سویرے چںگّا-بھلا٬ ہسّدا-کھیڈدا اُہ مںڈّی گِیا سی تے دُپہِر ویلے اُہ سارے ہسپتالۄں اُس دی لاش چُکّ لِیائے سن۔ ڈاکٹر٬ ٹھاݨیدار تے کُجھ ’سرداراں‘ نیں اُنہاں نُۄں پہِلاں ڈرائِیا٬ پر پھیر دۄ سَۄ رُپئیِیا دے کے ’سمجھَۄتا‘ کر لِیا سی۔ اُہ شرابی سرداراں دی جِیپ ہیٹھ آ گِیا سی۔ جِیپ ہیٹھ آئُݨ تۄں اُہدی لاش ٹِبّی اُتے٬ ڈیرے لِیائُݨ تک کُلّ اِک
پہِر دا پھرک سی۔ تے اِکۄ پہِر وِچ ہی سبھ کُجھ مُکّ-چُکّ گِیا سی۔ ہۄر ادھّے پہِر مگرۄں جدۄں اُہ لامبُۄ لا کے آئے تاں کُجھ چِر اُنہاں تِیوِییاں نُۄں رۄݨ دِتا٬ تے آپ پاسے بہِ کے ایتھۄں تُرن دِییاں سلاہاں کرن لگّ پئے۔
“پر گبھّرُۄ سی٬ پھُلّ چُگ کے جاںدے تاں چںگّا سی۔” ماںڈھے نیں سرسری سلاہ دِتی۔
“کملِیا٬ رُذگار دا ویلَے۔ پرسۄں دی سائی پھڑی بَیٹھے آں۔ پھُلّ کِدھرے کِسے ہۄر تاں نہِیں لَے جاݨے-دۄ دِن اگّۄں کی تے دۄ دِن پِچھّۄں کی!” بابے دھِیدۄ نیں رتا تلکھی نال جُیاب دِتّا۔ تے اگّۄں کِسے نُۄں گلّ ناں اہُڑی۔
ڈیرے آئے تاں سارِیاں بہِ کے مشورا کِیتا۔ سلاہ اِہۄ بݨی کِہ جِہڑے نال دے پِںڈّ والے دۄ ذِمِیںدار کلّہ دِہاڑی لئی سائی پھڑا گئے سن٬ ویلے سِر اُنہاں دے کمّ ’تے پہُںچّݨا چاہِیدا ہَے۔ اُس ویلے سارے ’کھیمے‘ پُٹّ کے گدھِییاں اُتے لدّ لئے گئے۔ بُڈھّے-ٹھیرے٬ نِیاݨے٬ لدّے ہۄئے سامان اُتے بہِ گئے۔ جُیان مُںڈّے تے کُڑِییاں پَیدل تُر پئے۔ دھِیدۄ بابا آپݨی ہُکّی چُکّ کے اگّے لگّ تُرِیا۔
اجے دِن اںدّر-باہر سی٬ پر اسمان اُتے چڑھی دھُۄڑ کر کے ہنیرا ہۄئِیا جاپدا سی۔ دھرتی اِںج تپ رہی سی جِویں بھٹھّ دا ریت پا-پا بھُنّ دِتّی ہۄوے۔ ٹِبّے تۄں ہیٹھ لہِںدِّیاں٬ کاپھلے دِییاں تِیوِییاں پھیر رۄݨ لگّ پئیِیاں۔
“مُۄںہ لگام دیئۄ نہِیں٬ سُۄر دِیئۄ سُۄرِیئۄ۔” بابے دھِیدۄ نیں اُنہاں نُۄں جھِڑکِیا٬ “رُذگار ’تے چلّے آں٬ اِہ بُۄکݨ ڈہِییاں ہۄئیِئَں۔”
بابے اگّے کۄئی ناں کُسکِیا۔ پر سِرپھ پہِر ڈیڈھ پہِر-بھر دی وِدھوا ہۄئی چھنّۄں نیں گھُںڈّ وِچۄں بابے ولّ گھُۄر کے ویکھِیا تے پِچھاںہ ہٹ گئی۔ پھیر اُہدی نِگہا سِوے دِییاں لاٹاں اُتے پئی۔ اِک وار مُڑ اُہدی ہاء نِکلی٬ پر مُۄںہ اگّے دۄویں ہتھّ دے کے اُس نِیوِیں پا لئی۔ سِرپھ ہتھّاں دے اںگُّۄٹھے تے اُںگلاں ہںجھُّۄیاں نال بھِجّدے رہے۔
“دِل ہَۄلا کِئۄں کردی آں بھرجائی۔” نِیوِیں پا کے کۄل آئُںدِیاں چھنّۄں دے دِئۄر تاپے نیں دھرواس دِتا۔
دُۄجِییاں تِیوِییاں اُہنُۄں چھنّۄں دے کۄل آئِیا ویکھ کے٬ لمِّییاں پُلاںگھاں نال اگاںہ ہۄ گئیِیاں۔
چھنّۄں نیں تاپے ولّ گہُ نال ویکھِیا تے گھُںڈّ سُۄت کردِیاں اکھّاں پُۄںجھ لئیِیاں۔ تاپے دے پکّے پِیڈے مۄٹے-مۄٹے نکش اِک وار اُہنُۄں دھُںدّلے لگّے٬ پر پھیر ساپھ دِسݨ لگّ پئے۔ سجّے مَۄر کۄلۄں پاٹے کُڑتے وِچۄں اُہدے نرۄئے ہڈّاں ’تے نذر پَیںدِیاں اُہدے پِںڈّے وِچ جھرناہٹ چھِڑدی جاپی۔ آپݨے نِیاݨِیاں ولّ تکِّیا۔ اُہ دۄویں آپۄ وِچ کھیڈ لگّے ہۄئے سن۔ سُۄئے اُتلِییاں کِکّراں دی لُںگّ اُتے جمِّیا گھٹّا-مِٹّی کِر-کِر ہیٹھ ڈِگّی جاںدا سی۔ بُۄئیِیاں٬ ادھ-سُکّا گھاہ٬ ملہے تے بُۄٹِییاں٬ سبھ دھُۄڑ نال اٹِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ سُۄئے دا پاݨی وی بڑا گںدھّلا سی۔ سُۄئے دی پٹڑی دے نال نال جِہڑے پہے اُتے ’کاپھلا‘ تُرِیا جا رِہا سی٬ اُہدی پِیک پَیر مارِیاں سِر نُۄں چڑھدی سی۔ جُتِّییاں٬ چھِتّراں دے تلِیاں وِچ جِویں بھُبّل پائی ہۄئے ہۄوے- جِویں اُہ نِری اگّ وِچۄں لںگھّ رہے ہۄݨ۔
“تُۄں گم ناں لائیِں٬ سبھ ٹھِیک ہۄ جاݨَیں!” چھنّۄں نُۄں چُپّ ویکھ کے تاپے نیں آپݨی ڈھٹھّی پگّ دا لڑ ٹںگِّیا تے چھنّۄں دِییاں سِلّہِییاں اکھّاں دِییاں کالِییاں جھِمّݨِییاں اُتے نِگہا ٹِکا لئی۔
“تُۄں میرے نِیاݨِیاں نُۄں سامبھ لئیںگا؟” چھنّۄں نیں گھگّی آواذ وِچ پُچھِّیا۔
“سامبھݨ نُۄں ہۄر کِدھرے٬ اِنہاں نُۄں ہُݨ اسِیں کبِیلِئۄں باہرلِیاں دے دُیارے تاں نہِیں سُٹّ آئُݨا!” تاپا مۄڈھے دھری کھیسی دے دۄ بُمبّلاں نُۄں اُںگلاں نال وٹّ دیݨ لگّ پِیا۔ ڈاںگ اُس کچھّے مار لئی۔ مُۄںہ اُہدا تامبے ورگا ہۄ گِیا۔
“سۄچ لَے۔”
“سۄچ کے تُرِیا ساں کِہ- آتھݨے۔”
چھنّۄں نیں اُہدے لمّے٬ پِیڈے سرِیر نُۄں جِویں سِر تۄں پَیراں تک جۄہ لِیا۔ پھیر آپݨی چھِیںٹ دی گھگّری اُتے جھٹکا کے ریتا جھاڑِیا۔
“اِک واری پھیر سۄچ لَے!” چھنّۄں نیں رتا پَیر مل کے جُتّی جھاڑدِیاں٬ سِرۄں چُنّی لاہ کے٬ دۄہاں ہتھّاں نال اُتاںہ ہُلاری تے اُہدا گھٹّا-مِٹّی وی جھاڑ لِیا۔
“تُۄں کی اکھوانی اَیں ہۄر؟” تاپے نیں بُمبّلاں نُۄں ذۄر نال ملدِیاں٬ اُس ولّ تاڑ کے ویکھِیا۔
سچِّیں ہی٬ ہۄر اُہ کی اکھوائُݨا چاہُںدّی سی؟
چھنّۄں نیں پل دا پل سۄچِیا تے اُہدِییاں کالِییاں شاہ اکھّاں دی سِلّہ الۄپ ہۄ گئی۔ اسمان اُتے دھُۄڑ ہۄر سںگھّݨی ہُںدّی دِسی۔ کاپھلا اگاںہ لںگھّ گِیا سی۔ کۄئی بںدّا٬ تِیوِیں ساپھ وِکھائی نہِیں سی دِںدّا۔ سُۄئے دے نال نال لۄکاں سبھ کݨکاں وڈھّ کے مںڈّلِییاں لا دِتِییاں ہۄئیِیاں سن۔ کھیت سُنّے سن۔
“چںگّا٬ میری باںہ پھڑھ۔” چھنّۄں نیں سکھّݨی باںہ اگاںہ کردِیاں کِہا۔
“لَے!”
چھنّۄں دے پِںڈّے وِچۄں سیک نِکلِیا۔ اُہدِییاں اکھّاں تپݨ لگّ پئیِیاں۔ سِر تۄں پَیراں تک لہُۄ ناڑاں وِچ رِجھدا جاپِیا تے کمبّدے ہۄٹھاں نال سِرپھ “بسّ” کہِ کے اُہ اُہدے مۄڈھے لگّ گئی۔
اگاںہ جا کے اُہ پٹڑی چڑھ گئے۔ کاپھلے دے نِیاݨے سُۄئے وِچ نہائُݨ لگّ پئے سن۔ اُنہاں دِییاں کِلکارِییاں تے چِیکاں اسمان دی دھُۄڑ نُۄں کھِںڈّا رہِییاں جاپدِییاں سن۔ گدھِییاں نال جاںدے بںدّے-تِیوِییاں٬ داݨے-پھکّے تے رُذگار دِییاں گلّاں وِچ رُجھ گئے سن۔ چھنّۄں تے تاپا دۄئے ہَۄلی-ہَۄلی تُردے٬ ایس دھُۄڑ اٹّے واتاورݨ وِچ دۄ پرچھاوِیاں واںگ جِویں الۄپ ہۄ رہے سن٬ پر پُل کۄل٬ چاݨچک چھنّۄں ٹھلّہ اُتے چڑھ کے پِچھاںہ جھاکݨ لگّ پئی۔ اینی دھُۄڑ وِچۄں وی اگّ دی لالی اجے دِسدی سی۔
“کی گلّ؟” تاپے نیں ڈاںگ دا اگلا سِرا پٹڑی ’تے ماردِیاں پُچھِّیا۔
“کۄئی نہِیں۔” چھنّۄں ٹھلّہ تۄں ہیٹھ اُتر آئی تے پہِلاں واںگ ہی چُنّی تۄں دھُۄڑ چھںڈّ کے اُس تاپے دا ہتھّ پھیر پھڑھ لِیا۔
کاپھلا اگلے پِںڈّ اپّڑن والا سی٬ پر اجے تک کِسے نُۄں اِہ کھِیال نہِیں سی آئِیا کِہ چھنّۄں دا سہُرا سُۄئے دے پُل دی اۄسے ٹھلّہ ’تے بَیٹھا سی جِس اُتے چڑھ کے چھنّۄں نیں پِچھاںہ تکِّیا سی۔ اُہدے بُڈھّے گۄڈے تُرنۄں جُیاب دے گئے سن۔ اُہ ’راہاں وِچ‘ پںجّاں وِچۄں اجّ تِیجا پُتّر گُیا کے٬ چُپّ-چُپِیتا٬ کاپھلے پِچھّے تُر آئِیا سی٬ تے آپݨی ہُکّی دی اگّ دے آسرے٬ پُل تک پہُںچّ گِیا سی٬ پر ایتھے آ کے ہُکّی دی اگّ بُجھ گئی سی۔ ہُکّی دی اگّ واںگ ہی ہُݨ دھُۄڑ تے رات دا ہنیرا اینا سںگھّݨا ہۄ چُکا سی کِہ ہتھّ نُۄں ہتھّ مارِیا نہِیں سی دِسدا۔
“اِئۄں ڈھیری ڈھاہِیاں کی بݨدَے رتنِیاں۔” اُس ہمبھّلا مار کے اُٹھݨ دا یتن کردِیاں آپݨے اُس ’منی رام‘ نُۄں کِہا جِس نال گلّاں کرن دی آدت اُہنُۄں جِویں کئی ’جنماں‘ تۄں پئی ہۄئی سی۔
پر اُٹھ کے تُرِیا نہِیں گِیا۔ اِک وار جِیء کِیتا مُڑ ٹھلّہ اُتے بہِ جائے٬ پھیر اُس ہتھّ وِچ پھڑی ہُکّی نُۄں ویکھِیا تے چِلم دی اگّ ٹۄہ کے٬ پہی کۄل کھڑۄتے اِک وݨ ہیٹھ جا بَیٹھا۔ ڈکّے ’کٹھّے کر کے جیب وِچۄں ڈبّی کڈھّی تے اگّ بال لئی۔ ہُکّی اُتے اگّ دھر کے جدۄں دۄ تِنّ سُۄٹے لائے تاں اُس نُۄں آپݨِییاں کڑکدِییاں ہڈِّییاں وِچ تاء آئُںدا جاپِیا۔ بچدی اگّ اُتے اُس پَیر مارِیا تے کھںگھّدِیاں٬ پٹڑی آ چڑھِیا٬ پر ٹھلّہ کۄل آ کے سجّے گۄڈے وِچ اںتّاں دی پِیڑ ہۄئی۔
“ہار گِئَں رتنِیاں!” اُس جِویں کچِیچی وٹّی تے ہُکّی دی نڑی مُۄںہ نال جۄڑ کے٬ پِیڑ کردے گۄڈے نُۄں دھرِیکدا اگاںہ تُر پِیا۔ کاپھلا بڑا دُۄر لںگھّ گِیا سی٬ پر بابے دھِیدۄ دے ہۄکرے اُہنُۄں سُݨ رہے سن۔
“وگے آئۄ٬ وگے آئۄ کۄہڑِیئۄ- دِن چھِپدَے کِہ چڑھدَے!”
کِڈّا اُچا٬ گڑھکے والا بۄل سی۔
دھِیدۄ نیں وی تاں آپݨے چارے پُتّر اِئۄں ای ’راہاں وِچ‘ گُیا لئے سن٬ پر اُہ ہارِیا نہِیں سی۔
“مَیں وی کِہڑا ہارِئَں!” اُہ دْرِڑتا نال بۄلِیا۔
“نہِیں! تُۄں تاں ہار گِئَں رتنِیاں!” ’منی رام‘ بۄل پِیا۔
رُک کے رتنا سجّے ہتھّ نال آپݨے کھِیسے وِچ نۄٹ ٹۄہݨ لگّ پِیا٬ تے کھبّے نال ہُکّی نِیوِیں کر کے اُہدے مُڑ ’سَۄںدے جاںدے‘ چںگِّیاڑِیاں نُۄں گھُۄرن لگّ پِیا۔ تے پھیر چاݨچک اُہنے ہُکّی سُۄئے وِچ وگاہ ماری۔
“مَیں جۄ کہِنَیں تُۄں ہار گِئَے!” اُہ کچِیچی وٹّ کے چِیکِیا تے کھِیسے وِچ پائے ہتھّ نیں نویں نۄٹ مرۄڑ کے کرُۄںڈا کر دِتے۔
’کاپھلا‘ بڑی دُۄر٬ جِویں ’مںذّل‘ ’تے وی اپّڑ گِیا سی٬ پر رتنا اۄتھے ای کھڑۄتا ہنیرے نُۄں گھُۄر رِہا سی۔