اُدۄں مَیں نَۄںوِیں جمات وِچّ پڑھدا سی۔ مَینُۄں دُۄجے وِشِیاں دے مُکابلے ہِساب دا وِشا تھۄڑھا جِہا اَۄکھا لگّدا سی۔ ساڈے ہِساب وِشے دے ادھِیاپک تھۄڑھے مِہنتی گھٹّ سن۔ جیکر کۄئی بچّا اُنہاں نُۄں ہِساب دا سوال دُبارا سمجھائُݨ لئی کہِ دِںدّا تاں اُہ اگّۄں اُس بچّے نُۄں اِہ کہِکے بِٹھا دِںدّے کِہ تَینُۄں اِکّ وار سمجھائُݨ ’تے سمجھ کِئۄں نہِیں آئی٬ جمات دے کِسے بچّے تۄں سمجھ لَے۔ دُۄجی وار وی کہِݨ ’تے وی اُہ بچِّیاں دی گلّ نہِیں سُݨدے سن۔ مَیں اِکّ دِن پِتا جی نُۄں کِہا کِہ ساڈا گݨِت ادھِیاپک بہُتا مِہنتی نہِیں٬ دُۄجے سَیکشن دا گݨِت ادھِیاپک بہُت مِہنتی ہَے۔ سکُۄل مُکھی ساڈی دُکان ’تے آئُںدے رہِںدّے ہن٬ تُسِیں اُنہاں نُۄں کہِکے میرا سَیکشن ہی بدلا دِئۄ۔ پِتا جی نیں اگّۄں کِہا٬ “کاکا٬ تیری جمات دے باکی بچّے وی تاں اُسے جمات وِچّ پڑھدے ہن۔ مِہنت تُۄں آپ نہِیں کردا٬ نُکس ادھِیاپک وِچّ کڈھّ رِہا ہَیں۔ جیکر پڑھن نُۄں دِل نہِیں کردا تاں پڑھائی چھڈّکے دُکان ’تے بَیٹھ۔”

میرے وِچّ اَینی ہِمّت نہِیں سی کِہ مَیں پِتا جی اگّے بۄل سکدا۔ کۄئی ہلّ نِکلدا ناں ویکھ مَیں ماں نُۄں کِہا کِہ اُہ پِتا جی نُۄں میرا سَیکشن بدلائُݨ لئی کہہݨ۔ ماں نیں اگّۄں کِہا٬ “بیٹا٬ تُۄں کِسے ناں کِسے ڈھںگّ نال نَۄںوِیں جمات پاس کر لَے٬ مَیں دسوِیں جمات وِچّ تیرا سَیکشن بدلائُݨ لئی کہِ دِیاںگی۔”

ماں دی گلّ میرے من نُۄں جچ گئی۔ مَیں سَیکشن بدلݨ دا وِچار چھڈّ دِتّا۔ مَیں ہِساب دے وِشے دی ٹِئُشن رکھّݨ بارے سۄچ رِہا ساں۔ پِتا جی نیں میری سمسِّیا ہلّ کرن لئی ہِساب دے وِشے دی ٹِئُشن پڑھائُݨ والے ادھِیاپک دی بھال وی شُرُۄ کر دِتّی سی۔ ساڈی ستمبّر مہِینے دی پْرِیکھِیا کھتم ہۄ چُکّی سی۔

سانُۄں سارے وِشِیاں دے پرچے مِل گئے سن پر ہِساب دا پرچا نہِیں مِل رِہا سی تے ناں ہی اُس وِشے دا پِیرِیئڈ لگّ رِہا سی۔ اِکّ دِن بچّے آپݨی سمسِّیا لَے کے سکُۄل مُکھی دے دپھتر وِچّ پہُںچّ گئے۔ سکُۄل مُکھی نیں دسِّیا٬ “بچِّئۄ٬ مَینُۄں تُہاڈی پڑھائی دا پھِکر ہَے تُہاڈے ہِساب ادھِیاپک دی بدلی ہۄ چُکّی ہَے تے نویں ادھِیاپک اِکّ دۄ دِناں وِچّ آئُݨ والے ہن۔”

پھِر اِکّ دِن ہِساب دے وِشے دا نواں ادھِیاپک آ گِیا۔ اُسنے جمات وِچّ آئُںدِیاں ہی پہِلے ادھِیاپک ولّۄں کروائے سِلیبس بارے پُچھّ کے ساڈی جمات نُۄں 20 نمبّر دا ٹَیسٹ پا دِتّا۔ دُۄجے دِن ویکھے ہۄئے ٹَیسٹ بچِّیاں نُۄں دیݨ تۄں بائد اُس ادھِیاپک نیں ساڈی جمات نُۄں تِنّ ورگاں وِچّ وںڈّکے اڈّ اڈّ کتاراں وِچّ بِٹھا دِتّا تے نال ہی آکھ دِتّا کِہ تُسِیں میری جمات وِچّ ہر رۄذ اِس ترہاں ہی بَیٹھݨا ہَے۔ تُہاڈے وِچّۄں پہِلا ورگ بہُت ہی مِہنتی بچِّیاں دا ہَے٬ جۄ آپݨے ادھِیاپک دی گلّ دھِیان نال سُݨدے ہن تے اُس اُتّے امل کردے ہن۔ اِسے لئی اُنہاں دے ٹَیسٹ وِچّۄں سبھ تۄں ودھّ اںکّ آئے ہن۔ دُۄجا ورگ اُنہاں بچِّیاں دا ہَے جۄ بچّے گھٹّ مِہنتی گھٹّ تے لاپرواہ ہن۔ تِیجے ورگ وِچّ اُہ بچّے ہن جۄ سکُۄل کیول جماتاں پاس کرن ہی آئُںدے ہن٬ اُنہاں نُۄں مِہنت کرن دا ارتھ ہی نہِیں پتا۔ جِہڑے بچّے اٹھّوِیں جمات پاس کر گئے٬ اُہ نلائِک نہِیں ہۄ سکدے۔ تُہانُۄں تِیجے ورگ تۄں دُۄجے ورگ وِچ دُۄجے ورگ تۄں پہِلے ورگ وِچّ آئُݨ لئی آپݨی تِیجی اکھّ کھۄلہݨی پویگی۔ اُہ تِیجی اکھّ مِہنت کرن اتے لاپرواہی بںدّ کرن دی ہُںدّی ہَے۔ مَیں پتھّراں نُۄں وی ہِساب پڑھائُݨ والا ادھِیاپک ہاں۔ مَیں آپݨی جمات دے کِسے وی بچّے نُۄں ٹِئُشن نہِیں پڑھن دِںدّا پر جِہڑا بچّا پڑھدا نہِیں٬ اُس بچّے نال مَیں بہُت سختی نال پیش آئُںدا ہاں۔”

اُس ادھِیاپک نیں مَینُۄں تِیجے ورگ وِچّ رکھِّیا ہۄئِیا سی۔ ساڈی جمات دا نواں ہِساب ادھِیاپک پہِلے ادھِیاپک نالۄں بِلکُل اڈّ سی۔ اُسنے آئُںدِیاں ہی ساڈی جمات دے بچِّیاں تۄں پُستکاں چُکا دِتِّییاں۔ اُہ بچِّیاں نُۄں کہِںدّا وی کُجھ نہِیں سی پر سخت وی بہُت سی۔ اُہ جمات وِچّ جۄ پڑھا دِںدّا سی٬ دُۄجے دِن اُہ اگّے تاں پڑھائُںدا سی٬ جدۄں پہِلے دا ٹَیسٹ لَے لَیںدا سی۔ آپ نُۄں تِیجے ورگ وِچّ پِیا ویکھ مَینُۄں آپݨے پِتا جی دی گلّ یاد آ گئی کِہ پڑھدا تاں تُۄں آپ نہِیں٬ نُکس تُۄں آپݨے ادھِیاپک وِچّ کڈھّ رِہا ہَیں۔ ہُݨ تاں پِتا جی نُۄں آپݨا سَیکشن بدلݨ لئی وی نہِیں کِہا جا سکدا سی۔ ادھِیاپک دِییاں گلّاں نیں ساڈی جمات دے بچِّیاں دی تِیجی اکھّ کھۄلہ دِتّی۔ بچّے جدۄں ویکھۄ ہِساب دا وِشا پڑھدے نذر آئُݨ لگّ پئے۔ اِکّ دِن ہِساب ادھِیاپک نُۄں ساڈی جمات دے بچِّیاں نیں کِہا کِہ اُنہاں نُۄں ستمبّر پْرِیکھِیا دا ہِساب وِشے دا پرچا نہِیں مِلِیا۔ ادھِیاپک نیں اگّۄں کِہا٬ “بچِّئۄ٬ دسمبّر مہِینے وِچّ تُہاڈا ٹَیسٹ ہۄویگا۔ اُسدی تِیاری ہُݨ تۄں شُرُۄ کر دِئۄ۔ اۄہی ٹَیسٹ تُہاڈا ستمبّر ٹَیسٹ ہۄویگا۔ اُس ٹَیسٹ دے ادھار ’تے ہی بچِّیاں دا دُۄجا تے تِیجا ورگ بدلِیا جاویگا۔” اُس ادھِیاپک دا جواب سُݨکے جمات دے بچّے ہَیران ہۄ گئے۔

اِکّ دِن ساڈے ادھِیاپک نیں جمات نُۄں کِہا٬ “سارے بچّے سکُۄل لگّݨ تۄں اِکّ گھںٹّا پہِلاں سکُۄل آئِیا کرنگے۔ تُہاڈی ہِساب دے وِشے دی کلاس لگِّیا کریگی۔”

کِسے بچّے دی کی مذال سی کِہ اُہ سویر دی کلاس وِچّ ناں آئُںدا۔ ساڈے نال دسوِیں جمات وی ہُںدّی۔ ادھِیاپک دۄہاں جماتاں نُۄں دسمبّر ٹَیسٹ دی تِیاری کروائُںدا۔ نال دی نال ٹَیسّٹ چَیکّ کرکے دے دِتّے جاںدے۔ جِہڑے بچّے دے نمبّر گھٹّ ہُںدّے اُس نُۄں ہُشِیار بچّے سوال سمجھائُںدے۔ ہَۄلی ہَۄلی اُس ادھِپاپک نیں بچِّیاں دے مناں وِچّۄں ہِساب وِشے دا ڈر کڈھّ دِتّا۔ اِکّ دِن جمات دے منِیٹر نیں دۄ تِنّ بچِّیاں دے ناں لَے کے ادھِیاپک نُۄں دسِّیا کِہ اُہ کِسے ادھِیاپک کۄل ٹِئُشن پڑھدے ہن۔ ادھِیاپک نیں اُنہاں بچِّیاں نُۄں آپݨے کۄل بُلائِیا۔ اُہ بچّے اِہ سۄچکے بہُت ڈرے ہۄئے سن کِہ ادھِیاپک تۄں اُنہاں نُۄں سذا مِلیگی۔ ادھِیاپک نیں اُنہاں بچِّیاں نُۄں جۄ کُجھ آکھِیا اُہ سذا نالۄں وی ذِیادا سی۔ ادھِیاپک نیں کِہا٬ “بچِّئۄ٬ جِس ادھِیاپک دے پڑھائے ہۄئے بچِّیاں نُۄں ٹِئُشن دی لۄڑ پوے اِسدا متلب اِہ ہۄئِیا کِہ جاں تاں اُس ادھِیاپک نُۄں پڑھائُݨا نہِیں آئُںدا جاں پھیر اُہ بچّے پڑھنا نہِیں چاہُںدّے۔ تُسِیں آپݨے ٹِئُشن والے پَیسے بچا کے رکھّۄ۔ جۄ کُجھ تُہانُۄں سمجھ نہِیں آئُںدا٬ اُہ کُجھ میرے کۄلۄں جِنّی وار مرذی پُچھّۄ۔”

اُنہاں بچِّیاں نیں آپݨی گلتی منّکے ٹِئُشن پڑھنی چھڈّ دِتّی تے ہۄر مِہنت کرنی شُرُۄ کر دِتّی۔ پھِر ساڈا دسمبّر ٹَیسٹ ہۄئِیا۔ ادھِیاپک نیں ستمبّر اتے دسمبّر دۄنۄں ٹَیسٹ چَیکّ کرکے دِںدّے ہۄئے کِہا٬ بچِّئۄ٬ “دۄویں ٹَیسٹ تُسِیں ہی کِیتے ہۄئے ہن۔ دۄہاں ٹَیسٹاں وِچّ پھرک تُہاڈی مِہنت دا ہی ہَے۔”

جِس دِن بچِّیاں نُۄں اِہ پھرک سمجھ آ جاںدا ہَے٬ اُس دِن اُنہاں نُۄں ہِساب دا وِشا اَۄکھا نہِیں لگّدا۔ اِہ پھرک مَینُۄں میرے ہِساب ادھِیاپک نیں سمجھائِیا سی۔ دسمبّر ٹَیسٹ وِچّ ہی ساڈی جمات دا تِیجا ورگ کھتم ہۄ گِیا۔ دُۄجے ورگ دے کئی بچّے پہِلے ورگ وِچّ چلے گئے۔

پھِر اِکّ دِن اُہ ادھِیاپک لۄک سیوا کمِشن دا ٹَیسٹ پاس کرکے کالج ادھِیاپک بݨکے چلا گِیا پر اُہ ساڈے سکُۄل دے گݨِت ادھِیاپکاں اتے بچِّیاں نُۄں سمجھا گِیا کِہ ہِساب دا وِشا اَۄکھا نہِیں ہُںدّا٬ نُکس پڑھن پڑھائُݨ وِچّ ہی ہُںدّا ہَے۔

اُس تۄں بائد ناں مَیں آپݨا سَیکشن بدلِیا تے ناں ہی مَینُۄں ہِساب دا وِشا اَۄکھا لگِّیا۔