پںجّاب اِس سمیں ناذُک ستھِتی وِچّۄں گُذر رِہا ہَے۔ جِہڑا سُۄبا کدے دیش دا مۄہری سی٬ اُہ نِواݨ ول جا رِہا ہَے۔ پںجّاب دِوس نُۄں نِرا سماگماں تک ہی سِیمت نہِیں رکھّݨا چاہِیدا ہَے سگۄں سُۄبے دے بھوِکھّ بارے گمبھِّیر چِںتّن دی لۄڑ ہَے۔ سارِییاں راجسی پارٹِییاں٬ وِدواناں اتے دھارمِک آگُۄیاں نُۄں اِکّ دُۄجے اُتّے چِکّڑ سُٹّݨ دی تھاں گمبھِّیر وِچار وٹاںدرے راہِیں کۄئی بھوِکھّی یۄجنا بݨائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ بہِس وِچّۄں کُجھ پْراپت نہِیں ہُںدّا سگۄں اِکّ دُۄجے اُتّے چِکّڑ ہی سُٹِّیا جاںدا ہَے٬ جِس نال آپسی نفرتاں وِچّ ہۄر وادھا ہُںدّا ہَے۔ پِچھلے سمِیاں وِچّ کِسے کی کِیتا٬ اِہ ویکھݨ دی تھاں بھوِکھّ وِچّ کی کِیتا جا سکدا ہَے٬ اِس بارے چِںتّن دی لۄڑ ہَے۔

اِس سمیں پںجّاب دی کھیتی اتے سنئت وِچّ کھڑۄت آ گئی ہَے۔ کدے گُرداسپُر تۄں لَے کے راجپُرے تک چھۄٹے اتے درمِیانے کارکھانے نذر آئُںدے سن٬ ہُݨ بہُتِیاں نُۄں تالے لگّ گئے ہن۔ بہُتی سنئت لُدھِیاݨے ہی اِکٹھّی ہۄ گئی ہَے٬ جِس نیں اِتھّۄں دے سَۄ تۄں ودھّ پِںڈّ کھا لئے ہن۔ اِنہاں پِںڈّاں دے واسی دُۄر دُراڈے چلے گئے ہن۔ کھالی گھراں وِچّ ہُݨ دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے کامے رہِںدّے ہن تے اُہ ہی کارکھانِیاں وِچّ کمّ کردے ہن۔ اِسے ترہاں کھیتی وِچّ وی پِچھلے تِنّ دہاکِیاں تۄں کھڑۄت آ گئی ہَے۔ کݨک٬ جھۄنا ہی مُکھّ فسل چکّر ہَے۔ اِسدا جھاڑ وی لگبھگ اِکّ تھاں ٹِکِیا ہۄئِیا ہَے۔ مہِںگّائی وِچّ تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے۔ پر اُسے انُپات نال جِݨساں دے مُلّ وِچّ وادھا نہِیں ہۄئِیا۔ اِس کرکے کِسان دی آمدن گھٹی ہَے تے کُدرتی مار وی پَے رہی ہَے۔ بہُتے کِسان ہُݨ کرذائی ہن۔

پںجّاب دی کھُشہالی ویکھ وِدِّیا دے وِئُپارِییاں اِتھّے شاندار سکُۄل بݨائے٬ اںگّریذی پڑھائُݨ دے سبذباگ وِکھائے۔ ہریک پںجّابی دی کۄشِش ہَے کِہ اُہ آپݨے بچِّیاں نُۄں اکھَۄتی اںگّریذی سکُۄلاں وِچّ پڑھاوے۔ اِںجھ بچّے آپݨی بۄلی اتے سبھِّیاچار تۄں دُۄر ہۄ رہے ہن۔ اُنہاں وِچّ آپݨی مِٹّی دا مۄہ کھتم ہۄ رِہا ہَے۔ سرکار دا دھِیان آپݨے آپ ہی سرکاری سکُۄلاں تۄں دُۄر ہۄݨا ہی سی۔ ہُݨ بہُتے سرکاری سکُۄلاں وِچّ دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے بچّے پڑھدے ہن۔ پںجّابی وِچّ پڑھائی اُہ ہی کردے ہن اتے پںجّابی بۄلدے ہن۔ اِںجھ بہُتِییاں چھۄٹِییاں نَۄکرِییاں اُتّے اُہ ہی کمّ کردے ہن۔ اںگّریذی سکُۄلاں وِچّ جاݨ نال بچّے آپݨے آپ نُۄں اُچّا سمجھݨ لگّ پئے ہن جِس کرکے اُہ کِرت تۄں دُۄر ہۄ ہرے ہن۔ بچّے تاں کی ماپے وی کِرت تۄں دُۄر ہۄ رہے ہن۔ بہُتے گھراں دے کمّ وی دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئیِیاں اَۄرتاں ہی کردِییاں ہن۔

ساڈے وِدِّئک ادارِیاں وِچّ بچِّیاں نُۄں ہُنری بݨائُݨ ول دھِیان نہِیں دِتّا گِیا۔ جِہڑے ہُنری کیںدر کھۄلہے گئے سن٬ اُنہاں ول وی دھِیان نہِیں دِتّا گِیا۔ بچِّیاں وِچّ مُکابلے دے اِمتِہاناں دی تِیاری کرن دی چیٹک نہِیں لگائی جاںدی۔ وِرلے ٹاویں ہی کیںدر ہن٬ جِتھّے اجِہی سِکھلائی دِتّی جاںدی ہۄوے۔ پںجّاب وِچّ اِس سمیں ہُنری کامِیاں وِچّ بہُگِݨتی دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئُݨ والِیاں دی ہَے۔ پںجّابی تاں کیول مۄٹر مکَینکی وِچّ ہی نذر آئُںدے ہن۔

سِہت سہُۄلتاں دا وی اِہۄ ہال ہَے۔ نِجّی ہسپتالاں دی گِݨتی وِچّ تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے۔ سرکاری ہسپتالاں وِچّ کھڑۄت ہَے۔ اِتھّے بھِیڑ٬ گںدّگی٬ لاپرواہی ہی نذر آئُںدے ہن۔ نِجّی ہسپتالاں وِچّ اِلاج اِنا مہِںگّا ہَے کِہ آم آدمی دا دِوالِییا نِکل جاںدا ہَے۔ اِہۄ ہی ہال سرکاری دپھتراں دا ہَے۔

رِشوت دا ہر پاسے بۄلبالا ہَے٬ نشِیاں دی ورتۄں ودھ رہی ہَے اتے مِلاوٹ دا ذۄر ہَے۔ کِرت تۄں دُۄری ہۄ رہی ہَے پر وِکھاوے وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ دھارمِک ستھاناں اتے پْرچارکاں وِچّ تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے٬ اُسے تیذی نال دھرم لۄکائی تۄں دُۄر ہۄئِیا ہَے۔ آگُۄ راتۄ رات امِیر بݨے ہن۔ اُنہاں دے پَیرۄکار وی اجِہا ہی لۄچدے ہن۔ اِںجھ نَیتِک کدراں کِیمتاں نُۄں کھۄرا لگّ رِہا ہَے۔

لۄکاں وِچّ مایُۄسی ہَے۔ پںجّاب دی جوانی نُۄں سِیاسی آگُۄ آپݨے پِچھّے لگا کے بھٹکا رہے ہن۔ رَیلِییاں پِچھّۄں اُنہاں دی تھکاوٹ لاہُݨ دے بہانے آگُۄ نشِیاں دے لڑ لا رہے ہن۔ گرِیب دی باںہ پھڑن والا کۄئی نہِیں ہَے۔ اُہ مجبُۄر ہۄ کے کھُدکُشی دے راہ وی پَے جاںدا ہَے۔

آوۄ پںجّابی سُۄبا بݨن تۄں پہِلاں دے پںجّاب ول ویکھِیئے۔ اُدۄں اِہ سُۄبا دیش دے پہِلے ستھان اُتّے سی۔ آپݨی نوِیں راجدھانی سی۔ بھاکھڑا یۄجنا نال بِجلی اتے پاݨی دی کمی دُۄر ہۄئی سی۔ سارے سُۄبے وِچّ نہِراں دا جال وِچھائِیا گِیا سی تاں جۄ دھرتی ہیٹھلے پاݨی نُۄں بچائِیا جا سکے۔ کھیتی دے نال سنئتی وِکاس وی ہۄ رِہا سی۔ س. پْرتاپ سِںگھّ کَیرۄں نیں مُربّیبںدّی کروائی۔ سِدھِّییاں سڑکاں بݨِییاں۔ سکُۄلاں دی گِݨتی وِچّ تیذی نال وادھا ہۄئِیا۔ پںجّاب یُۄنِیورسِٹی چںڈِّیگڑھ بݨی۔ اِسے ترہاں کھیتی یُۄنِیورسِٹی لُدھِیاݨا وِکھے بݨائی گئی۔ دۄویں سںسّتھاواں دیش وِچّۄں مۄہری بݨِییاں۔ بھاشا دے وِکاس لئی پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالے اتے سںسّکْرِت یُۄنِیورسِٹی کُرُۄکشیتر بݨائی۔ ہِںدّی بۄلدے اِلاکے وی پںجّابی بۄلدے بݨائُݨ لئی فرِیداباد سنئتی کیںدر بݨائِیا تے پںجّابِییاں نُۄں اُتھّے وسائِیا۔ دِلّی وِچّ وی پںجّابِییاں دا ہی بۄلبالا سی۔ دسوِیں وِچّ پںجّابی اتے ہِںدّی پڑھائی لاذمی کِیتی۔ اِںجھ سارے پںجّابِییاں نُۄں پںجّابی دے لڑ لائِیا۔ دیش دی وںڈّ سمیں اُجّڑ کے آئے بہُت سارے پںجّابی دِلّی اتے ہرِیاݨے وِچّ وسے۔ اِںجھ پںجّابی سارے سُۄبے وِچّ پھَیلے۔ اِہ پںجّابی بۄلدے تے گُرُۄ نانک دی باݨی دا پاٹھ کردے سن۔ ہُݨ ہرِیاݨا بݨن پِچھّۄں اِنہاں پںجّابِییاں بچِّیاں نُۄں پںجّابی تۄں دُۄر ہۄݨا پِیا۔ ہُݨ اِہ وی ہِںدّی ہی بۄلدے ہن۔ اِںجھ پںجّابی بۄلݨ والِیاں دی گِݨتی بہُت گھٹ گئی۔ اِہۄ ہال دِلّی وِچّ ہۄئِیا۔

بیرُذگاری٬ نشے اتے گَیںگسٹراں دے وادھے تۄں ڈردے اتے ودھِییا جِیون جِیئُݨ دے سُپنے لَیںدے پںجّابی مُںڈّے کُڑِییاں وِدیشاں نُۄں اُڈارِییاں مار رہے ہن۔ پںجّاب وِچّ پگڑی والِیاں دی گِݨتی گھٹ رہی ہَے۔ سۄچِیا تاں اِہ سی کِہ پںجّابی سُۄبا بݨن نال پںجّاب ہۄر ترکّی کریگا؛ جِتھّے کھیتی٬ فَۄج٬ ٹراںسپۄرٹ وِچّ اِنہاں دی سرداری ہَے اُتھّے سنئت اتے اپھسرشاہی وِچّ وی اِنہاں دا کبذا ہۄویگا۔ پر ہۄئِیا اِسدے اُلٹ ہَے۔ ساڈی کھیتی اتے سنئت وِچّ کھڑۄت آ گئی ہَے۔ اپھسرِییاں ولّۄں مُںڈِّیاں نیں مُۄںہ مۄڑ لِیا ہَے۔ ہُݨ کِسے وی دپھتر وِچّ چلے جاوۄ٬ کۄئی وِرلا ہی پگڑی والا نذر آئُںدا ہَے۔ جِس سُۄبے لئی اسِیں آپݨے لگبھگ ادھّے ہِسّے دی کُربانی دِتّی٬ آپݨی راجدھانی اتے بھاکھڑے تۄں کبذا ہٹائِیا٬ پاݨی گُیائِیا؛ اُہ سُۄبا ہُݨ نِواݨ ول چلا گِیا ہَے۔ اِس بھَیڑی ستھِتی لئی کیول ساڈے راجسی آگُۄ ہی نہِیں٬ سگۄں دھارمِک آگُۄ وی ذِمّیوار ہن۔ آپݨے گھراں نُۄں بھرن اتے راتۄ رات امِیر بݨن لئی اِنہاں کیول آپݨے بارے ہی سۄچِیا۔ سماجِک کدراں کِیمتاں نُۄں آپ وی تۄڑِیا تے دُۄجِیاں نُۄں کُراہے پائِیا۔ لۄک بَیچین ہن۔ اِسے لئی اُنہاں روائِتی پارٹِییاں دی تھاں نوِیں پارٹی نُۄں مَۄکا دِتّا ہَے۔

اِس پارٹی نُۄں پںجّاب اتے پںجّابِییاں دی سیوا دا سُنہِری مَۄکا مِلِیا ہَے۔ پںجّاب دِوس مَۄکے پِچھلِییاں گلتِییاں نُۄں سُدھارن بارے وِچارِیا جاوے۔ پںجّاب نُۄں مُڑ پَیراں ’تے کھڑھے کرن لئی سۄچِیا جاوے اتے سںجِّیدگی نال اُس اُتّے امل کِیتا جاوے۔ مُکھّ مںتّری کۄل مَیمبراں دی بہُگِݨتی ہَے٬ اِس کرکے کُرسی نُۄں کۄئی کھترا نہِیں ہَے٬سخت فَیسلے لئے جاݨ۔ لۄک ناراج نہِیں ہۄݨگے٬ سگۄں اُہ شکتی تبدِیلی دے آپݨے فَیسلے اُتّے کھُش ہۄݨگے۔ سُۄبے دے وسِیلِیاں دی سارتھِک ورتۄں کرکے وِدِّیا اتے سِہت سہُۄلتاں نُۄں سمیں دے ہاݨ دا بݨائِیا جاوے۔ پھۄکل پُیائِںٹ سکِیم نُۄں مُڑ چلائِیا جاوے۔ اِس نال سُۄبے وِچّ رُذگار دے وسِیلِیاں وِچّ وادھا ہۄویگا اتے گرِیبی دُۄر ہۄویگی۔

نشِیاں نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی سرکار دے نالۄ نال پِںڈّ واسِییاں نُۄں وی اُپرالے کرن دی لۄڑ ہَے۔ کِرت دا ستِکار ودھائِیا جاوے۔ آگُۄیاں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ پںجّاب دی جوانی نُۄں آپݨے پِچھّے لگائُݨ دی تھاں اُنہاں نُۄں وِکاس دا راہ وِکھائِیا جاوے۔ جیکر تکرِیبن 25 لکھّ کامے دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آ کے آپݨی گرِیبی دُۄر کر سکدے ہن تاں کی پںجّابی مُڑ پںجّاب نُۄں دیش دا پہِلے نمبّر دا سُۄبا نہِیں بݨا سکدے؟ وِدیشاں وِچّ پںجّابی وڈِّییاں ملّاں مار رہے ہن۔ جیکر اُنہاں نُۄں آپݨے سُۄبے وِچّ ہی مَۄکا مِلے تاں اُہ اِس نُۄں رںگّلا بݨائُݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّݨگے۔

*****