئی نشے دا سہارا لَیںدے نیں تے اِکّ سمسِّیا تۄں چھُٹکارا پائُݨ لئی دس ہۄر کھڑھِییاں کر لَیںدے نیں۔ اُہ سۄچ رہی سی۔ " ہے ربّا! جان بچ جے وِچارے دی ....چںدّرے نشِیاں نیں تاں راج کُماراں ورگے پُتّ کھا لے....۔ " تائی نیں وڈّا سارا ہئُکا لَیںدِیاں آکھِیا۔
گگن پتا نہِیں کی سۄچ رہی سی اُس نیں شائِد تائی دی گلّ سُݨی ہی نہِیں۔ گھر پہُںچّ کے پھِر تائی شُرُۄ ہۄ گئی٬
"پُتّ تَینُۄں نہِیں پتا تُۄں مُںڈِّیاں نالۄں ودھ کے کمّ کِیتَے ....مُںڈّا تاں میرا رجِّیا پِئَے..... ۔ آہ گماںڈھِییاں دے مُںڈّے نُۄں ہتھّ جۄڑے.... وے لَے جا..... بچا دے میری پۄتی نُۄں.... کھڑھا کھڑھا ای ہتھّ مار گِیا.... اکھے میرے کۄل ٹَیم نہِیں.... میرے دۄست 'ڈِیکدے نیں۔"
" چںگّا پُتّ جِئُںدّی رہِ.... مَیں پھیر آئۄُں تیری ماں کۄل.... سَۄں گی کُڑی...ایہنُۄں گھرے لَے جاں ......ایہدی ماں وی پھِکر کردی ہۄئۄُ۔" تائی نیں کُڑی نُۄں مۄڈھے لا کے چُنّی دے پلّے نال اُس دا سِر ڈھکّدِیاں آکھِیا۔
تائی پںجّ کُ مِںٹّ بائد پھیر مُڑ آئی۔
" لِیا بھَیݨے مَیں کروا دِنّی آں کۄئی کمّ...۔" تائی نیں گگن دی ماں نُۄں پُچھِّیا۔
" ناں ناں بھَیݨے ......تیری پۄتی دسّ کِویں اےَ ہُݨ ? "
" ٹھِیک اےَ ہُݨ تاں.... جِئُںدے وسدے رہۄ۔ میری پۄتی بچا 'تی۔ "
" ربّ بچائُݨ والَے جی سبھ نُۄں....۔"
" اُہ وی بںدِّیاں وِچّ دی ای بہُڑدَے۔"
جِیتاں نیں دسّݨ لگّی٬ " جدۄں گگن ہُراں دے پِئۄ نُۄں وِہل نہِیں ہُںدّی تاں ایہدی بھُۄیا ہُراں دے سںدھّارے دیݨ وی مَیں گگن نُۄں لَے کے جانی آں۔ جے کِتے ماسِییاں مامِیاں کۄل جاݨا ہۄوے تاں وی....۔ "
" تیرِییاں تاں دھِییاں ای پُتّاں ورگِییاں نیں بھَیݨے ۔"
" اسِیں نہِیں تائی پُتّاں ورگِییاں بݨنا......۔" گگن نیں دُۄرۄں ای آواذ ماری۔
" لَے کر لَے گلّ۔ " تائی نیں ہسّ کے کِہا۔
جِیتاں تے تائی کِنّا چِر گلّاں کردِییاں رہِییاں۔ کئی نِکّے نِکّے کمّ تائی نیں کروائے۔ گگن دی ماں نیں جاںدی ہۄئی نُۄں دُدھّ دی گڑوی اتے کَۄلا بھر کے چَۄلاں دا دِتّا۔ تائی تُری جاںدی پھِر اسِیساں دیݨ لگّی٬
" جِئُںدے وسدے رہۄ... تںدّرُستی دیوے مالک...ربّا ! بھُلّ جاںدا اِس گھر 'تے وی..... تیرے گھریں کاہدا گھاٹَے.... اِکّ جواک دے دِںدّا وِچارِیاں نُۄں .....۔" گگن نیں سُݨ کے متھّے تے ہتھّ مارِیا۔
" دِیدی! اِہ دُنِییاں نہِیں سُدھر سکدی۔" نِکّی نیں ہتھّ ہِلائُںدِیاں آکھِیا۔
" ہَۄلی ہَۄلی پھرک پئۄُ پُتّ.... پہِلاں نالۄں بہُت پھرک اےَ.... لۄکاں دی سۄچ بدلی اےَ۔" جِیتاں نیں آکھِیا۔
" ماں تُۄں آپݨی سۄچ بدل لَے بس.... لۄک بدلݨ بھاویں ناں بدلݨ۔" گگن نیں ماں نُۄں گھُٹّ کے جپھّی پائُںدِیاں کِہا۔ سبھ تۄں چھۄٹی کُڑی وی پِئۄ نال کھیتۄں آ گئی سی۔
" مَیں وی..... مَیں وی ۔" کہِںدّی بھجّی آئی ماں نُۄں چِمبّڑ گئی۔ تِنّے دھِییاں نیں ماں نُۄں جِویں آپݨی بُکّل وِچّ لُکۄ لِیا۔
" دیکھِئۄ کِتے.... آپݨا تاں گھر وی پُراݨَے.... کِتے کںدھّاں ناں ہِلِیا دِئۄ۔ " گگن دے باپُۄ نیں ہسّدِیاں آکھِیا۔ وِہڑے وِچّ لگّے نِمّ دِییاں ٹاہݨِییاں تے چہِکدِییاں بُلبُلاں تے چِڑِییاں نیں وی آپݨِییاں پِیارِییاں اواذاں وِچّ پرِوار دی کھُشی وِچّ شامل ہۄݨ دی گواہی بھری۔