بہُت سارِییاں سُکھ سہُۄلتاں٬ وڈّے اہُدے٬ مہِںگّی گڈّی٬ کِیمتی مۄبائِل٬ آلِیشان کۄٹھی٬ بَیںکاں وِچّ کرۄڑاں رُپئے اتے آپݨی اَۄلاد دے لئی بہُت ساری جائِداد اِکٹھّی کرن دی لالسا رکھّکے ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄکاں دی گِݨتی ہذاراں٬ لکھّاں وِچّ ہی نہِیں سگۄں کرۄڑاں وِچّ ہَے۔ اِہ ذِںدّگی سبر٬ سںتّۄکھ٬ سِدک اتے تسلّی تۄں وِہُۄݨی ہُںدّی ہَے۔ اِہۄ جِہی ذِںدّگی وِچّ منُکھّ لالسا٬ اِیرکھا٬ سوارتھ٬ لالچ٬ بیسبری اتے بیئیِمانی جِہے وِکاراں دا شِکار ہۄݨ تۄں بچ نہِیں سکدا۔ اِس ترہاں دے لۄک کیول آپݨے آپ لئی ہی جِئۄُںدے ہُںدّے ہن٬ دُۄجِیاں دے دُکھّ درد٬ سںکّٹ٬ پِیڑا اتے مُسِیبتاں نُۄں دیکھکے اُنہاں دے دِلاں وِچّ ہمدردی جنم نہِیں لَیںدی۔ اُہ بھلے٬ پرئُپکار٬ دُکھّ درد وںڈّائُݨ اتے ہاء دا نائرا مارن ورگے نیک کمّاں تۄں کۄہاں دُۄر ہُںدّے ہن۔ اُنہاں نُۄں ربّ اتے مَۄت اُدۄں یاد آئُںدے ہن٬ جدۄں اُہ کھُد کِسے مُسِیبت وِچّ پھس جاںدے ہن۔ پر اِس دھرتی اُتّے اجِہے لۄکاں دی وی کۄئی گھاٹ نہِیں جِہڑے آپݨے آپ لئی ہی نہِیں سگۄں دُۄجِیاں لئی وی جِئۄُںدے ہن۔ اُنہاں دے مناں اںدّر دئِیا٬ رہِم٬ پرئُپکار٬ دُۄجِیاں دے دُکھّ وںڈّائُݨ, نیکی اتے ہمدردی دی بھاونا ہُںدّی ہَے۔ اُنہاں نُۄں ربّ اتے مَۄت سدا ہی چیتے رہِںدّے ہن۔ میرے اِکّ بہُت ہی نذدِیکی سجّݨ دا پُتّر اِکّ ارب مُلک وِچّ گِیا ہۄئِیا ہَے۔ اُس نُۄں اِکّ اخبار دی کھبر تۄں پتا لگّا کِہ اُنہاں دے پِںڈّ دے اِکّ گرِیب پرِوار دے گھر نُۄں اگّ لگّ کے اُنہاں دا بہُت نُکسان ہۄ گِیا ہَے٬ تے اُنہاں کۄل گھر دی مُرمّت کروائُݨ جۄگے وی پَیسے نہِیں۔ اُس مُںڈّے نیں آپݨے پِتا نُۄں پھۄن کرکے کِہا کِہ مَیں تُہاڈے بَیںک کھاتے وِچّ تِنّ لکھّ رُپئے پا دِتّے ہن۔ ساڈے پِںڈّ دے جِس گرِیب پرِوار دے مکان نُۄں اگّ لگّی ہَے٬ اُسدی مُرمّت کرواکے دیݨی ہَے۔ جیکر پَیسے گھٹ جاݨ تاں مَینُۄں پھۄن کر دیݨا۔
اُس مُںڈّے دے پِئۄ نیں پُتّ ولّۄں بھیجے گئے رُپئِیاں وِچّ کُجھ آپݨے کۄلۄں پاکے اُس پرِوار دے مکان دی مُرمّت کروا دِتّی۔ مُسِیبت دے سمیں وِچّ اُس پرِوار دی باںہ پھڑکے اُس مُںڈّے نیں اُنہاں دی ذِںدّگی سَۄکھی کر دِتّی۔ مکان ٹھِیک ہۄݨ تۄں بائد اُس پرِوار دے اِکّ بذُرگ نیں اُس مُںڈّے دے پِئۄ نُۄں کِہا٬ “سردار جی٬ اسِیں ہَۄلی ہَۄلی کرکے تُہاڈا پَیسا مۄڑ دِیاںگے۔ تُسِیں چاہۄں تاں مَیں اِنہاں رُپئِیاں دے کرذ دا پْرنۄٹ لِکھ دِںدّا ہاں۔”
اُس مُںڈّے دے پِئۄ نیں اگّۄں کِہا٬ “ساڈے پَیسے مۄڑن دی لۄڑ نہِیں٬ جیکر کر سکدے ہۄ تاں اَینا کر دِئۄ کِہ اُس اکال پُرکھ نُۄں بینتی کرۄ کِہ میرے پُتّر نُۄں ہۄر لۄڑوںدّ لۄکاں دی مدد کرن دی سمرتھّا بکھشے۔”
اُس پِںڈّ وِچ ہۄر وی بہُت سمرتھاوان لۄک سن۔ اُنہاں نیں اُس پرِوار دی سہائِتا تاں کی کرنی سی٬ اُنہاں وِچّۄں اُس پرِوار نُۄں کۄئی دیکھݨ تک نہِیں گِیا۔ دُۄجِیاں لئی جِئۄُݨ لئی تِیاگ کرنا پَیںدا ہَے٬ نِجّ تۄں اُپّر اُٹھّ کے جِئۄُݨا پَیںدا ہَے۔ نیکی کرن نُۄں آپݨی ذِںدّگی دا اُدیش بݨائُݨا پَیںدا ہَے۔ دھن دَۄلت دا مۄہ تِیاگݨا پَیںدا ہَے۔ آپݨی مَیں نُۄں مارنا پَیںدا ہَے۔
اِٹّاں دے بھٹھّے اُتّے کمّ کردا اِکّ پْرواسی مذدُۄر ہِماچل دے اِکّ پْرائِمری سکُۄل دی پںجّوِیں جمات وِچّۄں آپݨے پُتّر نُۄں اِس لئی ہٹا کے لِجاݨا چاہُںدّا سی کِئُںکِہ اُہ اُس بھٹھّے نُۄں چھڈّکے کِسے ہۄر تھاں اُتّے جا رہے سن۔ سکُۄل دی ادھِیاپکا نیں اُس پْرواسی مذدُۄر نُۄں کِہا٬ “تُسِیں بچّے نُۄں پڑھن تۄں ناں ہٹائۄ٬ اِہ پڑھائی وِچّ بہُت ہُشِیار ہَے۔”
پْرواسی مذدُۄر نیں اگّۄں کِہا٬ “مَیڈم٬ سانُۄں رۄذگار مِلݨ والی تھاں ’تے جاݨا ہی پَیںدا ہَے۔ اسِیں آپݨے بچّے نُۄں کِتھّے چھڈّکے جاواںگے۔”
اُس نیک دِل ادھِیاپکا نیں اُس پْرواسی مذدُۄر نُۄں اِہ کِہا٬ “تُسِیں آپݨا بچّا پڑھن لئی میرے پاس چھڈّ دِئۄ۔ جدۄں تُسِیں مذدُۄری لئی اِتھّے آئۄ٬ اِہ تُہاڈے کۄل آ جائِیا کریگا۔”
اُس پْرواسی مذدُۄر نیں آپݨا بچّا اُس ادھِیاپکا کۄل چھڈّ دِتّا۔ اُس مُںڈّے نیں مَیتھ دے وِشے وِچّ اَیمّ.اَیسّ.سی کر لئی ہَے۔ اُہ اُس ادھِیاپکا نُۄں ممّی کہِںدّا ہَے۔ ادھِیاپکا اُس نُۄں آپݨا تِیجا پُتّر کہِںدّی ہَے۔ اُس ادھِیاپکا نیں اُسدے لئی آپݨے گھر وِچّ کمرا بݨوا دِتّا ہَے تے اُہ اُسدے وِیاہ دی تِیاری کر رہی ہَے۔ تںگّدِل٬ کںجُّۄس٬ مَۄکاپْرست٬ بدلاکھۄر اتے دُۄجِیاں دی ترکّی نُۄں دیکھکے جلݨ والے لۄک کدے وی دُۄجِیاں دے کمّ نہِیں آ سکدے۔ دُۄجِیاں دا سںوّارن لئی آپݨا بِگاڑنا پَیںدا ہَے۔ نپھے نُکسان دی پْرواہ نہِیں کرنی پَیںدی۔ آپݨی سۄچ وِچّ پھراکھدِلی رکھّݨی پَیںدی ہَے۔
میرے سکُۄل وِچّ کمّ کردا اِکّ گُرسِکھّ کلرک بہُت ہی نیک دِل اِنسان سی۔ اُہ آپݨا وِگاڑ کے دُۄجِیاں دا سںوّار دِںدّا سی۔ اِکّ دِن اُسنے آپݨے کِسے کمّ لئی مَیتھۄں دس ہذار رُپئے اُدھار لَے لئے۔ دۄ تِنّ گھںٹّے مگرۄں ساڈے سکُۄل دا اِکّ درجا چار کرمچاری اُس نُۄں آکے کہِݨ لگّا٬ “سر٬ مَینُۄں دس ہذار رُپئے دی سخت لۄڑ ہَے٬ تنکھاہ مِلݨ ’تے مَیں تُہانُۄں مۄڑ دِیاںگا۔”
اُس کلرک نیں میرے کۄلۄں اُدھار پھڑے پَیسے اُس نُۄں پھڑا دِتّے۔ اُہ پَیسے لَے کے چلا گِیا۔ اُسدے جاݨ تۄں بائد مَیں اُس کلرک نُۄں کِہا٬ “سردار جی٬ تُسِیں مَیتھۄں اُدھار پَیسے لَیکے اُس نُۄں کِئۄں پھڑا دِتّے؟”
اُس کلرک ولّۄں دِتّے گئے جواب نیں مَینُۄں ہَیران کر دِتّا٬ اُسنے کِہا٬ “ہۄ سکدا ہَے اُسدی ذرُۄرت میری ذرُۄرت تۄں وی وڈّی ہۄوے۔ اِہ میرے کۄل کِنّی وڈّی آس رکھّکے آئِیا سی۔ مَینُۄں تاں کۄئی ہۄر وی اُدھار دے دیویگا٬ اِس نُۄں پتا نہِیں کِنِّیاں دِییاں مِنّتاں کرنِییاں پَیݨگِییاں۔”
اسِیں جِنہاں آپݨِیاں لئی ہیراپھیرِییاں٬ بیئیِمانِییاں کرکے اتے آپݨِییاں اِچھّاواں مارکے دھن جۄڑکے جاںدے ہاں٬ اُہ سانُۄں یاد وی نہِیں رکھّدے پر پرائِیاں لئی کِیتے جاݨ والے کمّ سانُۄں دُۄجِیاں دے دِلاں وِچّ وسا دِںدّے ہن۔ نیکدِل٬ پرئُپکاری اتے لکِیر تۄں ہٹکے ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄک ربّ رُۄپ ہُںدّے ہن۔ اُہ مرن تۄں بائد وی جِئۄُںدے رہِںدّے ہن۔ اِہ سبھ کُجھ جاݨدے ہۄئے وی اسِیں لکِیر تۄں ہٹکے ذِںدّگی کِئۄں نہِیں جِئۄُںدے؟