پںجّاب وِچّ جِویں جِویں سڑکاں چَۄڑِییاں ہۄ رہِییاں ہن اتے گڈِّییاں دے نویں نویں ماڈل آ رہے ہن٬ اُویں ہی سڑک ہادسِیاں وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ شائِد ہی کۄئی دِن اجِہا ہۄویگا جدۄں کُجھ کِیمتی جاناں ناں جاںدِییاں ہۄݨ۔ نوِیںیاں سڑکاں اُتّے جِتھّے تھاں تھاں ٹۄل ٹَیکس بھرنا پَیںدا ہَے٬ اُتھّے گڈِّییاں دی گتی وِچّ وی وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ ساڈے بہُتے لۄکاں کۄل سمیں دی گھاٹ نہِیں ہُںدّی٬ ناں ہی چھیتی پہُںچّݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے پر مہِںگّی کار دی تیذ رفتاری نُۄں شان سمجھِیا جاݨ لگّ پِیا ہَے۔ کُجھ دِن پہِلاں میرے اِکّ دۄست نال جلںدھّر مُلاکات ہۄئی۔ اُس نوِیں کار کھرِیدی سی۔ مَیں لُدھِیاݨے جاݨا سی۔ اُس آکھِیا٬ ساڈے نال چلّۄ٬ نوِیں گڈّی نُۄں بھاگ لاوۄ۔ گڈّی میرے دۄست دا پُتّر چلا رِہا سی۔ اُس دی سپِیڈ 80-90 کِلۄمِیٹر وِچکار سی۔ پِتا نیں آکھِیا٬ “پُتّر وِیہ لکھّ رُپئے اِس سپِیڈ اُتّے گڈّی چلائُݨ لئی تھۄڑھے کھرچے ہن۔”

گڈّی نُۄں 100 تۄں اُپّر چلائُݨا ذرُۄری ہۄ گِیا پر ساڈِییاں سڑکاں اُتّے کیول کاراں ہی نہِیں چلدِییاں سگۄں سائیِکل٬ مۄٹر سائِکل٬ ٹرَیکٹر٬ ٹرالِییاں تے ہۄر واہن وی چلدے ہن۔ اِکّ دُۄجے تۄں اگّے لںگھّݨ دا یتن بِناں کِسے کائِدے کانُۄن تۄں کِیتا جاںدا ہَے۔ اچانک اگّے آئے کِسے ہۄر واہن تۄں بچائُݨ لئی بریک لگائی جاںدی ہَے پر تیذ رفتاری رُکدِیاں وی ہادسا کر دِںدّی ہَے۔ پںجّاب وِچّ ڈرائیِوِںگّ لائیِسَیںس جاری کرن سمیں شائِد کِسے تھاں وی سڑک نِئماں بارے جاݨکاری نہِیں دِتّی جاںدی٬ اِسے کرکے اِنہاں دی پالݨا نہِیں ہُںدّی۔ پںجّابِییاں وِچّۄں سبر الۄپ ہۄ رِہا ہَے اتے کاہل بھارُۄ ہۄ رہی ہَے۔ اگّے لںگھّݨ لئی کِسے وی نِئم دی پالݨا نہِیں ہُںدّی۔ پھَۄری شان ہی بہُتے ہادسِیاں دا کارن بݨدی ہَے۔

وسۄں دے ہِساب نال کاراں دی گِݨتی وی اِتھّے ودھّ ہَے۔ وڈّی کار رکھّݨی آپݨی شان سمجھِیا جاںدا ہَے۔ وِکھاوے دے بھُکھّے پںجّابی رِیسۄ-رِیسی کار دے نویں تۄں نویں ماڈل کھرِیدݨ دا یتن کردے ہن۔ مۄٹر سائِکل اتے سکُۄٹراں دی گِݨتی وِچّ وی تیذی نال وادھا ہۄئِیا ہَے۔ کار٬ مۄٹر سائِکل٬ سکُۄٹر اتے سائیِکل چلائُںدے سمیں٬ مۄبائِل دی ورتۄں کرن تۄں وی گُریذ نہِیں کِیتا جاںدا۔

پںجّابی سبھ تۄں گھٹّ سڑکی نِئماں دا پالݨ کردے ہن۔ اُہ اِکّ دُۄجے تۄں اگّے نِکلݨ دا یتن کردے ہن۔ کِسے پارٹی تۄں نشے نال رجّے ہۄئے واپسی سمیں گڈّی چلائُںدے سمیں تاں اُہ آپݨے آپ نُۄں سڑک دا بادشاہ منّدے ہن۔ جدۄں اچانک کِسے پاسِئۄں کۄئی سائیِکل٬ رِکشا٬ جاں مۄٹر سائِکل آ جاوے تاں بریک لگائُںدِیاں وی ٹکّر ہۄ جاںدی ہَے جاں پھِر ٹکّر تۄں بچݨ لئی رُکھّ وِچّ جا ماردے ہن۔ مۄبائِل سُݨدِیاں جدۄں اچانک کۄئی اگّے آ جاوے تاں بریک لگائُݨی اَۄکھی ہۄ جاںدی ہَے۔ سڑک سلِیکے دی پالݨا کرنا اِتھّے آپݨی ہیٹھی سمجھی جاںدی ہَے۔ جے کۄئی اِس نُۄں نِبھائُݨ دا یتن کردا ہَے٬ اُس نُۄں اجِہا کرن نہِیں دِتّا جاںدا۔ ریلوے پھاٹک بںدّ ہۄوے تاں اسِیں اِکّ دُۄجے تۄں اگّے ہۄݨ دی کۄشِش وِچّ دۄویں پاسِیں سڑک نُۄں پُۄری ترہاں رۄک لَیںدے ہاں۔

اِکّ دُۄجے دے پِچھّے لائیِن وِچّ کھڑھے ہۄݨ نال سماں برباد ہُںدّا ہَے پر آہمۄ ساہمݨے کھڑھے ہۄ کے سماں برباد کرن دا بھۄرا وی دُکھّ نہِیں ہُںدّا۔ اِہ تاں مجبُۄری ہَے کِہ کار پھاٹک دے ڈںڈّے دے ہیٹھۄں لںگھّ نہِیں سکدی٬ نہِیں تاں کۄئی وی رُکݨ لئی تِیار ناں ہُںدّا۔ سائیِکل٬ رِکشا٬ سکُۄٹر٬ مۄٹرسائیِکل پھاٹک دے ڈںڈّے ہیٹھۄں لںگھّ سکدے ہن اِس کرکے رُکݨا اُنہاں دی مجبُۄری کِئۄں بݨے؟ جے میرے ورگا کۄئی بذُرگ کھڑھا ہۄ جاوے کِئُںکِہ٬ اُس تۄں لںگھّ نہِیں ہۄݨا تاں پِچھّۄں آ رہے اُس نُۄں پاسے ہۄݨ لئی مجبُۄر کردے ہن۔ ساڈے لۄکاں کۄل وِہل دی کمی نہِیں ہَے۔ گھںٹِّیاں بدھّی اسِیں گپّاں مار سکدے ہاں٬ پر سڑکی سفر کردِیاں جِس پاسِئۄں وی تھاں مِلے٬ اگّے جاݨ دی کۄشِش کِیتی جاںدی ہَے۔ آپݨے ہتھّ چلّݨا جاں مُڑݨ لگِّیاں اِشارا دیݨا ساڈی شان دے کھِلاپھ ہَے۔ چَۄراہے اُتّے لال بتّی ویکھ اُدۄں ہی رُکِیا جاںدا ہَے٬ جے اُتھّے کۄئی پُلِس والا کھڑھا ہۄوے٬ نہِیں تاں ہر پاسے دھکّاشاہی ہی چلدی ہَے۔ میرے ورگا کۄئی جیکر بتّی دی اُڈِیک کرنا وی چاہے تاں اُتھّے ہی کھڑھا رہِ جاںدا ہَے٬ کِئۄں جِس سجّے پاسے مُڑنا ہَے٬ اُہ کھبّے پاسے مُڑن والے پاسے اتے کھبّے پاسے والا سجّے پاسے کھڑھا ہۄ جاںدا ہَے۔

آپݨی سواری اُتّے اسِیں آپݨا پُۄرا ادھِکار سمجھدے ہاں٬ کِئُںکِہ کانُۄن نُۄں اسِیں سرکار دی دکھلئںدّاذی منّدے ہاں۔ سکُۄٹر٬ مۄٹرسائیِکل جاں سائیِکل ساڈا آپݨا ہَے٬ اُس اُتّے سارے ٹبّر نُۄں سفر کرن دا پُۄرا ادھِکار ہَے۔ اِنہاں اُتّے مِییاں-بِیوی تے دۄ-تِنّ بچّے تاں اسانی نال بِٹھائے جا سکدے ہن۔ سائیِکل٬ مۄٹرسائیِکل اُتّے دُدھّ دے چار پںجّ ڈھۄل لٹکائُݨے ساڈا ہکّ ہَے۔ آٹۄ رِکشا تِنّ سوارِییاں لئی ہَے پر جدۄں تک 10 سوارِییاں بَیٹھ ناں جاݨ چالک دی تسلّی نہِیں ہُںدّی۔ سکُۄلی بچِّیاں نُۄں لِیا رہے ٹَیمپُۄ تے آٹۄ رِکشا تاں چلّدے ہی ربّ دے سہارے ہن۔ تُۄڑی نال لدّے ٹرکّ تے ٹرالِییاں سڑک دے بیتاذ بادشاہ بݨ مست ہاتھی واںگ دَۄڑدے ہن۔

سڑک سپھر دے نِئماں دی پالݨا ناں کرنا اسِیں بہادری سمجھدے ہاں۔ جِنّا کِسے دا سماجِک رُتبا وڈّا ہَے٬ اۄنی ہی بیفِکری نال اُہ نِئم تۄڑدا ہَے۔ جے اجِہے وِئکتی نُۄں پُلِس رۄک وی لوے تاں اُہ آپݨے رُتبے جاں پَیسے دے ذۄر نال پُلِس دی کلم نُۄں رۄک لَیںدا ہَے۔ اجِہے لۄکاں دی گڈّی اگّے جا رِہا سائیِکل جاں سکُۄٹر سوار کِسے کارن اُنہاں نُۄں راہ نہِیں دِںدّا تاں اُس نُۄں گالہاں کڈھِّییاں جاںدِییاں ہن تے کئی وار تاں ہتھّ وی چُکّ لِیا جاںدا ہَے۔ ساڈی پُلِس دی کرنی اتے سۄچݨی وِچّ وی تبدِیلی دی لۄڑ ہَے۔ اُنہاں دی باݨی وِچّ نرمی پر وتِیرے وِچّ سکھتی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ وِکسِت دیشاں وِچّ اجِہا نہِیں ہَے۔ اُتھّے بِناں کِسے لِہاذ دے نِئماں دی اُلںگھّݨا کرن والِیاں وِرُدھّ سکھت کاروائی کِیتی جاںدی ہَے۔ اِسے کرکے کۄئی اِنہاں نِئماں نُۄں تۄڑن دی ہِمّت نہِیں کردا۔ جے اسِیں سڑک ہادسِیاں نُۄں رۄکݨا چاہُںدّے ہاں تاں اُس لئی کانُۄنی سکھتی دے نال نال لۄک سِکھِّیا ول وی دھِیان دِتّا جاوے۔ سڑک نِئماں سمبّںدھّی پْرچار دی بہُت لۄڑ ہَے۔ سڑک نِئماں نُۄں ودھِییا بۄرڈاں اُتّے لِکھ کے چۄراہِیاں اُتّے لگائِیا جاوے۔ اِنہاں دی اُلںگھّݨا لئی ہۄݨ والی سذا بارے وی جاݨکاری دِتّی جاوے۔ سڑک سیپھٹی ہفتے نُۄں اِکّ رسم سمجھ کے ناں منائِیا جاوے سگۄں پْرچار دے سارے وسِیلِیاں دی سہائِتا نال پںجّابِییاں نُۄں سڑک سلِیکے بارے جاݨکاری دِتّی جاوے اتے اِنہاں نُۄں اپݨائُݨ لئی وی پْریرِیا جاوے۔ اسِیں سِیٹ بَیلٹ بنّہݨی جاں ہَیلمٹ پائُݨ دا کمّ آپݨی سُرکھِّیا لئی نہِیں کردے٬ سگۄں چلان تۄں بچݨ لئی کردے ہاں۔ اجِہی سۄچ وِچّ تبدِیلی دی لۄڑ ہَے۔

گڈِّییاں بݨائُݨ والِیاں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ گڈِّییاں دی گتی ’تے واجب رۄک رکھّݨ۔ ساڈِییاں سڑکاں اُتّے بھاںت بھاںت دی سواری ہَے٬ اِس کرکے تیذ گتی ہادسے دا کارن بݨدی ہَے۔ سرکار نُۄں سڑکاں ’تے سپِیڈ مِیٹر لگائُݨے چاہِیدے ہن۔ جے کۄئی وِئکتی تَیئشُدا گتی تۄں تیذ کار چلائُںدا ہَے تاں اُس دا آپݨے آپ ہی چلان ہۄ جاݨا چاہِیدا ہَے۔ شراب پی کے گڈّی چلائُݨ والِیاں نال وی اِسے ترہاں دی سکھتی ورتݨی چاہِیدی ہَے۔ آپݨی سُرکھِّیا ولّ دھِیان دیݨا چاہِیدا ہَے۔ کانُۄن تۄڑنا بہادری نہِیں ہَے سگۄں مَۄت نُۄں سدّا دیݨا ہَے۔

ساڈے دیش دی ستھِتی نُۄں ویکھدِیاں ہۄئِیاں جیکر ہۄ سکے تاں گڈّی دی رفتار اُتّے کمپّنی ولّۄں ہی رۄک لگائُݨی چاہِیدی ہَے۔ سڑک ہادسِیاں وِچّ تیذی نال ہۄ رہے وادھے نُۄں ویکھدے ہۄئے سرکار نُۄں سپِیڈ سِیما ذرُۄر رکھّݨی چاہِیدی ہَے۔ منُکھّی جِیون بہُت انمۄل ہَے٬ اِس نُۄں اجائیِں ناں گُیائیِئے۔ سرکار ولّۄں چلان دے جُرمانے وِچّ چۄکھا وادھا کِیتا گِیا ہَے۔ تِنّ مہِینے چالک دا لائیِسَیںس وی ردّ ہۄ سکدا ہَے۔ ویکھݨا اِہ ہَے کِہ اِس نال کانُۄناں دی پالݨا وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے جاں رِشوت وِچّ۔ اُںجھ وی ہادسے تاں کھُلّہِییاں سڑکاں اُتّے ہُںدّے ہن٬ جدۄں کِہ پُلِس چَیکِںگّ بہُتی شہِراں دے اںدّر ہُںدّی ہَے۔

اِس وار جدۄں مَینُۄں ڈرائیِوِںگّ لائیِسَیںس ڈاک راہِیں پْراپت ہۄئِیا تاں نال نتھّی چِٹھّی اُتّے کُجھ ہدائِتاں وی لِکھِییاں سن۔ اِنہاں وِچّۄں پںجّ ہدائِتاں پاٹھکاں نال ساںجھِییاں کر رِہا ہاں۔

1. واہن چلائُںدے سمیں مۄبائِل دی ورتۄں ناں کرۄ۔

2. واہن دی پِچھلی سِیٹ ’تے بَیٹھݨ واںلے سِیٹ بَیلٹ دی ورتۄں کرن۔

3. شراب پی کے جاں تھکاوٹ ہۄݨ ’تے گڈّی ناں چلاوۄ۔

4. واہن ولائُںدے سمیں اگلے واہناں تۄں دُۄری بݨا کے رکھّۄ۔

5. ٹْرَیپھِک لائیِٹاں دی اُلںگھّݨا ناں کرۄ اتے دھِیان بھٹکݨ ناں دیوۄ۔

* * * * *