پںجّاب وِچّ آرِییا لۄکاں دی آمد آپݨے ڈںگّراں لئی نوِییاں چراںداں دی بھال کارن ہی ہۄئی سی۔ ہُݨ وی جدۄں پںجّابِییاں نُۄں کِسے وی تھاں نوِییاں چراںداں بھاو ودھیرے سُکھی جِیون جِیئُݨ لئی پَیسے کمائُݨ دا مَۄکا مِلدا ہَے تاں اُہ کھترِیاں دی پْرواہ ناں کردے ہۄئے نوِییاں تھاواں اُتّے پُجّ جاںدے ہن اتے اُتھّے ہی پکّا ٹھِکاݨا بݨا لَیںدے ہن۔ پںجّابِییاں٬ وِشیش کرکے سرداراں بارے اِہ چُٹکلا ذرُۄر سُݨِیا ہۄویگا کِہ جدۄں ہِلیری اتے تین سِںگھّ نیں چںدّرما دی دھرتی اُتّے پَیر رکھّے تاں اُنہاں دا سواگت اُتھّے وسدے اِکّ سردار جی نیں گرما گرم چاہ دا پِیالا دے کے کِیتا سی۔ اِہ وی آم آکھِیا جاںدا ہَے کِہ آلُۄ اتے پںجّابی ہر تھاں مِل جاںدے ہن۔ پںجّابی٬ وِشیش کرکے سِکھّ٬ مِہنتی اتے کھترِیاں نال کھیڈݨ والِیاں وِچّ گِݨے جاںدے ہن۔ اِسے کرکے اُنہاں نُۄں سںسّار دے ودھِییا کِسان اتے بہادُر جوان کرکے جاݨِیا جاںدا ہَے۔ دیش دا کۄئی وی سُۄبا اتے سںسّار دا کۄئی دیش اجِہا نہِیں٬ جِتھّے اِنہاں دے ودھِییا کھیتِیپھارم ناں ہۄݨ۔ اِہ جۄ ٹھاݨ لَیںدے ہن٬ اُس نُۄں کرکے وِکھائُںدے ہن۔ پِچھلی سدی دے شُرُۄ وِچّ جدۄں اںگّریذ سرکار نیں دیش وِچّۄں بھُکھّمری دُۄر کرن لئی پچھّمی پںجّاب وِچّ نہِراں دا جال وِچھائِیا تاں جںگّلاں نُۄں آپݨی مِہنت نال ساپھ کرکے پںجّابِییاں نیں لہِلہائُںدے کھیتاں وِچّ تبدِیل کر دِتّا۔ اذادی سمیں پںجّاب دی وںڈّ ہۄئی۔ اِس پاسِئۄں جِہڑے پںجّابی گڈّے جۄڑ باراں اباد کرن گئے سن٬ اُہ اُنہاں ہی گڈِّیاں اُتّے سبھۄ کُجھ لُٹا کھالی واپس آپݨے پِچھلے پِںڈّاں نُۄں آئے۔ پر اِس پاسے پَیر لگّدِیاں ہی اُنہاں مِہنت کِیتی تے پُۄربی پںجّاب نُۄں ہرے اِنکلاب دی کرمبھُۄمی بݨا دِتّا۔ اُتّر پْردیش دے ترائی اِلاکے دے جںگّلاں نُۄں سپّاں دِییاں سِرِییاں مِدھّ کے اباد کرن والے وی پںجّابی ہی سن۔ اِسے ترہاں راجستھان دے ریتلے ٹِبِّیاں نُۄں لہِلہائُںدے کھیتاں وِچّ وی پںجّابِییاں نیں ہی تبدِیل کِیتا۔ جدۄں وی مَۄکا مِلِیا٬ اُنہاں وِدیشاں وِچّ جا آپݨی مِہنت نال بُلںدِّییاں نُۄں چھۄہِیا۔

پںجّابِییاں وِچّ وِدیش جاݨ دے رُجھان وِچّ تیذی اذادی پِچھّۄں آئی۔ سٹھّوِیاں وِچّ اِںگلَیںڈ نُۄں کامِیاں دی لۄڑ پئی تاں اُنہاں وِدیشِییاں لئی راہ کھۄلہے۔ اُدۄں سمُںدّری جہاذ دا کِرائِیا کیول 8 سَۄ رُپئے سی٬ ہَۄسلا کرکے چۄکھے پںجّابی اِںگلَیںڈ پُجّ گئے۔ دیش پھیری سمیں اُنہاں ودھِییا گھراں دِییاں اُسارِییاں کِیتِییاں٬ ذمِیناں کھرِیدِییاں اتے آپݨی امِیری دا وِکھاوا کِیتا۔ اِہ ویکھ اِتھّے رہِںدّے پںجّابِییاں نیں وی وِدیش جاݨ دے سہی ہی نہِیں٬ سگۄں گلت ڈھںگّ وی اپݨائے٬ جِس کرکے سَیںکڑے نَۄجواناں دِییاں جاناں وی گئیِیاں تے وِدیشی جیلہاں وِچّ وی جاݨا پِیا۔

ہُݨ سںسّار دا شائِد ہی کۄئی اجِہا دیش ہۄویگا جِتھّے پںجّابی ناں پہُںچّے ہۄݨ۔ وِدیشی لاڑِیاں نیں اِدھّر آ کے وِیاہ کروائُݨ نُۄں وِئُپار ہی بݨا لِیا سی۔ ہُݨ کُجھ دیشاں جِویں کِہ کَینیڈا٬ آسٹْریلِییا٬ نِئۄُذِیلَیںڈ٬ اِںگلَیںڈ نیں پڑھائی لئی آپݨے درواذے کھۄلہے ہن۔ اِنہاں وِچّ کَینیڈا ولّ سبھ تۄں ودھّ رُکھ ہۄئِیا ہَے۔ داکھلے لئی اںگّریذی دا اِکّ اِمتِہان آئیِلَیٹس پاس کرنا پَیںدا ہَے۔ مُںڈِّیاں نالۄں کُڑِییاں اِس نُۄں پاس کرن وِچّ ودھیرے سفل ہۄ رہِییاں ہن۔ پہِلاں جِتھّے مُںڈّے وِیاہ کے اِتھّۄں کُڑِییاں لَے جاںدے سن٬ ہُݨ کُڑِییاں مُںڈِّیاں نال اِس شرت اُتّے وِیاہ کروا رہِییاں ہن کِہ سارا کھرچا مُںڈّے والے کرنگے۔ پہِلاں سالاں بدھّی وِیاہِییاں کُڑِییاں آپݨے کاگذاں دی اُڈِیک کردِییاں سن٬ ہُݨ مُںڈِّیاں دے وی اُہۄ جِہے ہال دِییاں کھبراں مِل رہِییاں ہن۔

بچّے پڑھائی راہِیں وِدیش بھیجݨا کۄئی بُرا نہِیں ہَے پر اِسدی پُۄری تِیاری دی لۄڑ ہَے۔ ہُݨ +2 تۄں پِچھّۄں مُںڈّے کُڑِییاں نُۄں باہر بھیجِیا جا رِہا ہَے۔ اُنہاں تۄں اُمِید کِیتی جاںدی ہَے کِہ اُہ اُتھّے پہُںچّ کے پَیسے بھیجݨے شُرُۄ کرن تاں جۄ چُکِّیا کرذا مۄڑِیا جا سکے۔ اِہ سمجھ لَیݨا چاہِیدا ہَے کِہ کَینیڈا ہوائی اڈّے اُتّے پُجّدِیاں ہی بچِّیاں لئی نَۄکرِییاں تِیار نہِیں مِلدِییاں۔ پڑھائی دَۄران بچِّیاں نُۄں اِکّ سِیمت سمیں لئی کمّ کرن دی آگِیا مِلدی ہَے٬ جِس نال رۄٹی دا ہی مساں گُذارا ہُںدّا ہَے۔ بچّے نیں کمرے دا کِرائِیا دیݨا ہُںدّا ہَے٬ کالج دی پھِیس وی بھرنی ہُںدّی ہَے٬ جِس لئی پَیسِیاں دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ چھۄٹی اُمر وِچّ جِس بچّے نیں اِتھّے کۄئی کمّ ناں کِیتا ہۄوے٬ اُس لئی مذدُۄری کرنی اَۄکھی ہُںدّی ہَے۔ کھرچا پُۄرا کرن لئی تِنّ چار وِدِیارتھی رل کے اِکّ کمرا کِرائے اُتّے لَیںدے ہن۔ جیکر چار کُڑِییاں اِکٹھِّییاں ناں ہۄ سکݨ تاں کُڑِییاں نُۄں مُںڈِّیاں نال رہِݨا پَیںدا ہَے۔

جدۄں لۄڑ انُسار کمّ نہِیں مِلدا تاں کھرچے پُۄرے کرن لئی بچّے گلت کمّ کرن لئی مجبُۄر ہۄ جاںدے ہن۔ میری ماپِیاں نُۄں اپِیل ہَے کِہ بچّے نُۄں باہر گْرَیجُۄئیشن پِچھّۄں ہی بھیجِیا جاوے اتے اُس نُۄں کِسے ناں کِسے ہُنر دی سِکھلائی دِتّی جاوے۔ اِہ منّ کے چلّݨا چاہِیدا ہَے کِہ گھٹّۄ گھٹّ چھے مہِینِیاں دا سارا کھرچا بچّے نُۄں اِتھّۄں بھیجِیا جاوے۔ کِئُںکِہ وِدیش وِچّ ڈالر رُکھّاں نال نہِیں لگدے٬ جِسمانی مِہنت کرنی پَیںدی ہَے۔ کچّی اُمر وِچّ اِنی مُشکّت کرنی بہُت اَۄکھی ہۄ جاںدی ہَے۔ جیکر اِتھّۄں پَیسے بھیجݨ دی ہِمّت نہِیں ہَے تاں اُتھّے تُہاڈا کۄئی بہُت نذدِیکی رِشتیدار ہۄݨا چاہِیدا ہَے٬ جِہڑا بچّے دی مائِک سہائِتا کر سکے اتے اُس دے رہِݨ دے پْربںدھّ وِچّ وی سہائی ہۄوے۔

داکھلا٬ وِیذا تے ہۄر کاروائی لئی کِسے بھرۄسییۄگ اتے سرکار تۄں مانتا پْراپت ایجںٹّ راہِیں پھائیِل لگائُݨی چاہِیدی ہَے۔ وِدیشاں وِچّ کئی نکلی کالج کھُلّہے ہۄئے ہن٬ جِنہاں نُۄں ساڈے بںدِّیاں نیں ہی کھۄلہِیا ہُںدّا ہَے۔ داکھلا ہمیشا گھۄکھ کرکے سرکاری کالج جاں سرکار ولّۄں مانتا پْراپت کالج وِچّ ہی لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ پھرذی کالج کِسے سمیں وی بںدّ ہۄ سکدے ہن۔ اُنہاں دِییاں ڈِگرِییاں وی پھرذی ہی ہُںدِّییاں ہن٬ جِنہاں نُۄں نَۄکری لَیݨ سمیں مانتا نہِیں دِتّی جاںدی۔

بچّے نُۄں پڑھائی کرن دے بہانے وِدیش بھیجݨ سمیں کُجھ گلّاں دا دھِیان ذرُۄر رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ تُہاڈا کۄئی نذدِیکی رِشتیدار جاں مِتّر اجِہا ہۄݨا چاہِیدا ہَے٬ جِہڑا بچّے نُۄں ایئرپۄرٹ تۄں لَے کے آپݨے گھر کُجھ دِن رکھّے۔ بچّے دے رہِݨ اتے کالج جاݨ دے پْربںدھّ کرن وِچّ سہائِتا کرے اتے بچّے دے سمپّرک وِچّ رہے تاں جۄ لۄڑ پَیݨ اُتّے بچّے دی سہائِتا کِیتی جا سکے۔ کۄئی وی بچّا کُراہے نہِیں پَیݨا چاہُںدّا پر جدۄں بہُت ہی مجبُۄری ہۄوے٬ اُدۄں ہی اجِہا کرنا پَیںدا ہَے۔ کۄشِش کرۄ کِہ اِتھّۄں بچّا گْرَیجُۄئیشن پُۄری کرکے جاوے اتے کۄئی ناں کۄئی ہُنر وِچّ مُہارت ہاسل کرے تاں جۄ اُس نُۄں لۄڑ انُسار کمّ مِل سکے۔ سکُۄل دی پھِیس دیݨ تۄں اِلاوا گھٹّۄ گھٹّ چھے مہِینِیاں لئی بچّے نُۄں کھرچا بھیجِیا جاوے۔ جاںدے سار کمّ مِلݨا سَۄکھا نہِیں ہَے اتے اِسدا پڑھائی اُتّے وی اسر پَیںدا ہَے۔ بچّے تۄں پڑھائی دَۄران اُمِید ناں کِیت جاوے کِہ اُہ کۄئی پَیسے بھیج سکے۔ جِنّا کُ کمّ کرن نُۄں مِلدا ہَے اُس نال تاں آپݨا گُذارا ہی بہُت مُشکِل نال ہُںدّا ہَے۔ جدۄں بچِّیاں اُتّے مائِک دبا پائِیا جاںدا ہَے تاں اُہ مانسِک تݨاو دے شِکار ہۄ جاںدے ہن۔ اجِہی ستھِتی وِچّ پڑھائی اتے کمّ ول پُۄرا دھِیان نہِیں دے سکدے۔ کُڑِییاں دا وِشیش دھِیان رکھّݨ دی لۄڑ ہَے۔ اُنہاں نال سمپّرک بݨا کے رکھّۄ اتے پَیسے بھیجݨ لئی مجبُۄر ناں کرۄ۔ جدۄں کۄئی چارا نہِیں چلدا تاں پَیسے کمائُݨ لئی کُراہے پَیݨ لئی مجبُۄر ہۄݨا پَیںدا ہَے۔ ہمیشا بچّے نُۄں ہَۄسلا دِںدّے رہِݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ اُہ آپݨی پڑھائی پُۄری کرکے کۄئی چںگّی نَۄکری پْراپت کر سکے۔ وِدیش وِچّ پَیسا کمائُݨا بہُت ہی مُشکِل ہَے۔ اِہ سمجھ کے ہی بچِّیاں نُۄں پڑھائی بہانے وِدیش بھیجݨا چاہِیدا ہَے۔

*****