بلراج دھالِیوال سںوّیدنشِیل تے سںجِّیدا غذلگۄ ہَے۔ ’ہستی وِچلا چِیر‘ اُسدا دُۄجا غذل سںگّْرہِ ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں اُسدا ’دِل کہے‘ غذل سںگّْرہِ 2017 وِچّ پْرکاشت ہۄ چُکّا ہَے۔ بلراج دھالِیوال ماترا نالۄں مِیار وِچّ وِشواش رکھّدا ہَے۔ اِس لئی اِہ ’ہستی وِچلا چِیر‘ اُسدِییاں پِچھلے اٹھّ سال وِچّ لِکھِییاں غذلاں دا سںگّْرہِ ہَے۔ اِس غذل سںگّْرہِ وِچّ 66 غذلاں شامل ہن۔ بلراج دھالِیوال دِییاں غذلاں اِنسانی مانسِکتا دا بہُ-پرتی وِشلیشݨ کردِییاں ہن۔

غذلگۄ سماجِک تاݨے-باݨے وِچّ وِچردِیاں جۄ پْرستھِتِییاں اتے واپرن والِییاں گھٹناواں نُۄں مہِسُۄس کردا ہَے٬ اِنہاں غذلاں وِچّ اُنہاں دا پْرتِیکْرم لِکھدا ہَے۔ جے اِںجھ کہِ لئیِئے کِہ اُہ منُکھّتا دِییاں سرِیرک اتے مانسک بھاوناواں دی تسوِیر کھِچّ دِںدّا ہَے تاں اِس وِچّ وی بھۄرا جھُۄٹھ نہِیں ہَے۔ شائِر دی اِکّ-اِکّ غذل وِچّ انیک وِشِیاں نُۄں چھۄہِیا گِیا ہَے۔ غذلگۄ نیں آپݨِییاں غذلاں وِچّ اِنسانِیئت نُۄں جھںجّۄڑن لئی بہُت ہی گُجھّے تِیر مارے ہن٬ جِہڑے سمجھدار اِنسان نُۄں اِنسانِیئت دِییاں کدراں کِیمتاں ’تے پہِرا دیݨ لئی مجبُۄر کردے ہن۔

اِہ غذل سںگّْرہِ پاٹھک دے من دِییاں مانسِک ترںگّاں نُۄں اُدھیڑن تے نِکھیڑن وِچّ مہتّوپُۄرن یۄگدان پا سکدا ہَے۔ اِنہاں غذلاں وِچّ سِرف شبداں دی جادُۄگری ہی نہِیں٬ سگۄں اِنسان دی مانسِکتا نُۄں دُبِدھا وِچّۄں باہر کڈھّݨ دی کلا وی سمِّلت ہَے۔ اِنسانِیئت دے کدردانا لئی اِہ غذل سںگّْرہِ اِکّ تۄہفا ہَے٬ پْرںتُّۄ پاٹھک نُۄں اِسدی چِیس نُۄں مہِسُۄس کرن دی پہِل کرنی ہۄویگی۔ بلراج دھالِیوال دِییاں غذلاں تۄں پتا چلدا ہَے کِہ منُکھّی من بڑا چںچّل ہَے٬ کِئُںکِہ اُہ جۄ کُجھّ ویکھدا-سُݨا ہَے٬ اُسدے کئی پکھّاں دے وِسترِت وِکلپاں نُۄں شبداں دے چِترپٹ راہِیں بارِیکی نال کاغذ دی کَینوس ’تے شِںگّار دِںدّا ہَے۔ اِتھّۄں تکّ کِہ سُپنِیاں دے سںسّار دی سِرجݨا دا ریکھا چِتر وی کھِچّ دِںدّا ہَے۔ اُسدی شبداولی جِئُںدے جاگدے ذذباتاں دِییاں باتاں پائُںدی ہۄئی سِمبّالِک ڈھںگّ دْرِشٹاںتِک تَۄر ’تے پْرگٹائُںدی ہَے٬ جِسدا پاٹھک نُۄں بھُلیکھا پَے جاںدا ہَے کِہ اُسدِییاں بھاوناواں اِکّ لڑی وِچّ پْرۄکے لۄکائی دے درد وِچّ بدل دِتّا گِیا ہَے۔

بلراج دھالِیوال دی پہِلی غذل ’اےَ ذِںدّگی تُۄں دیکھ لَے‘ سمُچّی لۄکائی دے من مستک وِچّ اُٹھ رہے سوال-جواب راہِیں ذِںدّگی وِچّ واپرن والے اُتراء چڑھاء نُۄں پْرگٹا رہی ہَے۔ لۄکائی غذل نُۄں اِشک-مُشک دا جںجّال سمجھدا ہۄئِیا٬ اِسنُۄں رُماںسواد دا نام دِںدّی ہَے٬ پْرںتُّۄ غذل وِچلے شِئراں دے ارتھ ہمیشا دۄہرے ہُںدّے ہن۔ اُنہاں نُۄں سمجھݨ لئی دِل تے دِماگ دۄہاں تۄں کمّ لَیݨا پَیںدا ہَے۔ بِلکُل اِسے ترہاں بلراج دھالِیوال دِییاں غذلاں وِچّ رُماںسواد اتے سماجِک سرۄکاراں دے رںگّ ویکھݨ نُۄں مِلدے ہن۔ کئی وار لیکھک سہِج سُبھاء ہی لِکھ دِںدّا ہَے٬ پْرںتُّۄ اُس دے ارتھ پاٹھکاں نُۄں پتا لگّدے ہن٬ جِویں پہِلی غذل وِچّ اِکّ شِئر ہَے:

’گلّ یاد کر اِکّ دِن سی تُۄں٬ اپݨا مُکھَۄٹا لاہ لِیا٬

پھِر اۄس دِن تیری ہی پرچھائی تیرے تۄں ڈر گئی۔

اِس شِئر دا بھاو ارتھ ہَے کِہ دۄہرے کِردار نال ذِںدّگی جِیوی نہِیں جا سکدی۔ اِکّ-ناں-اِکّ دِن سںسّار اگّے شرمِںدّا ہۄݨا پویگا۔ اِنسان آپݨے آپ تۄں اںتّہکرن دی آواذ سُݨکے ڈرن لگّ جاںدا ہَے۔ غذل سںگّْرہِ دی آخری غذل دا شِئر ہَے:

دُنِییاں اںدّر کِس کِس دے ہن٬ نکلی چِہرے٬ کی جاݨا٬

ہالے تاں آپݨا ہی اسلی٬ چِہرا بھالی جاںدا ہاں۔

’بڑا مُشکل ہَے‘ سِرلیکھ والی غذل شِیشِیاں دے رُۄبرُۄ ہۄݨا کہِکے دسدی ہَے٬ اِنسان دِییاں غلتِییاں دی سذا ذرُۄر مِلیگی۔ اگّ دے بستراں والے شِئر تۄں پْربھاو مِلدا ہَے کِہ اِکّ دِن ہر اِکّ پْراݨی نیں اگّ وِچّ سڑنا ہَے٬ پْرںتُّۄ ماڑے کمّا نُۄں اِنسان پھِر وی چھڈّدا نہِیں۔ چُپّ رہِݨ والا وی دۄشی ہُںدّا ہَے۔

بلراج دھالِیوال دی اِکّ غذل وِچّ ہی انیکاں سماجِک سرۄکاراں دِییاں گلّاں کِیتِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ بدلی٬ چنّ اتے ہوا دِییاں اُداہنا دے کے غجلگۄ اِشارا کردا ہَے٬ ہںکّار والے اِکّ دِن مُۄدھے مُۄںہ ڈِگدے ہن۔ بدلاء تے پاݨی ’چ دِیوے تارن نُۄں وہِما بھرما دا پْرتِیک کہِ رِہا ہَے۔ بہُت سارِییاں غذلاں وِچّ شائِر لِکھدا ہَے٬ اِنسان اںدّرۄں باہرۄں اِکّ نہِیں٬ سفلتا لئی جدۄجہِد ذرُۄری ہَے٬ ذۄر ذبردستی بہُتی دیر نہِیں چلدی٬ سِیاستدان لارے لائُںدے ہن٬ پْراپتی لئی تِیاگ وی کرنا پَیںدا٬ سںگِّیت دی چُپّ بڑا کُجھ کہِ دِںدّی ہَے٬ اِنسان وِکائۄُ ہَے٬ بھرۄسا لۄک بیکِرکی نال تۄڑ دِںدّے ہن٬ مذہبی ٹکرائۄ نُکساندائِک اتے لۄک بیلگام ہۄ گئے ہن آدِ۔ رُکھّاں دے کٹائی کرکے اِنسان آپݨے پَیرِیں کُہاڑا ماردا ہَے۔ رُکھّاں سمبّںدھّی شائِر نیں لگپگ دس غذلاں وِچّ وکھّۄ-وکھّرے ڈھںگّ نال شِئر لِکھے ہن۔ شائِر ’جدۄں کۄئی ٹُٹّ کے تارا‘ سِرلیکھ والی غذل دا اِکّ سِیار رُکھّاں دی کٹائی دے سںتّاپ بارے لِکھدا ہَے:

میرے وِہڑے دا رُکھّ رۄںدا٬ سویرا ہۄݨ تکّ اکسر٬

جدۄں اِکّ لِشکدا آرا٬ میرے سُفنے ’چ آئُںدا ہَے۔

سماج وِچّ وِچردے لۄک آپݨے آپ نُۄں اِکّ دُۄجے تۄں اُتم سمجھدے ہن٬ اِتھۄں تکّ کِہ برابر وی نہِیں سمجھدے۔ اُنہاں وِچّ دُشمݨی پلدی رہِںدّی ہَے۔ اِنسان-اِنسان دا دُشمݨ ہَے٬ اِس سمبّںدھّی ’دۄست خجر چلائُݨا‘ سِرلیکھ والی غذل دے اِکّ شِئر وِچّ شائِر گُجھّے تِیر ماردا لِکھدا ہَے:

دۄستا کھںجّر چلائُݨا٬ دُشمݨاں لئی رہِݨ دے۔

جِس ترہاں تُۄں بدلداں٬ اِہ مَۄسما لئی رہِݨ دے۔

اِسے ترہاں اِنسان دا آپݨے اِشٹ دی پْراپتی لئی آپݨے اںدّر جھاتی مارن دی تھاں ڈیرِیاں٬ سادھاں سںتّاں٬ وِچۄلِیاں دا سہارا لَیݨ اتے دھارمِک کٹّڑواد بارے وی کئی شِئر لِکھے گئے ہن٬ جِنہاں وِچّ درسائِیا گِیا ہَے کِہ دھرم اِکّ کِسم نال وِئۄپار بݨ گِیا ہَے۔ ’جِس ترہاں کۄئی لِشکدی‘ سِرلیکھ والی غذل دا اِکّ شِئر دھارمِک سںکِّیرنا بارے اِس پْرکار ہَے:

بھِیڑ بِفری دیکھ کے٬ اِئۄں کہِ رِہا سی اِکّ فکِیر٬

دھرم کِدھّرے کھۄ گِیا٬ وِئۄپار اگّے آ گِیا۔

اِس غذل سںگّْرہِ وِچّ مُکھّ تَۄر ’تے سماجِک سرۄکاراں دی وکالت کِیتی گئی ہَے٬ پْرںتُّۄ کُجھ غذلاں دے شِئراں وِچّ اِشک مُشک دا ذِکر وی کِیتا گِیا ہَے۔ اِہ کِہا جاںدا ہَے کِہ اِشک دے راہ اَۄجڑ ہُںدّے ہن٬ انیکاں اڑچݨاں آئُںدِییاں ہن۔ اِشک وِچّ لۄک بھٹّکدے رہِںدّے ہن۔ اُہ آپݨی امن چَین کھۄ بَیٹھدے ہن۔ لکھّ کۄشِشاں دے باوجُۄد اِشک چھُپائِیاں چھُپدا نہِیں۔ ’کِسے کاتل نذر دا‘ غذل وِچّ اِکّ شِئر ہَے:

تُرے دۄ پل اسِیں ’کٹھّے٬ کہاݨی سی بڑی چھۄٹی٬

بڑا مشہُۄر پر جگّ ’تے٬ فسانا ہۄ گِیا یارۄ۔

بلراج دھالِیوال آپݨے شِئراں وِچّ رُۄہ دے اِشک دی گلّ وی کردا ہَے٬ پْرںتُّۄ اِسدے نال ہی اُہ لِکھدا ہَے کِہ اجّ کلہ دے ذمانے وِچّ لۄکاں نیں اِشک نُۄں وی وِئۄپار بݨا لِیا ہَے۔ اِس کرکے دھۄکھے٬ فریب آم ہۄ رہے ہن۔ ’شِیشِیاں دے شہِر اںدّر‘ سِرلیکھ والی غذل دا آدھُنِک اِشک بارے اِکّ شِئر اِس پْرکار ہَے:

کمّ دھںدّا اِس ترہاں٬ باذار وِچّ وی کد رِہا٬

اِشک وِچّۄں جِس ترہاں٬ وِئُپار دے ہاسِل دِسے۔

اِشک دے وݨج بارے ’جے سفر ’تے تُرن لئی‘ سِرلیکھ والی غذل اِکّ شِئر ہَے:

اِشک وِچّۄں جِس ترہاں٬ گھاٹا نفا تُۄں دیکھدَیں٬

اِہ الامت وݨج دی ہَے٬ پِیار دا ہاسِل نہِیں۔

بلراج دھالِیوال نیں آپݨِییاں غذلاں دے کُجھ شِئراں وِچّ پرواس دے سںتّاپ نُۄں مہِسُۄس کردِیاں لِکھِیا ہَے۔ دۄ غذلاں دے پرواس بارے شِئر اِس پْرکار ہن:

فرک نہِیں تُۄں سَۄں گِیا٬ مَیں جاگداں پردیس وِچّ٬

سَۄں گئے جے دۄستی دے ولولے٬ تاں ربّ راکھا۔

گھر جاݨ دی اِکّ تاںگھ٬ دِل دے وِچّ سدا پلدی رہی٬

بھارُۄ رِہا سفراں دا پر٬ اُمرۄں لمّیرا سِلسِلا۔

اُچے مِناراں ’چۄں اُہ پںچھّی٬ کر گئے پرواس کِئۄں٬

اُہ جاݨدے سن آوݨا ہَے٬ اِکّ ناں اِکّ دِن ذلذلا۔

بلراج دھالِیوال تۄں بھوِکھ وِچّ ہۄر وی بِہترِین غذلاں لِکھݨ دی آس کِیتی جا سکدی ہَے۔

86 پنِّیاں٬ 200 رُپئے کِیمت والا اِہ غذل سںگّْرہِ چیتنا پْرکاشن پںجّابی بھون٬ لُدھِیاݨا نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔