مَیکسِسم گۄرکی اُنہِیوِیں سدی دے پْرسِدھّ رُۄسی لیکھکاں وِچ شامل ہَے٬ جِس نُۄں اُس دے ناول ’ماں‘ کرکے ودھیرے جاݨِیا جاںدا ہَے۔ مَیں اُس دی تِنّ بھاگاں وِچ لِکھی سوَیجِیونی کرکے وی اُہنُۄں وڈّا لیکھک منّدا رِہا ہاں جِس دا پہِلا بھاگ ’میرا بچپن‘ مَیں انُواد کِیتا سی۔
گۄرکی دی سوَیجِیونی نُۄں اُہدِییاں بہُت پْرسِدھّ رچناواں وِچ شامل کِیتا جاںدا ہَے۔ ہُݨے جِہے اُہدی سوَیجِیونی دے تِنّے بھاگ دُبارا چھپے ہن۔ ہیٹھ دِتّا پْرسںگّ اُس دی سوَیجِیونی دے دُۄجے بھاگ ’میرے شگِردی دے دِن‘ وِچۄں لِیا ہَے۔ اِس وِچ اُہنے اُس سمیں دا ہال دسِّیا ہَے جدۄں اُہ الّہڑ اُمر وِچ درِیا وِچ چلݨ والے جہاذ وِچ بھاںڈے ماںجݨ دا کمّ کردا سی۔ جہاذ دی رسۄئی دے باورچی (سمُۄری) دا ذِکر ہَے جۄ وِلکھّݨ پاتر ہَے۔ اِسے پْرسںگّ وِچ مہان رُۄسی لیکھک گۄگۄل دے چھۄٹے ناول ’تاراس بلبا‘ دا وی ذِکر ہَے جِس دے مُکھّ پاتر تاراس بلبا دا چھۄٹا پُتّر دُشمݨاں نال رل کے (اِک ہُسِین کُڑی دے پْریم کارن) آپݨی ہی پھَۄج دے وِرُدھّ لڑن آئُںدا ہَے تاں تاراس بلبا آپݨے اُس پُتّر نُۄں آپ ماردا ہَے۔ اُس بارے سمُۄری دے وِچار تے بھاوناواں دا ذِکر بہُت رَۄچک ہَے۔ اجِہے سادھارن پاتراں دے مہتّو دا جِس گہِرائی نال گۄرکی ذِکر کردا ہَے٬ اُہ اُس دے وڈّا لیکھک ہۄݨ دا پْرماݨ ہَے۔ اُس پاتر دا ذِکر ہیٹھ لِکھے انُسار ہَے؛
اِک دِن مَیں (گۄرکی) اُہنُۄں کہِ بَیٹھا:
‘’تُسِیں باورچی کِویں بݨ گئے٬ جدۄں کِہ دُۄجے (تُہاڈے جِہے کۄئی) چۄر تے کاتل بݨ گئے نیں؟‘’
‘’مَیں باورچی نہِیں٬ باورچِیکھانے دا درۄگا ہاں۔ باورچی سِرپھ تِیوِییاں ای ہُںدِّییاں نیں‘’ اُہنے ناساں پھُلا کے کِہا؛ پھیر اِک پل سۄچݨ پِچھّۄں کِہا:
‘’لۄکاں دا پھرک اُنہاں دے دِماگاں ’چ ہُںدَّے۔ کُجھ لۄکِیں ہُشِیار ہُںدّے نیں٬ کُجھ نالائِک تے کُجھ نِرے بُدھُّۄ۔ ٹھِیک کِتاباں پڑھن نال ہُشِیار ہۄئیِدَے-کالے جادُۄ دِییاں تے ہۄر٬ سارِییاں ای کِتاباں پڑھنِییاں پَیںدِییاں نیں۔ ٹھِیک کِتاباں لبھّݨ دا اِکۄ ڈھںگّ اِہۄ ای ہُںدَّے۔‘’
اُہ مَینُۄں ہمیشا ہی کہِںدّا رہِںدّا سی:
‘’پڑھ٬ جے تَینُۄں کِسے کِتاب دی سمجھ ناں لگّے اُہنُۄں ستّ واری پڑھ۔ جے ستّ واراں نال کُجھ ناں بݨے تاں باراں واری پڑھ۔‘’
سمُۄری٬ سمیت چُپّ-گڑُپّ رسدِیئے دے٬ جہاذ وِچ ہریک نال ہی رُکھّا بۄلدا سی تے جدۄں کدی اُہ کِسے نال گلّ کردا٬ اُہ گھِرݨا نال ہیٹھلا بُلّہ باہر نُۄں لمکا لَیںدا۔ آپݨِییاں مُچھّاں نُۄں وٹّ چاڑھدا٬ تے لپھذاں نُۄں اِںج تھُکدا جِویں پتھّر دے وٹّے سُٹّ رِہا ہۄوے۔ پر میرے نال اُہ نرمی تے دھِیان نال پیش آئُںدا سی٬ بھاویں اُہدے اِس دھِیان وِچ کُجھ اجِہا وی ہُںدّا سی جِہڑا مَینُۄں ڈرا دِںدّا سی۔ مَینُۄں مہِسُۄس ہُںدّا کِہ نانی دی بھَیݨ واںگ٬ باورچی وی کُجھ کُجھ اُلار سی۔
‘’پڑھنا بںدّ کر۔‘’ اُہ کہِںدّا٬ تے کِنّا چِر لیٹِیا رہِںدّا۔ اُہدِییاں اکھّاں مِیٹِییاں ہُںدِّییاں٬ نکّ وِچۄں بھارا بھارا ساہ آ رِہا ہُںدّا۔ اُہدا وڈّا سارا ڈھِڈّ ہیٹھاں-اُتّے ہۄ رِہا ہُںدّا۔ اُہدے ہتھّ لۄتھ واںگ چھاتی اُتّے رکھّے ہُںدّے۔ اُہدِییاں سڑِییاں ہۄئیِیاں٬ والاں والِییاں اُںگلاں اِںج پھرک رہِییاں ہُںدِّییاں جِویں اُہ ادِسّ سِلائیِیاں نال کۄئی ادِسّ جُراب بُݨ رہِییاں ہۄݨ۔ پھیر چاݨچکّ ہی اُہ بُڑ-بُڑائُݨ لگ پَیںدا۔
‘’مِسال دے تَۄر ’تے دِماغ نُۄں لوۄ تے ویکھۄ٬ اُہدا کی بݨا سکدے ہۄ۔ دِماغ کںجُّۄسی نال دِتّا جاںدَے٬ تے سبھ نُۄں اِکۄ جِنّا نہِیں دِتّا جاںدا۔ جے کدی اِہ سارِیاں کۄل اِکۄ جِنّا ہُںدّا-پر اِہ ہُںدّا نہِیں۔ اِک جݨا سمجھدَے٬ دُۄجا نہِیں سمجھدا تے تِیجے نُۄں سمجھݨ دی کھاہِش ای کۄئی نہِیں۔‘’
لپھذاں ’تے تھِڑکدا اُہ مَینُۄں آپݨی ذِںدّگی دِییاں پھَۄجی ہۄݨ ویلے دِییاں کہاݨِییاں سُݨائُںدا۔ مَینُۄں اُہدِییاں کہاݨِییاں وِچۄں کدے وی کۄئی گلّ ناں لبھّدی تے اُہ ہمیشا ہی بے-سُیادِییاں ہُںدِّییاں- کھاس کرکے اِس گلّۄں کِہ اُہ کدی وی مُڈھّۄں شُرُۄ نہِیں سی کردا٬ سگۄں اُتھّۄں٬ جِتھّۄں کِتۄں وی وی اُہدا من کردا شُرُۄ کر دِںدّا۔
‘’پھیر کی ہۄئِیا کِہ رَیجمَیںٹ دے کماںڈر نیں اُس پھَۄجی نُۄں بُلائِیا تے اُہنُۄں کہِݨ لگّا٬ ‘’تَینُۄں کی کِہا سی لپھٹَین نیں؟‘ تے اُہنے ہر گلّ دا جواب دے دِتّا٬ جِویں اُہ ہۄئی سی٬ اِس لئی کِہ پھَۄجی نُۄں سچّ دسّݨا ای پَیںدا اے۔ کماںڈر نیں اُہدے ولّ تکِّیا٬ جِویں اُہ پتھّر دی کںدھّ ہۄوے۔ پھیر اُہنے مُۄںہ بھُیا لِیا تے نذراں نِیوِییاں کر لئیِیاں۔ گلّ ہۄئی ناں!’’
باورچی نیں کھِچواں ساہ لِیا تے مُڑ بُڑبڑاݨ لگّ پِیا۔
‘’ہَے ناں جِویں مَینُۄں پتا ہۄوے٬ بںدّے نُۄں کی کہِݨا چاہِیدَے تے کی نہِیں۔ لپھٹَین نُۄں اُنہاں جیلہ ’چ بںدّ کر دِتّا تے اُہدی ماں نُۄں…واہ اُئ مناں! مَینُۄںُۄ کدی کِسے نیں کُجھ نہِیں سِکھائِیا۔‘’
گرمی پَے رہی سی۔ ہر چِیذ ہَۄلی ہَۄلی ڈۄل رہی سی تے آواذ کر رہی سی۔ کَیبِن دِییاں دھات دِییاں کںدھّاں تۄں پار پَیڈل-پہِیئے ٹھپّ-ٹھپّ وجدے تے پاݨی اُچھالے کھاںدا۔ درِیا٬ تاکی اگّۄں چَۄڑے وہِݨ وِچ وہِںدّا جاںدا۔ دُۄر چراںداں دی اِک پٹّی دِسّ رہی سی۔ رُکھّ نذراں وِچ پلم رہے سن۔ میرے کنّ اِنہاں سبھناں آواذاں نال اِنے اِکرس ہۄ گئے سن کِہ مَینُۄں سِرپھ چُپّ ہی مہِسُۄس ہُںدّی سی٬ بھاویں جہاذ دے اگلے ہِسّے وِچ ملاہ اِکسار آواذ ’چ دُہراںدا رہِںدّا سی:
‘’ست-ت۔ ست-ت۔‘’
مَیں ہر چِیذ تۄں ابھِجّ رہِݨا چاہُںدّا ساں۔ ناں گلّاں سُݨنِییاں چاہُںدّا ساں٬ ناں کمّ کرنا٬ سِرپھ باورچِیکھانے دی تتّی٬ تھِںدّی ہواڑ دی مار تۄں دُۄر کِتے چھاں وِچ بَیٹھݨا تے پاݨی اُتّۄں تِلکدی اِس چُپّ چُپِیتی٬ تھکّی-ٹُٹّی ذِںدّگی اُتّے اُںگھلاںدِییاں نِیجھاں لاݨِییاں چاہُںدّا ساں۔
’پڑھ!’’ باورچی نیں کھِجھ کے مَینُۄں کِہا۔
پہِلے درجے دے بَیرے تک وی اُس تۄں ڈردے سن۔ اِںج لگّدا سی کِہ مسکِین٬ مُۄںہ-مِیٹے رسدِیئے دے دِل وِچ وی سمُۄری دا سہِم بَیٹھا ہۄئِیا سی۔
‘’اۄئے سُۄرا!’’ سمُۄری شرابکھانے دے بَیرِیاں نُۄں دبکا ماردا۔ ‘’ایدھر آ اۄئ چۄرا! آدمکھۄرا٬ چھتّرِیا!’’
جہاذ دے مذدُۄر تے بھٹھّ-جھۄکے اُہدی اِذّت کردے٬ تے ایتھۄں تک کِہ اُہدی کھُشامد وی۔ اُہ اُنہاں نُۄں تری وِچۄں گۄشت دے ٹُکڑے دے دِںدّا تے اُنہاں دے ٹبّر تے پِںڈّ دے رہِݨ-سہِݨ بارے پُچھّدا۔ مَیلے تے تھِںدّے بائِلۄرُۄسی بھٹھجھۄکے جہاذ دی جُۄٹھ سمجھے جاںدے سن۔ رُۄسی اُنہاں نُۄں یاک سددے سن تے اِہ کہِ کے چِڑاںدے سن:
‘’یاک٬ یاک٬ کرۄ سُۄ کِسّا پاک۔‘’
اِہدے نال سمُۄری نُۄں تاء چڑھ جاںدا۔ اُہ بھڑک پَیںدا تے اُہدا مُۄںہ لال ہۄ جاںدا۔ اُہ بھٹھّ-جھۄکِیاں نُۄں دبکا ماردا:
‘’اِںج اُتۄں دی کِئۄں لںگھّ جاݨ دیںدے اۄ؛ مُۄںہ بھنّ کے رکھّ دِئۄ٬ سالے کَیٹسَیپاں دا!’’
اِک واری املے دے اڑب تے شکلوںدّ پھۄرمَین نیں اُہنُۄں کِہا:
‘’یاک تے کھۄکھۄل٬ دۄویں ای ماتا دا مال نیں۔
باورچی نیں اُہنُۄں پیٹی تے دھَۄݨ تۄں پھڑ لِیا تے سِرۄں اُتاںہ چُکّ کے جھُۄݨن لگ پِیا۔
‘’کہیں تاں بھڑتھا بݨا دِیاں تیرا!’’ اُہ کڑکِیا۔
اکسر جھگڑے ہُںدّے رہِںدّے سن٬ جِہڑے لڑائیِیاں دی شکل وِچ مُکدے٬ پر کدی وی کِسے نیں سمُۄری نُۄں نہِیں سی مارِیا۔ اِک تاں اِہ گلّ سی کِہ اُہ اینا تگڑا سی٬ جِنّا آم بںدّا نہِیں ہُںدّا٬ تے دُۄجے کپتان دی پتنی جۄ مرداویں مُۄںہ تے مُںڈِّیاں واںگ کٹّے والاں والی لمّ-سلمّی تے سُہݨی سی-اُس نال اُہدی چںگّی بݨدی سی۔
اُہّ مٹّ دے مٹّ وۄدکا پی جاںدا سی٬ پر اُہنُۄں چڑھی کدی نہِیں سی۔ اُہ سویرے پِیݨی شُرُۄ کردا٬ چار واراں وِچ بۄتل مُکا چھڈّدا٬ تے بِیئر اُہ سارا سارا دِن سُڑکدا رہِںدّا۔ ہَۄلی ہَۄلی اُہدے مُۄںہ ’تے لالی چڑھ جاںدی تے اُہدِییاں کالِییاں اکھّاں پھَیل جاںدِییاں٬ جِویں ہَیران ہۄوے۔
کدی کدی راتِیں اُہ گھںٹِّیامبدھّی ڈَیکّ ’تے بَیٹھا رہِںدّا۔ اُہدا وڈّا سارا چِٹّا آکار پِچھّے ہٹ رہِییاں دُۄرِییاں اُتّے نِگہا ٹِکائی رکھدا۔ اِہۄ جِہے ویلے بہُتے لۄک اُس تۄں تْرہِںدّے سن٬ پر مَینُۄں اُہدے اُتّے ترس آئُںدا سی۔
لال-مُۄںہاں تے مُڑھکے بھِجّا٬ یاکۄو اِیوانۄوِچ رسۄئی وِچۄں نِکلدا٬ آپݨی گںجّی ٹۄٹݨی کھُرکدا تے پھیر اَیویں ہتھّ مار کے الۄپ ہۄ جاںدا۔ جاں اُہ دُۄرۄں کِتۄں آواذ ماردا:
‘’مچھّی تْرکّ رہی اے۔‘’
‘’اِہدا سلاد بݨا لئۄ۔‘’
‘’جے کِسے نیں مچھّی دی تری جاں اُبلی ہۄئی مچھّی مںگّ لئی پھیر؟‘’
‘’بݨا لَے۔ اُہ سارا کُجھ کھا لَیںدے نیں۔‘’
کدی کدی مَیں اُہدے کۄل جاݨ دا ہَۄسلا کردا۔
‘’کی گلّ اے؟‘’ کُجھ ذۄر لا کے مُۄںہ ولّ بھُیائُںدِیاں پُچھّدا۔
‘’کُجھ نہِیں۔‘’
‘’چلّ ٹھِیک اے پھیر۔‘’
اِک واری مَیں اُہنُۄں کِہا:
‘’تُسِیں سارِیاں نُۄں ایناں ڈرا کِئۄں دیںدے اۄ؟ تُسِیں تے بہُت چںگّے اۄ۔‘’
مَینُۄں اِہ ویکھ کے ہَیرانی ہۄئی کِہ اِس سوال نال اُہنُۄں گُسّا ناں چڑھِیا۔
‘’چںگّا مَیں سِرپھ تیرے نال آں٬‘’ اُہنے جواب دِتّا۔ پر چھیتی ہی سۄچاں-ڈُبّے٬ سُکھاویں لہِجے وِچ کہِݨ لگّا٬ ‘’جاں شَید مَیں سارِیاں نال ای چںگّا ہاں٬ پر مَیں کدی وِکھاوا نہِیں کردا۔ بںدّے نُۄں چںگّا ہۄݨ دا وِکھاوا نہِیں کرنا چاہِیدا٬ نہِیں تاں لۄک اُہدا گھۄگا چِتّ کر دیݨگے۔ چںگّے بںدّے ’تے لۄکِیں اِںج چڑھ جاںدے نیں جِویں سُکّے-رڑے تھاں اُتے چِکّڑ چڑھ کے اُس تھاں دا ناں-نِشان مِٹا دِںدَّے۔ جا مَینُۄں تھۄڑھی کُ بِیئر لِیا دے۔‘’
جدۄں اُہنے گلاس بھر کے بِیئر پی لئی تاں آپݨِییاں مُچھّاں چٹّدِیاں کہِݨ لگّا:
‘’پںکھّیرُۄیا جے تُۄں رتا کُ وڈّا ہُںدّا٬ تاں تَینُۄں مَیں بڑِییاں ای گلّاں سُݨا سکدا ساں۔ مَینُۄں سُݨائُݨ جۄگِییاں دۄ چار گلّاں آئُںدِییاں نیں-مُۄرکھ نہِیں مَیں۔ تَینُۄں کِتاباں پڑھنِییاں چاہِیدِییاں نیں۔ بںدّے نُۄں جِہڑی گلّ دی سمجھ ہۄݨی چاہِیدی اے اُہ کِتاباں ہی اُہنُۄں دسّدِییاں نیں۔ کِتاب کھاس چِیذ اے۔ بِیئر پِیئیںگا؟‘’
’مَینُۄں چںگّی نہِیں لگّدی۔‘’
‘’ٹھِیک اے۔ پِیݨِیں وی شُرُۄ ناں کرِیں۔ شراب پِیݨا دُکھدائی اے٬ بہُت وڈّا دُکھّ۔ وۄدکا شَیتان دا کمّ ایں۔ میرے کۄل پَیسے ہُںدّے تاں مَیں تَینُۄں سکُۄلے پاںدا۔ انپڑھ تاں بسّ ڈھگّا ہُںدَّے نِرا۔ چاہۄ تاں شَیپھٹاں وِچالے کھلہِیار دِئۄ بھاویں گۄشت بݨا لئۄ- اُہ سِرپھ آپݨی پُۄچھ ای ہِلاںدا رہِںدَّے۔‘’
کپتان دی وہُٹی نیں اُہنُۄں گۄگۄل دی اِک کِتاب دِتّی۔ مَیں اُہنُۄں ’بھِیانک بدلا‘ کہاݨی پڑھ کے سُݨائی تے مَینُۄں اُہ بہُت چںگّی لگّی٬ پر سمُۄری گُسّے نال کڑکِیا۔
‘’اَیویں یبہلِییاں مارِییاں ہۄئیِیاں نیں۔ کھِیالی کہاݨی ایں۔ ذرُۄر ہۄر ترہاں دِییاں کِتاباں وی ہۄݨِییاں نیں۔‘’ اُہنے کِتاب مَیتھۄں لَے لئی تے کپتان دی پتنی کۄلۄں اِک ہۄر لَے آئِیا۔
‘’اَیہ لَے٬ پڑھ تاراس-اِہدا دُۄجا ناں کی اے؟‘’ اُہنے اُداسی نال ہُکم دِتّا۔ ‘’کہاݨی لبھ۔ کہِںدّی سی چںگّی اے۔ کِس لئی چںگّی اے؟ شَید اُہدے لئی چںگّی ہۄوے تے میرے لئی مںدّی۔ ویکھِئَے وال کِںجّ کٹائے ہۄئے نیں؟ کنّ وی کِئۄں نہِیں کٹا لئے؟‘’
جدۄں اسِیں اُس تھاں ’تے پہُںچّے٬ جِتھّے تاراس٬ اۄستاپ نُۄں لڑن لئی وںگّاردا ہَے٬ رسۄئیِیا بھرڑائِیا ہاسا ہسّݨ لگّ پِیا۔
‘’کِویں اے پھیر؟‘’ اُہنے کِہا٬ ‘’اِک کۄل دِماگ اے تے دُۄجے کۄل تاکت۔ کِہۄ جِہِییاں چِیذاں لِکھدے نیں٬ اُۄٹھ ناں ہۄݨ تاں۔‘’
اُہ دھِیان نال سُݨدا٬ پر اکسر بُڑ-بُڑ کردا۔
‘’ہُۄں بیوکُۄپھ! اِکۄ وار نال بںدّے نُۄں مۄڈھے تۄں لکّ تک نہِیں چِیرِیا جا سکدا۔ تے ناں بںدّے نُۄں برچھے اُتے ٹںگِّیا جا سکدا اے٬ برچھا تاں ٹُٹّ جائیگا۔ مَیں آپ پھَۄجی نہِیں رِہا بھلاں؟‘’
آںدری دی گدّاری نال اُہنُۄں بہُت دھکّا لگّا۔
‘’ہَے ناں جُۄٹھ کِسے تھاں دی؟… تِیوِیں پِچھّے! ہُۄں۔‘’
پر جدۄں تاراس نیں آپݨے پُتّر نُۄں مارِیا٬ سمُۄری نیں آپݨِییاں لتّاں پھٹّے دے پاسے ول لمکا لئیِیاں۔ سِر نُۄں ہتھّاں وِچ گھُٹّ لِیا تے رۄݨ لگّ پِیا۔ ہَۄلی-ہَۄلی اتھّرُۄ اُہدِییاں گلّہاں ’تے تِلکݨ لگّ پئے۔ پھیر پھرش اُتے تْرِپݨ لگّے۔ اُہنے نکّ سُڑکِیا تے بُڑ بُڑ کِیتی۔
‘’یا کھُدا٬ یا کھُدا!’’
اِکدم ہی اُہ مَینُۄں بھبک کے پِیا۔
‘’پڑھی چل۔ شَیتان دِیئے اُلادے٬ پڑھی چل!’’
جدۄں مر رہے اۄستاپ نیں آپݨے پِئۄ نُۄں آواذ دِتّی:: ‘’باپُۄ! سُݨدے پئے اۄ؟‘’
‘’سبھ کھتم ہۄ گِئَے‘’, سمُۄری نیں رُیاںسی جِہی آواذ ’چ کِہا۔ ‘’سبھ کُجھ۔ بسّ پکّ گِیا سبھۄ کُجھ۔ اُف! کیڈا چںدّرا بںدّا اے! اُہنِیں دِنِیں اسلی بںدّے ہُںدّے سن۔ اُہ تاراس ہَے ناں؟ ربّ دی سہُں٬ اسلی بںدّا اے۔‘’
اُہنے کِتاب میرے ہتھّۄں لَے لئی تے اُہدی جِلد نُۄں آپݨے اتھّرُۄیاں نال بھِئُںدِیاں٬ اُہنُۄں دھِیان نال واچِیا۔
‘’چںگّی کِتاب دِن-دِہار ورگی ہُںدّی اے۔‘’ اتھّرُۄ وہاںدِیاں اُہنے کِہا۔
اِس پِچھّۄں اسِیں’اِیونۄہ‘ پڑھِیا۔ سمُۄری نُۄں رِچرڈ پلَیناتاذینیت چںگّا لگِّیا۔
‘’اِہ ہۄئِیا ناں بادشاہ!’’ اُہنے پْربھاوشالی ڈھںگّ نال کِہا۔ پر مَینُۄں کِتاب اکا دیݨ والی لگّی۔
آم تَۄر ’تے ساڈے سُیاد وکھّۄ-وکھّرے سن۔ مَینُۄں ’رہِںدُّۄ ٹام جۄہن دے اِتِہاس‘ دے پُراݨے انُواد ’تھامس جۄہن دی کہاݨی‘ نیں کِیل لِیا۔
‘’مُۄرکھتا!’’ سمُۄری نیں بُڑ-بُڑ کِیتی۔ ‘’مَیں تھامس نُۄں کی سمجھناں؟ کی لَیݨے مَیں اُس کۄلۄں؟ ہۄر کِتاباں وی تاں ہۄݨگِییاں۔‘’
اِک دِن مَیں اُہنُۄں دسِّیا کِہ مَینُۄں پتا سی کِہ ہۄر کِتاباں وی ہُںدِّییاں نیں-ورجِت کِیتِییاں ہۄئیِیاں کِتاباں٬ گُپت کِتاباں جِہڑِییاں رات ویلے بھۄرِیاں وِچ پڑھِییاں جاںدِییاں سن۔
اُہدِییاں اکھّاں اڈِّییاں گئیِیاں تے مُچھّاں کھڑھِییاں ہۄ گئیِیاں۔
‘’کی کِہا ای؟ کِڈّے جھُۄٹھ بۄل رِہَیں؟‘’
‘’مَیں جھُۄٹھ نہِیں بۄل رِہا۔ اِک واری پاپ منّݨ ویلے پادری نیں مَیتھۄں اُنہاں بارے پُچھِّیا سی٬ تے اُس تۄں پہِلاں مَیں لۄکاں نُۄں پڑھدِیاں تے رۄںدِیاں سُݨِیاں سی۔‘’
باورچی نیں میرے ولّ بُجھِییاں-بُجھِییاں اکھّاں نال تکِّیا۔
‘’کَۄݨ رۄئِیا سی!’’ اُہنے پُچھِّیا۔
‘’سُݨن والی اِک تِیوِیں۔ دُۄجی تاں ڈر کے بھجّ وی گئی سی۔‘’
‘’اُٹھ-اُٹھ سُپھنے ویکھ رِہَیں٬‘‘ ہَۄلی-ہَۄلی اکھّاں سُںگّیڑدِیاں سمُۄری نیں کِہا۔ پر کُجھ اٹکݨ پِچھّۄں٬ اُہنے آکھِیا:
‘’ذرُۄر کِتے ناں کِتے کۄئی بھیت والی گلّ اے۔ ہۄئے بِناں رہِ ای نہِیں سکدی.. پر مَیں بہُت بُڈھّا ہۄ گِیاں… پر اُس کِسم دا نہِیں… پھیر جدۄں کدی کھِیال آئُںدَے…’’
اُہ ایڈی کھُش-بِیانی نال گھںٹِّیامبدھّی بۄل سکدا سی۔
اسلۄں اچیتے ہی٬ مَینُۄں پڑھن دی آدت پَے گئی٬ تے مَیں کھُشی نال پڑھدا۔ کِتاباں جۄ دسّدِییاں٬ اُہ ذِںدّگی تۄں سُکھدائی ہدّ تک وکھّرا ہُںدّا تے اِہدے نال ذِںدّگی نِت اَۄکھیری ہُںدّی جاںدی۔