بھارت اِکّ اجِہا دیش ہَے جِتھّے نَۄجواناں دی شکتی نُۄں راشٹر-نِرماݨ دی سبھ تۄں وڈّی تاکت منِّیا جاںدا ہَے۔ اِسے کرکے اِتھّے کئی اجِہے سںگّٹھن بݨائے گئے ہن جۄ وِدِیارتھِییاں اتے یُوکاں نُۄں سِرپھ پڑھائی ہی نہِیں سگۄں جِیون دے مُلّ٬ انُشاسن٬ سیوا-بھاو اتے اگوائی کرنا وی سِکھائُںدے ہن۔ اِنہاں وِچّ بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ٬ نَیشنل سروِس سکِیم (NSS) اتے نَیشنل کَیڈیٹ کۄرپس (NCC) وِشیش مہتّو رکھّدے ہن۔ اِہ تِنّے ہی سںگّٹھن نَۄجواناں نُۄں اِکّ چںگّا منُکھّ٬ ذِمّیوار ناگرِک اتے سماج لئی سمرپِت وِئکتی بݨائُݨ دا کمّ کردے ہن۔

بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دی شُرُۄیات

بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دی شُرُۄیات سکائۄُٹِںگّ اںدّۄلن نال جُڑی ہۄئی ہَے۔ دُنِییا وِچّ سکائۄُٹِںگّ دی نِیںہ لارڈ بیڈن-پاول نیں رکھّی سی٬ جِسدا مُۄل اُدیش نَۄجواناں وِچّ آتم-نِربھرتا٬ انُشاسن٬ سیوا اتے ساہس دی بھاونا پَیدا کرنا سی۔ بھارت وِچّ سکائۄُٹِںگّ 1909 وِچّ آئی اتے 1911 وِچّ گائیِڈِںگّ دی شُرُۄیات ہۄئی۔ بائد وِچّ اِہ اِکّ سُچجّے راشٹری سںگّٹھن دے رُۄپ وِچّ وِکسِت ہۄئِیا٬ جِس نُۄں اجّ بھارت سرکار ولّۄں مانتا پْراپت ہَے۔ بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دا مکسد سِرپھ بچِّیاں نُۄں کُجھ گتِیوِدھِییاں کروائُݨا نہِیں٬ بلکِہ اُنہاں دے چرِتّر نُۄں مذبُۄت کرنا٬ اُنہاں نُۄں سماج نال جۄڑنا اتے جِیون دے ہر کھیتر وِچّ سہی پھَیسلے کرن یۄگ بݨائُݨا ہَے۔

سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دے پدھّر اتے کۄرس

اِس سںگّٹھن وِچّ وکھّ-وکھّ اُمر سمُۄہاں لئی وکھّری سِکھلائی ہُںدّی ہَے۔ چھۄٹے بچِّیاں لئی کب اتے بُلبُل پدھّر ہُںدّے ہن۔ اِس تۄں اگّے سکائۄُٹ اتے گائیِڈ پدھّر آئُںدے ہن۔ وڈّے وِدِیارتھِییاں لئی رۄور اتے ریںجر پدھّر دی ٹْرینِںگّ کروائی جاںدی ہَے۔ اگّے چلّ کے سکائۄُٹ ماسٹر٬ گائیِڈ کَیپٹن٬ رۄور لِیڈر اتے ریںجر لِیڈر ورگے سِکھلائی کۄرس وی مَۄجُۄد ہن۔

اِنہاں کۄرساں وِچّ کَیمپِںگّ٬ ڈْرِل٬ پھسٹ ایڈ٬ رسِّییاں دے گںڈھّ٬ نکشا پڑھنا٬ آسپاس دی سپھائی٬ ٹِیم ورک اتے سماجِک سیوا نال جُڑِییاں گتِیوِدھِییاں کروائیِیاں جاںدِییاں ہن۔ اِہ ساری سِکھلائی وِدِیارتھِییاں وِچّ ہِمّت٬ سمجھداری٬ سہِیۄگ اتے کارجشِیلتا دا وِکاس کردی ہَے۔

سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دے لابھ

سکائۄُٹِںگّ اتے گائیِڈِںگّ وِدِیارتھی جِیون نُۄں نوِیں دِشا دِںدّے ہن۔ اِہ پْرۄگرام بچِّیاں وِچّ سمیں دی پابںدّی٬ سپھائی٬ نِئمِتتا٬ سہِیۄگ اتے ذِمّیواری دی بھاونا پَیدا کردے ہن۔ سکائۄُٹ اتے گائیِڈ دے مَیمبر دُۄجِیاں دی مدد کرنی٬ سںکّٹ ویلے شاںت رہِݨا اتے سمُۄہ وِچّ کمّ کرنا سِکھّدے ہن۔ اِسدے نال-نال٬ اِنہاں گتِیوِدھِییاں نال وِدِیارتھِییاں دا آتم-وِشواس ودھدا ہَے اتے اُہ آپݨے آپ نُۄں بِہتر ڈھںگّ نال پْرگٹ کرنا سِکھّدے ہن۔ اِہ گُݨ اُنہاں نُۄں پڑھائی٬ کرِیئر اتے سماجِک جِیون-ہر تھاں لابھ پہُںچّائُںدے ہن۔

سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دے وِشو سمبّںدھّ

بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دا سمبّںدھّ سِدھّے تَۄر ’تے اںتّرراشٹری سکائۄُٹِںگّ اںدّۄلن نال ہَے۔ اِہ سںگّٹھن World Organization of the Scout Movement (WOSM) اتے World Association of Girl Guides and Girl Scouts (WAGGGS) نال جُڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس کرکے بھارت دے سکائۄُٹ اتے گائیِڈ سِرپھ دیش اںدّر ہی نہِیں٬ سگۄں وِشو کَیمپاں٬ کانپھرںسّاں اتے وِدیشی ساںجھے پْرۄگراماں وِچّ وی بھاگ لَیںدے ہن۔ اِسدا متلب اِہ ہَے کِہ اِہ اںدّۄلن بچِّیاں نُۄں اںتّرراشٹری بھائیِچارے٬ سںسّکْرِتک ادان-پْردان اتے وِشو ناگرِکتا نال جۄڑدا ہَے۔

NSS دی شُرُۄیات

نَیشنل سروِس سکِیم٬ یانی NSS, بھارت سرکار ولّۄں 1969 وِچّ شُرُۄ کِیتی گئی اِکّ مہتّوپُۄرن سوَیچچھِّک سیوا یۄجنا ہَے۔ اِہ گاںدھی جی دی جنم شتابدی دے مَۄکے ’تے شُرُۄ کِیتی گئی سی۔ NSS دا ناہرا اتے اسل بھاونا “مَیں نہِیں٬ تُۄں” وِچّ نِہِت ہَے٬ جۄ اِہ سِکھائُںدا ہَے کِہ سچّی سیوا آپݨے آپ تۄں اُپّر اُٹھّ کے سماج لئی کِیتی جاںدی ہَے۔ NSS دا مُکھّ اُدیش وِدِیارتھِییاں نُۄں سماج دی ہکِیکت نال جۄڑنا٬ اُنہاں وِچّ ذِمّیواری٬ سیوا اتے لۄک-ہِت دی بھاونا وِکسِت کرنا ہَے۔ اِہ وِدِیارتھِییاں نُۄں پِںڈّاں٬ کسبِیاں اتے شہِراں وِچّ سماجِک سمسِّیاواں دے ہلّ لئی کمّ کرن دا مَۄکا دِںدّی ہَے۔

NSS دِییاں گتِیوِدھِییاں: NSS دے ادھِین کئی اہِم گتِیوِدھِییاں کِیتِییاں جاںدِییاں ہن٬ جِویں کِہ سپھائی ابھِیان٬ سِہت جاگرُۄکتا٬ کھُۄندان کَیمپ٬ واتاورݨ سمبھّال٬ نشا وِرۄدھی مُہِمّ٬ ساکھرتا ابھِیان اتے وِشیش کَیمپ۔ اِنہاں راہِیں وِدِیارتھی سِرپھ سُݨدے نہِیں٬ سگۄں سِکھّدے ہن۔ اِہ انُبھو اُنہاں نُۄں سماجِک ہکِیکتاں نال جۄڑدا ہَے اتے اِہ سمجھ وِکسِت کردا ہَے کِہ سماج دی ترکّی ہر وِئکتی دی سرگرم بھاگِیداری تۄں بِناں سمبھّو نہِیں۔ NSS اِکّ اجِہا مںچّ ہَے جۄ وِدِیارتھی نُۄں سںوّیدنشِیل٬ جاگرُۄک اتے کرمشِیل بݨائُںدا ہَے۔

NSS دے پھائِدے

NSS وِچّ بھاگ لَیݨ نال وِدِیارتھِییاں وِچّ لۄک-سیوا٬ ٹِیم بھاونا٬ سںچّار کَۄشل اتے اگوائی کرن دے گُݨاں دا وِکاس ہُںدّا ہَے۔ اِہ اُنہاں نُۄں سماجِک مُدِّیاں بارے سۄچݨ اتے اُنہاں دے ہلّ لئی یۄگدان دیݨ دی پْریرݨا دِںدّا ہَے۔ اِس سکِیم نال جُڑے نَۄجوان آپݨے اںدّر اِکّ نوِیں دْرِشٹی وِکسِت کردے ہن۔ اُہ سِرپھ پڑھاکُۄ نہِیں رہِںدّے٬ سگۄں اِکّ جاگرُۄک اتے ذِمّیوار ناگرِک وجۄں اُبھّردے ہن۔ اِہ گُݨ اُنہاں دی شکھسِیئت نُۄں نِکھاردے ہن اتے بھوِکھّ وِچّ وی اُنہاں لئی لابھکاری سابت ہُںدّے ہن۔

NSS دا اںتّرراشٹری پکھّ

NSS مُکھّ تَۄر ’تے بھارت دی راشٹری سکِیم ہَے٬ پر اِسدِییاں گتِیوِدھِییاں دا سمبّںدھّ وِشو-پدھّری مُلّاں جِویں کِہ سیوا٬ سہِیۄگ٬ سپھائی٬ سماجِک ذِمّیواری اتے وِکاس نال جُڑِیا ہَے۔ اِسدا سِدھّا اںتّرراشٹری سںگّٹھناتمک سمبّںدھّ NCC جاں سکائۄُٹِںگّ واںگ نہِیں٬ پر اِسدی سۄچ دُنِییا بھر دی ولںٹِّیئر سروِس اتے کمِئۄُنِٹی ڈِوَیلپمَیںٹ دی پرمپّرا نال مِلدی ہَے۔

NCC دی شُرُۄیات

نَیشنل کَیڈیٹ کَۄرپس٬ یانی NCC, بھارت دا اِکّ پْرسِدھّ یُوا پْرشِکشݨ سںگّٹھن ہَے۔ اِسدی شُرُۄیات 1948 وِچّ آذاد بھارت دے نَۄجواناں نُۄں انُشاسِت٬ سںگّٹھِت اتے دیش-بھگت بݨائُݨ دے اُدیش نال ہۄئی۔ NCC دا مکسد وِدِیارتھِییاں وِچّ راشٹر پْریم٬ اگوائی٬ ہِمّت٬ تںدّرُستی اتے سیوا دی بھاونا نُۄں وِکسِت کرنا ہَے۔ اِہ سںگّٹھن وِشیش کرکے سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں دے وِدِیارتھِییاں نُۄں شامل کردا ہَے٬ تاں جۄ اُہ آئُݨ والے سمیں وِچّ دیش دی ذِمّیواری سمبھّالݨ لئی تِیار ہۄ سکݨ۔

NCC دِییاں شاکھاواں اتے ٹْرینِںگّ

NCC تِنّ مُکھّ شاکھاواں وِچّ کمّ کردی ہَے- آرمی وِںگّ٬ نیوی وِںگّ اتے ایئر وِںگّ۔ اِنہاں وِںگّاں راہِیں کَیڈیٹس نُۄں ڈْرِل٬ کَیمپِںگّ٬ پھِیلڈ کراپھٹ٬ مَیپ رِیڈِںگّ٬ پھائِرِںگّ٬ ٹِیم ورک اتے آگُۄپن دی سِکھلائی مِلدی ہَے۔ جُۄنِیئر اتے سِینِیئر ڈِوِیذن دے تہِت وِدِیارتھِییاں نُۄں اُنہاں دی اُمر اتے پدھّر انُسار ٹْرینِںگّ دِتّی جاںدی ہَے۔ اِہ ٹْرینِںگّ وِدِیارتھِییاں نُۄں سِرپھ سَینا-سمبّںدھّی جاݨکاری ہی نہِیں دِںدّا٬ سگۄں اُنہاں نُۄں جِیون دے ہر کھیتر وِچّ سُچجّا٬ ذِمّیوار اتے مذبُۄت وِئکتی بݨائُںدی ہَے۔

NCC دے لابھ

NCC وِچّ شامل ہۄݨ نال وِدِیارتھِییاں وِچّ انُشاسن٬ سہِݨشِیلتا٬ سرِیرک تںدّرُستی اتے نِئماں دی پالݨا دی آدت پَیںدی ہَے۔ اِہ اُنہاں وِچّ ہَۄسلا٬ آتم-نِربھرتا اتے پھَیسلا کرن دی سمرتھّا ودھائُںدی ہَے۔ کئی وِدِیارتھِییاں لئی NCC بھوِکھّ دے کرِیئر لئی وی لابھدائِک ہُںدّی ہَے۔ رکھِّیا سیواواں٬ پُلِس٬ اردھسَینا اتے ہۄر سرکاری سیواواں وِچّ NCC دی ٹْرینِںگّ نُۄں اِکّ وڈّی پُۄںجی وجۄں دیکھِیا جاںدا ہَے۔ اِس لئی اِہ پْرۄگرام یُوکاں لئی تِیاری٬ پْریرݨا اتے مَۄکِیاں دا سںگّم ہَے۔

پںجّاب وِچّ ستھِتی

پںجّاب اِنہاں تِنّاں پْرۄگراماں لئی اِکّ بہُت ہی سرگرم اتے مہتّوپُۄرن راج ہَے۔ NCC دی شُرُۄیات وی پںجّاب وِچّ ہۄئی سی٬ اِس کرکے اِس راج دا NCC نال کھاس اِتِہاسک سمبّںدھّ ہَے۔ اجّ وی پںجّاب دے سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ NCC یُۄنِٹ بہُت سرگرمی نال کمّ کر رہے ہن۔

سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ دِییاں گتِیوِدھِییاں پںجّاب وِچّ کاپھی وِستار نال چلدِییاں ہن۔ رۄور اتے ریںجر ٹْرینِںگّ٬ کَیمپ٬ ذِلہا پدھّری سماگم اتے لِیڈرشِپّ پْرۄگرام وِدِیارتھِییاں نُۄں نویں تجربے دِںدّے ہن۔ NSS وی پںجّاب دے اُچّ سِکھِّیا سںسّتھاناں وِچّ سماجِک جاگرُۄکتا٬ سیوا اتے بھائیِچارے دے کمّاں وِچّ بہُت اہِم بھُۄمِکا نِبھا رہی ہَے۔

اِنہاں سںگّٹھناں دے دُۄسرے دیشاں نال گہِرے اںتّرراشٹری سمبّںدھّ وی ہن۔ NCC نیں وی وِدیشی یُوا-ٹْرینِںگّ پْرݨالِییاں تۄں پْریرݨا لئی٬ پر NSS مُکھّ تَۄر ’تے بھارت-کیںدْرِت سیوا یۄجنا اتے وِدیشی پْریرݨا NCC دی رچنا تۄں پہِلاں بݨی کمیٹی نیں Great Britain اتے France سمیت کئی دیشاں دے یُوا اتے کَیڈیٹ سںگّٹھناں دا ادھِئَن کِیتا سی۔ اِہ دسّدا ہَے کِہ NCC دے ڈھاںچے اتے ٹْرینِںگّ وِچّ وِدیشی ماڈلاں دا پْربھاو وی سی بھاویں NCC بھارت دا آپݨا راشٹری سںگّٹھن ہَے٬ پر اِسدی سۄچ وِشو دے ہۄر دیشاں دی پھَۄجی-پُۄرو یُوا سِکھلائی تۄں پْریرِت رہی ہَے

نَۄجواناں لئی مہتّتا

اجّ دے سمیں وِچّ نَۄجواناں نُۄں سِرپھ اںکّاں دی نہِیں٬ سگۄں چرِتّر٬ ذِمّیواری اتے جِیون-کَۄشلاں دی وی لۄڑ ہَے۔ سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ٬ NSS اتے NCC اِسے دِشا وِچّ کمّ کردے ہن۔ اِہ سںگّٹھن وِدِیارتھِییاں نُۄں اجِہا مںچّ دِںدّے ہن جِتھّے اُہ آپݨے اںدّرلے ہُنراں نُۄں پچھاݨ سکݨ, وِکسِت کر سکݨ اتے سماج لئی ورت سکݨ۔ اِنہاں پْرۄگراماں راہِیں وِدِیارتھی سِکھّدے ہن کِہ سچّی سپھلتا سِرپھ نِجّی اُپلبدھِییاں وِچّ نہِیں٬ سگۄں دُۄجِیاں دے جِیون وِچّ سکاراتمک یۄگدان دیݨ وِچّ ہَے۔

سِٹّا

اںتّ وِچّ کِہا جا سکدا ہَے کِہ بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ٬ NSS اتے NCC تِنّے ہی بھارت دے یُوا وِکاس دے مہتّوپُۄرن اںگّ ہن۔ اِہ سِرپھ سںگّٹھن نہِیں٬ سگۄں جِیون-نِرماݨ دِییاں پاٹھشالاواں ہن۔ اِنہاں راہِیں وِدِیارتھی انُشاسن٬ سیوا٬ سماج-پْریم٬ نیتْرتو اتے راشٹر-بھگتی ورگے گُݨاں نال سںوّردے ہن۔ پںجّاب وِچّ اِنہاں پْرۄگراماں دی مذبُۄت مَۄجُۄدگی اِہ درسائُںدی ہَے کِہ اِتھّے نَۄجواناں دے بھوِکھّ نُۄں سِرپھ پڑھائی تک سِیمِت نہِیں رکھِّیا جاںدا٬ بلکِہ اُنہاں نُۄں چرِتّر اتے کرم دے راہ ’تے وی اگّے ودھائِیا جاںدا ہَے۔ اِہی گُݨ اِکّ مذبُۄت سماج اتے سمرتھّ راشٹر دی پچھاݨ بݨدے ہن۔

* * * * *