پںجّابِییاں نُۄں سںسّار دے ودھِییا کِسان اتے جوان منِّیا جاںدا ہَے۔ پںجّاب وِچّ کِساناں دا دھرتی نال مۄہ وِلکھّݨ ہَے۔ کِسے دے رُتبے دی پرکھ مالکی ذمِین تۄں کِیتی جاںدی ہَے۔ بابا بںدّا سِںگھّ بہادر نیں پںجّاب وِچّۄں جگِیرداری کھتم کرکے ہلواہکاں نُۄں دھرتی دے مالک بݨا کے سردارِییاں دی بکھشِش کِیتی۔ پںجّابی کِسان دا دھرتی نال اِنا مۄہ ہَے کِہ دیش وِچّ ہی نہِیں سگۄں وِدیشاں وِچّ وی جدۄں مَۄکا مِلِیا اُنہاں نیں دھرتی کھرِیدی اتے سفل کاشتکار بݨے۔ ہرے اِنکلاب نُۄں وی پںجّاب دی دھرتی اُتّے پںجّابِییاں نیں ہی سِرجِیا اتے سارے سںسّار نُۄں ہَیران کر دِتّا۔ پر پِچھلی ادھّی سدی دَۄران پرِوارِک وںڈِّییاں کارن جۄتاں دے آکار سُںگّڑ گئے ہن۔ اذادی ویلے جِہڑے مُربِّیاں دے مالک سن اُنہاں دے پرِوار ہُݨ سِیماںتی کِسان بݨ چُکّے ہن۔ اِسدے نال ہی پِچھلی ادھّی سدی تۄں پںجّاب وِچّ کݨک-جھۄنا اِکّ ہی فسل چکّر بھارُۄ ہَے۔ اِس نیں شُرُۄ وِچّ جِتھّے کِساناں دی مائِک ہالت وِچّ سُدھار کِیتا جِس نال اُنہاں دی رہِݨی سہِݨی وِچّ وی اِنکلابی تبدِیلی آئی اُتھّے سمیں دے بِیتݨ نال مُشکِلاں وی کھڑھِییاں کِیتِییاں۔ مہِںگّائی وِچّ جِس تیذی نال وادھا ہۄئِیا اُسے تیذی نال کِسان دی اُپج دے مُلّ وِچّ وادھا نہِیں ہۄئِیا۔ جِس نال اُنہاں دی مائِک ستھِتی نِگھار ولّ جا رہی ہَے۔ گھݨی کھیتی کارن دھرتی ہیٹھلے پاݨی وِچّ تیذی نال کمی آ رہی ہَے۔ نویں پںجّاب وِچّ کِسے وی سرکار جاں سںسّتھا نیں نہِری پاݨی دی ورتۄں لئی اُتشاہِت نہِیں کِیتا اتے ناں ہی مِیںہ دے پاݨی دی سمبھّال کِیتی۔ پِںڈّاں وِچّ دُدھارُۄ پشُۄیاں دی گھٹ رہی گِݨتی اتے کھیتاں وِچّ فلّ تے سبذِییاں ناں اُگائُݨ کارن وسۄں نُۄں سںتُّلِت بھۄجن نسِیب ہۄݨا بںدّ ہۄ گِیا ہَے۔ جِس نال سرِیرک کمذۄری اتے بِمارِییاں وِچّ وادھا ہۄئِیا ہَے۔ منُکھّی شکتی دی لۄڑ گھٹّ ہۄݨ نال بھائیِچارک ساںجھاں ٹُٹّ رہِییاں ہن۔

پںجّاب دی ہریک سرکار نیں ماہِراں پاسۄں کھیتی نِیتی ذرُۄر بݨائی پر اُس اُتّے امل نہِیں ہۄ سکِیا۔ اِس کرکے پںجّاب دا وِکاس رُک گِیا۔ پںجّابی سُۄبا بݨن تک پںجّاب دیش وِچّ پہِلے نمبّر اُتّے سی پر مُڑ ہیٹھاں ول رِڑنا شُرُۄ ہۄ گِیا۔ پںجّاب دی وِکاس در وِچّ وادھا ہۄݨ دی تھاں گھاٹا ہۄئِیا ہَے۔

پںجّاب نُۄں مُڑ وِکاس دِییاں لِیہاں اُتّے پائُݨ لئی یتناں دی لۄڑ ہَے۔ پںجّاب سںسّار دا اجِہا کھِتّا ہَے جِتھّے سارے چھے مَۄسم آئُںدے ہن٬ ساری دھرتی سیںجُۄ ہَے اتے واہِییۄگ ہَے۔ اِس کرکے اِتھّے سبذِییاں دی کاشت اتے پشُۄ پالݨ نُۄں اُتشاہِت کرن دی لۄڑ ہَے۔ اِس نال کِسان دے رُجھیوِیاں وِچّ وادھا ہۄویگا۔ ہُݨ اُہ سال دا بہُتا سماں وِہلا رہِںدّا ہَے۔ وِہلا من کئی وار شَیتان دا گھر بݨ جاںدا ہَے۔ اِسدی سفلتا لئی سُچجّی وِکری پْربںدھّاں دی لۄڑ ہَے۔

1. ہری کْراںتی دے لابھ: بھۄجن منُکھّ دی مُڈھلی لۄڑ ہَے۔ رجّوِیں رۄٹی کھاݨ پِچھّۄں ہی منُکھّ آپݨی پُۄری شکتی نال کمّ-کاج کر سکدا ہَے۔ دیش وِچّ وِکاس دے دُۄجے کارج وی اُدۄں ہی سمبھّو ہۄ سکدے ہن٬ جدۄں اناج وِچّ آتم نِربھرتا ہۄوے۔ ہری کْراںتی نال اناج وِچّ آتم نِربھرتا کرکے ہی دیش دی ایکتا اتے اکھںڈّتا بݨی ہۄئی ہَے۔ بھُکھّمری دے آلم وِچّ کھاناجںگّی دا ماہَۄل سِرِجیا جاںدا ہَے۔

2. بھارت کھیتی پْردھان دیش ہَے۔ اِتھّۄں دی گھٹّۄں-گھٹّ 60 پْرتِیشت وسۄں کھیتی اُتّے نِربھر کردی ہَے۔ کھیتی وِکاس نال کِساناں دی آمدن وِچّ وادھا ہۄئِیا٬ جِس نال اُنہاں دی کھرِید شکتی وِچّ وی وادھا ہۄئِیا ہَے۔ اِںجھ سنئتی وِکاس نُۄں ہُلارا مِلِیا۔

3. اِس نال رُذگار دے وسِیلِیاں وِچّ وی وادھا ہۄئِیا۔ پِںڈّاں وِچّ مںڈِّییاں بݨِییاں٬ دُکاناں ہۄںد وِچّ آئیِیاں٬ کھیتی مشِینری٬ گھرۄگی سمان دی مُرمّتی دے سیوا کیںدر کھُلّہے۔

4. گرِیبی دی دلدل وِچّۄں نِکل کے اُنہاں نُۄں وی چںگّے دِن نسِیب ہۄئے۔

5. راجنِیتک چیتنا اتے آپݨے ہکّاں پْرتی سۄجھی آئی۔

ہری کْراںتی دے نُکسان: جدۄں ترکّی ہُںدّی ہَے تاں آرتھِک تبدِیلی دے نالۄ نال سماجِک تبدِیلی وی آئُںدی ہَے۔ وِکاس نال سُکھّ-سہُۄلتاں وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے۔ اِسدے لئی کِیمت تاں چُکائُݨی ہی پَیںدی ہَے۔ پںجّاب اتے پںجّاب واسِییاں نُۄں ہرے اِنکلاب دا جِتھّے لابھ ہۄئِیا٬ اُتھّے اُنہاں نُۄں کُربانی وی دیݨی پئی۔ اِنہاں نُۄں اِںجھ وی نِکھیڑِیا جا سکدا ہَے۔ سِںچّائی سہُۄلتاں دے وادھے نال ساری دھرتی دۄ پھسلی ہۄ گئی٬ جِس کارن دھرتی ہیٹھلے پاݨی اتے دھرتی وِچلے کھُراکی تتّاں دی ودھیرے لۄڑ پئی۔ اِسدے نتِیجے وجۄں دھرتی ہیٹھاں پاݨی گھٹّ ہۄ رِہا ہَے۔ ابادی وِچّ ہۄ رِہا وادھا وی اِس لئی ذِمّیوار ہَے۔ کِساناں نُۄں ہُݨ ڈُۄںگھے ٹِئۄُبوَیلّ لگئُݨے پَے رہے ہن۔ دھرتی دی اُپجائۄُ شتکی نُۄں بݨائی رکھّݨ لئی رسائِݨِک کھاداں دی لۄڑ پئی ہَے۔ گھݨی کھیتی ہۄݨ کارن ندِیناں٬ بِمارِییاں اتے کِیڑِیاں وِچّ وی وادھا ہۄئِیا ہَے۔ اِنہاں نُۄں کابُۄ کرن لئی ندِین ناشکاں دی ورتۄں شُرُۄ ہۄئی۔ پںجّاب وِچّ کھیتی دا سمپُّۄرن مشِینِیکرن ہۄ چُکّا ہَے۔ اِس نال پشُۄیاں دی گِݨتی بہُت گھٹ گئی ہَے٬ جِس کارن سُۄبے وِچّ لۄڑ انُسار رُۄڑھی پْراپت نہِیں ہَے۔ پھسلاں دی رہِںدّ-کھُۄںد نُۄں پشُۄیاں دے چارے لئی ورتِیا جاںدا سی۔ ہُݨ اِسدی سامبھ-سمبھّال سمسِّیا بݨ گئی ہَے۔ کھیتی مشِینری مہِںگّی ہۄݨ کرکے کِساناں نُۄں کرذا لَیݨا پَیںدا ہَے۔ اِس نُۄں مۄڑنا اُنہاں لئی وِشیش کرکے چھۄٹے کِساناں لئی مُشکِل ہۄ رِہا ہَے۔ کھیتی لۄڑاں دِییاں کِیمتاں وِچّ جِس تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے٬ اُسے انُسار انُسار کھیتی اُپج دِییاں کِیمتاں وِچّ وادھا نہِیں ہۄئِیا٬ جِس نال کِساناں دی آمدن وِچّ لگاتار کمی ہۄ رہی ہَے تے اُہ آرتھِک سںکّٹ وِچّ گھِر رہے ہن۔ سہُۄلتاں وِچّ وادھے کارن اِکّ دُۄجے اُتّے نِربھرتا گھٹ گئی ہَے۔ اِںجھ بھائیِچارک ساںجھ کمذۄر ہۄ گئی ہَے۔ اِسدا سماجِک کدراں کِیمتاں اُتّے وی اسر پِیا ہَے۔ کݨک-جھۄنا پھسلی چکّر ہی کئی دہاکِیاں تۄں اپݨائُݨا پَے رِہا ہَے۔ اِس وِچّ کِساناں٬ وِشیش کرکے نَۄجواناں لئی کۄئی چُݨَۄتی نہِیں ہَے۔ کِساناں وِچّ وِہل ودھ رہی ہَے تے نَۄجوان کھیتی تۄں مُکھّ مۄڑ رہے ہن۔ پںجّاب وِچّ چَۄدھر کِسان دی ہَے۔ سماج وِچّ بھاویں کۄئی وڈّا کِسان جاں چھۄٹا٬ سماجِک رُتبا برابر ہَے۔ پںجّابِییاں وِچّ وِکھاوے لئی پھذُۄل کھرچی وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ گرِیب کِساناں نُۄں وی لۄک-لاج کھاتر وِتّۄں ودھّ کھرچا کرنا پَے رِہا ہَے۔

پںجّاب دے کِساناں نیں آپݨی مِہنت نال دیش وِچّۄں بھُکھّمری نُۄں دُۄر کِیتا ہَے۔ سرکار دا وی پھرذ بݨدا ہَے کِہ کِساناں دی باںہ پھڑی جاوے۔ پںجّاب دے کِساناں اُتّے اُہ پْرۄگرام اتے سکِیماں ناں تھۄپِییاں جاݨ, جِہڑِییاں کِہ دُۄجے راجاں لئی بݨائیِیاں جاںدِییاں ہن۔ کیںدری راجاں دی کھیتی اُتھّے کھڑھی ہَے٬ جِتھّے پںجّاب اجّ تۄں ادھّی سدی تۄں پہِلاں ہُںدّا سی۔ پںجّاب لئی اِکّ وِشیش پَیکیج دی لۄڑ ہَے تاں جۄ اُہ کھیتی دے اگلے پڑاء ولّ مُکھّ مۄڑے اتے آپݨی آمدن وِچّ وادھا کر سکے۔ دیش دے انّداتے نُۄں جِیئُݨ دا ہکّ ہَے۔ جیکر اُس دی باںہ ناں پھڑی گئی تاں اُہ ہالات تۄں دُکھی ہۄ کے کھُدکُشی کرن لئی مجبُۄر ہُںدّا رہیگا۔

کرن والے کارج

1.بہُبھاںتی کھیتی: پںجّاب وِچّ بہُگِݨتی چھۄٹے کِساناں دی ہَے۔ ہُݨ اُہ ٹھیکے اُتّے ذمِین لَے کے کھیتی کردے ہن۔ جیکر اُہ بہُبھاںتی کھیتی اپݨائُݨگے تاں اُنہاں نُۄں مہِںگّے بھا ٹھیکے اُتّے ذمِین لَے کے کݨک-جھۄنے دی کاشت تۄں چھُٹکارا ہۄ جاویگا۔ اُہ آپݨی دھرتی اُتّے سبذِییاں دی کاشت شُرُۄ کرکے اتے دُدھارُۄ پشُۄ پال کے ودھیرے پَیسے کما سکدے ہن۔ کُجھ رکبا چارے ہیٹھ چلا جاویگا۔ اِںجھ کݨک-جھۄنے دے پھسل چکّر وِچّۄں وی کُجھ دھرتی نُۄں کڈھِّیا جا سکدا ہَے۔ پںجّاب وِچّ سارے مَۄسم آئُݨ اتے ساری دھرتی سیںجُۄ ہۄݨ کرکے اِس پاسے مُڑِیا جا سکدا ہَے۔ اجِہا کِیتِیاں پرِوار دے سارے مَیمبراں نُۄں رُذگار مِل جاویگا اتے وِہل دی بِماری تۄں وی چھُٹکارا ہۄ جاویگا۔

2.سہِیۄگی اتے سہِکاری کھیتی

سبذِییاں دی کاشت ول مُکھّ ناں مۄڑن دا وڈّا کارن وِکری دی سمسِّیا ہَے۔ جیکر اِکّ پِںڈّ دے 15-20 کِسان آپݨا گرُپّ بݨا کے اِکّۄ سبذی دی کھیتی کرنگے تاں ساںجھے تَۄر اُتّے اُپج دی وِکری سَۄکھی ہۄ جاویگی۔ اُہ ساںجھے تَۄر اُتّے ہی بِیج٬ رسائِݨ اتے تکنِیکی سہائِتا پْراپت کر سکݨگے۔ اِںجھ اُنہاں نُۄں شُدھّ اتے واجب کِیمت اُتّے کھیتی لۄڑاں پْراپت ہۄ جاݨگِییاں۔ وِکری کرن دی ذِمّیواری نال رُذگار وِچّ وادھا ہۄویگا۔ ہُݨ لگبھگ سارے پِںڈّاں وِچّ ہی بہُتبھاںتی سہِکاری سُسائِٹِییاں ہن۔ اِنہاں نُۄں مذبُۄت کرکے کھیتی سںدّ رکھّے جاݨ۔ اِںجھ چھۄٹے کِساناں نُۄں مہِںگّے بھا دی مشِیناں کھرِیدݨ لئی مجبُۄر نہِیں ہۄݨا پویگا۔ کُجھ سںسّتھاواں ودھِییا کمّ کر رہِییاں ہن۔ مَیں کئی تھاوِیں ہَیپی سِیڈر نال کݨک دی بِجائی ہُںدّی ویکھی ہَے۔ اِںجھ ناڑ دی سامبھ سمبھّال وی ہۄ سکیگی۔

3.پاݨی دی سمبھّال: اِس سمیں پںجّاب وِچّ دھرتی ہیٹھلے پاݨی دی گھاٹ اتے اُس دا گںدھّلا ہۄݨا وڈّی سمسِّیا ہَے۔ جیکر مِیںہ دے پاݨی نُۄں ودھّ تۄں ودھّ دھرتی ہیٹھ بھیجِیا جاوے اتے ودھّ تۄں ودھّ کھیتاں نُۄں نہِری پاݨی دِتّا جاوے تاں اِس سمسِّیا نُۄں گھٹ کِیتا جا سکدا ہَے۔ نِرا کِساناں نُۄں ہی نہِیں سگۄں سارے شہِرِییاں نُۄں پاݨی دی سںکّۄچوِیں ورتۄں کرنی چاہِیدی ہَے۔

4. ڈھُکوِیں سنئتی نِیتی: جدۄں سردار کَیرۄں پںجّاب دے مُکھّ مںتّری سن تاں اُنہاں گُرداسپُر تۄں لَے کے پھرِیداباد تک سڑک کںڈھّے کارکھانے لگوائے سن جِتھّے لاگلے پِںڈّاں دے لۄکاں نُۄں رُذگار مِل جاںدا سی۔ ہُݨ پِںڈّ اُجاڑ کے سنئتاں لگائیِیاں جا رہِییاں ہن۔ اِکلّا لُدھِیاݨا ہی سَۄ تۄں ودھ پِںڈّاں نُۄں کھا گِیا ہَے۔ اِتھّۄں دے واسی ذمِین ویچ دُۄر دُراڈے جاں کِسے ہۄر سُۄبے وِچّ وسیوا کردے ہن۔ اِنہاں کھالی گھراں وِچّ دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے لۄک ہی رہِںدّے ہن اِںجھ پںجّاب پںجّابِییاں تۄں کھالی ہۄ رِہا ہَے۔ پںجّاب وِچّ فۄکل پُیائِںٹاں نُۄں مُڑ سُرجِیت کِیتا جاوے۔ اِتھّے کھیتی اُپج آدھارِت کارکھانے لگائے جاݨ اتے وِکری کیںدر بݨائے جاݨ۔ اِںجھ لاگلے پِںڈّاں دے لۄکاں نُۄں رُذگار مِلیگا اتے پِںڈّاں دا اُجاڑا رُکیگا۔

5. ہُنری وِکاس: کدے سرکار نیں بہُت سارے ہُنری وِکاس کیںدر بݨائے سن۔ اِنہاں نُۄں سمیں دا ہاݨی بݨائِیا جاوے۔ کئی تھاواں اُتّے اِمارتاں بݨِییاں پر کیںدر چالُۄ نہِیں ہۄئے اُنہاں نُۄں چالُۄ کِیتا جاوے۔ پںجّاب نُۄں ہُنری کامِیاں دی لۄڑ ہَے۔ ہُݨ بہُتا ہُنری کمّ دُۄجے سُۄبِیاں تۄں آئے کارِیگر کردے ہن۔ پِںڈّاں دے بچّے ہُنری بݨ کے کھیتی نال اِہ کمّ وی کرنگے تے آمدن وِچّ وادھا ہۄویگا۔ پِںڈّاں دے سرکاری سکُۄلاں نُۄں سمیں دے ہاݨ دا بݨائِیا جاوے۔ اِنہاں وِچّ وی بچِّیاں نُۄں پڑھائی دے نال کِسے ہُنر دی سِکھلائی دِتّی جاوے۔ چھۄٹے کِسان کھیتی دے نال آمدن دے ہۄر وسِیلِیاں راہِیں آمدن پْراپت کرکے ہی رجّوِیں رۄٹی کھا سکدا ہَے۔

پںجّابِییاں وِچّ ودھ رِہا وِکھاوا اتے اِس اُتّے کِیتے جا رہے کھرچے نُۄں رۄکݨ دی لۄڑ ہَے۔ کُجھ پںچّائِتاں اِس پاسے کدم چُکّ رہِییاں ہن باکِییاں نُۄں اگّے آئُݨا چاہِیدا ہَے۔

کِساناں دے 14 لکھّ ٹِئۄُبوَیل ہن جِہڑے سال وِچّ مساں چھے کُ مہِینے ہی چلدے ہن جدۄں کِہ گَیر کھیتی کھیتر وِچّ 25 لکھّ ٹِئۄُبوَیل ہن جِہڑے دِن رات چلدے ہن۔ کھیتاں نُۄں لائے پاݨی دا کُجھ ہِسّا مُڑ دھرتی ہیٹھ چلا جاںدا ہَے تے کُجھ بھاپھ بݨ کے اُڈدا ہَے تے مُڑ شُدھّ ہۄ کے ورکھا دے رُۄپ وِچّ واپس آئُںدا ہَے۔ کِسان جِہڑِییاں ذہِراں دی ورتۄں کردے ہن اُنہاں دا اسر دس دِن وِچّ کھتم ہۄ جاںدا ہَے اُدۄں کھیت نُۄں پاݨی نہِیں دِتّا جاںدا۔ پھَیکٹرِییاں دا گںدّا پاݨی نیڑلے ندی نالے وِچّ جاں دھرتی ہیٹھ بھیج دِتّا جاںدا ہَے۔ جدۄں لۄک جںگّل پاݨی کھیتاں وِچّ جاںدے سن اتے پِںڈّ دی ذمِین نِیائی بݨ جاںدی سی۔ ہُݨ اِہ سارا مل مُۄتر دھرتی ہیٹھ جاںدا ہَے جاں درِیاواں وِچّ جاںدا ہَے۔ اِسدی مِسال لُدھِیاݨے وِچّۄں لںگھّدے بُڈھّے درِیا جاں گںدّا نالا اتے ذِیرا پھَیکٹری ہن۔

کیںدر سرکار دا پھرذ بݨدا ہَے کِہ اُہ پںجّاب دے کِسان دی باںہ پھڑے۔ پںجّاب دا کِسان سارے دیش دا سہارا بݨِیا ہۄئِیا ہَے۔ سرکار نُۄں اُس دا سہارا بݨنا چاہِیدا ہَے۔ کیںدری بجّٹ وِچّ پںجّاب لئی لۄڑِیںدا وکھّرا پَیکیج رکھِّیا جاوے تاں جۄ کِسان دی آرتھِک ستھِتی وِچّ سُدھار ہۄ سکے۔

* * * * *