وِواد٬ مشہُۄری اتے سپھلتا لَیݨ دا اِک سبھ تۄں کارگر تے سُکھالا ہتھِیار ہَے۔ جِس نُۄں اکسر سُنہِری دُنِییا دے لۄک بڑی باخُۄبی نال ورتدے رہِںدّے ہن۔ آم جنتا اِہناں دا شِکار ہُںدّی ہَے۔ کدے اِہ جنتا دی جیب کُتردے ہن تے کدے بھاوناواں۔ خاس کر جے پںجّابی گائِکاں دی گلّ کِیتی جاوے تاں اِتھّے وی سستی شُہرت دے بھُکھّے تُہانُۄں آم ہی دیکھݨ 'چ مِل جاݨگے۔

جِنہاں گائِکاں نیں آپݨا ذمِیر نہِیں ویچِیا تے مِیار کائِم رکھِّیا اُنہاں نُۄں سدا سلام ہَے۔ پر جِہڑے اجّ دی جوانی نُۄں گُمّ راہ کر رہے ہن اُنہاں لئی ہَے اِہ لیکھ۔

پاٹھکاں تۄں اگائۄُں مافی اِس لئی مںگّ رِہا ہاں کِہ جۄ شبد اجّ دے اِس لیکھ 'چ لِکھے جاݨگے اُہ میرے کِردار دا ہِسّا نہِیں ہن۔ مافی سِرف پاٹھکاں تۄں ہَے کِئُںکِہ اُہ میرے تۄں مںدّی بھاشا دی آس نہِیں کردے٬ ناں کِہ اُنہاں لۄکاں تۄں جۄ آپݨے کہے تے کھڑھن دی ہِمّت نہِیں رکھّدے۔

لیکھ لِکھݨ دا کارن ہَے٬ تیذی نال آئِیا تے اُنّی ہی تیذی نال گِیا گِیت 'میرا کی کسُۄر'۔ جۄ کِہ 'بِیر سِںگھّ' ولّۄں لِکھِیا تے 'رݨجِیت باوا' ولّۄں گائِیا گِیا سی۔ بھاویں گِیت نُۄں ہر تھاں تۄں واپس لَے کے گائِک نیں افسۄس جتا لِیا ہَے۔ اُس دا منّݨا ہَے کِہ مَیں کِسے دِییاں بھاوناواں نُۄں ٹھیس نہِیں پہُںچّائُݨا چاہُںدّا۔

اجّ جدۄں اِس گلّ دِییاں خبراں بݨِییاں تاں مَیں آپݨے اِک مِتّر گُرپْرِیت سِںگھّ گِلّ نال گلّ کردا کہِ بَیٹھا کِہ آہ جۄ پںجّابی 'لۄک گائِک' ہن اِہناں دا کی کِیتا جاوے؟ تاں اُہ مُۄہرے کہِںدّا بائی اِہناں نُۄں 'لۄک گائِک' کہِݨا شۄبھا نہِیں دِںدّا لۄک گائِک تاں اُہ ہُںدّے ہن جۄ آم لۄکاں دِییاں مُسِیبتاں نُۄں ہاکماں مُۄہرے ہِکّ تاݨ کے گائُںدے ہُںدّے ہن۔ اُداہرن دے تَۄر تے بہُت سارے افرِیکن گائِک ’لۄک گائِک‘ کہائُݨ دے ہکّدار ہن۔ مَیں کِہا پھیر اِہناں نُۄں کی کِہا جاوے؟ تاں اُہ بڑے ہی سہِج 'چ کہِںدّا ’لۄک‘ دی تھاں 'مۄک' کہِ سکدے ہۄ بائی٬ کِئُںکِہ اِہ آپݨے گِٹّے لِبیڑدے بِںدّ نہِیں لائُںدے۔ سۄ سہِجے ہی گُرپْرِیت اجّ دے اِس لیکھ دا سِرلیکھ مَینُۄں دے گِیا۔

بڑے افسۄس نال لِکھݨا پَے رِہا ہَے کِہ اجّ دی جوانی دے آدرش ذِیاداتر لۄک گائِک تے فِلمی نائِک ہن۔ اسل ذِںدّگی دے نائِک تاں سِرف کِتاباں 'چ ہی سِمٹ کے رہِ گئے ہن۔

دیش دی جوانی خِیالی پُلاء دے گِیت سُݨدی ہَے تے پھیر آپݨے آدرشاں 'تے ٹِک-ٹاک بݨا کے دیش دا بھوِکھّ سِرجݨ 'چ وِئست ہَے۔

اِہ وی افسۄس ہَے کِہ پِچھلے اِک سال 'چ اِہناں ’چۄں کئی آدرش جۄ گِیتاں 'چ آپݨے آپ نُۄں 'پھنّے کھاں' دسّدے سن پر جدۄں واہ پِیا تاں گِٹّے لِبیڑ گئے۔ جِنہاں 'چ ذِکریۄگ اَیلی ماںگٹ٬ مُۄسے والا اتے ہُݨ رݨجِیت باوا تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔

گلّ رݨجِیت باوا دی کردے ہاں۔ شُرُۄ 'چ چںگّا گائِیا تے لۄکاں نیں اُنہاں کۄلۄں اُہۄ جِہِییاں اُمِیداں رکھّ لئیِیاں۔ پھیر جدۄں اچانک سلواراں دے پَۄںچے مِݨن لگّ پِیا تاں تھۄڑھی بہُت تھُۄ-تھُۄ وی ہۄئی۔ پر اِہۄ جِہے مَۄکِیاں تے ساڈے اِہناں گائِکاں دے ترکش 'چ اِکّ دھارمِک تِیر ہُںدّا ہَے پھیر اِہ اُہ چلا دِںدّے ہن تے بھۄلی-بھالی جنتا بھُلّݨہار ہَے تے بھُلّ جاںدی ہَے۔ بِناں شکّ چںگّا وی بہُت کُجھ گائِیا٬ اِس چںگّے دی لڑی 'چ ہی سی 'میرا کی کسُۄر'۔ پر افسۄس جدۄں ماڑا گائِیا ہِکّ ٹھۄک کے پہِرا دِتّا پر جدۄں کُجھ چںگّا گائِیا تاں مَیدان چھڈّ گئے۔

اِس وِشے تے میرا اِکّ مِتّر منپْرِیت کہِںدّا کِہ بائی اِس دا اِک پہِلُۄ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے کِہ باوے دے پروار نیں اُس نُۄں رۄک دِتّا ہۄوے کِئُںکِہ اُس نیں بچپن 'چ آپݨے باپ نُۄں کھۄہ دِتّا سی۔ مَیں اُس نال اِس گلّ 'تے کُجھ ہدّ تکّ سہِمت ہاں خُد اِس دَۄر 'چۄں لںگھِّیا ہاں۔ پر پھیر اُس دا پروار دۄشی ہَے کِئُںکِہ اُس وکت پروار نیں کِئۄں نہِیں رۄکِیا جدۄں لۄکاں دِییاں دھِییاں دِییاں مِݨتِییاں کردا سی جاں پھیر چَۄںک 'چ بںدّے مارن دِییاں گلّاں کردا سی۔

اِک پہِلُۄ جۄ ہۄر وِچارنیۄگ ہَے اُہ ہَے جیکر اسِیں کۄئی سُۄربِیرتا والی کوِتا٬ کہاݨی٬ کِتاب جاں پھیر کۄئی فِلم دیکھ لئیِئے تاں پِںڈّے 'تے لُۄں کںڈّے کھڑھے ہۄ جاںدے ہن تے دِل 'چ وی اِک جذبا آ جاںدا ہَے تے کئیِیاں دا مَیں جِیون وی سِرف اِک گھٹنا نال بدلدے دیکھِیا۔ پر باوے دے ماملے 'چ مَینُۄں بڑی ہَیرانی ہُںدّی ہَے کِہ اُس نیں 'تُۄفان سِںگھّ' فِلم 'چ اِک اِہۄ جِہا چرِتّر جِیوِیا جۄ کَۄم دی اݨکھ لئی سبھ کُربان کر گِیا۔ لمّے چِر 'چ اِہ فِلم بݨی سی پر پتا نہِیں کِئۄں اُہ رݨجِیت نُۄں اِنا کُ ہَۄسلا وی نہِیں دے کے گئی کِہ اجّ اُس نُۄں اِک سچّ بۄلݨ تے بھجّݨ دی لۄڑ ناں پَیںدی۔

بھاویں ادھِکارت تَۄر تے گِیت ہٹا لِیا گِیا ہَے پر نِجّی تَۄر تے ہالے وی بہُت تھاں گھُمّ رِہا ہَے۔ اُس گِیت دے مَیں سارے بۄل کئی بار سُݨ کے اِہ لیکھ لِکھݨ بَیٹھا ہاں۔ مَینُۄں اُس گِیت 'چ اِک وی اِہۄ جِہا شبد نہِیں لبھِّیا جۄ جھُۄٹھ ہۄوے۔ گِیتکار بِیر سِںگھّ دی کلم دا مَیں وی اِک مُرِید ہاں۔ اِہ گِیت سُݨ کے سہِج سُبھاء مَیں اُنہاں نُۄں 'شاباش شیرا' وی کہِ چُکِّیا ہاں۔

مَینُۄں لگدا گِدّڑا دی سلاہ کامیاب ہۄ گئی ہَے٬ جِنہاں اکھِیر 'اکھَۄتی شیر' گھیر ہی لِیا۔ اِک سچّ بۄلݨا تے پھیر بھجّݨا٬ سمجھ تۄں باہر دی گلّ ہَے؟ ماف کرنا! پھیر تاں اِس نُۄں 'مۄک' مارنا ہی کِہا جاویگا۔

گائِک کہِ رِہا ہَے کِہ کِسے دا دِل نہِیں دِکھائُݨا مَیں اِس لئی اِہ گِیت ہٹا رِہا ہاں۔ پر دِل تاں اُدۄں وی کئیِیاں دے دُکھے ہۄݨے ہن جدۄں تُسِیں کِسے دی دھی ولّۄں پائے کپّڑِیاں نُۄں دیکھݨ دا نذرِییا بدل دِتّا سی۔ تُسِیں آپݨے ہۄر وی گِیت سُݨ کے دیکھ لوۄ کِسے ناں کِسے دا ہِردا تاں ہر گِیت نیں ولُۄںدھرِیاں ہۄݨا۔ اِک گِیت 'چ چَۄںک 'چ گۄلی مارن تکّ دی گلّ کِیتی جاںدی ہَے۔

پر ہُݨ جے مُۄت اتے اِنسان دے فرک تے سچّ بۄل دِتّا تاں کِہڑا لۄہڑا آ گِیا؟ جے دھرم دے بھیکھِییاں نُۄں بھیکھی کہِ دِتّا تاں کِہڑی غلت گلّ ہۄ گئی؟

اسل 'چ اِس دا کارن اِہ ہَے کِہ جۄ بہُ گِݨتی اچھُۄت جاں پِیڑت ہن اُنہاں نیں کۄئی شاباش جا آرتھِک فائِدا نہِیں دیݨا سی۔ مُٹھّی بھر امِیر لۄکاں نیں آپݨے رسُۄخ اتے پَیسے دے ذۄر تے کھاٹ وی کھڑھی کر دیݨی سی تے گائِک دی رۄٹی چ وی لتّ مارنی سی۔

کِسے نیں جے تُہاڈے خِلاف کۄئی پرچا درج کروا دِتّا تاں کِہڑا تُۄفان آ گِیا سی؟ ادالت 'چ سچّ نُۄں سچّ کہِݨا اتے اُس نُۄں سابِت کرنا کِنّا کُ اَۄکھا سی؟ ہُݨ تکّ کمائے پَیسِیاں 'چۄں جے چار پَیسے لا کے آپݨی بیشکِیمتی اِذّت بچا لئی جاںدی تاں کی غلت سی؟ مِہنت کر کے پَیسے اِسے لئی کمائے جاںدے ہن کِہ لۄڑ پَیݨ تے اِہۄ جِہے پھۄڑے تے لا کے اِس دا اِلاج کرا لِیا جاوے۔

جیکر گُرُۄ نانک دیو جی اِہ شبد اُچار کے

راجے سِیہ مُکدم کُتے۔۔

جائ جگائِنِ بَیٹھے سُتے۔۔

بھگت کبِیر جی اِہ دۄہا لِکھ کے

جَۄ تُۄں بْراہمݨُ بْرہمݨی جائِیا ۔۔

تئۄ آن باٹ کاہے نہِیں آئِیا۔۔

اتے بھگت نام دیو جی تُگلک مُۄہرے سچّ بۄل کے مافی مںگّ جاںدے تاں اجّ جۄ آذادی اسِیں ماݨ رہے ہاں٬ اُہ وی نہِیں مِلݨی سی۔

پںجّ اتے ستّ سال دے بال ساہِبذادے سچّ لئی اڑ کے ساری کائِنات تکّ آپݨا بچپن سمبھّال گئے۔

جے بھگت سِںگھّ بمبّ سُٹّ کے بھجّ جاںدا تاں اُس نیں رہِںدّی دُنِییا تکّ جوان نہِیں سی رہِݨا۔ اِہ سُۄرے ڈرے نہِیں اتے ناں ہی وِکے تاں ہی اِہناں دِییاں تسوِیراں وِکدِییاں۔

اسِیں اُس گُرُۄ ہرِ رائے ساہِب دے سِکھّ ہاں جِنہاں آپݨے پُتّر بابا رام رائے نُۄں ساری اُمر اِس لئی متھّے نہِیں سی لائِیا کِئُںکِہ اُنہاں نیں ہکُۄمت دے ڈرۄں 'مِٹی مُسلمان کی' دی تھاں 'مِٹی بیئیِمان کی' کہِ دِتّا سی۔

باوا جی جدۄں تُسِیں اِس گِیت دے بۄل سُݨے ہۄݨگے جاں گائِیا ہۄݨا اُدۄں نہِیں پتا سی کِہ دم تاں اِک دبکے دا٬ پھیر پںگّا کاہنُۄں لَیݨا؟ اِہ ستراں لِکھدے نُۄں مَینُۄں پُۄرا پتا کِہ اِہ تُہاڈے اتے تُہاڈے جِہے ہۄر کئیِیاں دا دِل دُکھائُݨگِییاں۔ بھاویں تُہاڈا مکسد کِسے دا دِل دُکھائُݨا نہِیں سی پر میرا مکسد ہی تُہانُۄں شِیشا دِکھائُݨا ہَے۔ سۄ اںجّام جۄ ہۄویگا بھُگتاںگے۔

بںدّا غلتِییاں دا پُتلا ہَے تے غلتی ہۄݨ تے جھُک جاݨ 'چ کۄئی بُرائی نہِیں۔ دُکھّ اِس گلّ دا ہَے کِہ سچّ بۄل کے ڈر جاݨ نُۄں تاں پھیر 'مۄک مارنا' ہی کِہا جاویگا۔ پھیر اَیویں ناں لۄکاں دے پُتّاں نُۄں گُمّراہ کری جائِیا کرۄ کِہ اسِیں شیر ہُںدّے آ چَۄںک 'چ بںدّا مار دِںدّے ہاں آدِ۔

غلت نُۄں غلت کہے بِناں نہِیں رہِ سکدا 2012 'چ اَیڈِیلیڈ وِکھے ہنی سِںگھّ نال اِک مُلاکات کِیتی سی اُس دے مُۄںہ تے سچّ بۄلِیا سی۔ پرچا وی درج ہۄئِیا میرے تے٬ اُس دے چاہُݨ والے اِک نہِیں ہذاراں لۄکاں نیں گالہاں وی کڈھِّییاں۔ جۄ اجّ وی یُۄ-ٹِئۄُب تے جا کے پڑھِییاں جا سکدِییاں ہن۔ بھاویں رۄذ کما کے کھاݨ والے ہاں پر اُنہاں سرمائیداراں اگّے جھُکے نہِیں سی۔ اجّ وی ماݨ ہَے اُس کارج 'تے اتے اُنہاں ساتھِییاں 'تے جۄ اُس وکت نال کھڑے سن۔

اُس تۄں وی کئی ورہے پہِلاں میرے ہںسّ راج ہںسّ نال وی کُجھ اِہۄ جِہے سِںگھّ پھسے سن۔ جدۄں اُس نیں آپݨی کلا چھڈّ سمیں دے ہاکماں دے ڈر 'چ سستا آٹا دال ویچݨا شُرُۄ کر دِتّا سی۔ اجّ وی اُہ لیکھ "ہُݨ ساڈے راج گائِک سستا آٹا دال ویچِیا کرنگے" سِرلیکھ تھلّے آن لائیِن پڑھِیا جا سکدا ہَے۔

رݨجِیت تاں سِرف اِہ لیکھ لِکھݨ دا سببّ بݨ گِیا۔ نِجّی تَۄر تے میرا اُس نال کۄئی وٹّ دا رَۄلا نہِیں ہَے۔ بِناں آکھِیا نہِیں رہِ سکدا٬ بِناں کھادھِیاں رہِ سکدا ہاں۔

ڈا جے ڈی چَۄدھری دی اِک کوِتا جۄ مَینُۄں سدا پْریردی رہی ہَے کِہ ;

کۄئی وی گلّ سُݨ سکدا ہاں٬

کۄئی وی گلّ کہِ سکدا ہاں٬

بِناں آکھِیا نہِیں رہِ سکدا٬

بِناں کھادھِیاں رہِ سکدا ہاں۔

اُہ کھیتاں وِچ کھڑے ڈرائُݨے٬

نالۄں ودھّ کُجھ ہۄر نہِیں٬

جۄ وی میرا راہ رۄکیگا٬

مَیں اُہدے سںگّ کھہِ سکدا۔

بدل رہے مَۄسم دے کۄلۄں٬

تَینُۄں چِںتّا ہۄ سکدی ہَے٬

مَیں گرمی چۄں وی لںگھِّیاں ہاں٬

تے سردی وی سہِ سکدا ہاں۔

جے کر وہِںدّے پاݨی دے سںگّ٬

وہِ جاݨا فِترت ہَے تیری٬

تُۄں کِںجھّ اِہ سۄچ لِیا٬

مَیں تیرے سںگّ وہِ سکدا ہاں۔

اݨجاݨی وڈّی مہِفل وِچ٬

جاہ کے غَیر سداوݨ دے تھاں٬

مَیں کلّا ہی اُٹھّ سکدا ہاں٬

مَیں کلّا ہی بہِ سکدا ہاں۔

اُمِید تے دُنِییا کائِم ہَے تاں ہی اُمِید ہَے کِہ 'نانک دا پُتّ' کہائُݨ والا 'بِیر سِںگھّ' اِس تۄں وی سخت شبداں دِییاں رچناواں لِکھ کے تیرا-تیرا تۄلدا رہیگا اتے لۄک گِیتکار کہائیگا۔ اِس تۄں بائد رݨجِیت باوا تۄں اُمِید ہَے کِہ جے سچّ گائُݨ دا ہَۄسلا ناں وی کر پائِیا تاں گھٹّ تۄں گھٹّ جوانی نُۄں گُمّراہ کرن والے گِیت تاں نہِیں گائیگا۔

اںتّ 'چ پھِٹّ لاہنت اُنہاں پُلِس والِیاں نُۄں جِنہاں نُۄں آپݨے فرذاں تۄں ودھّ مُۄسے آلھے نُۄں خُش کرنا ذِیادا سہی لگِّیا۔ بینتی٬ اِہناں گائِکاں نُۄں آپݨے آدرش منّݨ والے نَۄجواناں نُۄں ہَے کِہ رجّ رجّ جوانِییاں ماݨۄ۔ جے کِسے نُۄں آدرش ہی بݨائُݨا ہَے تاں بہُت اُچِّییاں تے سُچِّییاں شخسِیئتاں ہۄئیِیاں نیں دُنِییا 'چ٬ اُنہاں بارے جاݨۄ۔ ہاں مَیں نہِیں کہِںدّا کِہ جوانی ویلے تُسِیں منۄرںجّن ناں کرۄ۔ چںگّے گِیت سُݨۄ٬ نچّۄ ٹپّۄ تے اِہناں کلاکاراں نُۄں بݨدا ماݨ ستِکار دِئۄ پر آپݨا ربّ ناں بݨائۄ۔ کِئُںکِہ سانُۄں تاں گُرُۄ نانک پاتشاہ بہُت پہِلاں ہی 'آسا کی وار' 'چ وِستار پُۄروک دسّ گئے سن کِہ اِہ سبھ رۄٹِییاں کمائُݨ لئی ہَے؛

مہ 1 ۔۔

وائِنِ چیلے نچنِ گُر ۔۔

پَیر ہلائِنِ پھیرنِ سِر ۔۔

اُڈِ اُڈِ راوا جھاٹَے پائ ۔۔

ویکھَے لۄکُ ہسَے گھرِ جائ ۔۔

رۄٹِییا کارݨِ پُۄرہِ تال ۔۔

آپُ پچھاڑھِ دھرتی نالِ ۔۔