اَۄکسپھۄرڈ اِںگلِش ڈِکشنری والھے ہر سال٬ اِکّ نواں شبد سِرجدے جاں اپݨائُںدے ہن٬ جۄ سںسّار دے پرچلّت اںدّاذ٬ شَیلی٬ لۄکا-چار جاں اِس دی کِسے سمکالی وِشیشتا دی ترجمانی کردا ہَے۔ اِہ شبد٬ مَۄکے دے سبھِیاچارک٬ راجنِیتک٬ سماجِک جاں ہۄر کھیتراں دی دشا اتے دِشا دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے اتے اِکّ شبد ہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی٬ اِہ اِکّ پرِبھاشا دا کمّ کردا ہَے۔ اِس پْرتھا انُسار اِنہاں نیں 2016 ’چ ’پۄسٹ-ٹرُتھّ‘ (Post-Truth) نُۄں آپݨا ’ورڈ آف دا اِیئر‘ گھۄشِت کِیتا۔ اِس دی پرِبھاشا ہَے: ’اۄہ یُگّ جِس ’چ جن-متّ بݨائُݨ جاں بدلݨ لئی٬ اسلِیئت اتے سچّ دی بجائ٬ جذباتاں اتے نِجی مانتاواں نُۄں ٹُمبّݨ والھِییاں اپِیلاں کِتے ودھّ اسردار ہُںدِّییاں ہن۔‘ اِس گلّ نُۄں دس سال ہۄݨ لگّے ہن٬ بھاو کِہ اجّ اسِیں ’سچّ-یُگ تۄں بائد دے یُگ‘ (پۄسٹ-ٹرُتھّ اِرا) ’چ وِچر رہے ہاں۔

’پۄسٹ-ٹرُتھّ‘ (Post-Truth) شبد دی سِرجݨا دا اِہ متلب وی نہِیں کِہ اِہ کۄئی نواں ورتارا ہَے۔ سچّ دا جھُۄٹھ اتے جھُۄٹھ دا سچّ٬ ہر یُگ ’چ بݨائِیا جاںدا رِہا ہَے۔ اِنہاں دی ماترا ودھّ-گھٹّ کر کے٬ آپۄ-آپݨِییاں ناں-پاک گرجاں پُۄرِییاں کرن لئی اِنہاں دے انیکاں جۄڑ-کُجۄڑ بݨائے جاںدے رہے ہن۔ اجّ٬ ہر پُراتن ورتارے نُۄں اجۄکے پرِپیکھ انُسار مُڑ وِچارن دی ذرُۄرت ہَے٬ کِئُںکِہ ہر یُگ دِییاں آپݨِییاں وِشیشتاواں ہُںدِّییاں ہن٬ جِنہاں دے سرب-وِیاپی چںگّے اتے مںدّے پْربھاو ہُںدّے ہن۔ اِکّ اُدیش-پُۄرن٬ سپھل اتے پْرسنّ-چِتّ جِیون جِئُݨ لئی سانُۄں اِنہاں پْربھاواں انُسار بدل دے رہِݨا پَیںدا ہَے۔ چںگّے پْربھاواں نُۄں کبُۄلݨ اتے مںدِّیاں تۄں بچݨ دی سِیاݨپ سِکھدے رہِݨا پَیںدا ہَے۔ اِس واستے سانُۄں اِنہاں وِشیشتاواں دا وی اتے اِنہاں دے چںگّے-مںدّے پْربھاواں دا وی٬ سہی گِیان ہاسل کرنا ذرُۄری ہَے۔

اجّ دے یُگّ دِییاں انیکاں وِشیشتاواں ’چۄں مُکھّ٬ تکنَۄلۄجی اتے کھاس کر کے اِس دی اُپ-بْراںچ اے.آئی دے٬ آپݨے چںگّے اتے مںدّے پْربھاو ہن۔ نِر-سںدّیہ تکنَۄلۄجی راہِیں سںسّار نیں بہُت وِکاس کِیتا ہَے اتے بے-اِںتہا پدارتھِک کھُشہالی پْراپت کِیتی ہَے۔ اِس سدکا اجّ آپاں آپݨے پُۄروجاں تۄں کِتے ودھّ خُشہال٬ سادھن-سمپّنّ٬ سِہت-وںدّ٬ پڑھے-لِکھے اتے آتم-نِربھر ہاں۔ آپاں نُۄں کُدرتی آفتاواں تۄں بچݨ دے ڈھںگّ-ترِیکے٬ کھادھ-کھُراک دے وسِیلے٬ آواجائی اتے ڈھۄء-ڈھُیائی دے سادھن اتے راجنِیتک اتے سماجِک کھُلّہاں٬ ہاسل ہن۔ پر تْراسدی اِہ ہَے کِہ سوا اٹھّ سَۄ کرۄڑ دی ابادی والھے اجّ دے سںسّار ’چ٬ اِس تکنَۄلۄجی دے چَۄدھری بہُت ہی گھٹّ ہن۔ اِنہاں نیں تکنَۄلۄجی راہِیں آپݨے کۄلھ اتھاہ آرتھِک٬ راجنِیتک اتے سماجِک تاکت اِکٹھّی کر لئی ہَے اتے ’ٹُۄء بِگّ ٹُۄ پھیل‘ کارپۄریشناں ستھاپِت کر لئیِیاں ہن۔ گِݨتی دے اِنہاں اِجاریدار-چَۄدھرِییاں نیں اِس نُۄں شۄشݨ دا مُکھّ سادھن بݨا لِیا ہَے۔ کہِݨ نُۄں سمُچّی منُکھّتا دی وِیاپک اتے سرب-ساںجھی بھلائی لئی بݨائی اتے ورتی جا رہی تکنَۄلۄجی دی٬ اِہ رلھ کے اتے بے-ہِیائی نالھ آپݨے مُپھاداں لئی دُر-ورتۄں کر رہے ہن۔ پر سںسّار واستے نوِیں کِسم دِییاں انیکاں سمسِّیاواں کھڑِییاں کر رہے ہن٬ اتے جاݨ-بُجھّ کے اِنہاں سمسِّیاواں نُۄں چھُپاء وی رہے ہن اتے چھُٹِیا رہے ہن۔

اِہ دُر-ورتۄں٬ تکنَۄلۄجی دی وِیاپک اُپ-یۄگتا دے پڑدے اۄہلے کِیتی جا رہی ہَے٬ تاں کِہ اسِیں اِس دی ورتۄں کردے رہِیئے۔ اِس دُر-ورتۄں تۄں اِلاوا٬ اِس دے انیکاں اݨ-چاہے اتے اݨ-کِیاسے مںدّے اسر ہن٬ جِنہاں دا اِس نُۄں بݨائُݨ والھِیاں نُۄں وی پہِلاں کۄئی چِتّ-چیتا نہِیں ہُںدّا۔ اںگّریجی ’چ اِنہاں نُۄں ‘Unintended Consequences of Technology’ کِہا جاںدا ہَے۔ اِس ترہاں آپاں دُۄہری مار جھلّ رہے ہاں – جاݨ-بُجھّ کے اِس دی دُر-ورتۄں کرکے ہۄ رہے اتے اِس دے اݨ-کِیاسے٬ دۄہاں کِسماں دے مںدّے پْربھاواں ہیٹھ درڑے جا رہے ہاں۔ اِنہاں دے سمادھان لئی آپاں نُۄں نویکلھی کِسم دے اتے نِرںتّر اُپرالے کردے رہِݨ دی لۄڑ ہَے٬ کِئُںکِہ اِتِہاس ’چ اِس ترہاں دِییاں سمسِّیاواں پہِلاں کدے آئیِیاں ہی نہِیں۔ ’اِتِہاس آپݨے آپ نُۄں دُہرائُںدا ہَے‘ دی منَۄت تکنَۄلۄجی ’تے لاگُۄ نہِیں ہُںدّی٬ اتے نالھ ہی تکنَۄلۄجی اِکّ گتی-شِیل وِشا ہَے۔

فَۄری دھِیان-یۄگ سمسِّیاواں ’چۄں اِکّ کھاس ہَے: سچّ اتے جھُۄٹھ وِچلا مِٹ رِہا پھرک٬ جِس دی بھُۄمِکا پہِلے پہِرے ’چ بنّہی جا چُکّی ہَے۔ اِس یُگّ وِچّ٬ ’سچّ‘ اُس نُۄں نہِیں منِّیا جاںدا جۄ اسلِیئت بِیان کردا ہۄوے اتے تتھّاں ’تے کھرا اُتّردا ہۄوے٬ سگۄں اُس نُۄں منِّیا جاںدا ہَے جۄ لۄکاں دِییاں بھاوناواں نُۄں پْربھاوِت کرے جاں اُنہاں دِییاں پہِلاں تۄں بݨِییاں ہۄئیِیاں دھارناواں نال میل کھاںدا ہۄوے۔ ہُݨ اُہ گلّ سچّی منّی جاںدی ہَے جۄ سبھ تۄں ودھّ ’لائیِک‘, ’شیئر‘ اتے ’کمَیںٹس‘ پْراپت کردی ہَے۔ اجّ لۄک اسلِیئت دی بجائے٬ آپݨِییاں من-آئیِیاں اتے گرجاں پُۄرِییاں کرن والھِییاں گلّاں ’تے یکِین کردے ہن۔ اجّ اجِہے جھُۄٹھ نُۄں ہی سچّ منِّیا جاںدا ہَے جۄ ساڈی مانسِکتا نُۄں پْربھاوِت کرن لئی٬ ساڈے ’بِگّ ڈاٹا‘ (آدتاں٬ سُبھاء٬ منۄ-ویگاں٬ چاہتاں٬ سمبّںدھّاں آدِ دی جاݨکاری) دے آدھار ’تے ڈِذائیِن کِیتے جاںدے ہن۔ اِہ جھُۄٹھ اَیسے ڈھںگّ نال پیش کِیتے ہۄئے ہُںدّے ہن کِہ اِہ سچّ لگدے ہن٬ بھاوناواں نُۄں اُتیجِت کردے ہن اتے تیجی نالھ پھَیلدے ہن۔ سچّ وِچارا بݨ کے رہِ گِیا ہَے٬ اِس نالھ وِشیشݨ لائُݨے ذرُۄری ہۄ گئے ہن۔ اسل سچّ٬ اںدّرلا سچّ٬ پُۄرا سچّ٬ کپڑ-چھاݨ کِیتا ہۄئِیا سچّ٬ سٹِیک سچّ٬ کسِید کِیتا ہۄئِیا سچّ آدِ۔

اِہ ورتارا ساڈے سماجِک٬ راجنِیتِک٬ اتے نَیتِک ڈھاںچے لئی اِکّ وڈّی چُݨَۄتی بݨ چُکِّیا ہَے۔ آپاں تکنَۄلۄجی اتے اے.آئی دے اِس ترہاں دے دُۄر-گامی مںدّے اسراں بارے گھٹّ گلّ کردے ہاں٬ کِئُںکِہ ڈُۄںگھی سۄچ-وِچار والھا ساڈا کِردار ہی گَۄݨ ہۄ گِیا ہَے۔ اسِیں ستہی مسلِیاں دِییاں گلّاں ودھّ کردے ہاں پر سچّ اتے اݨ-سچّ ورگے برِیک ورتارِیاں بارے گھٹّ سۄچدے-وِچاردے ہاں۔ سںچّار-کْراںتی دے اِس یُگّ ’چ٬ جاݨکاری اتے سُۄچناواں دی بھرمار ہَے٬ خبراں دا چکّر نِرںتّر چلّدا رہِںدّا ہَے اتے سۄشل مِیڈِییا بہُت تیج گتی نال نوِییاں دھارناواں سِرج رِہا ہَے۔ اِنہاں کر کے اِہ ورتارا تیجی نالھ ستھاپِت ہۄئِیا ہَے اتے آپاں اِس دے پْربھاواں نُۄں پْرتکھّ دیکھ رہے ہاں۔ اِس دا سبھ تۄں وڈّا نُکسان اِہ ہۄ رِہا ہَے کِہ ساڈے سبھ کِسم دے بھرۄسے ٹُٹّ رہے ہن۔ ساڈے آپسی بھرۄسے٬ سرکاراں اتے ادالتاں ’چ بھرۄسے٬ آپݨے لِیڈراں اتے ماہِراں ’چ بھرۄسے٬ آپݨِییاں سںسّتھاواں اتے آپݨے دھرماں ’چ بھرۄسے − سبھ تِڑک رہے ہن۔ جد کِہ آپاں نُۄں اِکٹھّے رہِݨ لئی اِنہاں سبھ بھرۄسِیاں دے نالھ-نالھ ساںجھِییاں کدراں-کِیمتاں٬ ساںجھے وِشواشاں اتے ساںجھے اکِیدِیاں ’چ بھرۄسے دی اہِم لۄڑ ہَے۔ سانُۄں آپݨے لِیڈراں٬ سںسّتھاواں٬ ماہِراں٬ لاہے-بںدّ بِرتاںتاں اتے نرۄئے وِرسے ’چ بھرۄسِیاں دی لۄڑ ہَے۔ ساڈے لئی سرب-ساںجھے وِشواساں اتے سرب-ساںجھِییاں مانتاواں دا ہۄݨا بہُت ذرُۄری ہَے٬ کِئُںکِہ اِہ ساڈے بھرۄسِیاں دا آدھار ہن۔ پر سچّ-یُگّ تۄں بائد دے یُگ ’چ اِہ کھُر رہے ہن۔

ہُݨ تکّ آپاں نُۄں اِہ وی پتا لگّ چُکِّیا ہَے کِہ اے.آئی والھِییاں وڈِّییاں کمپّنِییاں (جاں کارپۄریشناں) ساڈِییاں آدتاں٬ وِچاراں اتے بِرتاںتاں نُۄں جاݨ کے ہی ساڈے لئی اُکسائۄُ٬ بھرمائۄُ٬ بھڑکائۄُ اتے بھٹکائۄُ کِسم دِییاں وِیڈِیئۄج بݨائُںدِییاں ہن۔ اِہ کۄئی اتھ-کتھنی نہِیں کِہ اِہ ساڈے ’رگ-رگ دِییاں واکِپھ‘ ہۄ چُکِّییاں ہن۔ جن-سدھارن نیں اِنہاں کارپۄریشناں دا مُکابلا کی کر لَیݨا ہَے٬ اِہ سرکاراں تۄں پُۄرے نابر ہۄئے پئے ہن۔ آپاں نُۄں اِنہاں ولۄں ورتے جا رہے کھُد-گرذ ڈھںگّ-ترِیکِیاں دی جاݨکاری بھاویں پتا نہِیں لگّ سکدی پر اِنہاں دے مںدّے پْربھاواں تۄں بچݨ لئی سِیاݨپ ذرُۄر مِل سکدی ہَے۔ چںگّی گلّ اِہ ہَے کِہ اِنہاں ولۄں سچّ تے چڑھائے جا رہے پڑدِیاں نُۄں ہٹائِیا جا سکدا ہَے٬ اتے اِس دی رۄشنی بہال کِیتی جا سکدی ہَے۔ اِہ ٹھِیک ہَے کِہ سچّ نُۄں مُڑ ستھاپِت کرنا اَۄکھا ہَے٬ پر اِس لئی بھرپُۄر کۄشِشاں کرنِییاں ذرُۄری ہن تاں کِہ اسِیں آپݨِییاں آئُݨ والھِییاں پِیڑھِییاں پْرتی آپݨا فرج نِبھاء سکِیئے۔ اِہ کرن لئی کُچھ وِچار اگّے دِتّے گئے ہن۔

پتھّر چٹّ کے مُڑی مچھّی واںگُۄں٬ اجّ دے پچھّمی جگت دی نوِیں وِچار-دھارا ‘Finding Modern Truth in Ancient Wisdom’ بݨ رہی ہَے۔ ساڈے لئی اِس نُۄں سمجھݨا٬ اِس ’تے بھرۄسا کرنا اتے اِس نُۄں اپݨائُݨ ہۄر وی سَۄکھا ہَے کِئُںکِہ اِہ ساڈے پُۄربی مہاں-پُرکھاں دِییاں چِر-کالی سِکھِّیاواں تے ادھارِت ہَے۔ اجّ دے چۄٹی دے اِتِہاسکار-پھِلاسپھر یُول ہراری دی اِکّ مائرکے-دار نسِیہت ہَے کِہ اجّ گُۄگل اتے ہۄر ایجںسِّییاں ساڈی ’پچھاݨ’ کر کے ہی ساڈا شۄشݨ کر سکدِییاں ہن۔ جے اسِیں٬ ’آپݨے-آپ نُۄں پچھاݨن‘ ’چ اتے اُنہاں ولۄں ’سانُۄں پچھانݨ’ دی دَۄڑ ’چ پِچھّے رہِ گئے تاں ساڈا شۄشݨ لاذمی ہَے۔ سپشٹ ہَے کِہ اُس دی اِہ متّ ’آپݨے آپ نُۄں پچھاݨۄ‘ (Know Thyself) دے یُۄنانی سِدھاںت وِچّۄں لئی گئی ہَے۔ اُس دی دُۄجی نسِیہت کھیڈاں اتے سادھنا (Sports and Meditation) نُۄں سُہِردتا نالھ اپݨائُݨا ہَے۔ اِس ترہاں اسِیں آپݨے سرِیر اتے من دۄہاں نُۄں تکڑا کر کے اجۄکِییاں سمسِّیاواں دا سمادھان کر سکاںگے٬ جاں اِنہاں نُۄں سارتھِکتا نالھ جر سکاںگے۔ بابا نانک نیں اِس سِدھاںت نُۄں ’من تُۄں جۄتِ سرُۄپُ ہَے آپݨا مُۄلُ پچھاݨُ‘ کہِ کے اپّڈیٹ کِیتا ہَے۔ اجّ دے یُگ ’چ اِس دی پْرسںگّکِتا ہۄر وی ودھ گئی ہَے۔

پۄسٹ-ٹرُتھّ دے یُگّ وِچّ٬ جِتھّے ہر کۄئی آپݨے آپ نُۄں ماہر سمجھدا ہَے٬ اِہ سِدھاںت بہُت مہتّوپُۄرن ہۄ جاںدا ہَے۔ جدۄں اسِیں کِسے گُںجھّلدار مُدّے ’تے کۄئی جاݨکاری ہاسل کرنا چاہُںدّے ہاں٬ تاں سانُۄں پہِلاں اِہ منّݨا چاہِیدا ہَے کِہ اِس بارے ساڈا گِیان سِیمت ہَے۔ اِس مانتا نال اسِیں سہی جاݨکاری دی بھال کرن اتے ماہراں ’تے بھرۄسا کرن لئی تِیار ہُںدّے ہاں۔ آپݨے آپ نُۄں پچھاݨن دا متلب اِہ وی ہَے کِہ اسِیں دُۄجے لۄکاں نُۄں ودھیرے سمجھ نال دیکھِیئے۔ جدۄں اسِیں ’آپݨے-آپ‘ نُۄں سمجھ لَیںدے ہاں٬ تاں اسِیں اُنہاں لۄکاں دے وِچاراں نُۄں وی بِہتر ترِیکے نال سمجھ سکدے ہاں جِنہاں نال اسِیں سہِمت نہِیں ہُںدّے۔ اِس نال وِویک-شِیل اتے رچناتمک وِچار-وٹاںدرے دا راہ کھُلّہدا ہَے٬ اِکّ-دُۄجے نُۄں نکارن دی بجائے اسِیں آپسی وِچاراں دا آدان-پْردان کردے ہاں۔ اِس نسِیہت اُتّے اسِیں دۄ سٹیجاں ’چ کمّ کر سکدے ہاں۔

سںسّتھائی اتے سماجِک پدھّر ’تے یتن:

* مِیڈِییا نُۄں آپݨی رِپۄرٹِںگّ وِچّ نِرپکھّتا اتے پاردرشتا بݨائی رکھّݨی چاہِیںدی ہَے۔ پتّرکاراں نُۄں تتھّاں دی جاںچ ’تے ذِیادا ذۄر دیݨا چاہِیدا ہَے اتے سرۄتاں نُۄں سپشٹ کرنا چاہِیدا ہَے۔ وِگِیانک ادارِیاں نُۄں آپݨے کمّ نُۄں آسان اتے سمجھݨیۄگ ترِیکے نال آم لۄکاں تکّ پہُںچّائُݨا چاہِیدا ہَے۔ سرکاراں نُۄں آپݨے کمّ-کاج وِچّ پاردرشتا لِیائُݨی چاہِیںدی ہَے تاں جۄ لۄکاں دا وِشواس بہال ہۄ سکے۔

* سِکھِّیا پْرݨالی وِچّ تتھّاں نُۄں یاد کرن دی بجائے٬ وِدِیارتھِییاں نُۄں آلۄچناتمک سۄچ (Critical Thinking) سِکھائی جاݨی چاہِیدی ہَے۔ اُنہاں نُۄں اِہ سِکھائِیا جاوے کِہ جاݨکاری دے سرۄتاں نُۄں کِویں پرکھِیا جاوے اتے کِسے وی دائوے نُۄں سچّ منّݨ تۄں پہِلاں سبُۄتاں دی مںگّ کِویں کِیتی جاوے۔

* سۄشل مِیڈِییا کمپّنِییاں نُۄں گلت جاݨکاری اتے نفرت بھری سمگّری نُۄں پھَیلݨ تۄں رۄکݨ لئی سخت نِیتِییاں بݨائُݨِییاں چاہِیدِییاں ہن۔ اِس تۄں اِلاوا٬ اُنہاں نُۄں آپݨے اَیلگۄرِدماں نُۄں اِس ترہاں بدلݨا چاہِیدا ہَے جۄ سِرف بھاوناواں نُۄں ناں اُکسائُݨ, سگۄں پْرماݨِک اتے بھرۄسے-یۄگ جاݨکاری نُۄں وی اُتشاہِت کرن۔

نِجّی پدھّر ’تے ساودھانِییاں:

* سانُۄں نِئمِت تَۄر ’تے آپݨے وِچاراں اتے وِشواساں نُۄں پرکھدے رہِݨا چاہِیںدا ہَے۔ آپݨے آپ تۄں پُچھِّیئے کِہ اسِیں کِسے کھاس گلّ ’تے کِئۄں یکِین کردے ہاں؟ کی اِہ ترک اتے سبُۄتاں ’تے آدھارِت ہَے٬ جاں سِرپھ بھیڈ-چال ہَے۔ اِہ سوَے-پڑچۄل سانُۄں بھاوناواں ’تے آدھارِت پھَیسلِیاں تۄں بچائیگی۔

* جدۄں کۄئی جاݨکاری سانُۄں ذِیادا گُسّا٬ ڈر٬ جاں کھُشی مہِسُۄس کروائے٬ تاں ساودھان ہۄ جائیِئے۔ بِناں پڑتال کِیتے اُس نُۄں اگّے ساںجھا ناں کرِیئے۔ اِکّ پل لئی رُکِیئے اتے ترک نال سۄچِیئے۔ گلت جاݨکاری اکسر بھاوناتمک پْرتِیکرماں دا پھائِدا اُٹھائُںدی ہَے۔

* جاݨکاری دے اِکّ ہی سرۄت ’تے نِربھر ناں رہِیئے۔ وکھّ-وکھّ وِچاراں اتے پکھّاں والے مِیڈِییا نُۄں پڑھِیئے تاں کِہ سانُۄں کِسے وی مُدّے دا پُۄرا چِتّر مِل سکے۔ اِہ ’آپݨے آپ نُۄں پچھاݨۄ‘ دے سِدھاںت دا ہی وِستار ہَے٬ کِئُںکِہ اِس نال اسِیں اِہ پچھاݨ سکدے ہاں کِہ ساڈا من کِہڑے سرۄتاں نُۄں ذِیادا پسںدّ کردا ہَے اتے کِئۄں۔

* کِسے وی جاݨکاری ’تے وِشواس کرن تۄں پہِلاں اُس دی پُشٹی کرن دی آدت پائیِئے۔ اِںٹرنَیٹّ ’تے بہُت سارے پھَیکٹ-چَیکِںگّ پلیٹپھارم اُپلبدھ ہن جۄ خبراں دی سچائی دی جاںچ کردے ہن۔ اِہ اِکّ بہُت ہی سَۄکھا پر پْربھاو-شالی کدم ہَے۔

* آپݨے تۄں وکھّرے وِچار رکھّݨ والے لۄکاں نال گلّبات کرِیئے۔ اِس دا مکسد اُنہاں نُۄں گلت سابِت کرنا نہِیں٬ سگۄں اُنہاں دے دْرِشٹِیکۄݨ نُۄں سمجھݨ دی کۄشِش کرنا ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ اِہ وی ’آپݨے آپ نُۄں پچھاݨۄ‘ راہِیں ہی سمبھّو ہَے۔

***

( لیکھ وِچلے تتھّاں دی پُشٹی اتے وِچاراں دی پْرۄڑتا لئی٬ ChatGPT اتے Google Gemini دی ورتۄں کِیتی گئی ہَے)