چرچِت شائِر گُرنام ڈھِلّۄں دی جِیونی سہِج٬ سںجّم تے سںتُّلن وِچ رہِ کے سِرجی اجِہی سُہِرد تے سجِںدّ لِکھت ہَے٬ جِس وِچ لیکھک اسمانی نذر نال پَۄݨی سدی دے پںجّابی جن-جِیون ’تے اجِہی سںگّٹھت تے سِرجݨاتمک جھات پائُںدا ہَے کِہ پرِورتن دی پْرکِیا وِچ پِیا دیش-وِدیش وِچ وسّدا پںجّاب٬ پںجّابی بںدّا٬ پںجّابی سبھِیاچار تے پںجّاب دا پْرکِرتک دْرِش پاٹھک دِییاں اکھّاں اگّے سجِیو شکل دھاری آݨ کھلۄںدا ہَے۔
آپݨے پِںڈّ دے جھرۄکھے وِچّۄں آپݨے وڈیرِیاں٬ آپݨے سںگِّییاں-ساتھِییاں٬ آپݨِییاں ساجھاں دی خُۄبسُۄرت رِشتگی نُۄں٬ بِنا کِسے اُپبھاوُک ولیل دے٬ ڈھِلّۄں جچویں-تُلویں وَیراگ-بھاو نال بِیان کردِیاں اجۄکے سوَے-کیںدْررِت٬ سوارتھی٬ کٹھۄر٬ اِیرخالُۄ٬ شرارتی تے بیلِہاج ہُںدّے جا رہے سماجِک-منُکھّی جِیون نُۄں آپݨی بال-وریس تے چڑھدی جوانی دے دِناں دے رُۄبرُۄ کھڑھا کر دِںدّا ہَے۔ اُہنُۄں لگّدا ہَے کِہ اُس دے سمِیاں والا سرب-ساںجھِیوالتا والا پںجّاب کِدھرے گواچ گِیا ہَے۔ رِشتِیاں پکھّۄں وی تے پْرکِرتک ہُسن پکھّۄں وی گُمّدے-گواچدے جاںدے پِںڈّ نُۄں ویکھݨ لئی٬ مِٹّی دے مۄہ دا مارِیا٬ اُہ ہر سال پِںڈّ آئُںدا تاں ہَے کِئُںکِہ پِںڈّ اُہدے دھُر اوچیتن وِچ وسِّیا ہۄئِیا ہَے٬ پر ہکِیکت اِہۄ ہَے کِہ اُہنے تاں پِںڈّ نُۄں یاد رکھِّیا ہَے٬ پر پِںڈّ اُہنُۄں تے ’اُہدِییاں کدراں-کِیمتاں‘ نُۄں بہُت ہدّ تکّ بھُلّ گِیا ہَے۔ لِکھت وِچۄں اُبھردا اِہ رچناتمک-بِمبّ اُہدے من-آئے ویگ دی اُپج نہِیں سگۄں ہکِیکی ستھِتِییاں اتے جِئۄُںدے جاگدے پاتراں دے ہوالے نال اُسارِیا گِیا ہَے۔
گُرنام ڈھِلّۄں نیں پرواسی جِیون دَۄران پیش آئُںدے سمسِّیاکاراں نُۄں وی بیلِہاج ہۄ کے چِترِیا ہَے۔ نسلی وِتکرِیاں دا رۄݨا رۄںدے ساڈے پرواسی لۄکاں نُۄں اُہ کاٹویں وِئںگّ دی مار ہیٹھاں لَے کے آئُںدا ہَے٬ جۄ نویں آئے پرواسِییاں نال بھرپُۄر وِتکرا کردے ہن۔ اِس لِکھت وِچ گُرنام ڈھِلّۄں نیں جِتھّے آپݨے کاوِ-سفر دا سںکھّیپ ذِکر کِیتا ہَے٬ اۄتھے اُس نیں برتانِییاں وِچ اُسری ساہِتک لہِر دے اِتِہاس نُۄں پیش کردِیاں اِس وِچ آپݨی سارتھِک بھائیِوالی دا سںتُّلت بِیان وی کِیتا ہَے۔ سمکالی برتانوی لیکھکاں بارے اُہدِییاں آلۄچناتمک ٹِپّݨِییاں وِچّۄں اُہدی آلۄناتمک پْرتِبھا دا جلوا ویکھݨ نُۄں مِلدا ہَے۔ اِس رچنا وِچ برتانِییاں دے ساہِتک-اِتِہاس دا دستاویذی چِترݨ ہَے۔ برتانوی ساہِت تے ساہِتکاراں دے اِتِہاس دے کھۄجِییاں لئی اِہ لِکھت پْرماݨِک سْرۄت دا سادھن بݨ سکدی ہَے۔
اِہ نہِیں کِہ گُرنام ڈھِلّۄں سبھ-کُجھ نُۄں ناںہ-واچک نذرِیئے تۄں ہی ویکھدا ہۄوے۔ اُہدا اِہ کاٹواں نذرِییا اسل وِچ چںگِّییاں کدراں-کِیمتاں دی لۄڑ اتے تاںگھ دا ہی سِرجݨتامک پْرگٹاوا ہَے۔ اُہ تۄڑ تکّ نِبھݨ والے دیش-وِدیش وِچ وسّدے آپݨے یاراں-دۄستاں٬ سمکالی ساہِتکاراں نال آپݨی رِشتگی دے ہُسن نُۄں وی اۄنے ہی چاء نال بِیان کردا ہَے٬ جِنّے رۄس نال اُہ مانوی-مُلّاں دے غرک جاݨ دی پْرکِرِیا نُۄں پیش کردا ہَے۔ اسل وِچ جِیون اتے ورتارِیاں نُۄں ویکھݨ, واچݨ تے پیش کرن دی اُہدی وِدھی آلۄچناتمک ہَے۔ اُہ چںگّے-مںدّے دے وِرۄدھی جُٹّاں نُۄں ٹکراویں رُۄپ وِچ اُبھاردا ہَے تے اِس ٹکرا وِچّۄں پَیدا ہُںدّی لِشک وِچّۄں ہی سمُچّے جِیون دے دِیدار کرائُںدا ہَے۔ اِس ٹکرا وِچ اُہ مانوی-مُلّاں دی پَیروائی کرن والی دھِر نال ڈٹ کے کھلۄںدا ہی نہِیں٬ سگۄں آپݨی ہَیسِیئت مُتابک سِرجݨاتمک تے وِئکتِیگت رُۄپ وِچ لگاتار جُۄجھدا وی دِکھائی دِںدّا ہَے۔
کِہا جا سکدا ہَے اِہ لِکھت سمُچّے رُۄپ وِچ گُرنام ڈھِلّۄں دا جِیون-بِرتاںت ہی نہِیں ہَے٬ سگۄں دیش-وِدیش وِچ وسّدے بدل رہے پںجّاب دا سِرجݨاتمک چِتّر وی ہَے٬ جِس نُۄں لیکھک نیں سںجّمی شبد-چھۄہاں نال سجا-سوار کے پیش کِیتا ہَے۔