اگست وِچّ شُرُۄ ہۄ کے ستمبّر دا پہِلا ہپھتا مُکّ جاݨ تک اسِیں پںجّاب دے لۄکاں سِر پئی ہڑھ دی ساڑھستی اِکّ وار پھِر ویکھی ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں سبھ تۄں وڈّا ہڑھ شائِد 1988 وِچّ آئِیا سی تاں اسِیں اجے اکھبار دے دپھتر وِچّ نہِیں سی آئے٬ ہڑھ راہت وںڈّدِییاں ٹِیماں نال کئی پِںڈّاں وِچّ گئے ساں تے اُدۄں دے ہالات دی دُکھدائی تسوِیر اجّ تک اکھّاں اگّۄں نہِیں ہٹدی۔ اُدۄں پںجّاب وِچّ گورنری راج ہُںدّا سی اتے اپھسرشاہی من-مرذی مُتابک کمّ کردی سی٬ جِسدا لابھ اِہ سی کِہ سِیاسی آگُۄیاں دا باہلا دکھل نہِیں سی ہُںدّا تے نُکسان اِہ سی کِہ سرکاری املا جِدّاں مرذی کردا رہے٬ کِسے دی بہُتی پْرواہ نہِیں سی کردا۔ پھِر وی اجّ جِنّا بھْرِشٹاچار اُدۄں نہِیں سی ہُںدّا۔ پاݨی دی مار اُدۄں اجّ جِنّی نہِیں سی پئی٬ پر مُڈھلا پڑاء بڑا بھِیانک سی کِہ اِکّ چھلّ جِہی آئی تاں راہ وِچّ آئی ہر چِیذ رُڑھدے جاݨ دا کھترا بݨ گِیا۔ اِس وار پاݨی ودھّ آئِیا٬ پر اِکّدم چھلّ آئُݨ دی تھاں کئی دِن لگاتار پںجّاب دے ہڑھ مارے اِلاکِیاں وِچّ مِیںہ ورہدا رِہا اتے ہِماچل پْردیش اتے جمُّۄ-کشمِیر وِچّ وی لگاتار مِیںہ پَیݨ اتے بدّل پھٹݨ نال وگے وہِݨ پںجّابِییاں واستے ماجھے٬ مالوے اتے دُیابے وِچّ مُسِیبتاں دا امبّار لگّ گِیا۔ بھاکھڑا ڈَیم اُچھّلدا دیکھ کے اِسدے پھلڈّ گیٹ کھۄلہݨ دی نَۄبت وار-وار آئی٬ پَۄںگ ڈَیم والے گیٹ کئی واری کھۄلہݨے پئے٬ رݨجِیت ساگر اتے شاہپُر کںڈھّی ڈَیم والے گیٹ وی پاݨی سمبھّالݨ تۄں اسمرتھّ ہۄئے تاں کھۄلہݨے پئے اتے مادھۄپُر دے گیٹ کھۄلہݨ ویلے تِنّ گیٹ ٹُٹّ کے پاݨی نال رُڑھ گئے اتے کھۄلہݨ والا کرمچاری وی مارِیا گِیا۔ چںڈِّیگڑھ وِچلی سُکھنا گیٹ دے پھلڈّ گیٹ وی کئی وار کھۄلہݨے پئے تے پہِلاں شاںت ہۄئِیا رِہا گھگّر درِیا وی ہڑھاں دی مار دے سِکھرلے دِناں وِچّ اِہۄ جِہا اُچھالے وِچّ آئِیا کِہ کئی دِن پھِر اِسدا پاݨی ہیٹھاں نہِیں گِیا۔ سمُچّے پںجّاب دی کۄئی نُکّر وی بچی نہِیں سی رہِ گئی٬ جِدھّر کُدرت دی اِس وار دی کرۄپی دی مار نہِیں سی پئی۔

سانُۄں آپݨے ولّ آئے اِنہاں ہڑھاں دی ہالت ودھّ دِسی٬ کِئُںکِہ ساڈے لۄک بھُگت رہے سن٬ پر نال دے راج ہرِیاݨا٬ ہِماچل پْردیش٬ جمُّۄ-کشمِیر اتے پھِر دِلّی وی بچی نہِیں رہِ سکی۔ ہِماچل پْردیش اتے جمُّۄ-کشمِیر وِچّ اِس وار جِنّی واری بدّل پاٹے٬ جِنہاں دا پاݨی پھِر پںجّاب ولّ آئِیا٬ شائِد ہی پہِلاں کدے پاٹے ہۄݨگے تے ہرِیاݨے وِچّ چڑھدے پاسِئۄں یمنا درِیا دی مار٬ پںجّاب ولّۄں گھگّر جاں امبّالے کۄلۄں لںگھّدی ٹاںگری ندی٬ شاہباد نیڑلی مارکںڈّا ندی اتے ہۄر کئی ندِییاں دے اُچھالے نال اِسدے کئی شہِراں دی ہالات وی ترسیۄگ بݨدی گئی۔ راجستھان تاں پاݨی نُۄں ترسݨ والا سُۄبا سمجھِیا جاںدا ہَے٬ اِس وار کئی تھاںئیِں اِسدے لۄک وی ہڑھ دی مار ہیٹھ آئے اتے گواںڈھ پاکِستان دے لۄکاں دی جِہڑی بُری ہالت ہۄئی٬ اُہ بِیان کرنی اَۄکھی ہَے۔ ہالے کُجھ ہپھتے پہِلاں تک جِہڑا دیش بھارت نال درِیاواں دے پاݨی چلّدے رکھّݨ دی گلّبات شُرُۄ کرن جاں اِس مُدّے اُتّے اِکّ ہۄر جںگّ لڑن دِییاں گلّاں کردا سُݨ رِہا سی٬ بھارت تۄں گئے درِیاواں دے پاݨی نیں ڈۄبݨ لا چھڈِّیا۔ پںجّاب دے پھاذِلکا ولّ دا اِلاکا کدے سۄکے نال دُکھی ہُںدّا سی٬ ستائی-اٹھائی سال پہِلاں اُتھّے جدۄں سیم پئی تاں مَۄکے دی سرکار نیں سیم رۄکݨ لئی دۄ ڈریناں بݨا دِتِّییاں سن٬ پر اِس وار اُنہاں ڈریناں نیں وی تباہی مچا دِتّی٬ کِئُںکِہ ڈریناں دا وہِݨ جِدھّر جاݨا سی٬ اُس پاسے ذمِین اُچّی ہۄݨ کارن جا نہِیں سی سکدا۔ باکی پںجّاب وِچّ پھسلاں تباہ ہۄ رہِییاں سن تاں اِس کھیتر وِچّ ہذاراں ایکڑ کِنُّۄ دے باگ تباہ ہۄ گئے۔

اِنا ماڑا ہال ہۄݨ مگرۄں دۄ کمّ رہِ جاںدے ہن۔ اِکّ ہڑھ والی پِیڑ گھٹائُݨ لئی منُکھّی درد نُۄں سمجھ کے سرکاراں وی تے سںسّتھاواں وی ہرکت وِچّ آئُݨ۔ اِس کمّ وِچّ اِس واری کۄئی کسر رہِںدّی نہِیں لگّی٬ آم لۄک وی پںجّاب وِچّ ہۄݨ جاں وِدیشاں وِچّ اتے پںجّاب سرکار اتے دھارمِک سںسّتھاواں وِچّۄں وی بہُت سارِییاں ویلا کھُںجھّائے بِناں پِیڑِتاں دی مدد لئی بہُڑِییاں۔ پر راجسی لِیڈراں نیں اِس کمّ وِچّ اُنّا ہتھّ نہِیں وٹائِیا٬ جِنّی اِس درد نُۄں راجنِیتی لئی ورتݨ دی واہ لائی۔ اسِیں اُنہاں دا کسُۄر نہِیں کڈھّدے٬ جے اُنہاں دی سرکار ہُںدّی تے جِہڑے اجّ راج کردے ہن٬ جے اُہ وِرۄدھی دھِر وِچّ بَیٹھدے ہُںدّے تاں شائِد ہالات اجّ تۄں اُلٹ تسوِیر وی پیش کر رہے ہُںدّے۔ کیںدر سرکار وی جِنّی مدد کر سکدی سی٬ اُسنے کرن دے دائوے بڑے کِیتے٬ پر باںہ پںجّاب دی اۄنی نہِیں پھڑی٬ جِنّی پھڑن دی آس سی۔ چںگّی گلّ اِہ ہۄئی کِہ ہرِیاݨے اتے راجستھان دے لۄکاں نیں پںجّاب دے لۄکاں نال کھڑھے ہۄݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّی٬ سارا تاݨ لا کے کتاراں بنّہ کے پُجّے۔ جِہڑے تھاں کۄئی بنّہ ٹُٹّݨ دا کھترا سُݨِیا سی٬ اُنہاں نیں ہۄر مدد دے نال آپݨے گھراں تۄں مِٹّی دِییاں بۄرِییاں بھر-بھر ٹرالِییاں لِیاںدِییاں اتے وہِںدّے درِیا رۄکݨ واستے پںجّاب دے لۄکاں نال آپݨا پسِینا وی وگائِیا۔ اُہ ٹرالِییاں وِچّ ہڑھ پِیڑِتاں دے پشُۄیاں واستے چارا وی لئی آئُںدے دِسدے سن تے اِسے رَۄں نُۄں دیکھدِیاں ہرِیاݨے٬ دِلّی٬ ہِماچل پْردیش اتے راجستھان دِییاں سرکاراں نیں وی پںجّاب لئی سہائِتا سمگّری اتے مائِک مدد لگاتار بھیجݨی جاری رکھّی۔

جدۄں پْربھاوت اِلاکِیاں وِچّ پاݨی اُتّرنا شُرُۄ ہۄ چُکّا ہَے٬ سرکار نیں مدد کرن دے بہُت سارے اَیلان راج پدھّر دے وی کِیتے ہن تے کیںدر سرکار ولّۄں وی آئے ہن٬ پر دۄواں دی مدد دے اںکّڑے بارے ریڑکا وی نال ہی پَے گِیا ہَے۔ ریڑکے دا کارن اِتھّے دَۄرا کرن آئے پْردھان مںتّری ولّۄں سہائِتا رکم دے اَیلان دے بائد پںجّاب کۄل پئے کُدرتی آپھت پھںڈّ ورتݨ دی ہدائِت تۄں شُرُۄ ہۄئِیا٬ جِس نُۄں وِرۄدھی پارٹِییاں نیں مُدّا بݨا کے اِسدا ہِساب مںگّݨ دا راگ کُویلے چھۄہِیا تاں راج سرکار نیں اِسدے جواب وِچّ اںکّڑے پیش کر کے دسّ دِتّا کِہ کیںدر سرکار ٹھِیک نہِیں کہِںدّی۔ دُۄسری گلّ٬ درِیاواں وِچّۄں ہُںدّی ناجائِذ مائیِنِںگّ وی مُدّا بݨی اتے مَۄکے دی سرکار نُۄں وِرۄدھی دھِراں گھیرن لگِّییاں تاں اِہ گلّ مۄہرے آ گئی کِہ اُنہاں دے آپݨے راج دے دَۄران کی ہُںدّا سی! کُجھ دِن اِس گلّ دی بہِس چلّݨ پِچھّۄں سارِییاں دھِراں اِس ماملے وِچّ گُناہگار ہۄݨ کارن چُپّ ہۄ گئیِیاں۔ اِنا کُجھ ہۄݨ پِچھّۄں پِیڑِتاں دے مُڑ وسیبے دا اُہ سوال سِر چُکّ کھڑۄتا٬ جِہڑا سبھ تۄں پہِلا اتے پْرمُکھّ سوال ہۄݨا چاہِیدا سی۔

ساڈی آہ لِکھت لِکھݨ ویلے تک اجے کئی تھاںئیِں اِنا پاݨی کھڑھا ہَے کِہ پَیدل اُتھّے جائِیا نہِیں جا سکدا اتے پاݨی تھۄڑھا ہۄݨ کارن کِشتی اُتھّے جا نہِیں سکدی۔ اِدّاں دے ہالات وِچّ جِنہاں نُۄں مدد دی سبھ تۄں ودھّ لۄڑ ہَے٬ اُہ پتا نہِیں کِدّاں دِن-رات کٹّدے ہۄݨگے تے پاݨی والے کھیتر دی ہدّ مُکّدے سار جِتھّے مدد والِییاں سںسّتھاواں ٹرالِییاں اتے ٹرکّ لَے کے پہُںچّدِییاں ہن٬ اُتھّے اِہۄ جِہے لۄکاں دِییاں لائیِناں لگّ جاںدِییاں ہن٬ جِنہاں دا کۄئی نُکسان ہی نہِیں ہۄئِیا۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں ہڑھ پِیڑِت دسّ کے کپّڑے-لتّے٬ کھاݨ-پِیݨ اتے مائِک سمگّری لَیںدے ہن اتے گھر چھڈّ کے پھِر لائیِن وِچّ آ کھڑۄںدے ہن۔ کۄئی باہرۄں آئِیا مددگار اِنہاں ٹھگّاں نُۄں پچھاݨ نہِیں سکدا تے اِہ ہالات دا لاہا لَیݨ دے نال پِیڑِتاں دا ہکّ مارن دا اُہ پاپ کر رہے ہن٬ جِہڑا بکھشݨ والا نہِیں۔ اِس نُۄں سِرپھ اُہ پْرشاسن رۄک سکدا ہَے٬ جِہڑا اِس ولّۄں لاپْرواہ ہۄئِیا پِیا ہَے۔ ہالے جدۄں سرکار نیں گِرداوری کروائُݨی اتے کھرابے دے چَیکّ وںڈّݨ جاں پِیڑِتاں دے کھاتے وِچّ سِدھّے پَیسے بھیجݨ دا کمّ کرنا ہَے٬ مال وِبھاگ دے اپھسراں اتے اُنہاں نال اکھّ مِلی والے لۄکاں نیں اُدۄں وی سنّہ لائُݨی ہَے۔ نتِیجا پھِر اُہ ہی نِکلیگا٬ جِہڑا اںگّریذاں دے جاݨ ویلے٬ دِلّی دے کتلییام دے بائد اتے ہۄر مَۄکِیاں اُتّے نِکلِیا سی۔ دیش دی وںڈّ ویلے جِہڑے لۄکاں دے پرِوار تباہ ہۄ گئے٬ مِہنت نال بݨائیِیاں ذمِیناں-جائِداداں اُدھّر رہِ گئیِیاں اتے دِلّی وِچّ جِنہاں دے گھراں دے جِیء مارے گئے اتے گھر ساڑے گئے٬ اُنہاں وِچّۄں بہُتے پِیڑِت لۄک سدمے دی مار ہیٹھ مُۄںہۄں بۄل نہِیں سن رہے تے جائلی پِیڑِتاں دا دۄویں واری داء لگّ گِیا سی۔ اِس واری ہڑھ مارے اسل پِیڑِت اجے پاݨی وِچالے بَیٹھے ہن٬ جدۄں تک اُہ اُتھّۄں بچ کے کِسے تݨ-پتّݨ لگّ سکݨگے٬ گِرداورِییاں اتے سہائِتا دا پہِلا سدبھاونا دَۄر اُس ویلے تک گُذر چُکّا ہۄویگا٬ اُس دَۄر دَۄران بݨے-بݨائے سمبّںدھّاں والے ٹۄلے اگلے دَۄر دی مار لئی گرُپّبںدّی کر چُکّے ہۄݨگے۔ سِٹّا پھِر پِیڑِتاں لئی گھٹّ مدد اتے اُنہاں دے ناںء اُتّے آپݨے گھر بھرن والِیاں لئی سبھ کسراں کڈھّݨ والا ودھّ ہۄویگا۔ پْرشاسن نُۄں اِس شکّ دی پیشبںدّی کر کے اِہ کُجھ رۄکݨ اتے ہکِیکی پِیڑِتاں دی مدد لئی اگیتے پْربںدھّ کرنے چاہِیدے ہن۔

رہی گلّ ساڈے لۄکاں دی منُکھّی بھاونا دی٬ اِس واری جِہڑے اَۄکھے ہالات وِچّ لۄکاں نیں پِیڑِتاں لئی مدد دا ہتھّ ہمیشا واںگ ودھائِیا ہَے٬ وِدیش بَیٹھے جِہڑے لۄک پںجّاب نہِیں آ سکدے٬ پِیڑِتاں واستے اُتھّۄں بݨدا-سردا ہِسّا پائُݨ واستے کۄئی کسر نہِیں رکھّی٬ اُنہاں سبھ دا دھنّواد کرنا بݨدا ہَے۔ پںجّاب نیں یُگّاں تک اِدّاں دِییاں سٹّاں کئی وار کھادھِییاں٬ جِہڑِییاں کُدرت دی مار والِییاں وی سن٬ وِدیش تۄں آئے دھاڑوِییاں دے ہلّے وی سن اتے آپݨے مُلک اںدّرۄں اُٹھّدے پھِرکُۄ بھامبڑاں دِییاں وی سن٬ پر اِہ کدے ہار نہِیں منِّیا٬ سٹّاں-ٹھیڈے کھاںدا پھِر پَیراں سِر کھڑھا ہۄ جاںدا رِہا ہَے۔ اِس وار دی مار بہُت وڈّی ہۄݨ دے باوجُۄد سانُۄں یکِین ہَے کِہ پںجّابِیئت ہارن والی نہِیں٬ اِہ پھِر اُٹھّیگی اتے دُنِییا ساہمݨے مِسال بݨ کھڑۄویگی کِہ مُشکلاں نال سِجھّݨا ہۄوے تاں اِدّاں سِجھِّیا جاںدا ہَے۔ اِہ ذِںدّادِلی دی مِسال٬ سِدک اتے سبر دی مِسال پںجّابِیئت دا سبھ تۄں وڈّا گہِݨا ہَے٬ جِس نُۄں سمبھّالݨ اتے بھوِکھّ وِچّ ہۄر پْرپھُلّت کرن دی لۄڑ ہَے۔ نو-اُساری دے دَۄر وِچّ پںجّاب دے لۄک یکِینن اِہ سارا کُجھ کر وِکھائُݨگے۔