چَۄداں اگست دی شام۔سماں چار کُ وجے دا۔رش آور۔کمّاں تۄں گھراں نُۄں پرتدے لۄک۔شہِر برَیمپٹن دی مُکھّ سڑک٬ سٹِیلذ اَیوِینِئۄُ٬بمپّر ٹُۄ بمپّر۔اَینی بھِیڑ تاں مَیں پہِلاں کدے وی نہِیں سی دیکھی۔جرُۄر کۄئی ہادسا واپرِیا ہۄویگا٬ مَیں سۄچِیا۔میری ڈرائیِور سِکھِیارتھݨ ہۄر وی ڈر گئی۔جۄ اجے کُجھّ مہِینے پہِلاں ہی دِلّی تۄں آپݨے بیٹے سمیت آئی سی۔گھبرائی ہۄئی سِمرن کَۄر تۄں کار نہِیں سی چلّ رہی۔پچوںجّا سال نُۄں ڈھُکّی اِہ اَۄرت اکسر ہی بھِیڑ دیکھ گھبرا جاںدی ہَے۔تے مَیں پھیر اُس نُۄں ہَۄسلا دِںدّا ہاں۔

جدۄں وی اُہ کِتے بھِیڑ دیکھدی ہَے تاں ڈر نال کمبّݨ لگّ جاںدی ہَے۔سال 1984 وِچّ وِچّ اِکّ اجِہی ہی بھِیڑ مںگّۄلپُری وِچّ اِکٹھّی ہۄئی سی٬جِناں دے ہتھّاں وِچّ سرِیئے٬تیل دِییاں پِیپِییاں اتے جلدِییاں ہۄئیِیاں مشالاں سن۔’کھُۄن کا بدلا کھُۄن سے لیںگے‘ دے ناہرے اُنہاں دے گھر ول نُۄں ودھ رہے سن۔اُس نیں تاں ریڈِیئۄ اُپّر ہی سُݨِیا سی کِہ دیش دی پْردھان مںتّری دا کتل ہۄ گِیا ہَے۔دُکھّ تاں اُس نُۄں وی بہُت ہۄئِیا سی۔کِئُکِں اُنہاں دا سارا پرِوار وی مُڈھّ تۄں ہی کاںگرسی سی۔

جے اِںدرا گاںدھی نُۄں مارن والے سِکھّ سی تاں اُسدے پرِوار دا تاں کۄئی دۄش نہِیں سی۔جِس لِیڈر دی اُنہاں وۄٹاں ویلے ودھّ چڑ کے مدّد کِیتی سی اُہ ہی لِیڈر کاتلاں دی دھاڑ نُۄں نال لَے وۄٹر لِسٹ چۄں سِکھّاں دے ناںئۄ لبھّدا اُنہاں دے در تے لَے آئِیا سی۔اِسے بھِیڑ نیں اُسدی چَۄداں سال دی بیٹی دے کپّڑے لِیرۄ لِیر کِیتے سن جۄ اجے سکُۄلۄں آئی ہی سی۔کمّ تۄں آئے اُس دے پتی نُۄں سکُۄٹر تۄں سرِییا مار کے سُٹِّیا گِیا تے بائد وِچّ تیل چھِڑک کے اگّ لگا دِتّی سی۔اُہ کِنّے ہی دِن آپݨے ہِںدُّۄ گُیاںڈھِییاں دی ہنیری پڑچھتّی تے گُچھّمگُچھّا ہۄئی اتھرُۄ وہاںئُںدی رہی سی۔اُس نیں تاں آپݨے پُتّر دے وال وی آپݨے ہتھِّیں کٹّے سن۔اُہ اُس لِیڈر نُۄں اتے کاتلاں نُۄں چںگّی ترہاں پچھاݨدی سی۔پر جدۄں دیش دا کنُۄن ہی اُنہاں دا دُشمݨ بݨ گِیا تاں کِویں رہِ سکدی سی اُہ اُس مُلک وِچّ؟تھاݨِیاں نیں تاں رِپۄرٹاں ہی نہِیں سی لِکھِییاں۔

ججّاں نُۄں پھَیسلا دِںدِّیاں سکتا مار گِیا سی۔اُنہاں سبُۄتاں دی کمی کہِ کے جان چھُڈا لئی سی۔دیش دی پارلِیمَیںٹ تے سی: بی: آئی: ورگِییاں سںسّتھاواں وی نِپُںسّک ہۄ کے رہِ گئیِیاں۔’ہنیر نگری چَۄپٹ راجا’کہاوت سچّ ہۄ گئی سی۔سبھ سِیاسی کاتلاں نُۄں بچائُݨ اتے پْرچائُݨ وِچّ لگّے ہۄئے سن۔بسّ اُدۄں ہی اُس نیں پھَیسلا کِیتا سی کِہ اِس ہنیر نگری وِچّ ہُݨ کی رہِݨا ہَے۔اُہۄ لِیڈر جِس بارے اُس نیں ادالت وِچّ بِیان دیݨ دی کۄشِس کِیتی سی اُس نُۄں مروا دیݨا چاہُںدّا سی۔اُس دے بچ گئے پُتّر نُۄں مارن دِییاں دھمکِییاں تاں اُہ شرییام دیء چُکّا سی۔پر اُہ اُسے پُتّ نُۄں بچا کے ہُݨ کنیڈا لَے آئی سی۔اِہ کہاݨی مَینُۄں اِکّ نہِیں کئی وار سُݨا چُکّی سی۔

اجّ پھیر اُہ اُہی کہاݨی چھیڑ بَیٹھی سی کِہ کِویں لۄکاں نُۄں گلاں وِچّ ٹائِر پا کے پھُۄکِیا گِیا۔جدۄں بںدّا اگّ نال تڑپھدا تاں کاتل وہِشی ہاسا ہسدے کِہ دیکھۄ رِچھّ دا تماشا ہۄ رِہا ہَے۔اُس دے بھُکھّݨ بھاݨے پتی نال وی تاں ایہۄ کُجھّ ہۄئِیا سی۔بائد وِچّ سِرپھ اُتھّے اِکّ راکھ دی ڈھیری رہِ گئی سی۔کئیِیاں دے پُتّر اُنہاں دِییاں اکھّاں ساہمݨے ہی مار دِتّے گئے سن۔اُس دی دھی ’آرتی‘ واںگُۄں پتا نہِیں کِنِّییاں کُ ماسُۄم کُڑِییاں دے جِسم نۄچے گئے ہۄݨگے؟ڈر وی بںدّے نُۄں کِنّا کمجۄر بݨا دِںدّا ہَے۔اُہ آپݨے پُتّ نُۄں بچائُݨ لئی آپݨے پتی اتے دھی نُۄں ناں بچا سکی۔جے اُس دِن شُکلا ساہِب دا ٹبّر مدّد ناں کردا تاں اُنہاں وی کِتھّے بچݨا سی۔سِمرن دا سہُرا جِس نیں ساری اُمر دِلّی وِچّ آٹۄ چلائِیا سی اُنی دِنی پںجّاب گِیا ہۄئِیا سی۔تاں ہی اُہ بچ گِیا سی۔جۄ ہُݨ اُناں دے نال ہی کنیڈا آ گِیا سی۔

دِلّی وِچّ مُڑ اجِہا کدے وی واپر سکدا سی۔لۄکتںتّر دا ڈراما کرن والے کدے وی بھیڑِیئے بݨ جاںدے۔کدے گُجرات کدے مُبںئّی تے کدے کانپُر اجِہے وہِشی کارنامے ہُںدّے ہی رہِںدّے۔ایسے کرکے تاں ہی اُہ آپݨے بھَیݨ بھݨۄئیِئے دی مدّد نال کنیڈا نِکّل آئے سن۔پر جِیون دا اِمتِہان اجے کھتم نہِیں سی ہۄئِیا۔آپݨے پَیراں سِر ہۄݨ لئی اُس نُۄں ڈرائیِوِںگّ لائیِسںسّ تاں لَیݨا ہی پَیݨا سی۔وڈّی اُمر وِچّ گڈّی سِکھّݨا ہۄر وی مُشکل سی۔اُہ جلدی ہی گھبرا جاںدی۔اِس بھِیڑ بھڑکّے نُۄں دیکھ کے وی اُہ بیہدّ گھبرا گئی سی۔

تھۄڑا اگّے گئے تاں ٹْرَیپھِک لائیِٹاں گُلّ سن۔اَینا بھِیڑ بھڑکّا ہۄݨ دے باوذُۄد لائیِٹاں تے پُلِیس نہِیں سی۔اِہ گلّ مَینُۄں ہَیرانِیجنک لگّی کِہ ایتھے پُلِیس کِئۄں نہِیں پہُںچّی؟کاہلے لۄک آواجائی نِئماں دی اُلںگھّݨا کردے ہۄئے ایدھر اُدھر تۄں گڈِّییاں لںگھّا رہے سن۔کُجھّ ہی سَیکِںڈّا بائد پُلِیس کاراں سائِرن وجائُںدِییاں تے راہ بݨائُںدِییاں اگّے نُۄں لںگھّ گئیِیاں۔مَینُۄں لگِّیا کِہ سارا کُجھّ نِتّ دے کنیڈِیئن جِیون واںگُۄں نہِیں ہۄ رِہا۔لمبّی اُڈِیک تۄں بائد جُۄں دی تۄر تُردا ٹْرَیپھِک مساں ’برَیملی رۄڈ’دِییاں بتِّییاں تکّ پہُںچّا تے اگّۄں اُہ وی گُلّ۔مَیں سِمرن نُۄں کار سجّے مۄڑن لئی کِہا۔برَیملی رۄڈ وی گڈِّییاں نال نکّۄ نکّ بھری پئی سی۔پھیر اُس تۄں اگلِییاں بتِّییاں وی بںدّ۔تے اُتھّے وی پُلِیس والا کۄئی نہِیں سی۔اَینی بھِیڑ دا کارن جانݨ لئی مَیں کۄئی ٹْرَیپھِک نِئۄُذ سُݨن لئی ریڈِیئۄ دے بَیںڈ بدلݨ لگّا۔پر کۄئی وی ریڈِیئۄ سٹیشن چلّ نہِیں سی رِہا۔680 نِئۄُذ٬770 اے اَیمّ٬سی جے اَیمّ آر 1320,سبھ سٹیشن بںدّ پئے سن۔اَیپھّ اَیمّ چَینل لگائے اُہ وی بںدّ۔کی اِہ کۄئی اتّوادی ہملا سی؟میرا متھّا ٹھݨکِیا۔جاپِیا جِویں کۄئی اݨہۄݨی گھٹنا واپرن والی ہۄوے۔مَیں ’لَیسن‘ وِچکار ہی چھڈّݨ دا پھَیسلا کِیتا۔سِمرن نُۄں پسَیںجر سِیٹ تے جاݨ لئی کِہا تے آپ گڈّی ڈرائیِو کرن لگّا۔اِکّ اگِیات بھَیء کارن اسِیں دۄنۄ چُپّ ساں اتے آپۄ آپݨے پرِواراں بارے سۄچ رہے ساں۔

سِمرن دے گھر تکّ پہُںچّدِیاں سانُۄں ادھّا گھںٹّا ہۄر لگّ گِیا۔ایہۄ رستا اگّے پںجّ مِںٹّ وِچّ تَیء ہُںدّا سی۔مُڑ کے مَیں پھیر پھیر ’سٹِیلذ اَیوِینِئۄُ‘ تے آ چڑھِیا۔سڑک دا اجے وی اُہۄ ہال سی بمپّر ٹُۄ بمپّر۔اجے تکّ مَینُۄں اِسدا کارن نہِیں سی پتا لگّ سکِیا۔دُکھّ دی گلّ تاں اِہ سی کِہ میرا سَیلّ پھۄن وی ڈَیڈّ ہۄ گِیا سی۔میری ہالت پاݨِیئۄں کڈھّی مچھّی ورگی سی۔من وِچّ ماڑے ماڑے وِچار آ رہے سن۔

پِچھلے کُجھّ کُ سمیں تۄں اتّواد دے دَیںت نیں آپݨے کھُۄںکھار پںجِّیاں نال پُۄرے وِشو نُۄں دبۄچ کے لہُۄ لُہاݨ کِیتا پِیا سی۔ستمبّر 11,2001 تۄں اِہ سِلسلا لگاتار جاری سی۔اتّوادی کُجھّ وی کر سکدے سن۔ہۄ سکدا ہَے پْرماݨُۄ ٹِکاݨِیاں نُۄں نِشانا بݨائِیا گِیا ہۄوے٬بِجلی گھراں٬ڈَیماں جاں جنتا تے وی ہملا ہۄ سکدا ہَے۔آدِ کال تۄں چلی آ رہی نیکی اتے بدی دی جںگّ اجے کھتم نہِیں سی ہۄئی۔دانو اجّ وی دندنائُںدے پھِردے سن۔امرِیکا وِچّ واپری کِسے وی گھٹنا دا سِدھّا اسر کنیڈا تے پَیݨا لاذمی سی۔

مَیں کار وِچّ اکسر ریڈِیئۄ سُݨدا ہاں۔کدے بھارتی پْرۄگرام اتے کدے پاکِستانی۔اجّ سویر تۄں ہی دسِّیا جا رِہا سی کِہ اجّ پاکِستان دا آذادی دِوس ہَے۔ریڈِیئۄ ’آواذ اے پاکِستان‘ دے سرۄتے ودھائیِیاں دے رہے سن۔بھارتی پْرگرام دُۄسرے دِن جاݨی پںدّراں اگست دِییاں گلّاں کردے سرۄتِیاں تۄں اگیتِییاں ہی ودھائیِیاں لَے رہے سن۔تے پھیر اچانک سارا کُجھّ ٹھپّ ہۄ گِیا۔جِویں کۄئی ہنیر پسر گِیا ہۄوے۔

مَینُۄں آپݨے بذُرگاں ولۄں سُݨِییاں گلّاں یاد آ آئیِیاں۔چَۄںداں اتے پںدّراں اگست 1947 دی کالی بۄلھی رات کِنّی بھِیانک رات سی۔جِس سمیں پاکِستان نُۄں اِکّ وکھّرا مُلک اَیلانِیا گِیا سی۔کِنّے ہی برچھے ماسُۄماں دا ڈھِڈّ چِیر گئے سن۔لۄکاں ولۄں دھِییاں ورگِییاں ماسُۄم کُڑِییاں نُۄں وی نہِیں بکھشِیا گِیا سی۔دھرم پرِورتن کرکے اَۄرتاں پِںجّرے پا لئیِیاں گئیِیاں سن۔نِردۄشاں دے کتلاں نال نہِراں دے پاݨی لالۄ لال ہۄ گئے سن۔مُساپھراں نال بھرِییاں گڈِّییاں دِییاں گڈِّییاں وڈھّ سُٹِّییاں سن۔ہر پاسے لاشاں دے ڈھیر ہی ڈھیر۔تے اِنہاں ڈھیراں دے دۄہِیں پاسِیں گُۄںجدے دھارمِک ناہرے۔وݨ تْرِݨ جرُۄر کمبّ گئے ہۄݨگے پر پر وہِشی آتماواں نہِیں سی کمبِّییاں۔منُکھّتا شرمشار ہۄ گئی ہۄویگی۔آدم دے اِتِہاس وِچّ 14 اگست دی رات اِکّ کلںکّ والی رات بݨ گئی سی۔اجّ وی تاں چَۄداں اگست ہی سی۔پھیر اجّ کی ہۄݨ والا سی؟میرا من کمبِّیا۔

اگّے ’ڈِکسی رۄڈ‘ دِییاں لائیِٹاں وی بںدّ نذر آئیِیاں۔پر کِہ اِہ کی اِس بہُت ہی بھِیڑ بھڑکّے والے چَۄرستے تے پُلِیس دی بجائے سدھارن لۄک آواجائی نُۄں کںٹّرۄل کر رہے سن۔اُہ اِکّ پاسے دِییاں گڈِّییاں رۄکدے تے دُۄسرے پاسے دِییاں لںگھّائُںدے۔کدی رائیِٹ ٹرناں کروائُںدے اتے کدی لَیپھٹ ٹرناں۔سارے ڈرائیِور اُنہاں دے ہُکماں دی پالݨا اُسے ترہاں کر رہے سن جِویں پُلِیس دا ہُکم منّدے ہن۔پھیر دیکھا دیکھی سارے اِںٹرسَیکشنا وِچّ ہی سدھارن لۄکاں نیں ٹرَیپھِک دا پْربںدھّ آپݨے ہتھّاں وِچّ لَے لِیا۔جۄ کِہ مَینُۄں بہُت چںگّا لگّا۔

کُجھّ پلاں بائد ہی جِیون دا ہنیرا پکھّ مَینُۄں پھیر ستائُݨ لگّا۔ہنیر وِچّ لُٹِّییاں جا رہِییاں دُکاناں اتے بالڑِییاں نال ہۄ رہے بلاتکار۔گھُپّ ہنیرے نال بھرِیا منُکھّی من۔اُتّری امرِیکا وِچّ تاں اجِہا پہِلاں کدی وی نہِیں سی واپرِیا کِہ سارا سِسٹم ہی پھیل ہۄ جاوے۔پِچھلے پںدّراں سالاں دَۄران تاں کدے پںجّ سَیکِںڈّ لئی وی بِجلی نہِیں سی گئی۔پر اجّ سارِییاں لائیِٹاں وی بںدّ٬ٹَیلِیپھۄن وی بںدّ اتے ریڈِیئۄ سٹیشن وی بںدّ۔آکھِر اجِہا کی واپر گِیا سی؟مَیں سۄچ رِہا ساں۔

کِیڑی دی تۄر تُر رہِییاں اݨگِݨت کاراں۔کاراں وِچّ بَیٹھے کمّاں کاراں والے سدھارن لۄک٬جۄ کِسے سہِم وِچّ ڈُبّے جاپ رہے سن۔اجّ کِسے وی کار وِچّ دگڑ دگڑ دَیںء دَیںء وال سںگِّیت نہِیں سی وجّ رِہا۔ٹۄء ٹرکّ ہر پاسے ہی گِرجھاں واںگُۄں مںڈّرا رہے سن۔ایس بھِیڑ وِچّ کھجّل کھُیار ہُںدِّیاں آکھِر مَیں ڈھائی گھںٹّے بائد آپݨے گھر پہُںچّ ہی گِیا۔

بِذلی ناں ہۄݨ کارن گھر دی بَیلّ وی کمّ نہِیں سی کر کر رہی۔سکُۄلۄں پرتے میرے بچّے ڈرے بَیٹھے سن۔ناں کۄئی پھۄن چلّدا سی ناں ٹَیلِیوِیئن ناں مائیِکرۄویو اتے ناں ہی سٹۄو۔گھر وِچّ جِویں مُردیہاݨی چھائی پئی ہۄوے۔بچِّیاں نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رِہا کِہ کی کرن جاں کی کھاݨ پِیݨ۔مَینُۄں دیکھ اُنہاں دی مساں جان وِچّ جان آئی سی۔اُہ پھۄن بںدّ ہۄ جاݨ کارن بہُت دُکھّی سن۔ٹی وی تے اُنہاں دے منپسںدّ شۄء لںگھّ گئے سن۔اِںٹرنَیٹّ بںدّ پِیا سی۔اُہ جِویں سارے سںسّار نالۄں ٹُٹّ گئے سن۔اینے اِکلّے تاں اُنہاں آپݨے آپ نُۄں کدے وی مہِسُۄس نہِیں سی کِیتا۔

مَیں اُنہاں دی بیچَینی دیکھ کے ہَیران ہۄ رِہا سی۔بچّے کِنّی بُری ترہاں بِجلئی وستاں نال جُڑے پئے سن۔ہُݨ تاں اُنہاں دے دادا دادی٬نانا نانی اتے چاچے تائے اِہ ہی بِجلئی ساجۄ سمان سی۔جِنہاں دی ورتۄں بگَیر جِویں ہنیر پَے گِیا سی۔اُہ کدے ٹی: وی: ول بھجّدے اتے کدی پھۄن ول٬کدی کمپِئۄُٹر ول اتے کدی ہۄمتھِیئیٹر ول۔مُڑ نِراش ہۄ سۄپھے تے ڈھیر ہۄ جاںدے۔دادے دادی جاں نانے نانی دے رِشتے وی تاں ہُݨ اِنہاں چِیجاں نیں کھۄہ لئے سن۔ہُݨ اِہ ہی وستاں اُنہاں نُۄں ٹی: وی: شۄیاں راہی باتاں سُݨائُدِییاں تے وی: ڈی: اۄ: گیمذ راہی کھِڈائُدِییاں۔مائیِکرۄویو ماں دی تھاں کھاݨا گرم کرکے دِںدّا۔اِںٹرنَیٹّ اُنہاں نُۄں دُنِییاں بھر دی شَیر کروائُںدا۔اَیناں اپھسۄس تاں اُنہاں آپݨے دادے دی مَۄت والے دِن وی نہِیں سی کِیتا٬جِناں اجّ کر رہے سن۔ سبھ چِیذاں جِویں اُنہاں نُۄں دںدّ چِڑا رہِییاں سن۔ساڈے وکت بِجلی چلے جاݨا ممُۄلی گلّ سی۔کھاݨا مِٹّی دے چُلّے تے بݨائِیا جا سکدا سی۔رۄشنی لئی دِیوے مۄمبتِّییاں سن۔پر ساڈا سماں تاں بِیت گِیا سی۔ہر کۄئی اجّ اِہ آپھت آئُݨ تے آپݨے آپ نُۄں اپاہِذ سمجھ رِہا سی۔مَیں سۄچ رِہا سی کِہ جے کۄئی کُدرتی کرۄپی آ جاوے تاں اِہ بچّے کی کرنگے؟مَینُۄں لگِّیا اِہ بِجلئی یںتّراں دے پاݨی وِچّ اُگّی ہۄئی پنِیری ہَے تے اِنہاں دی ہۄںد تۄں بِناں کُملا جاویگی سُکّ جاویگی تے مر جاویگی۔مَینُۄں منُکھّتا دا بھوِکھّ پھیر ہنیرا نذر آئُݨ لگّا۔اُدھّر شام دا سُۄرج ہۄر نِیواں ہۄ رِہا سی۔

اجے تکّ میری پتنی کمّ تۄں گھر نہِیں آئی سی۔بچّے تے مَیں بیہدّ پھِکرمںدّ ساں۔میری بیٹی کِیرتی وار وار درواجے ول جا رہی تے بیٹا تاج پُچھّ رِہا سی٬ “مَیں آپݨی گیم تے کِویں جائۄُں؟مَیں نہِیں مِسّ کرنی۔مَیں گیم تے جاݨا مںگّدا واں” مَیں کِہا ’لگّدِیا گیم دِیا باہر تاں ہنیر مچِّیا پِیا اے۔تَینُۄں سَۄکر تے جاݨ دی پئی آ۔نالے جے بِجلی ہی ناں آئی تاں پھِیلڈ دِییاں لائیِٹاں کِتھّۄں جگݨِییاں نیں۔اجّ تاں تیری گیم کَیںسل سمجھ’۔تاج میری گلّ سُݨ نِمۄجھُۄݨا جِہا ہۄ سۄپھے تے بہِ گِیا۔مَیں کِیرتی نُۄں کِہا ’جا بیٹے تُۄں وی کمپِئۄُٹر تے چَیکّ کر لَے شائِد تیری وی بیسوال دی گیم کَیںسل ہۄ گئی ہۄئۄُ’۔دۄوے بچّے ہسے تے کہِݨ لگّے “ڈَیڈ کمپِئۄُٹر کاہدے نلّ چلّݨَے” ’بِجلی نال‘ کہِںدِّیاں مَیں متھّا پھڑ لِیا۔میرا سِر درد کر رِہا سی۔چاہ پِیݨ دی سۄچی٬چُلّا وی مُردا پِیا سی۔پھیر بچِّیاں واںگ مَینُۄں وی کھِجھ جِہی چڑن لگّ پئی۔مَینُۄں لگِّیا جِویں مَیں کۄئی اںگّہِیݨ لُۄلا لگڑا وِئکّتی ہۄواں تے جاں کۄئی بِجلی نال چلّݨ والا کھِڈَۄݨا۔اِہ اجّ میرا نہِیں سبھ دا ہی ہال ہۄویگا۔

مَینُۄں پںجّاب دے پُراݨے دِناں دی یاد آ رہی سی٬جدۄں اَۄرتاں وِہڑِیاں وِچّ مِٹّی دے چُلِّیاں اُپّر رۄٹی ٹُکّ کرِیا کردِییاں سن۔اُنہاں نُۄں کدے وی اجِہا دِن نہِیں دیکھݨا پِیا ہۄئۄُ٬جدۄں گھر وِچّ چُلّا ناں بلِیا ہۄوے۔اُس ویلے پھرِجّاں نہِیں گھڑے ہُںدّے سی۔لۄک گھڑے دا ٹھںڈھّا پاݨی پی کے وی شُکر منائُںدے سن۔اُہ لۄک کُدرت دے کِنّے نیڑے سی۔میری نِگاہ پھرِجّ تے گئی۔پھْرِیجر دی برپھ پِگھل کے پاݨی تھلّے چۄء رِہا سی۔’اُہ مائی گَۄڈ’میرے مُۄںہۄں اچانک نِکّلِیا۔ہُݨ تاں سارا دُدھّ اتے مِیٹ بگَیرا کھراب ہۄ جاݨے نیں۔اجے کلّ ہی گْرَۄسری لِیاںدی سی۔تاج کہِ رِہا سی “جے میرِییاں پِیذا پَۄکِٹاں اتے چِکن برگر کھراب ہۄ گئے تاں مَیں کلّ نُۄں سکُۄل لںچّ کی لَے کے جاںواںگا؟”پھرِجّ کھۄہل کے ویکھِیا تاں کِیرتی دی منپسںدّ آئیِسکرِیم ساری پِگھل چُکّی سی۔پھرِیذی سٹِکّاں پاݨی بݨ گئیِیاں سن۔مِیٹ وِچّۄں ہواڑ آ رہی سی۔تاج بۄلِیا “ڈَیڈ ہُݨ سٹۄراں والے کی کرنگے؟اُنہاں دے پھرِیذر تاں مِیٹ دُدھّ اتے گْرَۄسری نال بھرے رہِںدّے نیں۔بہُت پھُۄڈ٬ٹرکّاں دے ٹرکّ ویسٹ ہۄ جاویگا” مَیں کِہا اُہ تاں اِنشۄرَیںس تۄ لَے لَیݨگے پر آم لۄکاں نُۄں تاں کُجھّ وی نی مِلݨا۔مَیں بچِّیاں نُۄں ہدائِت دِتّی “بچِّئۄ گلاس بھر بھر دُدھّ پی لوۄ نہِیں تاں کھراب ہۄ جاویگا جاں اَیویں سمان سُٹّݨا پویگا کھاء لۄ جۄ کھاء ہُںدّا اے”۔پر کِیرتی ناں وِچّ سِر پھیردی بۄلی “ڈَیڈ اسِیں بِمار ہۄ جاواںگے” اِہ کنیڈِیئن بچِّیاں نال تاں تُسِیں دھکّا وی نہِیں کر سکدے جے ناں کہِ دِتّی بسّ پھیر ناں ہی ہَے۔جۄ کُجھّ میرے تۄں سمیٹ ہۄئِیا مَیں سمیٹ دِتّا۔

آپھرِیاں ڈھِڈّ لَے کے مَیں سۄپھے تے بَیٹھ گِیا۔ہُݨ میرے کرن لئی کُجھّ وی نہِیں سی۔ہُݨ تاں کۄئی لَیسن وی دِتّا نہِیں سی جا سکدا۔کدی مَیں گھاہ کٹّݨ دی سۄچدا کدی نہائُݨ لئی جی کردا۔پر بِجلی بِناں سارا کُجھّ ہی بیجان پِیا سی۔ایئرکںڈِّیشن وی ارام پھرما رِہا سی۔بَیک یارڈ وِچّ کاٹۄیاں سارے کاسے تۄں بیکھبر کھیڈ رہِییاں سن۔چِڑِییاں کلۄلاں کردِییاں چِیک چِہاڑے وِچّ رُجھِییاں ہۄئیِیاں سن۔ودھے ہۄئے تاپمان نال گھر وی ہُݨ گرم ہۄ گِیا سی۔اںدّرۄں سیک مارن لگّ پِیا۔مَیں باہر بَیک یارڈ وِچّ جا کے گرڈن نُۄں پاݨی دیݨ لگّا۔ہۄر کرن نُۄں ہَے وی کی سی۔سارا کُجھّ ارام پھرما رِہا سی پر میری سۄچ نُۄں ارام نہِیں سی۔

مَیں کئی وار پھۄن چُکّݨ دَۄۄڑِیا تے مُڑ آئِیا۔میرا سَیلّ پھۄن وی مُردا پِیا سی۔مَینُۄں جاپِیا جِویں میرا سارا کُجھّ گُیاچ گِیا ہۄوے۔مَیں وار وار بُۄہے ولّ جاںدا تے پرت آںئُدا۔میری پتنی دِیپ کمّ تۄں اجے وی نہِیں آئی سی۔پھیر مَیں ڈرائیِویء وِچّ جا کھڑا ہۄئِیا۔لۄک گھراں مُۄہرے کُرسِییاں ڈاہِیں بَیٹھے سن۔اُہ بھاویں گرمی تۄں بچݨ لئی ہی بَیٹھے ہۄݨ پر اجِہا پہِلاں کدے نہِیں سی ہۄئِیا۔اجّ تاں کئی ماپے تے بچّے وی اِکٹھّے بَیٹھے نذر آ آ رہے سن۔اُتّۄں ہَیرانی دی گلّ اِہ وی سی کِہ آپس وِچّ گلّاں وی کر رہے سن۔مَینُۄں اپݨی نانی دا مُہاورا یاد آئِیا کِہ ’اُلٹی گںگّا پہۄئے نُۄں’۔نہِیں تاں کنیڈا ورگے مُلک وِچّ تاں بچّے ٹی وی٬پھۄن٬وِیڈِیئۄ گیمذ٬اِںٹرنَیٹّ چَیٹِںگّ٬آئی پَۄڈ بگَیرا نال ہی گلّاں کردے ہن۔اِنہاں اُپکرناں دے مر جاݨ نال جِویں دبّے پئے رِشتے کھُڈّاں وِچّۄں نِکّل آئے ہۄݨ۔مَینُۄں آپݨا بچپن یاد آ گِیا۔دادی ماں تۄں باتا سُݨنِییاں۔نانی دِییاں لۄرِییاں۔تارِیاں تھلّے مںجِّیاں تے بَیٹھ دیر رات تکّ گلّاں کرنِییاں اتے دھارمِک ساکھِییاں سُݨنِییاں۔اُدۄں سکھشِیئت سِرجݨا دے اِہ ہی مُڈھلے سکُۄل ہۄئِیا کردے سن۔اجّ دا دِن وی اُہ پُراݨے دِناں ورگا ہی سی۔

اینے نُۄں میری پتنی دی گڈّی ڈرائیِویء ’چ مُڑ آئی۔جِویں میری جان وِچّ جان آ گئی ہۄوے۔مَیں بھجّ کے اُس نُۄں مِلِیا۔اُس نیں ٹْرَیپھِک دے جمگھٹے وِچّ لیٹ ہۄݨ دی تے سبھ کُجھّ ڈَیڈّ ہۄ جاݨ دی کہاݨی اِکّۄ ساہے سُݨا دِتّی۔بچّے وی باہر دَۄڑ آئے اُہ آپݨی ماں نُۄں چِمبّڑ کے مِل رہے سن۔اگّے تاں اُنہاں نُۄں ماں دے آئُݨ دا پتا ہی نہِیں سی لگّدا۔اَیمّ پی تھْری دِییاں ٹُۄٹِییاں جِہِییاں تاں اُنہاں اجّ وی سںگِّیت سُݨن لئی کنّاں نُۄں لائیِیاں سن پر اُہ چارذ کرن والے پئے سن۔آپݨے منپسںدّ ٹی وی شۄء مِسّ ہۄ جاݨ نال اُنہاں دا سںگِّیت سُݨن نُۄں شائِد من وی نہِیں سی کردا۔سارا ٹبّر گھر اِکٹھّا ہۄ جاݨ دی سانُۄں بیہدّ کھُشی سی۔

اجّ اسِیں جشن منائُݨ دی سۄچی۔بہُت سۄچݨ تۄں بائد اِکّۄ گلّ دِماگ وِچّ آئی کِہ ’بار بی کِئۄُ‘ کِیتا جاوے۔اُس لئی کِہڑاں بِجلی چاہِیدی سی۔نالے بہانے نال بَیک یارڈ وِچّ بَیٹھݨ دا پھنّ نالے رۄٹی دا مسلا ہلّ۔مَیں تے دِیپ گھر نال دے پلاذے وِچّ بݨی مِیٹ شَۄپ تۄں بار بی کِئۄُ والا مسالا لگِّیا چِکن لَیݨ چلے گئے۔دُکان تے جاکے دیکھِیاں کھرِیدداراں دی لمبّی لائیِن لگّی ہۄئی سی۔مِیٹ شَۄپ والے ہر کِسے نُۄں نال اِکّ پَۄںڈ پھْری دے رہے سن تاں کِہ بِجلی ناں ہۄݨ کارن چِکن کھراب ناں ہۄ جاوے۔ہُݨ وی پھْرِیذر اتے ایئر کںڈِّیشن ناں چلّدا ہۄݨ کارن ساری دُکان وِچّۄں دُرگںدھّ آ رہی سی۔مِیٹ وِچّ پاݨی پھِر رِہا سی۔مَینُۄں اِس ترہاں جاپِیا جِویں اسِیں کِسے ہڈّا رۄڑی وِچّ کھڑے ہۄئیِئے۔کھَیر اسی بڑی مُشکل نال چِکن لَے کے گڈّی دا مُۄںہ گھر ولّ مۄڑِیا۔اجّ سارے لۄکاں دا ورتا اتے گلّاں اجِیب جِہِییاں سن۔

ساڈی سٹرِیٹ بہُسبھِّیاچار دا نمُۄنا بݨی پئی سی۔اجّ ہی سانُۄں بہُ سبھِّیاچارک مُلک کنیڈا دے اسل درشݨ ہۄئے سن۔ساڈے اِکّ پاسے پاکِستان پِشاور تۄں آئے پٹھاݨ مُسلماناں دا گھر سی تے دُۄسرے پاسے دِلّی تۄں اِکّ ہِںدُّۄ پھَیمِلی۔ساڈے ساہمݨے یُۄکرینِیئن پرِوار تے اُنہاں دے گُیاںڈی گُجراتی بھارتی۔آلے دُیالے بْرِٹِش٬یمکِیݨ,سُمالِیئن٬نائیِذِیرِیئن٬جرمن٬پۄلِش٬پھِلپائیِنی٬چائیِنِیذ٬وِیتنامی٬کۄرِیئن٬گۄرے٬کالے اتے بھُۄرے سارے لۄک وسے ہۄئے سن جۄ ہُݨ گھراں دے باہر نِکّل آپس وِچّ گلّاں کر رہے سن۔اِس اچانک پئی بِپتا نیں سبھ نُۄں اِکٹھّے کر دِتّا سی۔

گۄرا جیسن گھر گھر جا کے پُچھّ رِہا سی کِہ کِسے مدّد دی جرُۄرت تاں نہِیں۔اُہ اِہ وی سدّا دے رِہا کِہ اُہ بار بی کِئۄُ کرن لگّا ہَے تے اُس ول آ جاوۄ۔پھیر تکربِین ہر گھر دے بَیک یارڈ وِچّۄں ہی دھُۄیاں اُٹھّݨ لگّ پِیا۔کۄئی چھلِّییاں بھُنّ رِہا سی٬کۄئی ہَۄٹ ڈَۄگ بݨا رِہا سی تے کۄئی چِکن برگر۔پھیر اِہ سمان ٹْرییاں ’چ بھر کے سٹرِیٹ تے بَیٹھے لۄکاں نُۄں ورتائِیا جاݨ لگّا۔مَینُۄں بھارت وِچّ ہۄلے مہلّے ویلے سڑک کِنارے لگّے لںگّراں دی یاد آئی۔ساڈی پاکستانی گُیاںڈھݨ کہِکشاں نیں گَیس والے چُلّے تے چاہ دا وڈّا پتِیلا دھر دِتّا سی۔اُس دے بچّے پھۄم کپّاں وِچّ ساری سٹرِیٹ تے چاہ ورتا رہے سن۔جِناں پںجّابی پرِواراں کۄل گَیس والے چُلّے سن اُنہاں گَیراذ وِچّ ہی دالاں سبذِییاں چڑھا دِتِّییاں۔ساگ بݨائُݨ لئی رکھّے گَیس والے چُلِّیاں دی اجّ کھُۄب ورتۄں ہۄ رہی سی۔لۄکاں دا اِہ آپسی مِلورتݨ دیکھ سںکّٹ جِویں بھُلّ ہی گِیا سی۔

ڈَیوِن نیں آپݨے بَیک یارڈ وِچّ کَیپِںگّ وال ٹَیںٹ لگا دِتّا۔پھیر مائیِک اِکّ ہۄر ٹَیںٹ اپݨے گھرۄں چُکّ لِیائِیا۔اُہ وی لگا دِتّا۔کُجھّ لۄک میج کُرسِییاں چُکّ لِیائے۔اِکّ چںگّی کھاسی پارٹی دا مہَۄل جِہا بݨن لگِّیا۔ڈَیوِن نیں بار بی کِئۄُ چِکن لِیا دھرِیا تاں مائیِک سلاد اتے کۄک چُکّ لِیائِیا۔جیسن نیں ہَۄٹ ڈَۄگ لِیا دھرے تے کۄئی پٹَیٹۄ سَیلِڈ چُکّ لِیائِیا۔جلدی ہی ’پَۄٹ لکّ‘ ڈِنّر دا مہَۄل بݨن لگّا۔مَیں نالدے پلاذے وِچّۄں پںدّراں پَۄںڈ چِکّن لَے آئِیا۔اَۄرتاں پھۄم دے کپّ پلیٹاں ٹیبلاں تے سجائُݨ لگِّییاں۔میری پتنی اتے بچّے وی ایدھر ہی آ گئے تے ہۄر کئی پرِوار وی۔میری پتنی نیں لِذ ولۄں لِیاںدِییاں مۄمۄبتِّییاں ٹیبلاں تے سجا دِتِّییاں۔پْرتِبھا ولۄں لِیاںدِییاں نِکِّییاں کَیںڈلذ گلاساں وِچّ پائے پاݨی تے تَیردِییاں بہُت کھُۄبسُۄرت جاپ رہِییاں سن۔اُپّر اسمان وِچّ تارے اجّ بہُت گُۄڑے جاپ رہے سن٬جِویں کئی گُݨاں تھلّے اُتّر آئے ہۄݨ۔رۄشنی وی پْردُۄشݨ پَیدا کرکے تُہانُۄں کُدرت نالۄں اَینا تۄڑ دِںدّی ہَے٬اِہ گلّ مَینُۄں اجّ ہی سمجھ آئی۔نہِیں تاں ٹۄراںٹۄ شہِر تے رَۄشنِییاں دی چکا چَۄںدھ وِچّ تارے کدی دِکھائی ہی نہِیں دِتّے سن۔ساڈی سٹرِیٹ دے بچّے دُڑںگّے ماردے کھُشی جاہر کر رہے سن کِہ اجّ کَیںڈل لائیِٹ ڈِنّر کراںگے۔

بھاںت سُبھاںتے کھاݨِیاں نُۄں پرۄسݨ والے اتے کھاݨ والے وی دُنِییاں دِییاں بھاںت سُبھاںتِییاں کَۄماں نال سبںدھّت سن۔بِذلئی یُگّ نیں ساڈے کِنّے رِشتے ڈکار لئے سن٬اجّ مَیں اِہ وی سۄچݨ لئی مجبُۄر ہۄ گِیا۔اِہ مہِپھل اِکّ گلۄبلائیِشن پِںڈّ دا نمُۄنا جاپ رہی سی۔سارے اِںگلِش بۄل رہے سن اتے اِںگلِش مِئۄُذِک وی وجّ رِہا سی۔پِیٹر ہَینِیکن بِیئر دے دۄ کیس چُکّ لِیائِیا۔جیمی نیں آپݨی گِٹار بجائُݨی شُرُۄ کر دِتّی۔شاشا اُس نال مِلکے گائُݨ لگّی۔اجّ بچّے لائیِو سںگِّیت دا آنںدّ ماݨ رہے سن اتے من پسںدّ کھاݨا کھاء رہے سن۔کئی مرد اَۄرتاں بِیئر دے مگھّ بھری گلّاں وِچّ رُجھے ہۄئے سن۔کئیِیاں دے ڈاںس لئی پَیر آپ مُہارے تھِڑکݨ لگّدے۔رِچرڈ تھامس کالِیاں والا ڈاںس کرکے سبھ نُۄں کھُش کر گِیا سی۔بچّے بُڈھّے نَۄجوان مرد اَۄرتاں سبھ کھُش سن۔اٹھتالی نمبّر والی بیبے تاں گۄرِییاں نال پںجّابی وِچّ گلّاں کرن لگّی ہۄئی سی۔گۄرِییاں اُس نُۄں مام مام کہِکے ساری گلّ اُسدے اِشارِیاں راہِیں ہی سمجھی جا رہِییاں سن۔پھیر سارے شہِر نُۄں ہی گھُپّ ہنیرے نیں آپݨی بُکّل وِچّ سمیٹ لِیا۔

رَۄشنِییاں دے اِس شہِر وِچّ اجّ کِتے وی کۄئی بلّو جگدا نذر نہِیں سی آ رِہا۔سٹرِیٹ لائیِٹاں والے کھمبھّے کھُد ہنیر وِچّ کھڑے سن۔سڑکاں تاں نذر ہی نہِیں سن آ رہِییاں۔اِس کرکے ٹْرَیپھِک وی کۄئی نہِیں سی۔کۄئی ٹاںوی ٹاںوی کار نذر آ رہی سی۔پِیئرسن ایئرپۄرٹ تے اُتّرن لئی اجّ آکاش وِچّ جہاذ وی نذر نہِیں سن آ رہے۔لگّدا سی جِویں اُڈاݨاں اُتّرن والِییاں وی تے چڑن والِییاں سبھ ہی کَیںسل ہۄ گئیِیاں ہۄݨ۔مَیں سۄچ رِہا ساں کِہ اجّ بِجلی پھیل ہۄ نال ہی جے اِہ ہال ہۄ گِیا۔اگر کھُدا ناں کھاستا کُدرت تے وڈّے ولّو جاں اُۄرجا دے بھںڈّار سُۄرج نُۄں کُجھّ ہۄ گِیا تاں پھیر کی بݨیگا؟پْردُۄشݨ پھَیلا رہے منُکھّ نیں کُدرت دِییاں اِنہاں نِیامتاں بارے کدی گبھِیرتا نال سۄچِیا ہی نہِیں سی۔جے سۄچِیاں ہُںدّا تاں اجّ ہر جگا گلۄبل وارمِںگّ دے چرچے ناں ہُںدّے۔اجّ وی اِس وِشے تے گلّ ہۄئی سی۔اجّ دے بِجلی سںکّٹ نیں لۄکاں وِچّ اِکّ ڈر پَیدا کر دِتّا سی۔

دس کُ وجے اِہ کَیںڈل لائیِٹ پارٹی سماپت ہۄ گئی اتے لۄک آپۄ آپݨے گھراں نُۄں تُر پئے۔گَیون ولۄں بچِییاں مۄمبتِّییاں مہِماناں نُۄں اِکّ اِکّ کرکے وںڈّ دِتِّییاں گئیِیاں۔اجّ سارِیاں نُۄں اِہ مۄمبتِّییاں اتے لائیِٹر ہی بہُت وڈّا تۄہپھا جاپ رہے سن۔اسِیں وی بچِّیاں سمیت گھر آ گئے۔بچّے اجّ دے نویں بݨے مہَۄل تۄں بہُت کھُش سن۔گھر اںدّرۄں سیک مار رِہا سی تے اُچّے تاپمان کارن اِکّ اجِیب جِہی گںدھّ آ رہی سی۔ساڈے تۄں اںدّر کُجھّ دیر وی بَیٹھ ناں ہۄئِیاں۔اسِیں اگلے درواذے اگّے کُرسِییاں ڈاہ کے بَیٹھ گئے۔دیکھِیا کِہ ساڈی سٹرِیٹ تے ہۄر وی بہُت سارے لۄک باہر کُرسِییاں ڈاہِیں بَیٹھے ہن۔

مَیں اکاش ول ویکھِیاں٬اسمان تارِیاں نال بھرِیا پِیا سی۔مَینُۄں بابے نانک دی باݨی یاد آئی جِس وِچّ اُنہاں تارِیاں بھرے اکاش دی تُلنا مۄتِییاں دے بھرے ہۄئے تھالھ نال کِیتی ہَے۔مَیں اِکّ وار پھیر آپݨے بچپن وِچّ چلا گِیا۔تارِیاں دی مںجّی جاں سپترِشی اجّ وی نذر آ رہے سن۔چھڑِیاں دا راہ جِس نُۄں بچّے مِلکی ویء گلَیکسی کہِںدّے سن اجّ وی دِکھائی پَے رِہا سی۔میرے بچّے وی اِس بچِتّر نذارے نُۄں دیکھ دیکھ کھُش ہۄ رہے سن۔کِیرتی آکھ رہی سی “اَۄہ مرکری آ…تاج آکھ رِہا سی اَۄہ مارس ہَے تے اَۄہ یُۄپِیٹر۔سپت رِشِییاں والی مںجّی نُۄں بچّے ’سَیون سِسٹرذ‘ آکھ رہے سن۔چںدّرماں اجّ نذر نہِیں سی آ رِہا۔مَیں دھرُۄ تارے نُۄں لگاتار ویکھدا رِہا۔سارا آکاش اُویں دا اُویں ہی سی بسّ منُکھّ ہی بدل گِیا سی۔اُسے ترہاں تارے ٹُٹّدے٬راکٹ لںگھّدے٬چنّ بدّلاں وِچّ لُکݨ مِیٹِییاں کھیڈدا٬بُڈھّی مائی چںدّ وِچّ چرکھا کتّدی ہۄئۄُ پر دیکھݨا والا کۄئی نہِیں سی۔

کدے کدے میرا نانا کۄٹھے دی چھتّ تے بَیٹھا تارِیاں نُۄں تاڑدا ہُںدّا سی۔دھرُۄ تارے تے نذر جاݨ سار اُہ دھرُۄ بھگت دی ساکھی سُݨائُݨ لگّ پَیںدا۔اُہ دسّدا کِہ دھرُۄ پْرماتماں دا دُیارپال ہَے اتے سارا بْرہِمںڈّ اُس دے دُیالے گھُمّدا ہَے۔اُہ کدے تارِیاں دِییاں کھِتِّییاں نِہاردا کدے تِںگّڑ تارے دیکھ٬وکت دا اںدّاذا لائُںدا۔اُدۄں منُکھّ کِنّا کُدرت نال جُڑِیا ہۄئِیا سی۔پر اجّ دی پِیڑھی لئی اِہ سبھ کُجھّ کھتم ہۄ گِیا سی۔تھاں تھاں لگّے کلاک٬ریڈِیئۄ ٹی وی٬کمپِّئۄُٹراں اتے بِجلئی اُپکرناں نیں منُکھّ دی متّ نُۄں گلھبا پا لِیا سی۔تارِیاں بھرے اکاش نُۄں ویکھݨ دی بھلاں وِہل ہی کِس کۄلھ سی۔منُکھّ دے کُدرت نالۄں ٹُٹّ گئے رِشتے دا دُکھّ تاں مَینُۄں وی بہُت سی پر کر مَیں کُجھّ وی نہِیں سی سکدا۔

بچّے اجّ دی بچِتّر گھٹنا نُۄں ماݨ رہے سن تے مَیں کُرسی تے بَیٹھا پتا نہِیں کِہڑِییاں سۄچاں وِچّ ڈُبِّیا پِیا سی۔مَینُۄں جاپِیا جِویں پدارتھِک ترکّی نیں منُکھّ دا تِیسرا نیتر بھنّ دِتّا ہۄوے۔اُس نُۄں تاں کُدرت دا پاسار نذر ہی نہِیں سی آ رِہا۔اُس نُۄں کی٬سُںدّرتا دا درِیا وہِںدّا ہَے تاں وہِںدّا رہے۔آلے دُیالے درکھت جھُۄمدے٬شراٹے نال مِیںہ وردا٬گھݨگھۄر گھٹاواں آئُںدِییاں جاںدِییا۔تِتّر کھمبھِّییاں بدّلِییاں آکاش تے کھُۄبسُۄرت چِتّر بݨائُںدِییاں جِویں کادر کھُد پیںٹِںگّ بݨا رِہا ہۄوے۔پںچھِّییاں دِییاں ڈاراں لںگھّدِییاں۔سُۄرج بدّلاں وِچّ لُکݨمِیٹِییاں کھیڈدا٬چںدّ چانݨی رات وِچّ کلِییاں کھِلدِییاں اتے جواربھاٹے اُٹھّدے۔پر اپھسۄس کِہ منُکھّ کۄل اِنہاں نُۄں مانݨ دی وِہل ہی نہِیں سی اُہ تاں مَۄت ول اِکّ انّی دَۄڑ دَۄڑ رِہا سی۔ اسل وِچّ منُکھّ دا جِیون مائیِکرۄویو اَۄوِناں اتے پھرِجّاں وِچّ بںدّ ہۄ کے رہِ گِیا سی۔اُہ کھۄپے لگّے بَیل واںگ گھراں تۄں کمّ تے٬اتے کمّاں تۄں گھر آ جا رِہا سی۔اُس دے بَیںک اکائۄُںٹا نُۄں وِتّی ادارِیاں دے ’پۄر‘ لگّے ہۄئے سن۔پَیسا آئی جاںدا اتے بِلاں دی پیمَیںٹ دے رُۄپ وِچّ کِری جاںدا۔اُہ آپݨے بچِّیاں نُۄں بیبی سِٹّراں کۄل سُٹّ ہۄر پَیسا کمائُںدا۔کمّ وِچّ وِگھن پَیݨ دے ڈرۄں بُڈھّے ماپِیاں نُۄں بِردھ گھراں وِچّ سُٹّ آںئُدا۔اپݨی سِہت دی اتے کھاݨ پِیݨ دی وی پْرواہ ناں کردا پرںتُّۄ پھیر وی پرنالا اُتھّے دا اُتھّے ہی رہِںدّا۔اِس دَۄڑ دا کۄئی اںتّ نہِیں سی بسّ اُسے دِن اِہ بھجّ نسّ مُکّݨی سی جِس دِن کالھی کار ’چ لیٹکے اُسنے شمشان گھاٹ دی بھٹھّی تکّ پہُںچّݨا سی۔منُکھّی من دی رۄشنی تاں کدۄں دی مر گئی سی۔اُدۄں دے رِشتے ناتے اتے آپسی ساںجھ نال جُڑِییاں گلّاں باتاں وی مر گئیِیاں سن۔مَیں سۄچ رِہا سی کِہ بِذلئی یُگّ دَۄران رۄشنی دے اکھَۄتی سمُںدّر وِچاکر کُۄڑ کُستّ نال بھرِیا منُکھّ کِتے اگِیان رُۄپی ہنیر دا جِیون تاں نی جی رِہا…۔

پھیر میرے بیٹے تاج نیں مَینُۄں بچپن دِییاں گلّاں سُݨائُݨ لئی کِہا۔اُہ میرِییاں گلّاں سُݨ سُݨ ہَیران ہۄ رِہا سی۔کِیرتی مَینُۄں کئی ترہاں دے سوال کر رہی سی۔اجّ سارے پاسے چُپّ دا آلم سی۔ناں گڈِّییاں شۄر تے ناں ہی پھۄناں دی ٹرن ٹرن۔وکت جِویں پںجّاہ سال پِچھّے پرت گِیا ہۄوے۔پتا ہی ناں لگّا کِہ کدۄں رات دا اِکّ وجّ گِیا۔ہوا وِچّ تھۄڑی ٹھںڈھّک وی گھُلھ گئی سی۔میری دِیپ بۄلی “جائۄ ہُݨ پَے جائۄ٬تُسِیں سویرے ریڈِیئۄ تے وی بۄلݨ جاݨا ہَے۔نالے مَیں وی کمّ تے جاݨا ہَے تے بچِّیاں نیں سکُۄل”۔اُہ مَینُۄں تاں یاد ہی نہِیں سی رِہا کلّ نُۄں پںدّراں اگست سی تے مَیں اِکّ ریڈِیئۄ ہۄسٹ نال اِس سبںدھّی سٹیشن تے آ کے بۄلݨ دا واہدا کِیتا سی۔

جدۄں مَیں بَیڈّ تے پِیا تاں بِسترے وِچّۄں جِویں سیک آ رِہا سی۔سارا گھر ہی تپ رِہا سی۔باہرلا تاپمان کۄئی اٹھائی ڈِگری دے کرِیب ہۄویگا۔کنیڈا وِچّ اَینا کُ تاپمان ہی جِیبھاں کڈھوا دِںدّا ہَے۔پتنی وار وار بَیڈّ تۄں اُٹھّ ساہمݨِییاں اپارٹمَیںٹا ول گھُۄر رہی سی کِہ شائِد کِتے کۄئی بِجلی دا بلّو جگدا نذر پَے جاوے اتے اسی سَۄۄکھِیاں رات کٹّݨ لئی ایئرکںڈِّیشن ہی چلا لئیِئے۔مَینُۄں لگِّیا جِویں بِجلی دا ہۄݨا ساڈے جِسم وِچّ لہُۄ جاں آکسِیجن دے ہۄݨ واںگ ہۄوے۔اِہ وی لگِّیا کِہ جے کُجھّ دِن اِہ ہی ہالت رہی تاں بہُتے لۄک پاݨی وِچّۄں نِکّلی مچھّی واںگ تڑپھ تڑپھ کے مرنے شُرُۄ ہۄ جاݨگے۔منُکھّ نیں کُدرت نالۄں ناتا تۄڑ کے آپݨے آپ نُۄں کِنّا بیوس بݨا لِیا سی۔پراݨی پِیڑی جۄ مِٹّی دے چُلِّیاں دے رۄٹی بݨائُںدی٬ہتھّ پکھِّیاں نال ہوا جھلّدی اتے کۄٹھِیاں تے چڑھ جاں وِہڑِیاں وِچّ مںجّے ڈاہ رُمکدی ہوا وِچّ سَۄںدی٬اجّ ساڈی اکل اتے نِکمّے پݨ تے ہسّدی ہۄئۄُ۔شائِد ایسے کرکے اُدۄں دِل دے دَۄرے نہِیں سن پَیںدے٬بلڈّ پْرَیشر٬شُۄگر جاں کلَیسٹرۄل دا لۄکاں ناں وی نہِیں سی سُݨِیا۔لۄکی ہتھِّیں مِہنت کردے کھُلّا دُدھّ گھِئۄ کھاںدے پِیںدے اتے تںدّرُست رہِںدّے۔

نِیںد تاں کہِںدّے کںڈِّیاں تے وی آ جاںدی ہَے رات اسِیں وی سَۄ گئے سی تے ہُݨ دُۄسرا دِن چڑھ پِیا سی۔پر کُدرت دا وِدھان پھیہل نہِیں سی ہۄئِیا۔سُۄرج آپݨے نِئمت سمیں تے چڑھِیا تے پُۄری کائِنات رۄشن ہۄ گئی۔سڑکاں تے گڈِّییاں مۄٹراں پھیر گُۄںجݨ لگِّییاں۔مَیں سچّے دِلۄں اجّ کُدرت دا شُکرِییاں ادا کِیتا اتے کادر اگّے ارداس کِیتی کِہ اکاش وِچّ تیرا اِہّ وڈّا بلّو اِسے ترہاں جگدا رہے۔مَیں باہر نِکّلکے اُۄرذا دے بھںڈّار نُۄں جِیون دان دیݨ لئی نمسکار کِیتی۔مَینُۄں رِشِییاں دا سُۄرج نمسکار کرنا یاد آئِیا۔اُہ کِنّے سُچیت سن ساڈے ورگے اکْرِتگھݨ نہِیں سن جِناں کُدرت ول پِٹھّ کر لئی ہۄوے۔جے کُدرت کِسے گلّۄں رُسّ گئی تاں منُکھّاں جِیون وی سماپت ہۄ جاویگا۔کُدرت کھِلاپھ منُکھّ نیں جںگّ جۄ وِڈھّ رکھّی سی۔ اجّ میرا الارم کلاک وی نہِیں سی وجِّیا۔بسّ بَیٹری والے کلاک دی ٹِکّ ٹِکّ سُݨ رہی سی۔مَینُۄں پںجّاب وِچّ کدے مُرغے دی باںگ نال اُٹھّدے لۄک یاد آئے۔بھاویں سبھ کُجھّ کھُںجھّ جاوے پر تڑکے مُرغا باںگ دیݨی نہِیں سی بھُلّدا۔اُدۄں اِہ ہی منُکھّ دا الارم کلاک سی۔منُکھّ اتے مُرغے دی بڑی پُراݨی ساںجھ ہَے۔جدۄں مُرغا بۄلدا سی تاں منُکھّ کمّاں تے تُردا سی تے راہی آپݨے رستے پَیںدے سن۔منُکھّ دی ترکّی وِچّ مُرغے دا یۄگادان بھُلا اجّ دے سُیارتھی منُکھّ نیں ایس جانور نُۄں سِرپھ پیٹ بھرن تکّ ہی سِیمِت کر لِیا سی۔پْراکِرتی نُۄں اجّ سبھ تۄں وڈّا کھترا منُکھّ پاسۄں ہی جۄ سبھ کُجھّ نِگھلدا جا رِہا سی۔

میرے جِہن وِچّ شَیتان منُکھّ دا اکس اُبھرن لگّا۔پرماݨُۄ ہتھِیار بݨا آپݨی ہی نسل گھات دے سُپنے ویکھݨ والا منُکھّ۔دُۄسرِیاں نُۄں پَیراں ہیٹھ لتاڑ کے اکھّے نِکّل جاݨ والا منُکھّ۔کُدرت دی سوچھّ گۄد نُۄں پْردُۄشِت کرن والا منُکھّ۔ایہۄ کارن سی کِہ بِمارِییاں پھَیل رہِییاں سن٬ہر تِیجا چَۄتھا بںدّا کَیںسر دا شِکار ہۄ رِہا سی۔ہۄوے وی کِئۄں ناں بھۄجن دے رُۄپ وِچّ اُہ کَیمِیکل ہی تاں کھاء رِہا سی۔ہُݨ تاں منُکھّ نیں امْرِت رُۄپی پاݨی نُۄں وی ذہِر وِچّ بدل دِتّا سی۔جے پاݨی ہی ناں رِہا تاں جِیون وی نہِیں رہِݨا سی۔اُہ دِن وی دُۄر نہِیں جاپدا جدۄں ساہ لَیݨ لئی سوچھّ آکسِیجن وی وِکݨ لگّ پویگی۔ہُݨ لۄک اِہ کہِݨۄں وی ہٹ گئے سن کِہ ’پاݨی کِہڑا مُلّ وِکدا ہَے…’ بۄتلاں والا مُلّ وِکدا پاݨی ہی تاں اُہ پی رہے سن۔

ہر سال رُتّاں وِچّ تبدِیلی ہۄ رہی سی۔اۄذۄن پٹّی وِچّ مگھۄرے ودھ رہے سن۔ودھّ رہے تاپ کارن سمُںدّری پاݨی دی ستا اُچّی ہۄ رہی سی۔نَۄرتھ پۄل تے جمّی برپھ تکرِیبن کھُر چلّی سی۔دُنِییاں دے بہُت سارے شہِرا نُۄں پاݨی وِچّ ڈُبّݨ دا کھترا کھڑا ہۄ گِیا سی۔سُنامی آ رہے سن تے بھُچال لکھّاں لۄکاں دی جان لَے رہے سن۔منُکھّ کۄل پُۄری دھرتی نُۄں نشٹ کرن دے وسِیلے تِیار سن۔جے دۄ چار پْرماݨُۄ بمبّ ہی کِسے گلتی نال چلّ گئے تاں سُۄرج دی رَۄشنی ساڈے نال رُسّ جاویگی تے سبھ کُجھّ مر مُکّ جاویگا۔مَیں گھر دی کھِڑکی وِچّ کھڑا کھُلّے آکاش نُۄں نِہاردا ہۄر پتا نہِیں کی کُجھّ سۄچی جا رِہا سی۔

میرے درواذے دی گھںٹّی وجّی۔سُبھا سُبھا کَۄݨ ہۄ سکدا ہَے؟مَیں تھلّے جا کے بُۄہا کھۄہلِیا تاں ساڈی گُیاںڈھݨ کہِکشاں چاہ دی کیتلی لئی کھڑی سی۔گُڈّ مارنِںگّ کہِںدّی اُہ بۄلی “اجے تکّ پاور تاں آئی نی اسِیں گَیس والے سٹۄو تے چاہ بݨائی سی لئۄ تُسِیں وی پِیئۄ…” مَیں دھنواد کردے نیں چاہ پھڑ لئی۔دِیپ بَیڈّ رُۄم ’چۄ دَۄڑی آئی چاہ دیکھ کے اُہ وی کھُش ہۄ گئی۔اسِیں بڑے مذے نال چاہ پِیتی۔باتھرُۄماں وِچّ ہنیرا ہۄݨ کارن اسی نہا نہِیں سکے۔پتنی نیں ریڈِیئۄ تے جاݨ دی یاد کرائی تاں مَیں اُسے ترہاں ہتھّ مُۄںہ دھۄء کے تِیار ہۄ گِیا۔

میری کار سڑک تے جا چڑی۔سبھ ٹْرَیپھِک لائیِٹاں اجے وی بںدّ سن۔ہُݨ تاں آواجائی لںگھّائُݨ والا وی کۄئی نہِیں سی۔مَینُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس ہۄئِیا کِہ مَینُۄں اِس ترہاں دے ہالات وِچّ گھرۄں نہِیں سی تُرنا چاہِیدا۔میرا گھرۄں آئُݨا سۄہݨی دا ٹھاٹھاں ماردے درِیا وِچّ کچّے تے ٹھِلّ پَیݨ ورگی گلّ سی۔بہُتے لۄک آپݨی سُۄجھ بُۄجھ ورت کے ہی آل ویء سٹاپ سائیِن دا رُۄل اپݨا رہے سن۔مَیں کھترے وِچِّیں گُذردا پںجّتالی کُ مِںٹّ وِچّ ریڈِیئۄ سٹیشن پہُںچّ گِیا۔پارکِںگّ لاٹ وِچّ کۄئی وی کار نہِیں سی۔مَیں اںدّر گِیا تاں اَیلِیویٹر بںدّ پئی سی۔پھۄن کِیتا تاں اُہ وی ناں چلِّیا۔کار وِچّ بَیٹھ کے سٹیشن لائِیا تاں اُتھّے وی کلّ واںگ ٹُۄں ٹُۄں دی آواذ آ رہی سی۔ہۄر بتھیرِییاں ٹکّراں مارِییاں پر کُجھّ ناں بݨِیا۔مَیں بِناں اںدّر گئے ہی سٹیشن تۄں واپس آ گِیا۔پںجّتالی مِںٹّ لا کے پھیر گھر پُجّا۔پتنی دِیپ تے بچّے میرا پھِکر کر رہے سن۔

پتنی نیں دسِّیا کِہ سرکار نیں ہںگّامی ہالت دا اَیلان کر دِتّا ہَے۔سارے سکُۄل٬کمّ٬پلاذے تے ہۄر ادارے بںدّ رکھّݨ دے ہُکم دِتّے ہن اتے اِہ وی کِہا ہَے کِہ لۄک سڑکاں تے ناں جاݨ۔سرکاری ہسّپتال بِجلی ناں ہۄݨ کارن بںدّ پِیا ہَے۔کئی مرِیذاں دے سِیرِیئس اپْریشن کَیںسل ہۄ گئے ہن۔سڑکاں تے پُلِیس اتے پھائِر والِییاں گڈِّییاں دے الارم گُۄںجدے رہے۔پُلِیس وِچّ جِویں ہپھڑا دپھڑی پئی ہۄوے۔منُکھّ پُۄرے سںسّار نالۄں ٹُٹّ گِیا سی۔جے اِہ ہی ہالت اِکّ دۄ دِن ہۄر رہے تاں لُٹیرے لُٹّ مار شُرُۄ کر سکدے سن۔منُکھّ دا جِیون جِویں سدِییاں پِچھّے جا ڈِگِیا ہۄوے۔بیچَینی پل پل ودھ رہی سی۔پتا نہِیں کی ہۄݨ والا سی۔نِیاݨے بھُکھّݨ بھاݨے سۄپھِیاں تے مُۄںہ لٹکائیِں بَیٹھے سن۔کِسے نُۄں کُجھّ سُجھّ ہی نہِیں رِہا سی۔

دِنے بارا کُ وجے اچانک ٹکّ ٹکّ اتے کلِکّ کلِکّ جِہی ہۄئی۔بتِّییاں جگِییاں٬پھرِجّ نیں گھُۄں گھُۄں دا راگ چھیڑ دِتّا۔پھرنِش دی آواذ دا جادُۄ بِکھرِیا۔اے سی چلِّیا تے ٹھںڈھّی ہوا دی پھُہار پئی۔اسِیں سارے اِکّۄ دم اُچھّل پئے ساں “بِذلی آ گئی…..” جِویں ساڈے وِچّ کِسے نیں رُۄہ پھُۄک دِتّی ہۄوے۔رُکدے رُکدے ساہ جِویں پھیر تۄں چلّ پئے ہۄݨ۔مائیِکرۄویو٬پھۄن٬ٹی وی٬سٹۄو تے کمپِئۄُٹر جِویں سبھ وِچّ جان پَے گئی سی۔میری پتنی دِیپ نیں تُرںتّ سارِیاں نُۄں پھۄن گھُما دِتّے کِہ ’ساڈے تاں بِذلی آ گی تھۄڈے وی آ گئی’۔ جِویں ہُݨ اسِیں چَیمپِیئن بݨ گئے ہۄئیِئے۔جِناں دے اجے نہِیں آئی سی اُنہاں نُۄں وی آس بجھّ گئی۔بچِّیاں دے چِہرے تے رَۄݨک پرت آئی۔اُہ جِویں کِسے بھِیانک بِماری تۄں مُکت ہۄئے ہۄݨ۔کۄئی گیم ول نُۄں پھۄن ول نُۄں دَۄڑِیا تے کۄئی کمّپِئۄُٹر ول نُۄں۔لِیہۄں لتھّی جِیون دی گڈّی پھیر لِیہ تے پَے کے دَۄڑن لگّی۔بِذلی دی رَۄشنی آںئُدِیا ہی آںڈھی گُیاںڈھی پھیر گھراں وِچّ الۄپ گئے۔سٹرِیٹ دِییاں رَۄݨکاں کھتم ہۄ گئیِیاں۔کُدرتی نذارے اتے آکاش وِچّ چمکدے تارے منُکھّ نیں ہُݨ پھیر پتا نہِیں کدۄں دیکھݨے سن۔مَینُۄں لگِّیا جِویں نیچر ساڈے نال کھہِ کے لںگھّی ہۄوے۔

اِس گھٹناں نُۄں ہُݨ کئی ورے بِیت گئے مُڑ پھیر کدے رۄشنی راݨی اکھّۄں پرۄکھے نہِیں ہۄئی۔بچّے ہُݨ وی اُس دِن نُۄں یاد کرکے گلّ چھیڑدے ہن “پھیر کدۄں بلَیک آئۄُٹ ہۄئۄُ؟اِٹذ گُڈّ اَیکسپِیرِیئَںس” مَینُۄں وی چَۄداں اگست دی اُہ ہنیر بھری رات یاد ہَے۔کدے مَیں اُس بارے اتے کدے چَۄداں اگست اُنّی سَۄ سنّتالی بارے سۄچدا ہاں جدۄں منُکھّی من وِچّ ایسے ترہاں ہنیر بھر گِیا سی۔پتا لگّا کِہ بِجلی جاݨ دا کارن کۄئی تھرمل پلاںٹ دا پھیل ہۄ جاݨا سی۔پر منُکھّی من ’چۄں رۄشنی دے وار وار گُیاچ جاݨ دا کی کارن ہۄئۄُ؟اِہ مَینُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی۔کدی دِلّی دںگّے ,کدے گُجرات دا کتلییام تے کدے کِتے ہۄر۔اِہ گھٹناوا کدے وی واپر سکدِییاں سن۔پتا نہِیں سِمرن ورگِییاں کِنِّییاں کُ اَۄرتاں برباد ہۄ جاںدِییاں۔اُس اَۄرت دا دُکھّ مَینُۄں اجّ وی چھلݨی کر کے رکھّ جاںدا ہَے۔’کاش اجِہا کدے ناں واپرے’۔مَیں سۄچدا ہاں٬کدے کدے اِہ ہنیر کِئۄں پَے جاںدا ہَے…?