بھارت دے لۄک اِس وکت دُکھی ہن۔ سِرپھ بھارت دے نہِیں٬ گواںڈھی پاکِستان دے لۄک وی سُکھالے نہِیں ہۄ سکدے۔ جۄ کُجھ جمُّۄ-کشمِیر دے پہِلگام وِچّ پِچھلے دِنِیں واپرِیا ہَے٬ اُہ کِسے دے کھِیال وِچّ وی شائِد نہِیں ہۄویگا٬ سِرپھ کُجھ کاتل جاں اُنہاں پِچھّے کھڑھے کُجھ ساذِش گھڑن والے چِہرے اِس بارے جاݨدے ہۄݨگے۔ پر جدۄں واپر گِیا تاں اِس نال پھَیلݨ والی دہِشت تے سنسنی دُنِییا بھر دے لۄکاں نیں مہِسُۄس کِیتی ہَے۔ اِس نال بھارت وِچّ جِدّاں دا ماہَۄل بݨِیا اتے جِویں بدلا لَیݨ لئی سرکار اُپّر دباء پَیںدا مِیڈِیئے وِچّ مہِسُۄس کِیتا گِیا٬ اِس نال پاکِستان وِچلے آم لۄک وی اِکّ ہۄر جںگّ لگّ جاݨ دے سہِم ہیٹھ آئُݨے سُبھاوِک سن اتے آئے ہۄݨ دِییاں کھبراں وی ہن۔ اِس لئی دۄواں دیشاں وِچّ آم لۄک دُکھی ہن۔ کِسے وی ہۄر گلّ تۄں پہِلاں بھارتی لۄکاں دی مانسِکتا مارے جاݨ والِیاں دے پرِواراں نال سبھ دی ہمدردی والی ہَے اتے اِس مگرۄں بہِس دے کئی پکھّ چلّ پَیںدے ہن٬ جِنہاں وِچّۄں بھارت سرکار دے نال جاں وِرۄدھ وِچّ کھڑۄݨ دی جھلک مِلݨ لگّ جاںدی ہَے۔ اِتھّے آݨ کے اِکّمُٹھّتا کھِلّرن لگدی ہَے۔
پہِلی گلّ اِہ کِہ اِدّاں دے دُکھاںت دے جۄ وی ارتھ کۄئی کڈھّدا رہے٬ کاتلاں نیں جِہۄ جِہی سۄچ نال ہملا کِیتا سی٬ کِہ بھارتی لۄک اُبّل پَیݨ, اُنہاں دی اِہ سۄچݨی امل وِچّ سہی سابت ہُںدّی لگدی ہَے تے بھارتی لۄک ناں سِرپھ اُبّل رہے ہن٬ سگۄں مَۄکے دی سرکار تۄں چھیتی کُجھ کرن دی جھاک رکھّدے ہن۔ اِدّاں دے وکت راجنِیتی لامبھے رہِݨی چاہِیدی ہَے٬ پر بِیاناں اتے مِیڈِییا رِپۄرٹاں وِچّ جدۄں راجنِیتی آپۄ-آپݨی تُݨتُݨی وجائُݨ دا پردا چُکّ دِںدّی ہَے٬ اُدۄں کئی کُجھ ہۄر چرچا ہیٹھ آ جاںدا ہَے۔ دیش دی سرکار اتے اِسدا مُکھی چاہُںدّے ہن کِہ سارا دیش اِکّ سُر وِچّ کہے کِہ اسِیں اِکٹھّے ہاں٬ پر چاہُݨ دی گلّ تۄں اگّے ودھ کے ویکھۄ تاں اِدّاں دے وکت دیش واسِییاں نُۄں اِکّ سُر کرن دی ذِمّیواری وی سبھ تۄں ودھّ دیش دی سرکار دی ہُںدّی ہَے۔ اُس نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ آپݨے لۄکاں نُۄں ذبت وِچّ رہِݨ لئی کہے٬ تاں جۄ کِسے وی ہۄر نُۄں وکھّری سُر کڈھّݨ تۄں پہِلاں سَۄ وار سۄچݨا پوے۔ پر ہر واری واںگ اِس واری پھِر اِہ ہۄئِیا ہَے کِہ راج کردی دھِر دے لۄکاں نیں ہی اِس دُکھاںت نُۄں راجنِیتک چاںدماری لئی ورتݨ دا مۄرچا گرم کر دِتّا۔ لاشاں اجے چُکِّییاں نہِیں سن گئیِیاں کِہ راج کردی دھِر دے لۄکاں نیں سۄشل مِیڈِییا اُتّے اِہ مِہݨا دیݨا شُرُۄ کر دِتّا کِہ ’دھرم پُچھّ کے گۄلِییاں مارِییاں ہن٬ کِسے نیں جات نہِیں سی پُچھّی۔‘ اِہ کہِݨ دا بھاو وِرۄدھی دھِر نُۄں اِہ مِہݨا دیݨا سی کِہ تُسِیں بھارت وِچّ جاتاں دے ادھار اُتّے جن-گݨنا دی دُہائی دِںدّے ہۄ٬ لڑائی تاں اتّوادِییاں نال دھرم دے ادھار اُتّے ہَے۔ اِہ گلّاں پاٹک پا سکدِییاں تے ودھا سکدِییاں ہن۔
دُۄسرا ماملا اِہ چُکِّیا گِیا کِہ کشمِیری ’لۄک کھاںدے اِدھّر دا تے گائُںدے اُدھّر دا‘ ہن٬ سبک سِکھائُݨا ہَے تاں اِنہاں دا مال کھرِیدݨا بںدّ کر دِتّا جاوے تاں کِہ اِنہاں نُۄں اکل آ جاوے۔ اسلۄں بیہُۄدا اِہ گلّ اِکّ مُکھّ مںتّری نیں جنتک رۄس پْردرشن وِچّ کہی پر اُہ اِہ گلّ بھُلّ گِیا کِہ کیںدر سرکار نُۄں اُس دی آپݨی پارٹی چلائُںدی ہَے اتے اُس وِچّ اِکّ کشمِیری مںتّری وی ہَے۔ جدۄں سارے کشمِیری لۄکاں نُۄں سبک سِکھائُݨ دی گلّ چلدی ہَے٬ اُنہاں نُۄں دُشمݨ وجۄں پیش کِیتا جاںدا ہَے تاں اُنہاں وِچّ کیںدری مںتّری وی آپݨے آپ شامل ہۄ جاںدا ہَے٬ پر اُس بھاجپائی مُکھّ مںتّری نُۄں اِسدی پْرواہ نہِیں سی جاپدی۔ کیںدر وِچّ راج کردی پارٹی تۄں آس اِہ رکھّی جاںدی ہَے کِہ اُہ آپݨے بںدِّیاں نُۄں ذبت وِچّ رہِݨا سِکھاویگی٬ پر آم ورکراں نُۄں کِتے رِہا٬ بھاجپا دے مُکھّ مںتّری وی بد-ذبانی دی ہدّ کر جاںدے ہن۔ ایدُۄں ہۄر اگّے ودھ کے کشمِیری مُسلماناں اُتّے دھارمِک پکھّۄں ہملا کِیتا جا رِہا ہَے٬ پر اُتھّے گئے اتے اِس ہملے وِچّ ذِںدّا بچ گئے لۄکاں دِییاں اِہ گلّاں اکھّۄں پرۄکھے کِیتِییاں جا رہِییاں ہن کِہ اَۄکھی گھڑی مُسلماناں نیں آپݨے مۄڈھِیاں اُتّے چُکّ کے ذکھمِییاں نُۄں ہسپتال وی پہُںچّائِیا تے آپݨے گھرِیں پناہ وی دِتّی سی۔ ہملاوراں دے نال بھِڑدا آدِل ناںء دا جِہڑا نَۄجوان اُنہاں دی گۄلی نال مارِیا گِیا٬ اُہ وی مُسلمان سی اتے اِس گھٹنا دے اگلے دِن جھِیل وِچلے شِکارِیاں دے ملاہاں نیں آپݨِییاں کِشتِییاں اُتّے اتّواد وِرۄدھی بَینر لا دِتّے اتے اُس راج وِچّ جان دا کھترا مُلّ لَے کے اَیلان کِیتا کِہ اُہ دیش نال کھڑھے ہن۔ اِہ سبھ کُجھ بھُلا کے جِویں اِکّ بھائیِچارے وِرُدھّ ذہِر اُگلچھّݨ دا کمّ کِیتا جا رِہا سی٬ اِہ سرکار نُۄں رۄکݨا چاہِیدا سی٬ پر رۄکݨ دی کۄئی کۄشِش ہۄئی ہۄوے٬ اِس بارے کۄئی نہِیں جاݨدا۔
تِیسرا ہملا اِکّ راج دی بھاجپا دے آپݨے سۄشل مِیڈِییا ہَیںڈل تۄں راہُل گاںدھی کھِلاپھ اِہ کر دِتّا گِیا کِہ اُہ اِس ہملے دے وکت وِدیش وِچّ سی اتے جدۄں وی اُہ وِدیش جاوے٬ کُجھ ناں کُجھ واپر جاںدا ہَے۔ ہملا کرن والی سۄشل مِیڈِییا ٹِیم نیں اِہ نہِیں سۄچِیا کِہ اِکلّا راہُل گاںدھی نہِیں٬ دیش دے پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی وی اِس ہملے ویلے وِدیش وِچّ سائۄُدی ارب گئے ہۄئے سن اتے دۄویں نیتا اِکّ سائۄُدی ارب تۄں اتے دُۄسرا امرِیکا تۄں کھڑھے پَیر بھارت واپس آئے سن۔ اِدّاں دے ہملاور رُکھ دے نال اِہ لِیڈرشِپّ دیش دا بھلا نہِیں کردی٬ اُلٹا اَۄکھ دے سمیں وِچّ ایکتا دے راہ وِچّ کںڈّے وِچھا رہی ہَے۔ اِہ بھارت دی رِوائِت نہِیں۔ بںگّلا دیش دی جںگّ ہۄوے جاں کارگِل دی٬ بھارت دی ساری وِرۄدھی دھِر اتے سارے لۄک ہر واری دیش دی سرکار دے نال اِکّ-سُر رہے ہن اتے رہِݨے وی چاہِیدے ہن۔
بھارتی لۄک اِس سںکّٹ دی گھڑی اِکٹھّے ہن٬ آپݨی سرکار دے نال وی ہن٬ پر اُہ اِہ گلّ پُچھّ سکدے ہن کِہ جِہڑے بِیان داگے جا رہے ہن٬ کی اُہ امل وِچّ آئُݨ والے وی ہن؟ پِچھلے سمیں دَۄران اِہ گلّ کِنّی وار کہی گئی کِہ اسِیں پاکِستان نال ہۄئِیا سِںدھّ ندی دے پاݨِییاں دا سمجھَۄتا تۄڑ دیݨا ہَے٬ پر تۄڑ کے کرنا کی ہَے٬ اِسدی کۄئی یۄجنابںدّی تاں امل وِچّ دِسدی نہِیں۔ اسِیں جاݨدے ہاں کِہ اِہ سمجھَۄتا تۄڑِیا تاں پاکِستان نُۄں پاݨی مِلݨا بںدّ ہۄ سکدا ہَے٬ پر سمجھَۄتا بیشک ٹُٹّ جاوے٬ پاݨی رۄک لَیݨ والا کمّ امل وِچّ اِنا سَۄکھا نہِیں۔ اُس سمجھَۄتے مُتابک سِںدھّ٬ جیہلم اتے چناب تِنّ درِیاواں دا پاݨی پاکِستان نُۄں دِتّا گِیا اتے راوی٬ بِیاس اتے ستلُج دا پاݨی بھارت ہِسّے آئِیا سی٬ اسِیں اجّ تک اِنہاں تِنّاں درِیاواں دا پُۄرا پاݨی اُس پاسے جاںدا نہِیں رۄک سکے۔ پٹھانکۄٹ ذِلہے وِچلے مادھۄپُر ہَیڈّورکس تۄں اِنے پْربںدھّاں دے باوجُۄد پاݨی اگّے لںگھّی جاںدا ہَے٬ اسِیں پُۄرا نہِیں رۄک سکے۔ ترن تارن اتے پھِرۄذپُر وِچالے ہرِیکے ہَیڈّورکس والی جھِیل وِچّ جدۄں بِیاس اتے ستلُج دے پاݨی رۄک کے اُتھّۄں مالوے تے راجستھان لئی نہِراں چلا رکھِّییاں ہن٬ اِسدے باوجُۄد اُتھّۄں وی کُجھ پاݨی اگّے لںگھّ جاںدا ہَے اتے پھِر ہُسَینِیوالا وِکھے اگلے ہَیڈّورکس اُتّے رۄک کے وی سارا نہِیں رۄکِیا جا سکدا۔ اُتھّۄں اگاںہ وگدا پاݨی کئی کِلۄمِیٹر اگّے جا کے پاکِستان ولّۄں بݨائے سُلیمانکی ہَیڈّورکس وِکھے اِکٹھّا کرن اتے کھیتاں نُۄں بھیجݨ دا پْربںدھّ اُہ دیش کری جاںدا ہَے۔ جدۄں اسِیں آپݨے ہِسّے دے تِنّ درِیاواں والا پاݨی پَۄݨی سدی لںگھّ جاݨ دے بائد اجّ تک نہِیں رۄک سکے تاں سِںدھّ٬ جیہلم اتے چناب دے پاݨی راتۄ-رات رۄک دیݨ دے پْربںدھّ کِس ترہاں ہۄ جاݨگے٬ اِہ سمجھ تۄں باہر ہَے۔ امل دی گلّ پہِلاں سۄچ لَیݨی چاہِیدی ہَے۔
اگلا تے آکھری پکھّ کِسے وی سںکّٹ نال سِجھّݨ لئی مَۄکے دی سرکار دی کِسے لگاتارتا دے نال جُڑِیا ہُںدّا ہَے۔ بھارت دی وِدیش نِیتی وی آم کر کے اتے پاکِستان ولّ نِیتی کھاس کر کے پِچھلے سارے سمیں وِچّ کدی اِکّ-سار نہِیں رہی٬ بلکِہ کئی واری جاپݨ لگّ پَیںدا ہَے کِہ باکائِدا نِیتی کدے بݨائی وی ہَے جاں ڈںگّ-ٹپائۄُ اتے لِیڈر دی مرذی مُتابک چلدی رہِںدّی ہَے۔ پہِلاں ساڈے آگُۄ اَیلان کردے ہن کِہ پاکِستان نال کۄئی سمبّںدھّ نہِیں رکھّݨے٬ پھِر پاکِستان دے لِیڈراں نُۄں سدّے دیݨ لگّدے ہن جاں دُۄسرے دیش تۄں مُڑدے وکت کِسے اگیتے سدّے تۄں بِناں ہی راہ وِچّ جہاذ اُتار کے اُتھّۄں دے پْردھان مںتّری نال مِلݨ نِکل پَیںدے ہن۔ اِہ کِسے ٹھۄس نِیتی دا پْرگٹاوا نہِیں بݨ سکدا۔ نِیتِییاں جۄ وی ہۄݨ, لگاتارتا دی لۄڑ سبھ تۄں ودھّ ہُںدّی ہَے تاں کِہ باکی لۄک وی اُس نِیتی مُتابک چلّدے رہِ سکݨ۔
ہالات دی وِیاکھِیا کرن والے بہُت سارے لۄک کہی جاںدے ہن کِہ جںگّ لگّ کے رہیگی٬ پر پِچھلا تجربا کِسے وی ہۄر تۄں ودھّ اٹل بِہاری واجپائی دے پَیںتڑے دی پُشٹی کردا ہَے۔ اِکّ وار پھَۄجاں دیش دے بارڈر اُتّے جاݨ بارے پُچھّے گئے سوال دے جواب وِچّ اُنہاں نیں کِہا سی کِہ جدۄں بدّل گجّدے ہن٬ بِجلی چمکدی ہَے تاں اگّۄں جۄ ہُںدّا ہَے٬ سبھ نُۄں پتا ہَے۔ پھِر تݨائۄ گھٹ گِیا تاں اِہۄ سوال دُہرائُݨ اُتّے اُنہاں نیں کِہا سی کِہ ہر گلّ ذرُۄری نہِیں ہُںدّی٬ کئی واری بدّل گجّدے ہن٬ بِجلی وی چمکدی ہَے٬ پر بائد وِچّ کُجھ وی نہِیں ہُںدّا٬ ہوا آݨ کے بدّل اُڈا کے لَے جاںدی ہَے۔ اِدّاں کئی واری ہُںدّا رِہا ہَے۔ پاکِستان دے پھَۄجی راشٹرپتی جنرل ذِیا اُل ہکّ جدۄں کْرِکٹ مَیچ دے بہانے بھارت آئے تاں بھارتی پْردھان مںتّری راجِیو گاںدھی نُۄں گَیلری وِچّۄں اُٹھا کے پرے لِجا کے کنّ وِچّ کہِ گئے سی کِہ پاکِستان کۄل اَیٹم بمبّ وی ہَے۔ اُسدے اِہ کہِݨ نُۄں دھمکی سمجھِیا گِیا اتے جںگّ بارے چرچا چھِڑ گئی سی۔ دۄواں دیشاں دِییاں پھَۄجاں بارڈراں اُتّے پہُںچّ کے تۄپاں بِیڑن لگّ پئیِیاں سن٬ پر بائد وِچّ کُجھ وی نہِیں سی ہۄئِیا اتے وڈِّییاں تاکتاں دے دکھل نال دۄواں دیشاں دِییاں پھَۄجاں آپۄ آپݨِییاں بَیرکاں وِچّ مُڑ آئیِیاں سن۔ پُلواما ورگے اتّوادی ہملے دے وکت وی اِہۄ چرچا چلّی تے جدۄں بھارت نیں سرجِیکل سٹرائیِک کِیتی تاں اُس نال وی جںگّ چھِڑ جاݨ والی چرچا چلّی سی٬ پر بائد وِچّ سبھ کُجھ آم ورگا ہۄ گِیا سی۔ اِس وکت پھِر جِدّاں دے ہالات بݨدے پئے ہن٬ چرچا کئی ترہاں دی چلدی پئی ہَے٬ پر ہر گلّ ہۄݨی ذرُۄری نہِیں ہُںدّی۔
سِرپھ اِہۄ نہِیں کِہ اِہۄ جِہی چرچا مُتابک کُجھ واپرنا ذرُۄری ہُںدّا ہَے جاں نہِیں٬ سگۄں بھارت اتے پاکِستان دے آم لۄکاں دے مناں دی اِچھّا وی ہَے کِہ اتّواد نال سِجھِّیا جاوے اتے اِس وِچّ کۄئی کسر ناں رہِݨ دِتّی جاوے٬ پر جںگّ دِییاں گلّاں وکتۄں پہِلاں ناں سۄچِییاں تے ناں کہِییاں جاݨ۔ مُسِیبت سِر پئی تۄں ہر کدم چُکّݨ لئی لۄک آپݨی سرکار نال ہۄݨگے٬ پر تِکھّے تے بھڑکائۄُ ٹِپݨِیکاراں دِییاں ٹاہراں آم لۄکاں دے من دی اِچھّا نہِیں۔ چںگّے نیتا دی پچھاݨ سِرپھ جںگّاں لڑن اتے جِتّݨ نال نہِیں٬ سگۄں جںگّ ورگے ماہَۄل وِچّ وِرۄدھی پکھّ والِیاں نُۄں اکل دے راہ پَیݨ نُۄں مجبُۄر کرن نال وی ہۄ جاںدی ہَے تے سںسّار اِہۄ جِہِییاں مِسالاں نال بھرِیا پِیا ہَے۔ کہِݨ لئی بہُت کُجھ ہَے٬ پر اسِیں اِس ویلے ایدُۄں ودھّ کُجھ کہِݨ دی تھاں اِہ کہِ کے گلّ مُکائُݨا ٹھِیک سمجھدے ہاں کِہ جۄ کُجھ ہۄئِیا ہَے٬ اتّ دا گھِنائُݨا کارا ورتِیا ہَے٬ اِس مَۄکے پہِلا کمّ اِہ بݨدا ہَے کِہ اگلے سُرکھِّیا پْربںدھّ سکھت کِیتے جاݨ تے کِسے ہۄر کارے لئی راہ ناں رہِݨ دِتّا جاوے۔ دُۄسرا اِہ کِہ دُکھاںت پِیڑِتاں دی ہر پکھّۄں مدد کرن دے نال اِہ یکِینی کِیتا جاوے کِہ اُنہاں دی پِیڑ نُۄں کۄئی دھِر آپݨی راجنِیتی لئی ورت کے اُنہاں دے ذکھماں اُتّے لُۄݨ دھُۄڑن دا کمّ نہِیں کریگی۔ اِس وِچّ پہِل راج کردی پارٹی نُۄں کرنی پویگی٬ پر اِسدا ارتھ اِہ نہِیں کِہ وِرۄدھی دھِراں لئی من وِچّ آئِیا سارا کُجھ کہی جاݨ دی کھُلّہ ہَے٬ اُنہاں نُۄں وی دیش دے بھوِکھّ اتے دیش واسِییاں دی ذکھمی مانسِکتا دا کھِیال رکھّ کے بہُت سںکّۄچ نال بۄلݨا سِکھّݨ دی لۄڑ بݨدی ہَے۔