پںجّاب اَیگرِیکلچرل یُۄنِیورسِٹی نیں آپݨے شانامتّے 60 سال پُۄرے کر لئے ہن۔ اِس ورہے اِس سںسّتھا دی ڈائِمںڈّ جُبلی منائی جا رہی ہَے۔ اِہ سںسّتھا سںسّار دِییاں اُنہاں کُجھ کُ چۄٹی دِییاں کھیتی سںسّتھاواں وِچّۄں اِکّ ہَے جِنہاں نیں کھیتی وِکاس وِچّ اہِم بھُۄمِکا نِبھائی ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی نیں کیول کھۄج وِچّ ہی ملّاں نہِیں مارِییاں سگۄں اِس نُۄں کِساناں تک پہُںچّائِیا اتے اِس نُۄں اپݨائُݨ لئی اُتشاہِت کِیتا اتے ہر ترہاں دی سہائِتا وی کِیتی۔ بھارت وِچّ تاں کی سںسّار وِچّ وی کۄئی ہۄر اجِہی سںسّتھا نہِیں ہۄویگی جِسدے کِساناں نال اِس واںگ نیڑلے سمبّںدھّ ہۄݨ۔ پںجّاب دا کۄئی اجِہا کِسان نہِیں ہَے جِہڑا اِس تۄں جاݨُۄ ناں ہۄوے اتے اِتھّۄں وِکسِت ہۄئے ڈھںگّ ترِیکِیاں نُۄں ناں اپݨائِیا ہۄوے۔ ہریک سال لکھّاں کِسان تے کِسان بِیبِییاں اِسدے کھیتاں وِچّ گیڑا لائُںدے ہن۔ وِدِّیا دے کھیتر وِچّ اِتھّۄں دے وِدِیارتھِییاں دی اہِم پْراپتِییاں ہن۔ سںسّار دِییاں پْرمُکھّ کھیتی سںسّتھاواں وِچّ اِتھّۄں دے پاڑھے بتَۄر وِگِیانی کمّ کر رہے ہن۔ کھیڈاں٬ ساہِت٬ پْربںدھّکی افسرِییاں تے پھَۄج وِچّ وڈِّییاں پْراپتِییاں کِیتِییاں ہن۔ یُۄنِیورسِٹی دِییاں پْراپتی دا سِہرا جِتھّے اِتھّۄں دے مِہنتی اتے سُۄجھوان وِگِیانِییاں نُۄں جاںدا ہَے٬ اُتھّے اِسدے پْربںدھّکاں دا وی وِشیش یۄگدان ہَے۔ اِس یُۄنِیورسِٹی دی ستھاپنا 1962 وِچّ ہۄئی پر رسمی اُدگھاٹن اُدۄں دے پْردھان مںتّری پںڈِّت جواہر لال ہۄراں اٹھّ جُلائی 1963 نُۄں کِیتا سی۔ دیش وِچّ بݨن والی اِہ دُۄجی کھیتی یُۄنِیورسِٹی سی۔ پِچھل 60 سالاں وِچّ دیش دِییاں سارِییاں کھیتی یُۄنِیورسِٹِیذ وِچّ اِس آپݨا پہِلا ستھان بݨائی رکھِّیا ہَے۔

یُۄنِیورسِٹی دی سفلتا دا سبھ تۄں ودھّ ہِسّا اُدۄں دے مُکھّ مںتّری س. پْرتاپ سِںگھّ کَیرۄں نُۄں جاںدا ہَے۔ اُنہاں بِناں کِسے راجسی دکھلئںدّاذی دے اِسدی ستھاپتی لئی ہر ترہاں نال کھُلّہ کے سہائِتا کِیتی۔ اُنہاں نیں سْری پی اَینّ تھاپر آئی سی اَیسّ نُۄں پہِلا وائیِس چاںسلر بݨائِیا۔ تھاپر ساہِب٬ کابل٬ دُۄرئںدّیش تے انُشاسن وِچّ وِشواس رکھّݨ والے ادھِکاری سن۔ وائیِس چاںسلر دا دپھتر چںڈِّیگڑھ سی کِئُںکِہ اُدۄں یُۄنِیورسِٹی دے تِنّ کَیمپس لُدھِیاݨا٬ ہِسار اتے پالمپُر سن اتے سارے سُۄبے وِچّ ہی کھۄج تے پسار کیںدر ہن۔ اُنہاں دا دبدبا اِنا سی کِہ کدے کِسے ادھِیاپک جا کرمچاری نیں پںجّ مِںٹّ وی پچھڑ کے آئُݨ دا ہَۄسلا نہِیں سی کِیتا۔ سارے ہی پُۄری اِمانداری نال ودھ چڑھ کے کمّ کردے سن۔ تھاپر نیں نِرۄل مَیرِٹ دے آدھار اُتّے سارے دیش وِچّۄں لبھّ کے ودھِییا ماہِر بھرتی کِیتے۔ اِںجھ اِکّ مذبُۄت سںسّتھا دی نِیںہ رکھّی گئی۔ ڈا. تھاپر پِچھّۄں ڈا. مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا آئی سی اَیسّ دُۄجے وائیِس چاںسلر بݨے اتے اُنہاں وی اِسے پْرمپّرا نُۄں جاری رکھِّیا جِس کرکے یُۄنِیورسِٹی نیں نوِییاں بُلںدِّییاں چھۄہِییاں۔ اُنہاں کیول ودھِییا کمّکاری ماہَۄل ہی نہِیں بݨائی رکھِّیا سگۄں چَۄگِردے نُۄں وی سُںدّر بݨائِیا۔ اِس سںسّتھا دی کِیرتی سارے سںسّار وِچّ پھَیلی اتے دُۄرۄں دُۄرۄں لۄکِیں اِس نُۄں ویکھݨ آئُݨ لگّے۔ یُۄنِیورسِٹی نیں پںجّاب دے کِساناں وِچّ کیول وِگِیانک سۄچ نُۄں ہی وِکسِت نہِیں کِیتا سگۄں وِگِیانک کھۄجاں اُتّے بھرۄسا وی کروائِیا۔ جِس تیذی نال ستّروِیاں وِچّ پںجّاب دا کھیتی وِکاس ہۄئِیا٬ اُسے تیذی نال سںسّار دے ہۄر کِسے کھِتّے وِچّ کھیتی وِکاس نہِیں ہۄئِیا۔ اِسے کرکے اِس نُۄں ہرے اِنکلاب دا نام دِتّا گِیا۔ اِہ وی ماݨ والی گلّ ہَے کِہ رںدھّاوا ساہِب پِچھّۄں جِنّے وی وائیِس چاںسلر بݨے٬ اُہ سارے اِتھّۄں دے کھیتی کالج دے وِدِیارتھی ہی رہے ہن۔ سارِیاں نیں ہی آپݨی سمرتھّا اتے لۄڑ انُسار اہِم یۄگدان پائِیا ہَے۔ مَۄجُۄدا وائیِس چاںسلر ڈا. ستِبِیر سِںگھّ گۄسل جِتھّے آپ اُچّ کۄٹی دے وِگِیانی ہن اُتھّے اِکّ اِماندار٬ مِٹھبۄلڑے اتے کُشل پْربںدھّک وی ہن۔ اُنہاں آئُںدِیاں ہی یُۄنِیورسِٹی دا مُۄںہ متھّا مُڑ شِںگّارنا شُرُۄ کِیتا ہَے اتے کھۄج دے پْرۄگرام نُۄں سُۄبے دِییاں مَۄجُۄدا لۄڑاں انُسار ڈھالݨ دا یتن کِیتا جا رِہا ہَے۔ پںجّاب سرکار ولّۄں سُۄبے دی نوِیں کھیتی وِکاس یۄجنا تِیار کِیتی جا رہی ہَے جِس وِچّ یُۄنِیورسِٹی اہِم بھُۄمِکا نِبھا رہی ہَے۔

ڈائِمںڈّ جُبلی مَۄکے سںچّار کیںدر ولّۄں اِکّ کھُۄبسُۄرت کَۄفی ٹیبل بُکّ ’کِساناں اتے کھیتی وِگِیانِییاں دا اٹُٹّ رِشتا - پی اے یُۄ دی اہِم پْراپتی‘ نام ہیٹھ اںگّْریذی اتے پںجّابی وِچّ چھاپی گئی ہَے جِس نُۄں شِیتل چاولا٬ سہائِک نِردیشک ولّۄں بہُت مِہنت نال تِیار کِیتا ہَے۔ اِس وِچّ جِتھّے یُۄنِیورسِٹی دِییاں پْراپتِییاں دی جھلک مِلدی ہَے٬ اُتھّے پںجّاب دے 22 ذِلہِیاں وِچّ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں کِیتے جا رہے کارجاں نُۄں وی درسائُںدی ہَے۔ دیش دی اذادی سمیں پںجّاب دی وںڈّ تۄں لَے کے ہرے اِنکلاب دی سِرجݨا تک دا سچِتّر اِتِہاس اِس وِچّ اںکِّت کرن دا سفل یتن کِیتا گِیا ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں ہُݨ تک کݨک دِییاں 78 کِسماں کاشت لئی دِتِّییاں گئیِیاں ہن جِنہاں وِچّۄں 39 کَۄمی پدھّر اُتّے سارے دیش وِچّ کاشت دی سِپھارش والِییاں کِسماں ہن۔ اِسے ترہاں جھۄنے دِییاں 30 اتے باسمتی دِییاں 18 کِسماں وِکسِت کِیتِییاں گئیِیاں ہن۔ مکّی وِچّ ودھِییا کمّ ہۄئِیا ہَے۔ ہُݨ تک 51 کِسماں دی کاشت دی سِپھارش کِیتی گئی ہَے جِنہاں وِچّۄں 25 کَۄمی پدھّر اُتّے رِیلِیذ کِیتِییاں گئیِیاں ہن۔ کپاہ وِچّ وی ودھِییا کھۄجاں ہۄئیِیاں ہن۔ نرمے اتے دیسی کپاہ دِییاں 40 کِسماں وِکسِت کِیتِییاں گئیِیاں ہن جِنہاں وِچّ دۄگلِییاں کِسماں وی شامِل ہن۔

دالاں ہیٹھ بھاویں پںجّاب وِچّ رکبا گھٹّ ہَے پر یُۄنِیورسِٹی ولّۄں 64 کِسماں دی کاشت لئی سِپھارش کِیتی گئی ہَے۔ تیل بِیجاں سمبّںدھّی وی ودھِییا کمّ ہۄئِیا ہَے۔ ہُݨ تک کۄئی 59 کِسماں دی سِپھارش ہۄئی ہَے۔ گنّے دی کاشت سمبّںدھّی وی ودھِییا کھۄج ہۄئی۔ کاشت دے ڈھںگّ ترِیکِیاں دے نالۄ نال 31 نوِییاں کِسماں وی کاشت لئی جاری کِیتِییاں گئیِیاں ہن۔ پی اے یُۄ وِچّ پہِلی وار دۄگلے باجرے دی کِسم تِیار کِیتی گئی سی۔ ہُݨ تک باجرے دِییاں 15 کِسماں تِیار ہۄئیِیاں ہن پر سُۄبے وِچّ ہُݨ باجرے دی کاشت آم کرکے چارے لئی ہی کِیتی جاںدی ہَے۔ چارے دِییاں دُۄجِییاں فسلاں جِویں برسِیم٬ جوِیں٬ چرہی٬ رائی گْراس٬ مکّی آدِ دِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں 64 نوِییاں کِسماں تِیار گئیِیاں ہن۔ سُۄبے وِچّ باگبانی نُۄں اُتشاہِت کرن دے وی یتن جاری ہن۔ پںجّاب وِچّ کاشت کِیتے جا سکݨ والے سارے فلاں لئی اُنت کِسماں دی سِپھارش کِیتی گئی ہَے۔ کِنّۄ٬ امرُۄد٬ امبّ٬ بیر٬ ناخ ہیٹھ رکبے وِچّ وادھا ہۄئِیا ہَے۔

پںجّاب وِچّ بہُگِݨتی چھۄٹے کِساناں دی اتے ساری دھرتی سیںجُۄ ہۄݨ کرکے سبذِییاں دی کاشت نُۄں اُتشاہِت کرن ول ودھیرے دھِیان دیݨ دی لۄڑ ہَے۔ اِسے لئی باگبانی دا اِکّ نواں کالج کھۄلہِیا گِیا ہَے۔ یُۄنِیورسِٹی نیں ٹماٹر٬ کھربُۄجا٬ مِرچاں٬ مٹر٬ پِیاذ٬ گاجر آدِ دِییاں ودھِییا کِسماں تِیار کِیتِییاں ہن۔

پںجّاب وِچّ فُلاں دی کاشت نُۄں پْرچلِت کرن لئی وکھّرا وِبھاگ بݨائِیا گِیا ہَے۔ کھیتی جںگّلات دے وِکاس لئی وی وکھّرا وِبھاگ بݨائِیا گِیا ہَے۔ رُکھّاں ہیٹھ دھرتی وِچّ وادھا کرن لئی اِس وِبھاگ ولّۄں ڈھُکویں رُکھّاں دی کِسماں تِیار کِیتِییاں جا رہِییاں ہن۔ شہِد دِییاں مکھِّییاں دا پالݨ اتے کھُمبّاں دی کاشت وِچّ ہُݨ پںجّاب مۄہری سُۄبا بݨ گِیا ہَے۔ پاݨی دی بچّت٬ جَیوِک کھیتی اتے دھرتی دی اُپجائۄُ شکتی دی رکھوالی لئی وِشیش یتن ہۄ رہے ہن۔ پںجّاب وِچّ کھیتی دا پُۄرا مشِینِیکرن ہۄ چُکِّیا ہَے۔ سُۄبے دی لۄڑ انُسار مشِیناں وِکسِت کرن وِچّ یُۄنِیورسِٹی دی اہِم بھُۄمِکا ہَے۔ کھیتی اُپج دے پدارتھِیکرن سمبّںدھّی وِبھاگ ودھِییا کھۄج کر رہے ہن اتے نوِییاں تکنِیکاں وِکسِت کِیتِییاں گئیِیاں ہن۔

یُۄنِیورسِٹی دے کھیتی سنئت نال وی ودھِییا سمبّںدھّ ہن۔ اِتھّۄں دِییاں وِکسِت تکنِیکاں نُۄں اپݨائُݨ لئی بہُت سارِییاں فرماں نال سمجھَۄتے کِیتے گئے ہن۔ کِساناں٬ کِسان بِیبِییاں اتے پسار کرمچارِییاں لئی وِشیش سِکھلائی پْرۄگرام چلائے جا رہے ہن۔ مُکھّ کَیمپس دے نالۄ نال 18 ذِلہِیاں وِچّ کْرِشی وِگِیان کیںدر کھۄلہے گئے ہن۔ سُۄبے وِچّ ستّ کھیتری کھۄج کیںدر٬ تِنّ پھلھ کھۄج کیںدر٬ اِکّ سبذی کھۄج کیںدر٬ چار بِیج پھارم اتے پھارم سلاہکار سیوا دے 15 کیںدر ہن۔ سُۄبے دی کھیتی نال سمبّںدھِّت سمُچّی کھۄج دی ذِمّیواری یُۄنِیورسِٹی کۄل ہَے۔ پشُۄ پالݨ یُۄنِیورسِٹی وکھّری بݨن تۄں پہِلاں پشُۄیاں سمبّںدھّی کھۄج وی اِسے یُۄنِیورسِٹی کۄل سی۔ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں ودھِییا مجھّاں٬ گاواں٬ مُرگِییاں٬ سُۄر٬ بکّرِییاں آدِ دے وگّ وِکسِت کِیتے گئے ہن۔

اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ پْراپتِییاں اُتّے ماݨ کرنا چاہِیدا ہَے پر اِہ وی ذرُۄری ہَے کِہ بھوِکھّ دِییاں چُݨَۄتِییاں بارے وی وِچار کِیتا جاوے۔ پںجّاب دی کھیتی وِچّ کئی ورہِیاں تۄں کھڑۄت آ گئی ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال مالکی ذمِیناں بہُت گھٹ گئیِیاں ہن۔ مہِںگّائی وِچّ وادھے نال گُذارا اَۄکھا ہۄ گِیا ہَے کِئُںکِہ اُپج دِییاں کِیمتاں وِچّ اُسے در نال وادھا نہِیں ہۄئِیا ہَے۔ دھرتی ہیٹھلا پاݨی گھٹ رِہا ہَے۔ کھیتی وِچّ رسائِݨاں دی ورتۄں گھٹّ کرن دی لۄڑ ہَے۔ مَۄجُۄدا فسل چکّر وِچّ وِہل بہُت ہَے۔ اِسے وِہل کرکے سماجِک بُرائیِیاں وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ نوِیں پِیڑھی کھیتی تۄں دُۄر ہۄ رہی ہَے۔ نوِیں پِیڑھی نُۄں کھیتی نال جۄڑنا ذرُۄری ہَے کِئُںکِہ بھوِکھّ وِچّ اُہ کَۄماں ہی کھُشہال ہۄݨگِییاں جِنہاں دی کھیتی ودھِییا ہۄویگی۔ یُۄنِیورسِٹی نُۄں اِنہاں مسلِیاں دے ہلّ لبھّݨ لئی سمامبدھّ کھۄج نِیتی بݨائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ کِسان دی آمدن وِچّ وادھا کرنا٬ اجِہے فسل چکّر وِکسِت کرنے جِس انُسار سارا سال ہی سارا ٹبّر کمّاں وِچّ رُجھِّیا رہے۔ کِساناں نُۄں اُپج دے پدارتھِیکرن لئی اُتشاہِت کرنا اتے مںڈّی سمبّںدھّی جاݨکاری دیݨا ذرُۄری ہَے۔ اجِہِییاں کِسماں وِکسِت کرنا جِنہاں دِییاں پاݨی لۄڑاں گھٹّ ہۄݨ اتے بِمارِییاں تے کِیڑِیاں دا ٹاکرا کرن دی سمرتھّا ہۄوے۔ مِیںہ دے پاݨی دی سمبھّال اتے دھرتی ہیٹھلے پاݨی وِچّ وادھے لئی ڈھںگّ ترِیکے وِکسِت کرنے۔ جَیوِک کھیتی٬ ندِین ناشکاں دی ورتۄں بگَیر ندِیناں دی رۄکتھام بارے وِچّ کھۄج دی لۄڑ ہَے۔ کِسان سِکھلائی پْرۄگرام نُۄں نوِیں سیدھ دِتّی جاوے۔ کلاس رُۄم تۄں باہر آ کے کھیتاں وِچّ املی سِکھلائی ول ودھیرے دھِیان دِتّا جاوے۔ یُۄنِیورسِٹی اںدّر نوِیں ہِلجُل شُرُۄ ہۄئی ہَے پر اِسدی گتی نُۄں ہۄر تیذ کرن دی لۄڑ ہَے۔ وِدِیارتھی کھۄج نُۄں وِبھاگی کھۄج نال جۄڑِیا جاوے تاں جۄ اِسدا لاہا لِیا جا سکے۔ اُمِید ہَے پہِلاں واںگ ہی پی اے یُۄ دے وِگِیانی آپݨی ذِمّیواری نُۄں مہِسُۄس کردے ہۄئے پںجّاب دی کھیتی نُۄں نواں مۄڑ دیݨ وِچّ ذرُۄر سفل ہۄݨگے۔

کھیتی اِکّۄ تھاں کھڑھی ہَے٬ اُداسی دی گہِر چڑھی ہَے۔

نوِیں کْراںتی لۄڑے کھیتی ذِمّیواری مُڑ بڑی ہَے۔

آوۄ رل مِہنت کرِیئے پرکھ دی گھڑی ہَے آئی۔

اُسے نُۄں سُرجِیت کرِیئے٬ پہِلاں جِہڑی پِرت ہَے پائی۔

*****