نشے دے پْرکۄپ کارن اِکّ بھَیݨ دے رُۄپ وِچّ٬ اِکّ دھی دے رُۄپ وِچّ اتے اِکّ ماں دے رُۄپ وِچّ اَۄرت سبھ تۄں ودھّ پِیڑت ہَے۔ جِس اَۄرت دا اِکلَۄتا پُتّ نشِیاں دی دلدل وِچّ دھسکے سِوِیاں دے راہ پِیا ہۄئِیا ہَے٬ اُس اَۄرت دی مانسِک٬ سرِیرک٬ آرتھِک اتے پرِوارک ہالت ککھّاں تۄں ہَۄلی اتے پاݨِیئۄں پتلی ہُںدّی ہَے۔ وِہڑے وِچّ اݨوِیاہے نَۄجوان دی لاش ’تے کھُۄن دے اتھّرُۄ وہائُںدِیاں جدۄں بھَیݨ لاش بݨے وِیر دے چِہرے تے سِہرا بنّہدی ہَے٬ اُہ دردمئی دْرِش پتھّراں نُۄں وی رُیائُݨ والا ہُںدّا ہَے اتے جدۄں نَۄںوِیں دسوِیں وِچّ پڑھدی ہُشِیار کُڑی وذِیپھے والی راشی آپݨی ادھِیاپکاں نُۄں پھڑائُںدی ہۄئی رۄݨہاکی اواذ وِچّ کہِںدّی ہَے٬ “اِنہاں پَیسِیاں نُۄں تُسِیں رکھّ لئۄ جی٬ جے مَیں گھر لَے گئی تاں باپُۄ نیں مَیتھۄں کھۄہ کے اِنہاں پَیسِیاں نال نشا ڈفّ لَیݨَے۔” اجِہی ستھِتی وِچّ نشئی باپ کارن دھی آپݨِییاں رِیجھاں نُۄں چھِکّلھی پا کے رکھّدی ہَے۔ کئی تھاواں ’تے تاں نشئیِیاں نیں نشِیاں دا جھسّ پُۄری کرن لئی ماں کۄلۄں پَیسے مںگّݨ تے اُنہاں ولّۄں جواب دیݨ ’تے اُنہاں نُۄں مَۄت دے گھاٹ اُتارِیا ہَے۔ وِیاہِییاں ورِییاں کُڑِییاں رۄ کے آپݨے دُکھّ دا اِںج پْرگٹاوا کردِییاں ہن٬ “رکھّڑی والے دِن جے پیکِیں بھرا تۄں رکھّڑی بݨائُݨ جاںدِییاں ہاں٬ اُہ گھرے نہِیں مِلدا۔ کِتے آپݨے ورگے نشئیِیاں نال بہِکے نشے دے ٹِیکے لا رِہا ہُںدّا ہَے۔ رۄںدے ماں باپ ویکھے نہِیں جاںدے۔ جے کدے رکھّڑی والے دِن ساڈے کۄل آ جاوے تاں نشے نال بیہۄش گلی وِچّ ڈِگِیا پِیا ہُںدّا ہَے۔ دراݨِییاں-جِٹھاݨِییاں وِئںگّ نال کہِںدِّییاں نیں٬ “آپݨے بھرا نُۄں گلی وِچّۄں چُکّ لِیا٬ اُہنُۄں تاں بھۄرا سُرت نہِیں۔ - اِںج سہُرے رہِکے وی نشئی بھرا کارن نمۄشی جھلّݨی پَیںدی ہَے۔”

نشئیِیاں کارن اَۄرت ناں ہی گھر وِچّ سُرکھِّئت ہَے اتے ناں ہی باہر۔ چین جھپٹماری٬ پرس کھۄہدا٬ والِییاں لاہ لَیݨِییاں اتے ذخمی وی کر دیݨا٬ اجِہے مارُۄ دُکھاںت نشئیِیاں کارن اَۄرتاں دے ہِسّے آ رہے ہن۔ پر دُۄجے پاسے اجِہے بہُت سارے کیس ساہمݨے آ رہے ہن٬ جِتھّے نشِیاں دی تسکری کارن اَۄرتاں دی بھُۄمِکا نیں ہی ہۄر اَۄرتاں دے گھراں نُۄں نرک بݨا رکھِّیا ہَے۔ اِکّ سرویکھݨ انُسار نشا تسکری وِچّ پںجّابی اَۄرتاں دی گْرِپھتاری دیش بھر وِچّ سبھ تۄں ودھّ ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ دیش دے دُۄجے سُۄبِیاں نالۄں پںجّاب دِییاں اَۄرتاں نشا تسکری وِچّ مۄہری ہن۔ اَینّ.ڈی.پی. اَیکٹ تہِت پِچھلے سال بھارت وِچّ کُلّ 9631 اَۄرتاں نشا تسکری وِچّ گْرِپھتار ہۄئیِیاں ہن۔ جِنہاں وِچّ 3164 اَۄرتاں (32.85%) پںجّاب نال سمبّںدھِّت ہن۔ پںجّاب دے درجناں پِںڈّ اجِہے ہن٬ جِتھّے نشا تسکری دے ذِیادا کیس اَۄرتاں ’تے بݨے ہۄئے ہن۔ سال 2021 وِچّ 1418 اَۄرتاں نشا تسکری کارن گْرِپھتار ہۄئیِیاں٬ 2022 وِچّ 928 اَۄرتاں اتے 2023 وِچّ 788 اَۄرتاں نُۄں اِس کالے دھںدّے کارن گْرِپھتار کِیتا گِیا ہَے۔ سال 2016 تۄں پہِلاں راجِستھان وِچّ بھُکّی دے ٹھیکے بہُت سارِییاں پںجّابݨ اَۄرتاں دے ناں کھُلّہے ہۄئے سن اتے اُنہاں ٹھیکِیاں تۄں پںجّاب وِچّ وی بھُکّی اتے اپھِیم دی سپلائی کرن وِچّ اَۄرتاں نیں اہِم بھُۄمِکا نِبھائی۔

بہُت سارے کیساں وِچّ نشا تسکری کردِیاں جدۄں پتی جیلہ چلا جاںدا ہَے تاں پِچھّۄں اُسدی پتنی اِس ’نیک کارج‘ نُۄں سمبھّال لَیںدی ہَے۔ دُکھاںتک پکھّ اِہ وی ہَے کِہ اُنہاں دی اَۄلاد وی اِس کمّ وِچّ اُنہاں دا پُۄرا سہِیۄگ دِںدّی ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ نشا تسکری راہِیں اُہ سِرپھ ہۄراں دے بچِّیاں دی ذِںدّگی ہی برباد نہِیں کردِییاں سگۄں آپݨی اَۄلاد دا بھوِکھّ وی دھُیاںکھ دِںدِّییاں ہن۔ کئی کیس تاں اجِہے وی ساہمݨے آئے ہن جِتھّے نشا تسکری دے دۄش وِچّ پُلِس دی ریڈ سمیں پتی-پتنی نُۄں گْرِپھتار کر لِیا جاںدا ہَے اتے پِچھّۄں اُنہاں دے بچّے سڑکاں ’تے رُلدے پھِردے ہن۔ بھلا اجِہی ہرام دی کمائی دا پھائِدا ہی کی٬ جِتھّے اَۄلاد نُۄں در در دِییاں ٹھۄکراں کھاݨِییاں پَیݨ? اجِہے دھںدّے نال جُڑِییاں بہُت سارِییاں اَۄرتاں دے بچِّیاں دا بچپن جیلہ وِچّ ہی گُذردا ہَے۔ جیلہ وِچّۄں باہر نِکلݨ بائد اُہ وی اپرادھ دی دُنِییاں وِچّ شامل ہۄ جاںدے ہن۔

پِچھلے دِنِیں لُدھِیاݨے دی پھَۄجی ڈِسپَیںسری وِچّ کمّ کردی لڑکی اتے اُسدے دۄ ساتھِییاں نُۄں ستّ کرۄڑ دی ہَیرۄئِن سمیت گْرِپھتار کِیتا سی۔ اِس ترہاں ہی امّْرِتسر یُۄنِیورسِٹی وِچّ پۄسٹ گرَیجُۄئیشن کر رہی لڑکی نُۄں اُسدے ساتھی سمیت گْرِپھتار کِیتا گِیا۔ اُہ کار راہِیں ہَیرۄئِن سپلائی کرن لئی جا رہے ہن۔ جدۄں یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھدِییاں اجِہِییاں لڑکِییاں نُۄں اِس کالے دھںدّے دی لپیٹ وِچّ پھڑِیا جاںدا ہَے تاں سپشٹ ہُںدّا ہَے کِہ پںجّاب دِییاں یُۄنِیورسِٹِییاں اتے کالج وی نشے دی مار تۄں بچ نہِیں سکے۔ پائِل اِلاکے وِچّ نشِیلے پائۄُڈر٬ ڈرگّ منی اتے کار سمیت لڑکی نُۄں پُلِس ولّۄں کابُۄ کِیتا گِیا۔ کئی وار وڈّے تسکر آپ ساہمݨے آئُݨ دی تھاں لڑکِییاں جاں نابالگ بچِّیاں راہِیں نشے دی سپلائی کروائُںدے ہن تاں جۄ اُنہاں ’تے شکّ ناں کِیتا جاوے۔ ہُشِیارپُر ذِلہے دے اِکّ پِںڈّ وِچّ دسوِیں پاس کُڑی نیں نشا ناں مِلݨ کارن پھاہا لَے لِیا سی۔ اُسدا بھرا اَینّ.ڈی.پی.اَیسّ. اَیکٹ ادھِین پہِلاں ہی سذا بھُگت رِہا ہَے۔ برنالا وِچّ اَۄرت نُۄں شراب دی پیٹی سمیت گْرِپھتار کِیتا گِیا۔

25 اکتُۄبر 2024 نُۄں پھِرۄذپُر دِہاتی دی سابکا وِدھائِکا نُۄں اُسدے رِشتیدار ڈرائیِور سمیت ڈرگّذ دی کھیپ سپلائی کردِیاں رںگّے ہتھِّیں پھڑِیا گِیا۔ بائد وِچّ اُسدی کھرڑ رِہائِش تۄں 28 گْرام چِٹّا٬ اِکّ لکھّ چھپںجّا ہذار ڈرگّ منی٬ برامد کِیتی گئی۔ کۄٹھی وِچّ کھڑھِییاں چار گڈِّییاں وی پُلِس نیں کبذے وِچّ کر لئیِیاں۔ سابکا وِدھائِک دی گْرِپھتاری تۄں بائد اِہ سپشٹ ہۄ گِیا کِہ نشے دے کارۄبار وِچّ وادھا کرن لئی سِدھّے جاں اسِدھّے رُۄپ وِچّ بہُت سارے سِیاسی لۄک وی اہِم بھُۄمِکا نِبھا رہے ہن۔ پِچھلے دِنِیں نابھا اِلاکے دی لیڈی سرپںچّ نُۄں پُلِس ولّۄں گْرِپھتار کِیتا گِیا۔ اِہ لیڈی سرپںچّ جِتھّے نشا تسکراں دی سرپْرستی کردی سی٬ اُتھّے ہی نشا تسکر دے گْرِپھتار ہۄݨ ’تے اُس کۄلۄں مۄٹی رکم لَے کے اُسدی ذمانت کروائُݨ دا کمّ وی کردی سی۔ اجِہا کردِیاں اُس نُۄں رںگّے ہتھِّیں پھڑِیا گِیا۔ بہُت سارے اجِہے کیس وی ساہمݨے آئے ہن جِتھّے جیلہاں وِچّ بَیٹھے نشا تسکراں نیں مۄبائِل دے سادھناں راہِیں لکھّاں رُپئے آپݨِییاں پتنِییاں دے بَیںک کھاتے وِچّ ٹراںسپھر کِیتے ہن۔ مۄگا وِکھے 40 گْرام ہَیرۄئِن اتے اِکّ کِلۄ 900 گْرام بھُکّی سمیت دۄ اَۄرتاں نُۄں گْرِپھتار کِیتا گِیا ہَے۔ اَۄرتاں نیں آپݨا اِہ سمان ویچݨ لئی کںڈّا وی نال ہی رکھِّیا ہۄئِیا سی۔

اِس تۄں وی مارُۄ دُکھاںت اِہ ہَے کِہ بہُت سارِییاں نَۄجوان لڑکِییاں وی نشے دی دلدل وِچّ دھس چُکِّییاں ہن۔ امّْرِتسر وِچّ نشے وِچّ دھُتّ کُڑی دی وی.ڈی.اۄ. وائِرل ہۄئی۔ اِس ترہاں دِییاں گھٹناواں لُدھِیاݨا٬ پٹِیالا٬ چںڈِّیگڑھ٬ مُہالی٬ بٹھِںڈّا آدِ شہِراں وِچّ ساہمݨے آئیِیاں ہن۔ پںجّاب دے اِکّ دھارمِک استھان دے باتھرُۄم وِچّۄں نشے دی اۄورڈۄذ دا شِکار ہۄکے مْرِتک نَۄجوان لڑکی دی لاش مِلی سی۔ دُکھاںتک پکھّ اِہ وی ہَے کِہ اِہ لڑکِییاں پہِلاں پہِلاں شَۄک جاں سںگّت دے اسر ہیٹھ نشا کرن لگّ پَیںدِییاں ہن پر بائد وِچّ نشے دی پُۄرتی لئی دیہ وِئُپار دے دھںدّے وِچّ پَے جاںدِییاں ہن۔ چںڈِّیگہڑ دے کُجھ پتّرکاراں نُۄں سُۄہ مِلݨ تے تِنّ پتّرکار رات سمیں بسّ سٹَیںڈ ’تے گئے۔ اُتھّے اُنہاں نیں تِنّ کُڑِییاں نُۄں ویکھِیا٬ جِنہاں نیں مُۄںہ ڈھکے ہۄئے سن۔ پُچھّ-گِچھّ اُپرںتّ پتا لگِّیا کِہ اُنہاں وِچّۄں دۄ پںجّابݨاں اتے اِکّ کِسے ہۄر سٹیٹ نال سمبّںدھِّت سی۔ اُنہاں پْرگٹاوا کِیتا کِہ اُہ نشے دی لپیٹ وِچّ آ گئیِیاں ہن۔ ہُݨ اِتھّے کاںئۄُٹر ’تے گاہکاں دی اُڈِیک کر رہِییاں ہن٬ چِٹّے دی کھُراک جاں نکد راشی دیکے گاہک لَے جاںدے ہن۔ اجِہے ہۄر بہُت سارے کیس پںجّاب دِییاں وکھّ وکھّ تھاواں ’تے دھِیان وِچّ آئے ہن٬ جۄ بہُت ہی گمبھِّیر چِںتّا دا وِشا ہَے۔ اںدّاذن 1900 اَۄرتاں دا ایڈذ پِیڑت ہۄݨا گمبھِّیر چِںتّا دا وِشا ہَے۔

سُکھاںتک پہِلُۄ اِہ وی ہَے کِہ پںجّاب وِچّ کئی تھاواں ’تے اَۄرتاں نشِیاں وِرُدھّ لامبںدّ ہۄئیِیاں ہن۔ اُہ جِتھّے نشِیاں دی دلدل وِچّ دھسِییاں اَۄرتاں نُۄں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ لئی یتنشِیل ہن٬ اُتھّے ہی اُنہاں نیں سماج نُۄں نشا مُکت کرن لئی وی سِرتۄڑ یتن جاری رکھّے ہۄئے ہن۔ ہتھّاں وِچّ ڈاںگاں پھڑکے اُہ نشا تسکراں نُۄں وںگّار رہِییاں ہن۔ پںجّاب لئی اِہ اِکّ چںگّا شگن ہَے۔

* * * * *