دُنِییا اجّ وِکاس٬ تکنالۄجی اتے آدھُنِک سُوِدھاواں دے نویں یُگ وِچّ داخل ہۄ چُکّی ہَے۔ منُکھّ نیں وِگِیان دے ذرِیئے آپݨی ذِںدّگی نُۄں اسان٬ تیذ اتے آرامدائِک بݨائِیا ہَے۔ پر اِس آرام دی کِیمت کُدرت چُکا رہی ہَے۔ اِکّ پاسے رُکھّ ہن جۄ سدِییاں تۄں منُکھّتا نُۄں ساہ٬ چھاں٬ ورکھا٬ جِیون اتے سںتُّلن دِںدّے آئے ہن٬ دُۄجے پاسے اے سی ہن جۄ منُکھّ نُۄں تُرںتّ ٹھںڈھّک تاں دِںدّے ہن پر لمبّے سمیں وِچّ دھرتی نُۄں ہۄر گرم کر رہے ہن۔ اجّ “رُکھّ بنام ایسی” سِرپھ تُلنا نہِیں٬ سگۄں بھوِکھّ دی لڑائی بݨ چُکّی ہَے۔

جیکر سںسّار دی گلّ کرِیئے تاں دھرتی ’تے ستّ مہادِیپ ہن۔ اِنہاں وِچّۄں اںٹّارکٹِکا اتے آرکٹِک کھیتر سال بھر برپھ نال ڈھکے رہِںدّے ہن۔ منُکھّی جِیون دا وڈّا ہِسّا باکی پںجّ مہادِیپاں وِچّ کیںدرِت ہَے۔ سںیُّکت راشٹر دے کھُراک اتے کھیتِیباڑی سںگّٹھن انُسار دُنِییا دے لگبھگ 31 پْرتِیشت بھُۄ-بھاگ ’تے جںگّل ہن۔ اِہ جںگّل لگبھگ 4.06 بِلِیئن ہَیکٹر کھیتر وِچّ پھَیلے ہن۔ سںسّار دے 54 پْرتِیشت جںگّل کیول کُجھ دیشاں- بْراذِیل٬ کَینیڈا٬ امرِیکا٬ چِین اتے رُۄس وِچّ ہن۔ اَیماذَۄن دے جںگّلاں نُۄں دھرتی دے “پھیپھڑے” وی کِہا جاںدا ہَے٬ کِئُںکِہ اِہ وڈّی ماترا وِچّ اَۄکسِیذن چھڈّدے ہن اتے کاربن ڈائیِیاکسائیِڈ سۄکھدے ہن۔

بھارت جںگّلات دے کھیترپھل انُسار دُنِییا وِچّ مہتّوپُۄرن ستھان رکھّدا ہَے۔ اِںڈِییا سٹیٹ آپھ پھۄرَیسٹ رِپۄرٹ 2023 انُسار بھارت دے کُلّ بھُۄ-کھیتر دا لگبھگ 21.76 پْرتِیشت ہِسّا جںگّلاں ہیٹھ ہَے۔ مدھّ پْردیش٬ چھتِّیسگڑھ٬ ارُݨاچل پْردیش٬ مِذۄرم اتے اُڑِیسا جںگّلات دے ہِساب نال اگّے ہن۔ اِہ اںکّڑے دسّدے ہن کِہ جںگّل سِرپھ ہرِیالی نہِیں٬ سگۄں دیش دی جان ہن۔

رُکھّ سانُۄں کی دِںدّے ہن؟

رُکھّ کُدرت دا سبھ تۄں وڈّا وردان ہن۔ اِہ منُکھّ نُۄں ساہ لئی اَۄکسِیذن دِںدّے ہن٬ دھرتی دا تاپمان گھٹائُںدے ہن٬ ورکھا چکّر نُۄں سںتُّلِت کردے ہن٬ مِٹّی وہاء رۄکدے ہن اتے ہذاراں جِیواں دا گھر ہن۔ جِتھّے وڈّی گِݨتی وِچّ رُکھّ ہُںدّے ہن٬ اُتھّے تاپمان آپݨے آپ گھٹّ رہِںدّا ہَے۔ اِکّ پکّا رُکھّ آپݨے آلے-دُیالے 2 تۄں 5 ڈِگری تک ٹھںڈھّک دا اسر پَیدا کر سکدا ہَے۔ رُکھّاں دی چھاں سڑکاں٬ گھراں اتے کھیتاں نُۄں تپش تۄں بچائُںدی ہَے۔

رُکھّ بھُۄمی اںدّر جل سمبھّالݨ وِچّ وی مہتّوپُۄرن ہن۔ جںگّل مِیںہ دے پاݨی نُۄں مِٹّی وِچّ ذمِین تک پہُںچّائُںدے ہن٬ جِس نال ندِییاں٬ چشمے اتے کھُۄہ جِیوت رہِںدّے ہن۔ جِتھّے جںگّل کٹّے جاںدے ہن٬ اُتھّے پہِلاں سۄکا اتے پھِر ہڑھ آئُںدے ہن۔

اے سی کی دِںدّا ہَے؟

اے سی منُکھّ نُۄں تُرںتّ آرام دِںدّا ہَے۔ گرمِییاں وِچّ گھر٬ دپھتر٬ دُکاناں اتے کاراں وِچّ اے سی آم ہۄ گِیا ہَے۔ اِہ کمرے دا تاپمان گھٹا کے ٹھںڈھّک دِںدّا ہَے۔ پر اِہ ٹھںڈھّک مُپھت نہِیں۔ اے سی وڈّی ماترا وِچّ بِجلی کھپت کردا ہَے۔ جے بِجلی کۄلا٬ ڈِیذل جاں گَیس تۄں بݨ رہی ہَے تاں اے سی کاربن اُتسرجن ودھائُںدا ہَے۔

اے سی دا دُۄجا نُکسان اِہ ہَے کِہ اِہ کمرے دی گرمی باہر سُٹّدا ہَے۔ اِس کارن گلِییاں٬ شہِراں اتے باہری واتاورݨ دا تاپمان ودھدا ہَے۔ اِسنُۄں “اربن ہِیٹ آئِلَیںڈ” پْربھاو کِہا جاںدا ہَے۔ جِتھّے بہُت ذِیادا اے سی لگدے ہن٬ اُتھّے باہر ہۄر گرمی مہِسُۄس ہُںدّی ہَے۔

رُکھّ کٹّݨ اتے اے سی ودھݨ دا سمبّںدھّ

پہِلاں پںجّاب سمیت بھارت دے پِںڈّاں وِچّ گھراں دے آلے-دُیالے نِمّ٬ بۄہڑ٬ پِپّل٬ ٹاہلی اتے جامݨ دے رُکھّ ہُںدّے سن۔ مِٹّی دے گھر٬ کھُلّہِییاں ہوادار کۄٹھِییاں اتے چھاں والے وِہڑے کُدرتی ٹھںڈھّک دِںدّے سن۔ اجّ سِیمَیںٹ دے گھر٬ کاںکرِیٹ دِییاں چھتّاں اتے رُکھّ رہِت کالۄنِییاں بݨ گئیِیاں ہن۔ جدۄں چھاں کھتم ہۄئی تاں گرمی ودھی٬ اتے گرمی ودھی تاں اے سی دی مںگّ ودھی۔

اِہ اِکّ خترناک چکّر ہَے: رُکھّ کٹّۄ → گرمی ودھے → اے سی لگائۄ → بِجلی کھپت ودھے → پْردُۄشݨ ودھے → ہۄر گرمی ودھے۔

جلوایُۄ تبدِیلی دی وڈّی چُݨَۄتی

اجّ سںسّار جلوایُۄ تبدِیلی دے دَۄر وِچّۄں لںگھّ رِہا ہَے۔ کدے بیوکتے مِیںہ٬ کدے لُۄ دی لہِر٬ کدے بھاری ہڑھ کدے لمّا سۄکا - اِہ سبھ کُدرتی سںتُّلن وِگڑن دے نتِیجے ہن۔ وِگِیانی چِتاوݨی دے رہے ہن کِہ جے دھرتی دا تاپمان 1.5 تۄں 2 ڈِگری سَیلسِیئس تۄں ودھ گِیا تاں ہالات ہۄر گمبھِّیر ہۄݨگے۔

بھارت ورگے وِکاسشِیل دیشاں لئی اِہ وڈّی چُݨَۄتی ہَے۔ اِتھّے وڈّی ابادی کھیتی ’تے نِربھر ہَے۔ جے مِیںہ انِئمِت ہۄوے٬ گرمی ودھے جاں پاݨی گھٹے تاں سِدھّا پْربھاو کِسان٬ مذدُۄر اتے گرِیب ورگ ’تے پَیںدا ہَے۔

اے سی دے سماجِک پْربھاو

اے سی اِکّ سماجِک اسمانتا وی پَیدا کردا ہَے۔ جِنہاں کۄل پَیسا ہَے اُہ گھر٬ دپھتر٬ گڈّی وِچّ ٹھںڈھّک کھرِید لَیںدے ہن٬ پر گرِیب مذدُۄر٬ رِکشا چالک٬ کِسان اتے ریہڑی والے کھُلّہی دھُپّ وِچّ سڑدے ہن۔ اِس لئی گرمی سِرپھ مَۄسم دی نہِیں٬ سماجِک نِیاں دی وی سمسِّیا ہَے۔

سِہت ’تے پْربھاو

اتِ گرمی نال ہِیٹ سٹْرۄک٬ ڈِیہائیِڈریشن٬ بلڈّ پْرَیشّر٬ ساہ دِییاں بِمارِییاں اتے دِل دِییاں سمسِّیاواں ودھدِییاں ہن۔ دُۄجے پاسے لگاتار اے سی وِچّ رہِݨ نال چمڑی سُکّݨی٬ ذُکام٬ گلے دی سمسِّیا٬ اَیلرجی اتے گھٹّ سہِݨشکتی ورگے نُکسان وی ہُںدّے ہن۔

ہلّ کی ہَے؟

1. رُکھّ لائۄ٬ سِرپھ تسوِیراں ناں کھِچوائۄ۔

ہر گھر٬ ہر سکُۄل٬ ہر پِںڈّ٬ ہر شہِر وِچّ وڈّے پدھّر ’تے رُکھّ لائے جاݨ۔ کیول پَۄدے لا کے پھۄٹۄ کھِچّائُݨا نہِیں٬ سگۄں اُہناں دی دیکھبھال وی ہۄوے۔

2. ستھانک کِسماں دے رُکھّ

نِمّ٬ پِپّل٬ بۄہڑ٬ کِکّر٬ جامݨ, امبّ٬ بیری ورگے ستھانک رُکھّ لائُݨے چاہِیدے ہن٬ جِہڑے مَۄسم انُکُۄل ہُںدّے ہن۔

3. ہوادار گھر بݨائۄ

گھراں دا ڈِذائیِن اجِہا ہۄوے کِہ ہوا آ-جا سکے۔ چھتّاں ’تے چِٹّا پیںٹ٬ وَیںٹِیلیشن اتے چھتّ باغِیچے تاپمان گھٹا سکدے ہن۔

4. اے سی دی سںکّۄچ نال ورتۄں

ایسی 24 تۄں 26 ڈِگری ’تے چلائُݨا چاہِیدا ہَے۔ لۄڑ ہۄوے تاں ہی ورتۄ۔ پھَین اتے کُۄلر نال مِلا کے ورتِیاں بِجلی بچ سکدی ہَے۔

5. سُۄرجی اُۄرجا

گھراں اتے دپھتراں وِچّ سَۄر پَینل لگا کے بِجلی اُتپادن کِیتا جا سکدا ہَے٬ جِس نال اے سی دی کھپت دا بۄجھ گھٹیگا۔

6. شہِری یۄجنا

سڑکاں دے کِنارے دْرکھت٬ پارک٬ گْرِین بَیلٹ اتے کھُلّہے کھیتر بݨائے جاݨ۔ ہر کالۄنی وِچّ نِئمت ہرِیالی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔

پںجّاب لئی کھاس لۄڑ

پںجّاب وِچّ پہِلاں کھیتاں دے کںڈھّے ٹاہلِییاں٬ کِکّراں٬ بیرِییاں اتے نِمّ ہُںدّے سن۔ ہُݨ بہُت ستھاناں ’تے اِہ رُکھّ گائِب ہۄ گئے ہن۔ کھیتِیباڑی دے نال اَیگرۄپھَۄریسٹری نُۄں اُتشاہِت کرنا لاذمی ہَے۔ نہِراں٬ لِںکّ سڑکاں اتے پِںڈّاں دے راہاں نال رُکھّ لائُݨے چاہِیدے ہن۔

نتِیجے دی گلّ کرِیئے تاں رُکھّ اتے اے سی دی لڑائی وِچّ منُکھّ نیں پھَیسلا کرنا ہَے کِہ اُہ تُرںتّ آرام چاہُںدّا ہَے جاں لمبّے سمیں دا جِیون۔ اے سی کمرے نُۄں ٹھںڈھّا کردا ہَے٬ رُکھّ دھرتی نُۄں۔ اے سی بِجلی نال چلدا ہَے٬ رُکھّ کُدرت نال۔ اے سی پَیسے نال مِلدا ہَے٬ رُکھّ سیوا نال۔

جے اسِیں ہر گرمی وِچّ اِکّ ہۄر اے سی لائُںدے رہے اتے اِکّ وی رُکھّ ناں لائِیا تاں آئُݨ والی پِیڑھی سانُۄں مُیاپھ نہِیں کریگی۔ اجّ لۄڑ اِہ نہِیں کِہ گھر کِنّا ٹھںڈھّا ہَے٬ لۄڑ اِہ ہَے کِہ دھرتی کِنّی گرم ہۄ رہی ہَے۔

اِس لئی سمیں دی پُکار ہَے - اے سی وی ورتۄ٬ پر رُکھّ پہِلاں لائۄ۔ کِئُںکِہ جے رُکھّ بچے رہے تاں دھرتی بچیگی٬ اتے دھرتی بچی تاں منُکھّتا بچیگی۔

* * * * *