اِنسان اِکّ سماجِک جِیو ہَے۔ ذِںدّگی دے سپھر وِچّ اسِیں بہُت سارے اِنساناں نُۄں مِلدے ہاں۔ اُنہاں وِچّۄں کُجھّ سانُۄں بہُت پْربھاوِت اتے پْریرِت کردے ہن۔ س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اُنہاں وِچّۄں اِکّ ہن۔ مِلݨسار٬ نِگھّے سُبھاء اتے بہُپکھّی شکھسِیئت دے مالک س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں سماج وِچّ آپݨی وِلکھّݨ تھاں بݨائی ہَے۔ پنُّۄں ساہِب ہمیشاں سلِیکے اتے ٹَۄئہر نال تِیار ہُںدّے ہن۔ سُۄٹ٬ ٹائی٬ داڑھی چاڑھ کے ہۄر وی پْربھاوِت کردے ہن۔ ہمیشاں ٹائیِم دے پابںدّ٬ اِہ اِکّ ساپھ دِل اِنسان ہن۔ مَینُۄں پنُّۄں ساہِب نیں جِیون نُۄں نیڑے تۄں دیکھݨ دا مَۄکا مِلِیا ہَے۔ مَیں اِنہاں تۄں بہُت پْربھاوِت ہۄئِیا ہاں اتے مَینُۄں اِنہاں تۄں بہُت کُجھّ سِکھّݨ نُۄں مِلِیا ہَے۔ پنُّۄں ساہِب دی شکھسِیئت دے کُجھّ اہِم پہِلُۄ آپ جی نال ساںجھے کرنے چاہُںدّا ہاں۔

1.   کِسے وی کمّ نُۄں چھۄٹا جاں ہِیݨا نہِیں سمجھدے۔

س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ مِہنت اتے لگن وِچّ وِشواس رکھّدے ہن۔ اِکّ واکِیا آپ جی نال ساںجھا کردا ہاں۔ اُس سمیں مَیں وائی.پی.اَیسّ. پٹِیالا وِچّ پڑھدا سی۔ میرِییاں سکُۄل دِییاں چھُٹِّییاں دَۄران پنُّۄں ساہِب ساڈے گھر پٹِیالے آئے ہۄئے سن۔ گھر وِچّ راج مِستری مُرمّت دا کمّ کر رِہا سی۔ اگلی سویر پنُّۄں ساہِب٬ کھُد ’کرنی‘ پھڑ کے راج مِستری نال ہتھّ وٹائُݨ لگّ پئے۔ میری اتے میری چھۄٹی بھَیݨ کمل دی ڈِئۄُٹی اِٹّاں ڈھۄݨ ’تے لگا دِتّی۔ شُرُۄ وِچّ اِس کمّ وِچّ مَیں جھِجک اتے شرم مہِسُۄس کِیتی۔ پر شام ہُںدّے-ہُںدّے مَینُۄں جِںدّگی دا اِکّ اݨمۄل سبک مِل گِیا کِہ ’آپݨے کمّ وِچّ کدے وی شرم مہِسُۄس ناں کرۄ٬ کۄئی وی کمّ چھۄٹا نہِیں ہُںدّا۔‘ سِرپھ نسِیہت دیݨ دی تھاں٬ پنُّۄں ساہِب کھُد اُداہرݨ بݨ کے سِکھِّیا دیݨ وِچّ وِشواس رکھدے ہن۔

پنُّۄں ساہِب نال لگائِیا اُہ اِٹّاں دا پھرش مَینُۄں اجّ وی یاد ہَے۔ اِنہاں نیں تکرِیبن 20 سال بائد جدۄں اِہی کمّ ٹۄراںٹۄ٬ کَینیڈا وِچّ ڈاکٹر گُرمِیت سِںگھّ دے نویں لئے گھر وِچّ پَۄڑِییاں وِئۄںتݨ اتے بنائُݨ وِچّ سہائِتا کر کے کِیتا تاں سُݨ کے مَینُۄں بڑی پْرسنّتا ہۄئی۔ ہتھّی کمّ کرن وِچّ پنُّۄں ساہِب اجّ وی کۄئی جھِجک مہِسُۄس نہِیں کردے۔ سگۄں اُہ تے ہر کرتاری کمّ نُۄں کرن وِچّ اکہِ آنںدّ پراپت کردے ہن۔

2.   نیک اتے اِماندار شکھسِیئت

س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں مِلاپڑے اتے مِٹھّبۄلڑے سُبھاء دے مالک ہن۔ نِمرتا اتے سچائی اِنہاں دے سُبھاء وِچّ ساپھ جھلکدی ہَے۔ س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں کدے وی رِشوتکھۄری نُۄں اُتشاہِت نہِیں کِیتا۔ بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس دی نَۄکری پنُّۄں ساہِب نیں نیکی اتے اِمانداری نال کِیتی۔ پَیسے نُۄں کدے وی آپݨی ذمِیر ’تے بھارُۄ نہِیں ہۄݨ دِتا۔ اِہ کدراں کِیمتاں اِنہاں دے بچِّیاں وِچّ وی سپشّٹ دیکھِییاں جا سکدِییاں ہن۔ کہِݨا گلت نہِیں ہۄویگا کِہ پنُّۄں پرِوار پَیسے نُۄں کدے ترجِیہ نہِیں دِںدّا۔ اِہ وی اجّ دے سمیں وِچّ اِکّ انۄکھی مِسال تۄں گھٹّ نہِیں۔

3.   سہِݨشِیلتا

مَیں س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں کدے وی ہرکھ جاں گُسّے وِچّ کِسے نُۄں ماڑا-چںگّا بۄلدے نہِیں سُݨِیا۔ اِکّ وار اِکّ دِہاڑِیدار (لیبر), بہُت سُست رپھتار نال کمّ کر رِہا سی اتے اِنہاں دے وار-وار کہِݨ ’تے وی غلتی دُہرا رِہا سی۔ جھِڑکݨ دی تھاں پنُّۄں ساہِب نیں اُس نُۄں اِکّ کُرسی اُپر بَیٹھݨ لئی کہِ دِتّا تے کِہا کِہ ٹھِیک 5 وجے آپݨی دِہاڑی لَے کے چلا جاوِیں۔ شرمِںدّا ہۄ کے دِہاڑِیدار نیں آپݨے کمّ وِچّ سُدھار کر لِیا۔

4.   باغبانی نال کھاس لگائۄ

پنُّۄں ساہِب انُسار٬ ’آلا دُیالا بںدّے دے سُبھاء نُۄں پْربھاوِت کردا ہَے‘ جے آلا دُیالا سُںدّر ہَے تاں اِنسان دے سُبھاء وِچّ وی سُںدّرتا آئُںدی ہَے تے اُس دے جِیون وِچّ کھُشِییاں کھیڑِیاں دے درواجے کھۄلہدی ہَے۔ جے آلا دُیالا رُکھّا جاں اُجاڑ ہَے تاں بںدّا وی سخت اتے رُکھّا بݨ جاںدا ہَے۔ اِس کرکے پنُّۄں ساہِب پھُلّ اتے پھلھدار بُۄٹے لگائُݨ لئی سدا پْریرِت کردے ہن۔ آپݨی پھۄٹۄگراپھی دی رُچی وِچّ وی پنُّۄں ساہِب پھُلّاں نُۄں خاس اہِمِیئت دِںدّے ہن۔

5.   سِکھّݨ دی کۄئی اُمر نہِیں ہُںدّی

اُپْرۄکت سِرلیکھ وی پنُّۄں ساہِب نیں سچّ کر کے دِکھائِیا ہَے۔ اِکّ سِینِیئر اپھسر دے اہُدے تۄں رِٹائِر ہۄݨ تۄں بائد٬ پَینشن دے سہارے٬ کیول آپݨا اںتّ اُڈِیکݨ دی تھاں٬ اِنہاں نیں کَینیڈا جا کے کمپِّئۄُٹر سِکھّݨا شُرُۄ کِیتا۔ کُجھّ سمیں وِچّ اُس وِچّ مُہارت ہاسل کِیتی اتے اجّ اسِیں سارے جاݨدے ہاں کِہ گُرمُکھی شاہمُکھی پرورتن دا سبھ تۄں پہِلاں پرۄگرام اِنہاں نیں ہی بنّہِیاں۔ بھاویں اُنہاں دے اِس مَۄلِک کمّ دے نالھ اِکّ دۄ پرۄگرامر آپݨے ناں دی پھٹّی چیپی پھِردے ہن اتے ڈھِیٹھ ہۄ کے چِٹّے دِن اِس دا پرچار وی کردے ہن تے جھُۄٹھے سنمان وی پراپت کردے ہن۔ پر سچّ جانݨ والھِیاں ہلکِیاں وِچّ پنُّۄں ساہِب ولّۄں پائے آپݨے نِرماݨ اتے نویں راہ پائۄُ یتناں دی بھرپُۄر شلاگھا ہۄئی ہَے۔

پںجّابی ماں بۄلی دے پْرچار وِچّ اِہ پرۄگرام اِکّ مِیل پتھّر سِدھّ ہۄئِیا ہَے۔ پںجّابی ساہِت نُۄں پْرپھُلت کرن لئی پنُّۄں ساہِب دے اِس پرۄگرام دی بہُت اہِمِیئت ہَے کِئُںکِہ اِس راہِیں اُردُۄ اتے پںجّابی دا آپسی پرورتن مِںٹّاں-سکِںٹّاں وِچّ ہۄ سکݨا سمبھّو ہۄ گِیا ہَے۔

کمپِّئۄُٹر دی مُہارت دے نالھ-نالھ پنُّۄں ساہِب دی اِکّ لیکھک اتے رچناکار وجۄں چںگّی پہِچاݨ بݨی ہۄئی ہَے۔ اجّ اِنہاں دے لیکھ٬ کہاݨِییاں 5آبی ڈاٹ کام٬ لِکھاری ڈاٹ کام٬ سِیرت ڈاٹ کام اتے ہۄر پرِںٹّ مِیڈِییا وِچّ دیکھے-پڑھے جا سکدے ہن۔ اُنہاں دی ہر رچنا وِچّ اِکّ سُنیہا اتے نسِیہت ہُںدّی ہَے جۄ کِہ پاٹھکاں ولۄں سلاہی جاںدی ہَے۔

6.   سویر دی سَیر اتے پھِٹنَیسّ

جاپدا ہَے کِہ پنُّۄں ساہِب نیں آپݨی ذِںدّگی دی چال اتے رپھتار آپ نِردھارت کِیتی ہۄئی ہَے۔ سویر دی سَیر اِنہاں دا نِتّنیم ہَے۔ اِس وِچّ ہی پنُّۄں ساہِب دی چُستی اتے پھُرتی دا راذ چھُپِیا ہۄئِیا ہَے۔

7.   ویلے سِر کمّ آئُݨ والے اِکّ مدّدگار اِنسان

پنُّۄں ساہِب لارا نہِیں لائُدیں٬ ساپھ اتے شپشّٹ گلّ کردے ہن۔ مَیں اَیم.بی.اے دے داکھلے ویلے٬ یُۄنِیورسِٹی نُۄں کَینیڈِیئن ڈالراں راہِیں پھِیس بھرنی سی۔ مَیں پنُّۄں ساہِب نُۄں بینتی کِیتی٬ اِنہاں نیں بِناں کِںتُّۄ پْرںتُّۄ کِیتِیاں٬ تُرںتّ بݨدی رکم دا ڈراپھٹ بھیج دِتّا (جدۄں کِہ میرے ہۄر رِشتیدار آنے بہانے گھڑدے رہے)۔ پنُّۄں ساہِب دی اُس ویلے سِر کِیتی مدّد دا مَیں سدا رِݨی رہاںگا۔

8. آدرشک پتی

اِنہاں دا جۄڑا اجّ دے یُگ وِچّ اِکّ اُداہرݨ پیش کردا ہَے۔ اِنہاں دۄہاں نیں ذِںدّگی دے ہر پڑاء وِچّ اِکّ دُۄجے دا پُۄرا ساتھ دِتّا ہَے اتے اِکّ دُۄجے نُۄں اُتشاہِت کِیتا ہَے۔ دۄویں اِکّ دُۄجے سںگّ مۄڈھے نال مۄڈھا لا کے تُردے ہن۔ پنُّۄں ساہِب آپݨی کامیابی دا سیہرا آپݨی دھرم پتنی پتوںتّ کَۄر پنُّۄں دے سِر بنّہݨ وِچّ اِکّ سچّا ماݨ مہِسُۄس کردے ہن۔

ہَیرانی دی گلّ اِہ ہَے کِہ دۄہاں دے سُبھاء اِکّ دُۄجے تۄں بِلکُل الگّ ہن۔ جِتھے سْرِیمتی پنُّۄں دِل کھۄلہ کے گلّاں کرن والے ہن اُتھے پنُّۄں ساہِب بہُت ہی سںکّۄچ اتے کںجُّۄسی نال شبد ورتدے ہن۔

9.   نِشکام سماج سیوک

پنُّۄں ساہِب لۄکاں دے دُکھّ درد نُۄں وںڈّائُݨ لئی ہمیساں ترجِیہ دِںدّے ہن۔ اُہ گُردُیارا راڑا ساہِب اتے ہۄر وکھّ-وکھّ تھاواں اُتّے ہر سال پھِجِیئۄ تھَیراپی راہِیں مُفت اِلاج دا کَیمپّ لگوائُںدے ہن۔ بھاویں کِہ اِس کَیمپّ وِچّ مُکھّ تَۄر ’تے اِلاج ڈاکٹر گُرمِیت سِںگھّ ہی کردے ہن پر کَیمپّ نُۄں سہی وِئُںتبںدّی اتے سُچارُۄ ڈھںگّ نال نیپرے چاڑھن دا سیہرا پنُّۄں ساہِب نُۄں ہی جاںدا ہَے۔ اِنہاں کَیمپّاں دی کامیابی لئی پنُّۄں ساہِب برابر دی شلاگھا دے ہکّدار ہن۔

پنُّۄں ساہِب اِکّ تُردے پھِردے پْریرنا سرۄت ہن۔ جِنہاں نیں جِیون دا ہر رںگّ دیکھِیا ہَے اتے ہںڈھّائِیا ہَے۔ 25 مارچ 2011 نُۄں س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں جِیون دے 75 سالاں دا سُہاݨا سفر پُۄرا کر لَیݨ اُتّے مَیں ہاردِک ودھائی بھیجدا ہاں۔ 75 سالا اِس جوان اتے مِہنتی اِنسان نُۄں میرا سد-سد سلام۔

شالا! پنُّۄں ساہِب وِچّ اِہ پھُرتی اتے جذبا سدا کائِم رہے اتے اُہ اِسے ترہاں ہی لۄک سیوا کردے رہِݨ۔