بِناں شکّ نشِیاں دی پُۄرتی لئی نشئی ہر ہِیلا ورتدا ہَے۔ چۄرِییاں٬ ٹھگِّییاں٬ ماپِیاں دے گل گُۄٹھا دے کے جبری اُگراہی کرنی٬ پَیسے ناں مِلݨ کارن ماں باپ دا کتل کر دیݨ جِہِییاں گھِنائُݨِییاں ہرکتاں نیں سماج نُۄں کلںکّت کر دِتّا ہَے۔ اِکّ پاسے سرکار ولّۄں 7-8 تسکر رۄذ پھڑن دے دائوے کِیتے جا رہے ہن٬ پر دُۄجے پاسے نشِیاں کارن سِوِیاں دی بھِیڑ وِچّ نِرںتّر وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ پںجّاب دی ابادی دیش دی کُلّ ابادی دا 2.3% ہَے٬ پر نارکَۄٹِکس کںٹّرۄل بِئۄُرۄ دی رِپۄرٹ انُسار نشے کارن اۄورڈۄذ نال مرن والِیاں دی گِݨتی وِچّ دیش دِییاں کُلّ مَۄتاں دا 21% اِکلّے پںجّاب وِچّ ہی ہَے۔ نشِیاں دی کرۄپی کارن پںجّاب دے کئی پِںڈّ وِدھواواں دے پِںڈّ٬ کئی نشئیِیاں دے پِںڈّ٬ کئی پِںڈّ جِتھّے چِٹّا آم وِکدا ہَے۔ کئی اجِہے پِںڈّاں دی وکھّری پچھاݨ بݨ گئی ہَے جِتھّے نشِیاں دی مارُۄ ہنیری دے اسر کارن پِچھلے چار پںجّ ورہِیاں تۄں کۄئی نَۄجوان سِہرا بنّہ کے نہِیں ڈھُکِّیا۔ نشِیاں کارن وگدی سۄگی ہوا دے سںتّاپ کارن گھراں دے چُلّہے ٹھںڈھّے اتے برکت گُمّ ہۄ گئی ہَے۔ پںجّاب دے اِکّ پِںڈّ وِچّ بڑی سۄگمئی آواذ وِچّ گُردُیارا ساہِب تۄں بھائی جی نیں سپِیکر تے اِہ سُنیہا دِتّا سی٬ “سادھ سںگّت جی٬ مَیں آلے دُیالے دے پِںڈّ والِیاں نُۄں دسّݨا چاہُںدّا ہاں کِہ ساڈے پِںڈّ دے بہُت سارے مُںڈّے نشے دی مار وِچّ آ گئے ہن۔ اِہدے نال ہی کئی کسُۄتِییاں بِمارِییاں دے شِکار وی ہۄ گئے ہن۔ اسِیں اُہناں دے اِلاج لئی پُۄری کۄشِش کر رہے ہاں۔ تھۄنُۄں ہتھّ بنّہ کے بینتی ہَے کِہ ہالے ساڈے پِںڈّ کۄئی کُڑی دا رِشتا کرن ناں آوے۔” سچّمُچّ اِس ویلے ستھّاں سُنِّییاں اتے لۄکاں دے وِہڑِیاں وِچّ سنّاٹا پسرِیا ہۄئِیا ہَے۔

اِس تۄں وی وڈّا اتے مارُۄ دُکھاںت اُدۄں ساہمݨے آئِیا جدۄں مانسا ذِلہے دے پِںڈّ اکبرپُر کھڈالُۄ دے رہِݨ والے پتی پتنی نیں نشِیاں دا جھس پُۄرا کرن لئی آپݨا چھے مہِینِیاں دا اِکلَۄتا پُتّ بُڈھلاڈا دے کباڑِیئے نُۄں 1.80 لکھّ وِچّ ویچ دِتّا۔ بھلا اِس تۄں وڈّا مارُۄ دُکھاںت کی ہۄویگا کِہ آپݨے جِگر دے ٹُکڑے نُۄں بِگانے ہتھّاں وِچّ سَۄمپݨ لئی ماں بھائیِوال بݨی۔ اِکّ پاسے چِٹّا اتے دُۄجے پاسے جِگر دا ٹُکڑا۔ چِٹّا جِگر دے ٹُکڑے اُتّے وی بھارُۄ ہۄ گِیا۔ پتی پتنی دۄنۄں رل کے چِٹّے دے ٹِیکے لائُںدے رہے۔ اِکّ مہِینا پُلِس٬ رِشتیدار اتے سماج اویسلا رِہا۔ اِس اُپرںتّ آپݨا بچّا ویچݨ والی دی بھَیݨ نُۄں جدۄں پتا لگِّیا تاں اُسنے نیڑے دے تھاݨے وِچّ جا کے ارذی دِںدِّیاں آپݨا بھاݨجا کباڑِیئے تۄں واپس لَیݨ دی بینتی کِیتی۔ اِس اُپرںتّ پُلِس ہرکت وِچّ آ گئی۔ پُلِس ولّۄں پتی-پتنی٬ کھرِیدݨ والے کباڑِیئے اتے اُسدی پتنی ’تے مُکدّما درج کرکے تِنّ جݨِیاں نُۄں گْرِپھتار کر لِیا ہَے۔ چھے مہِینِیاں دے بچّے نُۄں ذِلہا بال بھلائی اپھسر راہِیں انںتّ آشرم نتھاݨا وِکھے سمبھّال لئی سَۄمپ دِتّا ہَے۔ کباڑِیئے دی پتنی ہالاں پھرار ہَے۔

اِتھّے ورݨنیۄگ ہَے کِہ گُرگِین ناں دی لڑکی اتے سںدِّیپ ناں دے لڑکے نیں اںدّاذن تِنّ کُ سال پہِلاں اِںسٹاگرام راہِیں پْریم وِیاہ کروائِیا سی۔ وِیاہ کروائُݨ تۄں پہِلاں لڑکی نیں پہِلوانی دے کھیتر وِچّ پںجّاب پدھّر تک ملّاں مارِییاں سن۔ اِںسٹاگرام دی جھُۄٹھی چمک-دمک٬ مُںڈّے دی پھۄکی ٹَۄئر٬ دِکھاوا اتے ہوائی کِلِیاں دے جھس وِچّ کُڑی پھس گئی۔ گھردِیاں تۄں باگی ہۄ کے اُسنے گھرۄں بھجّ کے اُس نال شادی کروا لئی۔ وِیاہ تۄں چھے مہِینِیاں بائد گُرلِین نُۄں سںدِّیپ دے نشئی ہۄݨ سبںدھّی پتا لگِّیا۔ ٹۄکا ٹاکی تۄں بچݨ لئی سںدِّیپ نیں گُرگِین نُۄں وی چِٹّے دی لت لا دِتّی۔ اِںج گُرگِین ورگی چںگّی کھِڈارن ارش تۄں پھرش ’تے آ گئی۔ مُںڈّا کۄئی کمّ نہِیں سی کردا۔ مۄٹر سائیِکل٬ گھر دا ہۄر سمان چِٹّے دی بھیٹ چڑھ گِیا۔ جدۄں ہۄر کُجھ ناں بچِیا تاں اِکلَۄتے پُتّ دا ہی سَۄدا کر لِیا۔ اِتھّۄں اِکّ گلّ سپشٹ ہۄ جاںدی ہَے کِہ نشئی لئی رِشتِیاں دی کۄئی اہِمِیئت نہِیں ہُںدّی اتے اُہ نشے دی پُۄرتی لئی گھٹِییا تۄں گھٹِییا ہرکت کر سکدا ہَے۔ اجِہے ورتارے تۄں نَۄجوان لڑکِییاں نُۄں اِہ پْریرنا وی لَیݨی چاہِیدی ہَے جِیون ساتھی اِںسٹاگرام٬ پھیسبُکّ٬ ٹِکٹَۄک٬ سنَیپچَیٹ آدِ پلیٹپھارم راہِیں لبھّݨ تۄں سںکّۄچ کرن دے نال نال ماپِیاں دی سہِمتی اتے ہۄݨ والے جِیون ساتھی سبںدھّی چںگّی ترہاں چھاݨبِیݨ کرن۔ جذباتی پھَیسلے بہُت وار ذِںدّگی نُۄں گْرہِݨ لا دِںدّے ہن۔ نشِیاں دی مارُۄ ہنیری وِچّ تاں ہُݨ سِرپھ جنم کُںڈّلِییاں نہِیں٬ سگۄں مَیڈِیکل کُںڈّلِییاں مِلائُݨ دی وی لۄڑ ہَے۔

اِس تۄں وکھّرا کیس پٹِیالا وِچّ ساہمݨے آئِیا ہَے۔ پتی پتنی دۄنۄں ہی چِٹّے دی لپیٹ وِچّ آ گئے۔ گھر دا سمان ویچݨ اُپرںتّ اُہناں نیں رلھ کے چۄری کرن دا دھںدّا اپݨا لِیا۔ اِکّ وار پُلِس نیں اُہناں نُۄں گْرِپھتار وی کِیتا۔ جیلہ کٹّݨ اُپرںتّ ذمانت ’تے باہر آ گئے۔ جیلہ وِچّ رہِںدِّیاں وی چِٹّے دی آدت نہِیں چھُٹّی۔ چۄرِییاں٬ ٹھگِّییاں اتے اجِہے ہی ہۄر ہتھّکںڈِّیاں دا سہارا لَیݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ ہُݨ دُبارا اِہ جۄڑا پھڑِیا گِیا اتے اِنہاں کۄلۄں چۄری دے کئی سکُۄٹر اتے ہۄر سمان برامد کِیتا گِیا ہَے۔ اِںج نشِیاں کارن آپݨی ذِںدّگی برباد کرن دے نال نال ماپِیاں دی ذِںدّگی دھُیاںکھݨ وِچّ نشئی کۄئی کسر نہِیں چھڈّدے۔

اِکّ نامور نشا چھُڈائۄُ کیںدر دے ڈائِرَیکٹر وجۄں سیوا کردِیاں اِکّ نشئی نَۄجوان نُۄں پرِوار دے 10-15 مَیمبر اِلاج لئی لَے کے آئے۔ نَۄجوان دی پتنی دا رۄ رۄ کے بُرا ہال سی۔ نَۄجوان دے ماں-باپ٬ بھرا اتے سالے وی آئے سن۔ نَۄجوان نُۄں نشے کارن کۄئی سُدھّ بُدھّ نہِیں سی۔ ماپِیاں نیں بھرے من نال دسِّیا کِہ اِسدے نشِیاں تۄں دُکھی ہۄ کے اِس نُۄں اڈّ کر دِتّا سی۔ پہِلاں دُکان کردِیاں چںگّی کمائی کر لَیںدا سی٬ پر پھِر بُری سںگّت دی لپیٹ وِچّ آ کے نشے کرن لگّ پِیا۔ اجّ سویرے اِسنے نشا کھرِیدݨ لئی آپݨی پتنی تۄں پَیسے مںگّے۔ اُس ولّۄں ناںہ وِچّ جواب دیݨ ’تے اِہ اُسدی گۄدی چُکِّیا چار سال دا مُںڈّا اُس کۄلۄں کھۄہ کے لَے گِیا اتے جاںدا ہۄئِیا کہِ گِیا کِہ آپݨا مُںڈّا ویچ کے نشا لواںگا۔ اِسدی پتنی دے رَۄلا پائُݨ ’تے اسِیں سارے اِکٹھّے ہۄ گئے۔ شہِر وِچّ جِتھّے جِتھّے نشا وِکدا ہَے٬ اُہناں کۄل گئے۔ اُہناں نیں دسِّیا کِہ ساڈے کۄل آئِیا ذرُۄر سی چِٹّا لَیݨ لئی٬ آپݨا پُتّ گہِݨے رکھّݨ دی گلّ کردا سی پر اسِیں نہِیں منّے۔ اِتھّۄں پتا نہِیں کِتھّے چلا گِیا۔

آلے دُیالے دے پِںڈّاں وِچّ لبھّݨ ’تے اُہ نشیڑی اِکّ پِںڈّ دی اِکّ گلی وِچّۄں مِل گِیا۔ مُںڈّا اُسنے گۄدی چُکِّیا ہۄئِیا سی۔ تھۄڑھی مۄٹی سُرت وِچّ سی۔ کۄشِش کرن ’تے وی نشے بدلے پُتّ دا سَۄدا کرن وِچّ اُہ سپھل نہِیں سی ہۄ سکِیا۔ کیس دی گمبھِّیرتا نُۄں دیکھدِیاں اسِیں نَۄجوان نُۄں تُرںتّ داکھل کر لِیا۔ ڈیڈھ کُ مہِینے بائد جدۄں اُہ نشے دی دلدل وِچّۄں نِکل گِیا تاں اُس نُۄں اُسدے کِیتے ’کارنامے‘ سبںدھّی پُچھِّیا۔ اُسدا جواب سی٬ “سر٬ نشا چھڈّ کے مَینُۄں نواں جِیون مِلِیا۔ اُہ نرک بھری ذِںدّگی میرے لئی اِکّ بھِیانک سُپنا سی۔”

نشا مُکت ہۄݨ اُپرںتّ اُس نَۄجوان نُۄں جدۄں اُسدی پتنی اتے بچّے نال مِلائِیا تاں اُہ کِنّی دیر بچّے نُۄں بُکّل وِچّ لَے کے بھُبِّیں رۄںدا رِہا۔ پتنی دے پَیراں وِچّ ڈِگ کے مُیاپھی مںگّدِیاں اُہ کہِݨ لگِّیا٬ “بھوِکھّ وِچّ تَینُۄں کۄئی شِکائِت دا مَۄکا نہِیں دیواںگا۔” آپݨے نِجّی انُبھو اتے تجربے دے آدھار ’تے مَیں لِکھ رِہا ہاں کِہ نشئی نُۄں تسِیہے٬ کُٹّمار٬ پھِٹّ لاہنتاں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ وِچّ سہائی نہِیں ہۄ سکدِییاں٬ سگۄں نشئی دے اِلاج لئی اُسدے نشے وِچّ دھسݨ دے مُۄل کارناں نُۄں لبھّ کے دوائی دے نال نال سہی کَۄںسلِںگّ بہُت ذرُۄری ہَے۔ دھرم٬ ساہِت اتے کِرت دے سںکّلپ نال جۄڑ کے نشئی نُۄں مُکھّدھارا وِچّ لِیاںدا جا سکدا ہَے۔

پںجّاب وِچّ نشے دے کھاتمے لئی سماج سیوی سںسّتھاواں٬ بُدھِّیجِیوی٬ ادھِیاپک اتے سماج دے ہر ورگ نُۄں اگّے آئُݨا چاہِیدا ہَے پھِر ہی پںجّاب وِچّ وگدی سۄگی ہوا نُۄں ٹھلّہ پائی جا سکدی ہَے۔

* * * * *