ساڈے دھارمِک گرںتھّ اتے ہۄر پُراتن سرۄت شْرِشٹی نُۄں پںجّ مُکھّ تتّاں تۄں بݨی ہۄئی منّدے ہن۔ اِہ تتّ ہن- پْرِتھوی٬ جل٬ ہوا٬ اگنی اتے آکاش۔ پہِلاں اِس دے لئی کُجھ پْرماݨ دیکھ لئیِئے پھِر گلّ اگّے تۄردے ہاں۔ شْری گُرُۄ گرںتھّ ساہِب جی وِچّ بیئںتّ پھُرمان اَیسے ہن٬ جِہڑے بْرہمںڈّ دے پںجّ تتّاں تۄں سِرجے ہۄݨ بارے دسّدے ہن۔ جِویں کِہ—

پںچّ تت کرِ تُدھ سْرِشٹِ سبھ ساجی٬ کۄئی چھیواں کرِئۄ جے کِچھ کِیتا ہۄوَے۔

اِکنا ستِگُرُ میلِ تُۄں بُجھاوہِ اِکِہ منمُکھِ کرہِ سِ رۄوَے۔۔-(سُۄہی مہلا 4,پنّا 736)

دھن اںدھّی پِرُ چپلُ سِیانا۔۔

پںچّ تت کا رچن رچانا۔۔-(مارُۄ سۄلہے مہلا 5,پنّا 1073)

اِنا ہی نہِیں٬ منُکھّی سرِیر دے وی پںجّ تتّاں تۄں مِل کے بݨے ہۄݨ دے سَیںکڑے پھُرمان گُرباݨی وِچّ مِلدے ہن جِویں-

پںچّ تت مِلِ کائِیا کِینی تتُ کہا تے کِین رے۔

کرم بدھ تُم جِیئۄ کہت ہَۄ کرمہِ کِنِ جِیئۄ دِینُ رے۔۔-(گۄںڈ٬ پنّا 870)

پاںچ تت کۄ تنُ رچِئۄ جانہُ چتُر سُجان۔

جِہ تے اُپجِئۄ نانکا لِین تاہِ مَے مانُ۔۔-(سلۄک مہلا 9, پنّا 1427)

پںچّ تتُ مِلِ اِہُ تنُ کِییا۔

آتم رام پائے سُکھُ تھِییا۔۔-(مارُۄ مہلا 1, پنّا 1039)

پاںچَے پںچّ تت بِستھار۔۔

کنِک کامِنی جُگ بِئُہار۔۔-(تھِتی٬پنّا 343)

پںچّ تِینِ نو چارِ سماوَے۔۔

دھرݨِ گگنُ کل دھارِ رہاوَے۔۔

(راگُ آسا مہلا 1,پنّا 414)

پںچّ تتُ مِلِ دیہی کا آکارا۔

گھٹِ ودھِ کۄ کرَے بِیچارا۔-(راگُ بھَیرئۄ مہلا 3 چئُپدے گھرُ 1, پنّا 1128))

گُرباݨی منُکھّی من نُۄں وی پںجّ تتّاں دے بݨے سرِیر تۄں بݨِیا دسّدی ہَے:

اِہ منُ کرما اِہ من دھرما۔

اِہ من پںچّ تت تے جنما۔۔-(آسا مہلا 1, پنّا 415)

منُکھّ دی سِرجݨا وِچّ اِہ پںجّ تتّ اتے جۄت٬ پْراݨ, جان٬ آدِ منِّیا گِیا ہَے:

من ہرِ کِییا تن سبھ ساجِیا۔

پںجّ تت رچِ جۄتِ نِواجِیا۔

سِہجا دھرتِ برتن کئۄ پانی۔

نِمکھ ن وِسرہُ سیوہُ سارِگپانی۔

–(پْربھاتی مہلا 5, بِبھاس پنّا 1337)

پُراݨاں انُسار وی اتے ساںکھ انُسار وی شْرِشٹی پںجّ تتّاں تۄں ہی بݨی ہَے۔ اِیسائیِیاں انُسار اِہ شْرِشٹی چار تتّاں-مِٹّی٬ ہوا٬ پاݨی اتے اگّ تۄں بݨی ہَے٬ اُہ پںجّویں تتّ آکاش نُۄں نہِیں منّدے۔ پر بۄدھی پںجّے تتّاں نُۄں منّدے ہن٬ اُہ پںجّویں تتّ نُۄں “کھلاء” آکھدے ہن۔ اِسلامی اتے پچھّمی ساہِت والے پںجّویں تتّ دی ہۄںد سوِیکار نہِیں کردے۔

بھاویں وِگِیان دا شْرِشٹی دے بݨن دا سِدھاںت کُجھ ہۄر تراں دا ہَے اتے اُسدے تتّ وی ہۄر ہن٬ اِس وِشے تے اسِیں بہِس نہِیں کرنا چاہُںدّے کِہ شْرِشٹی دی رچنا کِویں ہۄئی۔ وِگِیان دِییاں آپݨِییاں لبھّتاں ہن٬ جۄ ہائیِپۄتھِیسِس٬ تھِئۄُری اتے لاء راہِیں ہۄ کے جاںدِییاں ہن۔ یاد رہے کِہ شْرِشٹی رچنا بارے وِگِیان نیں وی کۄئی 100% دائوے نال نہِیں کِہا٬ کُجھ تھِئۄُرِییاں ہی ہن٬ جِہڑِییاں اجے تکّ “نِئم” نہِیں بݨ سکِییاں۔ دُۄجی گلّ وِگِیانک گِیان وی ہر نوِیں کھۄج نال بدلدا رہِںدّا ہَے۔ ساڈے اِس لیکھ دا آدھار اتے کیںدر پُراتن اِتِہاس-مِتھِہاس وِچّ ورݨن اِہناں تتّاں دا کھاس کرکے آکاش دا منُکھی جِیون نال٬ وِوہار نال سمبّںدھّ لبھّݨ دی کۄشِس ہَے۔ اِہ وی آپݨے وِرسے دا ادھِئَن کرن واںگ ہی ہَے۔…..

اِکّ وِدوان نیں سِرجݨا دِییاں پںجّ پرتاں دسِّییاں ہن۔ پہِلی پرت بْرہِمںڈّی اُۄرجا(Cosmic Energy) ہَے٬ جۄ پرماتما دے کہے جاںدے گُݨاں نال بھرپُۄر ہَے٬ جِویں امر٬ اجر٬ انںتّ آدِ۔ دُۄجی پرت وِچّ بْرہِمںڈّی چیتنا تۄں اُپجِیا تارا مںڈّل اتے گلَیکسِییاں ہن۔ اِس تۄں اگّے ساڈی دھرتی سمیت ہریک تارے دِییاں دھرتِییاں جِناں دے تِنّ تتّ ہوا٬ پاݨی٬ مِٹّی پدارتھ دے ہن باکی دے دۄ تتّ اگّ-اُۄرجا اتے آکاش سارے بْرہِمںڈّ دے ساںجھے ہن۔ چَۄتھی پرت سُۄکھم جِیواں دی ہَے جۄ پہِلے تِنّے تتّاں وِچّ اتے ساڈے سرِیر وِچّ لکھّاں دی گِݨتی وِچّ ہن۔ اِہناں سُۄکھم جِیواں نُۄں پَیدا کرنا٬ پالݨا اتے ناش کرن دے تِنّ رۄل مِلے ہۄئے ہن۔ پںجّواں تتّ آکاش ہَے جِس وِچّ اُپرۄکت چارے تتّ شامل ہن۔

اِہناں پںجّاں تتّاں دے سںکّیتک ارتھ وی بھاوپُۄرن ہن—-دھرتی نِمرتا تے سہِݨشِیلتا دی پْریرک شکتی ہَے٬ جل پوِتّرتا٬ اگنی بِیر رس تے گَیرت٬ پون وِچّ گتِیشِیل تے چلّدے رہِݨ دا گُݨ ہَے جد کِہ آکاش وِچّ وِیاپک دْرِشٹی دا گُݨ ہَے۔ بھگت کبِیر جی اتے گُرُۄ نانک ساہِب شائِد اِسے پاسے اِشارا کر رہے ہن:

اپُ تیج بائ پْرِتھمی آکاسا۔۔

اَیسی رہت رہئۄ ہرِ پاسا۔۔–(گئُڑی کبِیر جی٬پنّا 327)

اتے گُرُۄ نانک جی کہِںدّے ہن-

اپُ تیجُ وائ پْرِتھمی آکاسا۔۔۔۔

تِن مہِ پںچّ تتُ گھرِ واسا۔۔–(مارُۄ مہلا 1,پنّا 1031)

اِہناں پںجّاں دے نال کُجھ گُݨ وی جۄڑے جاںدے ہن۔ دھرتی دے گُݨ ہڈّ٬ ماس٬ نکھ٬ تُچا٬ رۄگ ہن۔ جل دے گُݨ وِیرج٬ لہُۄ٬ مِجھّ٬ مل-مُۄتر۔ اگنی دے گُݨ نِیںد٬ بھُکھّ٬ پِیاس٬ پسِینا٬ آلس ہن۔ پون دے گُݨ دھارݨا٬ چالن٬ پھَیکݨا اتے سمیٹݨا جاݨے گئے ہن اتے آکاش دے گُݨ کام٬ کرۄدھ٬ لجّا٬ مۄہ اتے لۄبھ آدِ ہن۔ جاپدا اے کِہ جِس وِئکتی وِچّ جِس تتّ دی بہُتات ہۄئیگی٬ اُہ اُس دے گُݨ ودھّ دِکھائیگا۔ اِہناں پںجّاں وِچّ سںتُّلن ہۄݨا بہُت جرُۄری ہَے۔

کُجھ تاں اِس آکاش تتّ نُۄں ہی پرماتما کہِ دِںدّے ہن٬ جد کِہ دُۄجے وِدوان اِہناں پںجّاںں نُۄں سِرجݨا دے تھمّ منّ کے پرماتما نُۄں اِہناں تۄں وکھّرا منّدے ہن۔ اِس وِچار انُسار پںجّ تتّاں دا منُکھّ دا سرِیر بݨِیا ہَے اتے اُس وِچّ جۄت مِل کے پُۄرن سجِیو منُکھّ بݨدا ہَے۔بھائی گُرداس جی اِس تراں بِیان کردے ہن-

رکت بِںدّ کی دیہِ رچِ پاںچ تت کی جڑت جڑائی۔

پئُݨ پاݨی بَیسںتّرۄ چئُتھی دھرتی سںگِّ مِلائی۔

پںچّمِ وِچِ آکاس کرِ کرتا چھٹمُ ادِسٹُ سمائی۔

پںچّ تت پںچِّیس گُنِ ستْر مِتْر مِلِ دیہِ بݨائی۔…(وار 1,پئُڑی 2)

یۄگِییاں نیں اُۄرجا دے چھے چکّر منّے ہن- مُۄلادھار٬ جِس وِچّ پْرِتھوی تتّ دے ادھِین باکی چار تتّ ہن۔ سوادھِشٹھان چکّر جِس وِچّ جل تتّ دے ادھِین باکی چارے تتّ ہن۔ مݨِیپُر چکّر –نابھِ کھیتر- وِچّ مُکھّ تتّ اگنی ہَے ۔ انہت چکّر ہِردے دا کھیتر ہَے٬ جِس وِچّ وایُۄ تتّ دے ادھِین باکی چارے تتّ ہن۔ پںجّواں چکّر وِسُدھی چکّر کںٹھّ دا کھیتر ہَے٬ جِس وِچّ آکاش تتّ مُکھّ ہَے اتے باکی چارے اِس دے ادھِین ہن۔ آکھری چکّر آگِیا چکّر کہائۄُںدا ہَے٬ جِس دا کھیتر تْرِکُٹی منِّیا ہَے٬ اِس وِچّ من پْرمُکھ ہَے اتے پںجّے تتّ اِس دے ادھِین منّے گئے ہن۔ اِس دا ستھان دۄہاں اکھّاں دے وِچکار منِّیاں گِیا ہَے۔

اِس تراں اِہ آکاش تتّ ساڈی جِںدّگی وِچّ بہُت وڈّا ستھان رکھّدا ہَے۔ اِہ اِکّ سُۄکھم تتّ ہَے جۄ ساڈِییاں گِیان اِںدرِییاں تۄں پرہے ہَے۔ جِویں اپّر والے آکاش جِس نُۄں اسِیں امبّر جاں آسمان وی کہِ دِںدّے ہاں٬ اُس دی کۄئی پدارتھک ہۄںد نہِیں٬ پر ساڈے لئی سِر دی چھتّ وی اۄہی ہَے٬ بچِّیاں دا ربّ وی اۄہی ہَے٬ پرِںدِّیاں دی پرواج دی مںجِّل وی اۄہی ہَے٬ ساڈی پْریرنا شکتی وی اۄہی ہَے٬ ساڈے ارداس کردِیاں دے ہتھّ وی اپّر ایسے امبّر ولّ اُٹھّدے ہن۔ ساڈے لئی سبھ تۄں اُچّا وی اۄہی ہَے ۔ساڈا آسرا وی اۄہی ہَے۔ اِسے تراں ساڈے اںدّرلا آکاش وی ہَے۔ گُرباݨی انُسار:

“جۄ بْرہمںڈّے سۄئی پِںڈّے٬ جۄ کھۄجَے سۄ پاوَے”۔–(دھناسری بھگت پِیپا جی٬پنّا 695)

بِلکُل اپّر والے امبّر واںگ ساڈے ہِردے دے پٹ اپّر اِہ آکاش ہَے٬ جۄ دِسدا تاں نہِیں پر ہر دِسدے تے کابُۄ رکھّدا ہَے٬ ہر تتّ تے٬ ہر گِیان-اِںدری تے٬ ہر کرم-اِںدری تے کںٹّرۄل کردا ہَے۔اِسے نُۄں کۄئی پرماتما کہِںدّا ہَے٬ کۄئی آتما کہِ دِںدّا ہَے۔ کۄئی جۄت کہِ دیوے٬ کۄئی پْراݨ-شکتی کہِ دیوے٬ کۄئی جاگدی چیتنّتا کہِ دیوے٬ کۄئی اِسے نُۄں دسم دُیار کہِ دیوے٬ مکسد لگّبھگّ اِکّۄ ہی ہَے۔ شبداں دا ہیر-پھیر ہۄ سکدا ہَے۔ پر اںدّرلی اُۄرجا نُۄں پہِچانݨا٬ اُس نُۄں ورتݨا آئُݨا بہُت ہی اَۄکھا اتے سُۄکھم کارج ہَے۔ اِکّ اُداہرݨ لَے کے سمجھݨ دی کۄسِس کردے ہاں۔ وِگِیان وِچّ اِکّ رسائِݨک اُۄرجا ہُںدّی ہَے٬ جۄ رسائِݨک کِرِیاواں سمیں لۄڑِیںدی ہُںدّی ہَے جاں اِہ اُۄرجا باہر وی نِکلدی ہَے۔ اِس اُۄرجا نُۄں ساڈے وِگِیانکاں نیں ماپ وی لِیا ہَے٬ اِس تے کابُۄ وی پا لِیا ہَے اتے اِس تۄں کاپھی کمّ وی لَے رہے ہاں۔ پر اِسدی ماترا اتے تیجی بہُت جِیادا نہِیں ہُںدّی۔ دُۄجے پاسے پرماݨُۄ اُۄرجا ہَے٬ بھاویں اُہ نِئۄُکلی سںیّۄجن ہۄوے جاں نِئۄُکلی وِکھںڈّن٬ اُۄرجا دی ماترا اتے تیجی اِنی جِیادا ہُںدّی ہَے کِہ اُہ لمّے سمیں لئی سِرجݨا وی کر سکدی ہَے اتے پلاں وِچّ ہی ناس وی کر سکدی ہَے۔ سُۄرج دے کیںدر وِچّ ہۄ رہی سںیّۄجن کِرِیا کرۄڑاں ارباں سالاں تکّ سِرجݨا دا آدھار بݨدی ہَے پر پرماݨُۄ بمبّ دی وِکھںڈّن کِرِیا پلاں وِچّ شہِراں نُۄں ناس کر سکدی ہَے۔ سانُۄں اِہی بھاسدا ہَے کِہ اِس پںجّویں تتّ دی اُۄرجا پرماݨُۄ اُۄرجا ورگی ہَے۔ جِس اِس نُۄں چںگّے پاسے لگا لِیا٬ اپݨی سُرت٬ آتما٬ اںدّرلی آواج٬ جمِیر کُجھ وی کہِ لوۄ٬ نُۄں جگا لِیا اتے بْرہِمںڈّی جِیون-شکتی دے لابھ لئی ورتݨی آ گئی٬ اُہ پُۄرن منُکھّ٬ سںتّ٬ بْرہم-گِیانی بݨ جاںدا ہَے- بھگوان دا رُۄپ ہۄ جاںدا ہَے۔ کِئُںکِہ پرماتما کی ہَے٬ گُݨاں دا ساگر ہی تاں ہَے۔ سارے گُݨاں نُۄں اِکٹھّا کرکے سارِییاں شکتِییاں نُۄں جۄڑ کے اُس دا نام پرماتما رکھّ لِیا۔ اِس دے دُۄجے پاسے جے اِہی بِرتی نکاراتمک پاسے ولّ ہۄ گئی تاں اُہ گُںڈّا٬ بدماش٬ کاتل اتے اپرادھی بݨ سکدا ہَے۔ لۄڑ ہَے آپݨے اںدّرلی آکاش دی اِس اُۄرجا نُۄں پہِچانݨ دی اتے اُس دی یۄگ ورتۄں کرن دی جِس نال اِہ دھرتی ہی سورگ بݨ جائیگی۔ اِہی مُۄلھ پچھانݨ دی کِرِیا بھاسدی ہَے کِئُںکِہ اِس آکاش تتّ دے پْربھاوی ہۄݨ ویلے ہی باکی چارے تتّ اِس دے ادھِین آ جاݨگے اتے جۄ پدارتھک بِرتِییاں دِییاں کھِچّاں ہن٬ اُہ گھٹّ اسر پائُݨگِییاں۔ سائِد اِہی اُہ نام اُۄرجا ہَے جِس نیں کھںڈّ بْرہمںڈّ دھارن کِیتے ہۄئے ہن اتے جِس دی پْراپتی نال سبھ دُکھّاں دا ناس ہۄ کے وِسمادی آنںدّ دی اوستھا دے مِلݨ دی گلّ کِیتی گئی ہَے۔ اُۄرجا دے اِس آگِیا چکّر نُۄں٬ جگائُݨ لئی سمادھِییاں دی لۄڑ نہِیں٬ سگۄں سارا کار وِہار کردے ہۄئے وی دھِیان اِس اُۄرجا تۄں سکاراتمک کمّ لَیݨ ولّ لگِّیا روے۔ اِہی اںتّرمُکھی ہۄݨا ہَے٬ اِہی من دا ٹِکائۄ ہَے۔ اِہی پْربھُۄ دے درسن ہن۔

آئۄ اِس آکاس تتّ بارے ہۄر کھۄج کرِیئے٬ کُجھ آپݨا انُبھو لَیݨ دی کۄشِش کرِیئے۔ واہِگُرُۄ جی اگّے ارداس کرِیئے کِہ اُہ اپݨے اَیسے بھید جاہر کرے اتے ودھِییا تھاں پْراپت کر سکِیئے۔ اِہ وی کِہا جا سکدا اے کِہ مرن سمیں ساڈے ولّۄں بھۄگے جاݨ والے دُکھّ اِسے گلّ تے نِربھر کردے ہن کِہ اُدۄں کِہڑا تتّ ساڈے تن-من تے بھارُۄ ہَے۔ جے آکاس تتّ بھارُۄ ہۄ جاوے٬ تاں شائِد مَۄت دُکھّدائی ناں رہے۔اِس وِشے تے ہۄر جاݨکاری نُۄں جِیء آئِیاں آکھاںگے۔