ساڈے پرِوار وِچ اکھّراں دا پْرویش میرے پِتا جی گِیانی ہربھجن سِںگھّ ہۄراں نال ہۄئِیا ۔اِہ اکھّر سِکھّی دے رںگّ وِچ گُۄڑھے رںگّے ہۄئے سن ,گُرباݨی پاٹھ ,کِیرتن تے سِکھّ اِتِہاس تۄ لَیدے ہۄئے ۔میرے چاچا جی دا بیٹا دِیدار سِںگھّ پردیسی کہِںدّا ہُںدّا :تائِیا جی دی آواذ بھاری سی , سہِگل ورگی ۔پِتا جی اُتے سِںگھّ سبھا لہِر دا گُۄڑھا پْربھاو سی ۔اُنہاں نیں دھِییاں نُۄں کدی نکّ کنّ ناں وِنّہائُݨ دِتے ,ناں ہی وںگّاں پائُݨ دِتِّییاں ۔ساڈے گھر وِچ سِرف دھارمِک کِتاباں ہی سن ۔مَے چھۄٹا جِہا ساں ۔رات دے رۄٹی ٹُکّ تۄ ہۄ کے سارا ٹبّر دلان وِچ بَیٹھا سی ۔چکّی دے کۄل پِیڑھی اُتے پِتا جی بَیٹھے سن ۔مَے جی نُۄں کِہا :مَینُۄں گِیت سُݨائۄ ,سڑکے سڑکے جاںدِیئے مُٹِیارے نی ۔پِتا جی ہسّ پئے تے نُݨ نُݨ کرکے گِیت دی ترذ گُݨگُݨائُدے رہے پر گِیت دے بۄل اُنہاں نیں لباں تے ناں لِیاںدے ۔

بھِیڑی جِہی گلی دے سِرے تے ساڈا گھر سی جِتھّے دۄ پروار رہِںدّے سن اِک میرے چاچے مگھّر سِںگھّ دا تے اِک میرے پِتا دا ۔میرا تے میرے چاچا جی دا پُتّر دِیدار سِںگھّ پردیسی دا جنم اِک ہی چھتّ ہیٹھ ہۄئِیا ۔گھراں تۄ ساڈی ہویلی سی جِتھّے میرے تائِیا جی مُۄل سِںگھّ سیپی کردے سن ۔ہل پںجّالِییاں ٹھِیک کروائُݨ آئے جٹّ اُنہاں کۄل بَیٹھے رہِںدّے ۔مَے دِییاں گلّاں سُݨن دا مارا اۄتھے بَیٹھا رہِںدّا ۔تائِیا مُۄل سِںگھّ دی آواذ اِہۄ جِہی سی جِویں سخت لکّڑی والا رُکھّ بۄلدا ہۄوے ۔

اۄسے ہویلی وِچ نال دے براںڈے وِچ میرے پِتا جی کُرسِییاں بݨائُدے ۔اِسے ماہَۄل دی یاد وِچۄ بڑے سالاں بائد میری اِس کوِتا نیں جنم لِیا ۔اِہ کوِتا ہَے تاں کُدرت نُۄں سبھِیاچار وِچ بدلدی مانوتا بارے ,پر اِس وِچ پْرتِیک ترکھاݨ دا ہَے :

مَے پُتّر اِک ترکھاݨ دا

رُکھّاں نُۄں چِیذاں وِچ بدلݨ جاݨدا

بُۄہے گڈّ گڈِیہرے چرکھے چرکھِییاں

رتھّ ڈۄلِییاں گُٹّ مدھاݨِییاں تختِییاں

ہلھ پںجّالھی چئۄُ سُہاگے پٹڑِییاں

پلںگھّ پںگھُّۄڑے پِیڑھے پِیڑھِییاں ارتھِییاں

کُرسِییاں تخت تپائیِیاں مںجّے مںجِّییاں

کدی کدی کھڑتالاں تے سارںگِّییاں

ہُݨ اِہ کردا کردا بُڈھّڑا ہۄ گِیاں

ندی کِنارے آپ ہی رُکھّڑا ہۄ گِیاں

ہُݨ میرے خاباں وِچ آئُدے رُکھّ نیں

مَینُۄں آݨ سُݨائُدے اپݨے دُکھّ نیں

اِہ کروت فرناہِییاں آرے آرِییاں

آئُدِییاں میرے ولّ نُۄں شَییاں سارِییاں

ہُݨ اِک دِن مَے آخر سُۄلی گھڑاںگا

اُس دے اُتے آپ مرن لئی چڑھاںگا

رُکھّ آکھݨگے ناں مارۄ اِس دِین نُۄں

اِس نیں سبھ کُجھ کِیتا آپݨے جِیݨ نُۄں

کۄئی ہرِییاں تھاںواں دیکھ لِٹا دِئۄ

اِس نُۄں ساڈِییاں چھاںواں ہیٹھ لِٹا دِئۄ

پِتا جی ہویلی وِچ پِںڈّ دِییاں بچِّییاں نُۄں گُرمُکھی وی پڑھاںئُدے سن ۔مَینُۄں کئی وار اَیسِییاں سُیاݨِییاں مِلدِییاں ہن جۄ مَینُۄں دسّدِییاں کِہ اسِیں گِیانی جی کۄلۄں پںجّ گْرںتھّی دا پاٹھ کرنا سِکھِّیا٬ چِٹھّی لِکھݨی سِکھّی ۔سکُۄل داخل ہۄݨ تۄں پہِلاں مَیں وی کدی کدی پڑھن آئیِیاں کُڑِییاں دی کتار وِچ جا بَیٹھدا ۔پِتا جی بہُت سخت سُبھاء دے ادھِیاپک سن۔اُہ اُچارݨ جاں شبد جۄڑاں دی اشُدھّتا نُۄں بِلکُل سہِن نہِیں کردے سن ۔اُنہاں نیں پِںڈّ سُدھار نام دا اِک کِتابچا وی لِکھِیا تے اِک کِسّا وی چھپوائِیا جِس وِچ اِک سچِیاری نُۄںہ آپݨی سسّ تۄں نسوار چھُڈائُدی تے اُس نُۄں گُرمُکھی سِکھائُدی ہَے ۔گُرپُرباں دے مَۄکے تے پِتا جی بہُت اُماہ وِچ ہُںدّے ۔اُہ گُرپُرباں دے مَۄکے پڑھن لئی بچِّیاں نُۄں کوِتاواں لبھّ کے دِںدّے جاں آپ لِکھ دِںدّے ۔

پر اجے مَیں دُۄجی وِچ ہی پڑھدا ساں کِہ اُہ گھر دی آرتھِک ہالت نُۄں سُدھارن لئی آپݨی پہِلی مُسافری تے جںجِّیبار (افرِیکا) چلے گئے ۔اۄتھۄں اُہ سانُۄں اُہ بہُت سُہݨے تے برِیک اکھّراں والِییاں ,گُرباݨی دے مہاواکاں نال جڑِییاں چِٹھِّییاں لِکھدے ۔کدی کدی اُنہاں چِٹھِّییاں وِچ اُنہاں دِییاں آپݨِییاں لِکھِییاں کاوِ ستراں وی ہُںدِّییاں ۔مَینُۄں اُنہاں دِییاں اِہ دۄ ستراں اجے وی یاد ہن :

مائۄ جی دا مذدُۄر سدا کے

رہِںدّا ہاں ہُݨ پیبا چاکے

مائۄ جی شائِد اُنہاں دے ٹھیکیدار دا نام سی تے اُہ پیبا چاکے نام دے کِسے شہِر وِچ کمّ کردے سن۔اُدۄ افرِیکا وِچ ریلوے لائیِناں وِچھ رہِییاں سن۔چَۄتھی جمات وِچ پڑھدا ساں جدۄں اُنہاں نیں آپݨی اِک چِٹھّی وِچ مَینُۄں آپݨی لِکھی ہۄئی چار ستراں دی اِک گُرُۄ نانک دیو جی گُرپُرب دے مَۄکے تے پڑھن لئی بھیجی جۄ مَیں یاد کر لئی ۔پْربںدھّکاں نیں مَینُۄں میذ تے کھڑا کر دِتّا تے مَیں جَیکارِیاں دی گُۄںج وِچ اُہ کوِتا سُݨائی :

دھنّ گُرُۄ نانک تیری سادھ سںگّت

کلا چڑھدی تے دُۄݨ سوائی ہۄوے

میرے تائِیا جی س مُۄل سِںگھّ دے پُتّر سُرَیݨ سِگھ سۄفی بہُت پْرتِبھاشِیل وِئکتی سن ۔اُہ ہویلی کُرسِییاں بݨائُدے پر گُردُیارے دے سماگماں وِچ پُۄری تندیہی نال ہِسّا لَیدے ۔اُہ بہُت مِٹھّا کِیرتن وی کردے تے دھارمِک کوِتاواں وی لِکھدے سن ۔اُنہِیں دِنِیں پھِلمی گِیتاں تے دھارمِک گِیت لِکھݨ دا بہُت رِواج سی جِویں اجے وی ماتا دِییاں بھیٹاں لِکھِییاں جاںدِییاں ہن ۔ناگِن پھِلم دے گِیت بہُت مشہُۄر سن ,خاس کرکے اِہ گِیت :

من ڈۄلے میرا تن ڈۄلے

میرے دِل کا گئِیا کرار رے

یے کَۄن بجائے باںسُرِییا

بھا جی سُرَیݨ سِںگھّ سۄفی ہۄراں نیں اِس ترذ تے شگُرُۄ ارجن دیو جی دی شہِیدی بارے بہُت ودھِییا گِیت لِکھِیا :

دھرتی ڈۄلے ,اسماں ڈۄلے

اِک ڈۄلے ن میرے نِرںکّار جی

بَیٹھ کے تتِّییاں توِییاں تے

اِک ہۄر مشہُۄر پںجّابی گِیت ہُںدّا سی جِہڑا اِک پھِلمی نائِک پتںگّ اُڈائُدِیاں گائُدا ہَے :

تُݨکا تُݨکا مار تُݨکا

میری پتلی پتںگّ

تیرا گۄرا گۄرا رںگّ

ڈۄلے ہوا سںگّ اںگّ اںگّ گُڈِّیئے نی

پکّے تںدّاں نُۄں تُۄں پا لا گھُٹّ گھُٹّ جپھِّییاں

نی آ جا نال بدّلاں دے اُڈِیئے

تُݨکا تُݨکا مار تُݨکا

کمال دی مُہارت نال بھا جی نیں اِس ترذ تے وڈّے ساہِبذادِیاں دی شہِیدی بارے گِیت لِکھِیا :

چُݨ کے چُݨ کے مار چُݨ کے

پُت آپݨا پِیاسا

اُہنُۄں مۄڑ دئے نِراسا

اَیڈا ہَۄسلا اے میرے کرتار دا

لاڑی مَۄت نُۄں تُۄں پا لا گھُٹّ گھُٹّ جپھِّییاں

نالے مُکھّڑا تُۄں چُمّ لَے جُجھار دا

اُنہاں دی رِیسے مَیں وی سکُۄل وِچ پڑھدِیاں اِک پںجّابی گِیت دی ترذ تے گِیت دا اِک مُکھڑا لِکھِیا سی۔گِیت سی :

چھݨ چھݨ کردی گلی چۄں لںگھّدی

جی میرے سجّݨاں دی ڈاچی بدامی رںگّ دی

مَیں لِکھِیا :

جھم جھم کردا پاݨی نُۄں رںگّدا

جی میرے ستِگُر دا مںدّر سُنہِری رںگّ دا

میرے چاچا جی دا پُتّر دِیدار ستّوی اٹھّوی تکّ پردیسی نہِیں سی ہۄئِیا ۔مَیں اُہنُۄں وی بچپن وِچ گائُدِیاں سُݨِیا ۔کُجھ سالاں بائد تاں خَیر اُہ بہُت مشہُۄر گائِک بݨ گِیا تے اُس نُۄں لۄک افرِیکا دا مُہمّد رفی کہِݨ لگّے ۔دِیدار دا وڈّا بھرا لشکر سِںگھّ بںسّری وجائُدا ہُںدّا سی تے مَینُۄں کھُشی بھری ہَیرانی ہۄئی جدۄں مَیں اِہ جاݨِیا کِہ دِیدار دا گائِیا ہۄئِیا گِیت :

گۄرِیئے نی لَے جا درد وںڈّا کے

کِہڑے ہنہیرے وِچ چھُپ گئیِئۄں نی

سانُۄں چھہُ جِہا پا کے

سۄ سںگِّیت تے کوِتا ورگی رہِمت کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچ مَیتھۄں پہِلاں وی میرے پروار اُتے مَۄجُۄد سی جِس نیں میرے کوی بݨن وِچ ہِسّا پائِیا ۔

میرے بی جی جِنہاں دے پیکِیاں دا ناں ہر کَۄر سی تے سہُرِیاں دا گُربخش کَۄر ,اُنہاں نُۄں مَیں کدی کۄئی گِیت گائُدِیاں نہِیں سی سُݨِیا پر اُنہاں دا چِہرا ,اُنہاں دا وجُۄد ,اُنہاں دی اُداسی ,اُنہاں دی سہِنشِیلتا میرے لئی کوِتا سی۔سۄ میری کوِتا تے میرے پروار دا دُۄجا رِشتا اِہ ہَے کِہ میری کوِتا دے تاݨے باݨے وِچ میرِییا پرِوارک یاداں بُݨِییاں ہۄئیِیاں ہن ۔پروار دے سارے جِییاں دے جھئُلے ہن ۔ماتا پِتا بھَیݨ بھرا پتنی ,سںتّان ۔اِہ ٹھِیک ہَے کِہ میری کوِتا وِچ ہر تھاں میری ماں میری ماں نہِیں ہَے پر پھِر وی بہُت کُجھ ہَے جۄ اسلی ویروِیاں نال ہُۄبہُۄ نہِیں تاں کافی ہدّ تکّ مِلدا ہَے ۔جدۄں آپݨے بی جی بارے سۄچدا ہاں تاں ممتا تے کرُݨا نال بھر جاںدا ہاں ۔چار دھِییاں تے دۄ پُتّراں دی ماں سی اُہ جدۄں پِتا جی پردیسی ہۄئے ۔دۄ دھِییاں وِیاہِییاں تے دۄ کُیارِییاں سن ۔پُتّر اجے چھۄٹے چھۄٹے سن ۔مَیں اٹھّ سال دا ساں تے اُپکار چار سال دا ۔مَیں پِتا جی نُۄں وِدا ہُںدِّیاں دیکھِیا ۔آپݨی ماں دِییاں سِلّہِییاں اکھّاں دیکھِییاں۔بہُت سالاں بائد مَے اِس وِدا بارے گِیت لِکھِیا سی :

سُنّے سُنّے راہاں وِچ کۄئی کۄئی پَیڑ اے

دِل ہی اُداس اے جی باکی سبھ خَیر اے

دُۄر اِک پِںڈّ وِچ چھۄٹا جِہا گھر سی

کچِّییاں سی کںدھّاں اُہدا بۄڑا جِہا در سی

امّی میری چِںتّا تے باپُۄ میرا ڈر سی

اۄدۄں میری ائُدھ یارۄ مساں پھُلّ بھر سی

جدۄں دا اساڈے نال کھُشِییاں نُۄں وَیر اے

دۄدلی دسُۄتی پھُلّ پائُݨ بھَیݨاں میرِییاں

پھُلِّییاں نیں کِکّراں تے پھُلِّییاں نیں بیرِییاں

کںدھّاں نالۄں اُچِییاں دھریکاں ہۄئیِیاں تیرِییاں

تۄر ڈۄلی تۄر ہُݨ کاہدِییاں نیں دیرِییاں

ساہ لَے لۄکا ہالے میری لیکھاں نال کَیڑ اے

مَیلی جِہی سِیال دی اُہ دھُںدّلی سویر سی

سُۄرج دے چڑھن چ ہالے بڑی دیر سی

پِتا پردیس گِیا جدۄں پہِلی ویر سی

میری ماں دے نَیݨاں وِچ ہںجھُّۄ تے ہنہیر سی

ہالے تِیک نَیݨاں وِچ ماڑی ماڑی گہِر اے

کِتھّۄں دِیاں پںچھِّییاں نُۄں کِتھّۄں چۄگا لبھِّیا

دھِییاں دے وسیبے لئی باپُۄ دیس چھڈِّیا

کِنّا ہَے مہان دیس اۄدۄں پتا لگِّیا

ڈُۄںگھا میری ہِکّ چ ترںگّا گِیا گڈِّیا

جھُلّ اۄ ترںگِّیا تُۄں جھُلّ ساڈی خَیر اے

اۄدۄں پردیس کُجھ ذِیادا ہی پردیس ہُںدّا سی ۔پِتا جی سمُںدّری جہاذ تے جاںدے ۔لگبھگ دۄ ہفتے سمُںدّر وِچ ہی لگّ جاںدے ۔کئی دِناں بائد پہُںچّݨ دی چِٹھّی آئُدی ۔

پِتا جی تِنّ مُسافرِییاں لا چُکّے سن ۔مَیں اَیم اے دے پہِلے سال وِچ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالے ساں ۔بی جی بہُت بِیمار ہۄ گئے ۔بہُت سال پہِلاں میرے ماما جی دے دیہاںت تے بی جی نُۄں اردھںگّ دا دَۄرا پِیا سی ۔اُہ کافی ٹھِیک ہۄ گئے سن پر پُۄری تراں نہِیں ۔ اِس وار اُنہاں دی بِیماری آ کے گئی ہی نہِیں۔اُہ پِیاری مِٹھّبۄلڑی جان ,پتی دی گَیرہاذری وِچ ماسُۄم دھِییاں پُتّراں نُۄں پالݨ والی ,نِیلے رںگّ دے لفافِیاں دے آسرے جِیئۄُںدّی ,میری اُداس ماں ساڈے تۄں سدا لئی وِچھڑ گئی ۔اُسدا پردیسی پتی اُس پل اُس تۄں کۄہاں دُۄر سمُںدّرۄں پار سی ۔اُس نُۄں تاں خبر وی ستّ دِناں بائد مِلی جدۄں اُس نیں پتا نہِیں کی سۄچدِیاں لپھافا کھۄلہِیا ہۄویگا ۔ اُس نُۄں کی پتا سی اِس چِٹھّی وِچ کی ہَے ?تد تکّ تاں پھُلّ وی پئے جا چُکّے سن ۔

پِتا جی تے دِیدار جدۄں اِس تۄں بائد جدۄں پِںڈّ آئے تاں دِیدار نیں دسِّیا پِںڈّ وڑدِیاں چاچا دی بھُبّ نِکل گئی ۔کہِݨ لگّے :اُس دیوِییاں جِہی اَۄرت نُۄں کِنّے دُکھّ دیکھݨے پئے ۔مَیں اُہدِییاں آخری گھڑِییاں وِچ اُہدے کۄل نہِیں ساں ۔

شائِد رُۄپ بدل کے ایہی بھاو کئی سالاں بائد میرے اِس شیئر وِچ آئِیا :

جۄ بدیساں چ رُلدے نیں رۄذی لئی

اُہ جدۄں دیش پرتݨگے اپݨے کدی

کُجھ تاں سیکݨگے ماں دے سِوے دی اگن

باکی کبراں دے رُکھّ ہیٹھ جا بہِݨگے

دسوِیں ’چ پڑھدِیاں میری مںگّݨی ہۄ گئی سی ۔اَیم اے کردِیاں مَیں وِیاہ تۄں اِنکار کر دِتّا ۔میرے پِتا جی مَینُۄں پٹِیالے منائُݨ آئے ۔اُہ مَینُۄں کہِݨ لگّے :آپاں بچن دِتّا ہۄئِیا ہَے ,آپاں کِویں اِنکار کر سکدے ہاں ? تُۄں اِس ویلے نِرمۄہی دھرتی چۄں لںگھّ رِہا ہَیں٬جِتھّے سروݨ نیں آپݨے مۄڈھے تۄں وہِںگّی لاہ دِتّی سی ۔مَے پِتا جی دے مُۄںہ تے ناںہ نہِیں کر سکدا سی ۔مَیں ہاں کہِ دِتّی ۔اُہ چلے گئے تاں آپݨے اِنکار دی لمّی چِٹھّی لِکھ کے پِںڈّ پۄسٹ کر دِتّی تے فرِیدکۄٹ پْرۄ پْریم پالی کۄل چلا گِیا ۔اُہ پل میرے لئی مُکتی دے وی سن ,گہِرے دُکھّ دے وی ,گہِرے گُناہ دے اہِساس دے وی ۔جِس رات مَے جی نُۄں اِنکار دا خت لِکھِیا ,اُس رات ہی مَیں اِہ کوِتا لِکھی ,جِس دا نام سی نہِیں ۔ اُہ کوِتا اِس تراں سی :

ٹِکی رات وِچ اُس نیں نہِیں اِس تراں کِہا

کِہ کبراں تے سِوِیاں چۄں

سہِسراں پِتر چِںگھّاڑ اُٹھے

پتوںتّے پِتا دا سِر کمبِّیا

تے پلاں وِچ کالے کیس چِٹّے ہۄ گئے

پاون کِتاباں دے اکھّراں ہیٹھ پھُلّ دِسے

جل تے تردے

مۄئی ماں تْربھکی

ٹِکی رات وِچ اُس نیں نہِیں اِستراں کِہا

کِہ تارے

کِنّے ہی پل جھاںجراں واںگ چھݨکدے رہے

مِٹّی چۄں سُۄہا گُلاب اُگِیا

اہلِّیا جاگ کے نْرِت کرن لگّی

رُکھّاں تۄں سَییاں پتّے جھڑے

سہِسراں نویں پھُٹّے

بہُت کُجھ ٹُٹّݨ دی آواذ آئی

بیڑِییاں٬ ہتھّکڑِییاں٬ جیلہ دِییاں کںدھّاں

تے ذںجِّیراں

کِسے دی بھِیانک چِیک سُݨی

شائِد اُہ اںدھّکار مر رِہا سی

جۄ سدِییاں تۄں بِیمار سی

ٹِکی ہۄئی رات وِچ اُس نیں

نہِیں اِستراں کِہا

کِہ لۄہے دے گیٹ وِچۄں

ہذاراں بچّے ہسّدے ,شۄر مچائُدے باہر آئے

تے اُہ پتھّر دے بݨے مگرمچھّ دے مُۄںہ واںگ

کھُلّہا رہِ گِیا

اِہ بڑا دُکھدائی انُبھو سی ۔ گھر دِیاں تۄں رُۄپۄش ہۄݨ لئی جِس گڈّی وِچ بَیٹھ کے پٹِیالا چھڈِّیا گڈّی دی چِیک مَینُۄں آپݨے کالجے وِچۄ نِکلدی مہِسُۄس ہۄئی ۔اُدۄں ماں تاں پرلۄک سِدھار چُکّی سی ۔پِتا پھِر پردیس نُۄں چلے گئے ۔اُنہاں پلاں وِچ پِتا جی دے دِل دا دُکھّ یاد کر کے اجے وی اکھّاں نم ہۄ جاںدِییاں ہن :

ہر واری اپݨے ہی اتھّرُۄ اکھِّییاں وِچ نہِیں آئُدے

کدی کدی ساڈے پِتر رۄدے ساڈِییاں اکھِّییاں تھاںݨِیں

تے جی کردا ہَے کِہ اُہ دِن جے ہُݨ کِتے مِلے ,مَیں اُس دے چِٹّے ہںسّ جِہے ذخمی پِںڈّے تے ملہم لا دیواں پر دِن کۄئی گھرۄ کے گِیا جِیء تاں نہِیں کِہ جِس دی کدے کِتے دسّ پوے ,کدی کِتے تے پھِر کِسے شام اُہ پھٹے ہال گھر آ جاوے جاں کِسے سٹیشن تے گڈّی اُڈِیکدا مِل جاوے ۔دِن تاں ساڈے ہتھّۄں مۄئِیاں دے کراہُںدّے پْریت ہن جِنہاں دے ذخماں تکّ ہُݨ ساڈے ہتھّ نہِیں پہُںچّدے ۔

مات پِتا نُۄں سِینے لا کے ٹھںڈھّ پاوݨ دا جِس دِن آئِیا چیتا

اُس دِن تکّ اُہ بݨ چُکّے سن ,اگنی پاݨی پَۄݨ تے ریتا

اَیم اَیس سی کرکے میرا چھۄٹا وِیر اُپکار وی پِتا جی کۄل افرِیکا چلا گِیا تے کنِیاٹا یُۄنِیورسِٹی وِچ پھِذِکس پڑھائُݨ لگّ پِیا ۔پِتا جی اِکِیاسی سال دی اُمر وِچ میرے کۄل لُدھِیاݨے آ گئے تے آپݨی اُمر دے آخری دس سال ایتھے گُذارے ۔اُنہاں نُۄں ذِںدّگی بھر گُرمتِ تۄں سِوائ کِسے ہۄر ساہِت وِچ دِلچسپی نہِیں رہی سی ۔ہُݨ تاں اُہ ہۄر وی نِرلیپ ہۄ گئے سن ۔ہر ویلے ہَۄلی ہَۄلی پاٹھ کردے رہِںدّے ۔کدی کۄئی اُنہاں کۄل میری کوِتا دی گلّ کردا تاں اُہ ہتھّ جۄڑ کے کہِںدّے :واہِگُرُۄ دی مِہر ۔مَیں وی چاہُںدّا ساں میری کوِتا دی گلّ بسّ اینی کُ ہی ہۄوے ۔مَیں اِہ سۄچ کے ڈر جاںدا ساں کِہ اِہۄ جِہی آتما نُۄں میری منمُکھ کوِتا کِہۄ جِہی لگّیگی ۔پِتا جی نبّے سال دے سن جدۄں ñùùñ وِچ اُنہاں دا اکال چلاݨا ہۄئِیا ۔بی جی اُنہاں تۄ چَۄوی سال پہِلاں ñùö÷ وِچ گُذر گئے سن ۔اُہ کدی کدی کہِںدّے ربّ نیں مَینُۄں اینی لمّی اُمر دے دِتّی تے تُہاڈی بی جی نُۄں اینی تھۄڑھی ۔اِک واری اِںگلَیڈ تۄں دِیدار بھا جی آئے تے پِتا جی نُۄں پُچھّݨ لگّے :تائِیا جی تُہاڈا پِںڈّ جاݨ نُۄں جی کردا ?

اُہ کہِݨ لگّے : نہِیں دِیدار ,ہُݨ تاں بسّ اکال پُرکھ دے چرناں وِچ ہی جاݨ نُۄں ہی جی کردا۔اُنہاں دے اِس اہِساس تۄں ہی پْریرِت سی میرا گِیت -پِتا دی ارداس :

پْربھُۄ جی ,اُہ کد کھُلّہݨاں اے دُیارا

جِتھّے ساذ آپے ہر بُۄٹا

آپے واونہارا

ہُݨ ناں ہتھّاں پلںگھّ بݨائُݨے

ناں رںگّلے پںگھُّۄڑے

ناں اُہ پٹِّییاں جِنہاں تے پائُݨے

بالاں پہِلے اُۄڑے

ہُݨ تاں اپݨی دیہی رُکھّ ہَے

تے ساہاں دا آرا

کھۄلہ سمُںدّر پَۄݨ دے

میرے ساہاں دے لئی بُۄہے

بیہی دیہی خاک چ رل کے

پھُلّ کھِڑے بݨ سُۄہے

مَیلا پاݨی بل کے ہۄوے

کݨِییاں واںگ کُیارا

اِک جںگّل ہَے جِس دے ہر اِک

رُکھّ دا ارتھ ہَے ارتھی

ہر بُۄٹے تے نام کِسے دا

اِک بُۄٹا جی پرتی

اُس جںگّل وِچ چلدا رہِںدّا

ساری رات کُہاڑا

میرا وِیاہ نُۄں سال ہۄ گِیا سی پر ساڈے گھر کۄئی بچّا نہِیں سی ۔اُس اُڈِیک وِچ رلی تھۄڑھی جِہی اُداسی وِچۄں مَیں اِہ گِیت لِکھِیا جۄ آپݨی جِیون - ساتھݨ بھُپِںدّر نُۄں سمبّۄدھِت ہَے :

کدۄں گُلاب کھِڑیگا اڑِیئے ٹہِݨِیئے

کد تُرسی بْرہِمںڈّ نی کھڑِیئے ٹہِݨِیئے

نِیر گئے پتھرا نی چُپ چُپ رہِݨِیئے

ٹُٹّݨا کدۄں سراپ نی دُکھڑے سہِݨِیئے

پِتراں کۄلے جاہ وے میرِیا راجِیا

جا کے سِیس نِوا وے میرِیا ہاکما

چنّ تۄ ڈِگے گُلاب سمُںدّر آ ٹِکے

تردا تردا آݨ وے لگّے کںڈھّڑے

پھِر لُۄیاں وِچکار تردِییاں پتِّییاں

لگّݨ کُکھّ دے نال وے ممتا-متِّییاں

کَۄݨ دئے سرناواں اۄس گُلاب نُۄں

کَۄݨ لبھاوے تھاںواں وِچ ہنہیرِیاں

اِک واری اسِیں رُسّے ہۄئے ساں ۔اِہ رۄ کے سَۄں گئی سی تے مَیں اِہدے ولّ دیکھ کے کوِتا لِکھ رِہا ساں :

کِتے ایہی گلّ ن ہۄوے کِتے اِستراں ن ہۄوے

تیرے چِہرے اُتلا نہیرا میری چھاں ن ہۄوے

اُہ جۄ سَۄں گِیا ہَے پِیاسا اُہنُۄں چُمّ کے جگا لَے

کِتے خاب وِچ بھٹکدا اُہ تھاں کُتھاں ن ہۄوے

اِک وار مَیں لِکھِیا :

اُہ بݨائُدی ہَے

کِنّی رِیجھ نال

دالاں

سبذِییاں

رۄٹِییاں

رۄذ اۄسے رِیجھ نال

جُۄٹھ ناں چھڈِّئۄ

بچِّیاں نُۄں کہِںدّی ہَے

تھالی ساف کر دِئۄ

کُجھ ناں بچے تھالی وِچ

مَیں لِکھدا ہاں

کوِتاواں

گِیت

غذلاں

نِت نوِییاں

سامبھدا ہاں

اُنہاں تے آپݨا نام لِکھدا ہاں

یُگاں یُگاں تکّ بچِییاں رہِݨ

چاہُںدّا ہاں

اُہ بݨائُںدی ہَے ناشوان چِیذاں

مَیں اوِناشی

مَیں کِنّا ہئُمَے گْرسِیا ہاں

اُہ کِنّی ہئُمَے-ہِیݨ

ساڈے وِیاہ دی گلّ چلّ رہی سی تاں بھُپِںدّر دی بھَیݨ نیں مَینُۄں بھُپِںدّر دے گائے ہۄئے اِک شبد دی رِکارڈِںگّ بھیجی : مِہربان مِہربان ,ساہِب میرے مِہربان ۔مَینُۄں بھُپِںدّر دی آواذ دا چِہرا سُہݨا لگّا ۔بھُپِںدّر نُۄں گائُݨ دا بہُت شَۄک ہَے ۔بہُت وار رسۄئی چ کمّ کردِیاں وی کُجھ ناں کُجھ گائُدی رہِںدّی ہَے ۔مَیں اِک وار لِکھِیا سی :

آئُدی رہے رسۄئی چۄں جے گائُݨ دی آواذ

تاں سمجھ لَے کِہ سُر ہَے تیری ذِںدّگی دا ساذ

اُہ ہُݨ میرِییاں غذلاں میرے نالۄں وی سُہݨی تراں گائُںدی ہَے ۔

چھۄٹا ہُںدّا اںکُّر اِک وار بہُت بِیمار ہۄ گِیا۔میری کوِتا خُدا اُنہاں دِناں بارے ہَے :

اجِیب رات ڈرائُݨی سی بُۄہے کۄل کھڑی

جھُکی ہۄئی سی میرے گھر دے چِراغ دے مُکھ تے

انںتّ رات دی چھائِیا

جِویں اخِیر گھڑی

تے اۄڑھ پۄڑھ تۄں لَے کے سِرںجّ دے نکّے تکّ

سرِںجّ دے نکّے تۄں لَے کے اخِیر مکّے تکّ

اخِیر مکّئۄں پرہے وی کِتے اُجاڑاں وِچ

نذر اُداس میری تھاں کُ تھاں بھٹکدی سی

اِک دِن اٹھّوِیں وِچ پڑھدے بیٹے نیں آپݨی کلاس نال کُجھ دِناں لئی ٹُۄر تے جاݨا سی ,بھُپِںدّر اُہنُۄں گیٹ تکّ تۄرن گئی ۔اُہ نُۄں بسّ تے چڑھن لگّا کاہل وِچ بائی بائی ناں کر سکِیا ۔بھُپِںدّر گیٹ تۄں واپس آئی تاں اِہدِییاں اکھّاں نم سن ۔اِہ کہِݨ لگّی : بیٹے ماںواں دے دِلاں نُۄں نہِیں سمجھدے ۔مَیں کِہا :جدۄں اِہ آپ ماپے بݨنگے اۄدۄں سمجھ جاݨگے ۔پِیار دا وہِݨ اگاںہ ولّ نُۄں ہی جاںدا ہَے ,پِچھاںہ ولّ نُۄں تاں ذِمّیواری دا اہِساس ہی مُڑدا ہَے ۔دھِییاں پُتّراں نُۄں پِیار دے کے اُس دے بدلے اُنہاں کۄلۄں اۄنا پِیار نہِیں مںگِّیدا ۔اِہ پِیار اُنہاں اگّے آپݨے پُتّراں دھِییاں نُۄں دیݨا ہُںدّا ہَے :

اِہ میرا پِیار دئیِں آپݨے جائِیاں نُۄں پُتّرا

اِہ میرا کرذ تُۄں مَینُۄں کدے ادا ناں کرِیں

اِہ پِیار مِلِیا سی مَینُۄں وی مُفت پِچھِّئۄں ہی

جے مَینُۄں مۄڑ ن سکِیا تاں دِل بُرا ن کرِیں

میری کوِتا دا میرے پروار نال تِیجا رِشتا سںچّار دا ہَے کِہ میرا پروار میری کوِتا نُۄں کِستراں سمجھدا ہَے ۔اُہ کوِتا جِس وِچ مَیں لِکھدا ہاں :

میری ماں نُۄں میری کوِتا سمجھ ن آئی بھاںویں میری ماں-بۄلی وِچ لِکھی ہۄئی سی

اُہ تاں کیول اینا سمجھی

پُتّ دی رُۄہ نُۄں دُکھ ہَے کۄئی

پر اِس دا دُکھ میرے ہُںدِّیاں

آئِیا کِتھّۄں

نِیجھ لگا کے دیکھی

میری انپڑھ ماں نیں میری کوِتا

دیکھۄ لۄکۄ

کُکھّۄں جائے

ماں نُۄں چھڈّ کے دُکھّ کاگتاں نُۄں دسّدے نیں

میری ماں نیں کاگذ چُک سِینے نُۄں لائِیا

خبرے ایداں ہی کُجھ میرے نیڑے ہۄوے

میرا جائِیا

اِس کوِتا وِچلی ماں شائِد ہر کوی دی ماں ہَے ,سِرف میری ماں نہِیں ۔میرِییاں بھَیݨاں میری ماں تۄں بہُتِییاں وکھّرِییاں نہِیں۔اُنہاں نُۄں شائِد میری سُنّے سُنّے راہاں والی کوِتا سمجھ آئُدی ہۄوے جاں کُجھ کُجھ پںجّاب سںکّٹ والِییاں نذماں ۔میرِییاں کوِتاواں نُۄں میرے پروار وِچ اِہ تِنّ جِیء سبھ تۄں ودھّ سمجھدے ہن ,میرا چھۄٹا وِیر اُپکار ,وڈّا وِیر دِیدار پردیسی تے میری پتنی بھُپِںدّر ۔اسل وِچ اِہ تِنّے میرِییاں رچناواں دے گائِن نال جُڑے ہۄئے ہن ۔دِیدار ہۄراں نیں کۄئی ڈالِییاں چۄں٬بلدا بِرکھ ہاں ,اجّکل اِئۄں نہِیں کردے لۄک ,چلّ پاتر ہُݨ ,مَیں تَینُۄں آواذاں بڑِییاں مارِییاں ,ہُںدّا سی ایتھے شخس آدِ غذلاں بہُت خُۄبسُۄرتی نال گائیِیاں ۔

ساڈے پروار وِچۄں میری شائِری دے سبھ تۄں کرِیب میرا چھۄٹا وِیر اُپکار ہَے ۔جِس شِدّت اتے رُۄہداری نال اُپکار نیں بِرکھ ارذ کرے دی نذم رات گائی ہَے تے جِہۄ جِہِییاں دھُناں اُسنے سُپنِیاں وِچ رۄݨ سَۄ سارںگِّییاں ,اِک لفذ وِدا لِکھݨا ,شائِر بݨ جا بِہبل ہۄ جا , خُۄب نیں اِہ جھاںجراں ,دُۄر جیکر اجے سویرا ہَے , ناں اِلم نُۄں یاد ہَے کُجھ تے ہۄر انیکاں رچناواں نُۄں دِتِّییاں ,اُہ اُس دی سمجھ سںوّیدنا کلا اتے میرے اتے میری شائِری نال اُسدے گہِرے پِیار دا راگمئی رس بھِنّا پاون پْرگٹائۄ ہَے ۔کئی غذلاں جِنہاں نُۄں مَیں مُشکل سمجھ کے مںچّ تے پیش کرن تۄں گُریذ کر جاںدا ہاں ,اُہ اُنہاں نُۄں وی کُجھ اِستراں پیش کر دِںدّا ہَے کِہ مَیں ہَیران رہِ جاںدا تے اُسدے بلِہار جاںدا ہاں ۔ جگمۄہن سِںگھّ دی سجائی اِک مہِفل وِچ اُپکار نیں

مَے سُݨاں جے رات خامۄش نُۄں

میرے دِل چ کۄئی دُیا کرے

اِہ ذمِین ہۄوے سُراںگلی

اِہ درخت ہۄݨ ہرے بھرے

گا کے تے اِس دا لفذ لفذ سرۄتِیاں تکّ پہُںچّا کے میرے لئی مانۄ اِک مُئجذا ہی کر دِتّا۔

میرے تائِیا جی دا پۄتا ہرجِںدّر تے پڑپۄتا مۄہنپْرِیت میری شائِری دے کِنّے مہِرم ہن ,اِس گلّ دا پتا مَینُۄں کئی سالاں بائد اُنہاں نُۄں مَۄنٹْرِیئل مِل کے لگّا ۔اُہ خُد بہُت سُہݨِییاں کوِتاواں لِکھدے ہن۔آپݨے پِںڈّ دا سُرجِیت ساجن مَینُۄں آپݨے پروار دا جِیء ہی لگدا ہَے ۔اُہ بہُت ودھِییا غذلگۄ تے گِیتکار ہَے

اںکُّر ,منرِیت ,سوراج ,سۄنل ,پُنِیت تے منراج لئی بہُتِییاں کوِتاواں دا انُبھو اجے اُنہاں دی اُمر تۄں اگیرا ہَے ۔اُج اُہ اِنہاں کوِتاواں وِچۄ آپݨے آپݨے ارتھ ذرُۄر کڈھّدے ہن ۔اِک وار اںکُّر نیں مۄبائیِل لَیݨا سی ۔جِہڑا مۄبائیِل اُہنُۄں پسںدّ سی اُہ مہِںگّا سی ۔اُہ کہِݨ لگّا :میرا وی پاپا دی غذل والا ہال ہَے :

اِس تراں ہَے جِس تراں دِن رات وِچلا فاسِلا

میرِییاں رِیجھاں میری اَۄکات وِچلا فاسِلا

منراج نیں آپݨے سکُۄل دے دِناں وِچ کچّ دا گلاس تے بچ کے مۄڑ تۄں گِیت خُۄب گائے ۔

میری ماں تے میری کوِتا والی گلّ بہُت سارے رِشتِیاں تے لاگُۄ ہُںدّی ہَے ۔میرا جی کردا ہُںدّا ہَے کِہ میرِییاں کُجھ کوِتاواں اُہ لۄک ناں ہی پڑھن تاں ٹھِیک ہَے ,جِہڑے سادا دِل ماسُۄم لۄک ہن تدے مَیں کِہا سی:

چھُپا کے رکھّدا ہاں تَیتھۄں مَیں تاذِییاں نذماں

متاں تُۄں جاݨ کے رۄوے مَیں کِس جہان چ ہاں ۔

……

میری ماں نُۄں میری کوِتا سمجھ ناں آئی

بھاویں میری ماں-بۄلی وِچ لِکھی ہۄئی سی

اُہ تاں کیول اینا سمجھی

پُتّ دی رُۄہ نُۄں دُکھ ہَے کۄئی

پر اِسدا دُکھ میرے ہُںدِّیاں

آئِیا کِتھّۄں

نِیجھ لگاکے دیکھی

میری انپڑھ ماں نیں میری کوِتا

دیکھۄ لۄکۄ

کُکھّۄں جائے

ماں نُۄں چھڈّ کے

دُکھ کاگتاں نُۄں دسّدے نیں

میری ماں نیں کاغذ چُکّ سِینے نُۄں لائِیا

خبرے ایداں ہی

کُجھ میرے نیڑے ہۄوے

میرا جائِیا