نِئۄُ یارک وِچ رہِݨ والے ڈا. پْریم مان پںجّابی ادب نُۄں پِیار کرن والے اتے ساہِت دِییاں سُۄکھم-رمذاں دی سمجھ رکھّݨ والے ذہِین اِنسان ہن٬ جِنہاں نیں 48 سالاں بائد ’اںدّریٹے دا جۄگی‘ راہِیں کلم دی چُپّ نُۄں تۄڑِیا ہَے۔ 1970 وِچ ’چُبارے دی اِٹّ‘ (کہاݨی سںگّْرہِ) تے 1972 وِچ ’پلکاں ڈکّے ہںجھُّۄ‘ (گذل سںگّْرہِ) تۄں بائد 2020 وِچ ریکھا-چِتّراں دی اِہ پُستک پںجّابی پِیارِیاں دی نذر-اے-انائِت ہَے۔ اِس وِچ اٹھّ ریکھا-چِتّر ہن تے اِک ساہِتک یاداں ’چ گڑُچِّیا لیکھ ہَے۔

اِہ ریکھا-چِتّر٬ درئسل شکھسی سُچّم تے اُچم نُۄں پاردرشتا نال پیش کردے نیں۔ نِجّی گُپھتگُۄ تے مُلاکاتاں دَۄران نِکِّییاں-نِکِّییاں گلّاں اتے اُنہاں دے ہُںگّارِیاں وِچۄں وِئکتی دے اںدّر بَیٹھا اُہ منُکھّ بۄلدا ہَے٬ جِس نُۄں سمجھݨ اتے اُس دی رُۄہ دے دِیدار لئی اِہ ریکھا-چِتّر لِکھے گئے نیں۔ ڈا. مان دی کھُۄبی ہَے کِہ اُہ کھُد اِنہاں ریکھا-چِتّراں وِچۄں گائِب ہن اتے سِرپھ سبںدھّت وِئکتی سمُچّ وِچ ہاذر-ناذر٬ من دِییاں تہِیاں پھرۄلدا ہَے۔ بِن-اُچیچ تے سدھارنتا بھری لِکھت وِچۄں وِئکتی نُۄں پڑھنا اسان ہَے۔

مہان چِتّرکار س. سۄبھا سِںگھّ دا ریکھا-چِتّر٬ 1971 وِچ اںدّریٹے وِکھے ہۄئی مِلݨی `تے آدھارت ہَے۔ کمال اِہ ہَے کِہ ڈا. مان نیں اِس مِلݨی دِییاں لِکھتی یاداں نُۄں 2015 تِیک سامبھی رکھِّیا۔ اُنہاں نال 5 گھںٹِّیاں دی مِلݨی دَۄران اُس دی شکھسِیئت دے وکھّ-وکھّ پہِلُۄیاں نُۄں اُجاگر کرن دے نال-نال٬ گلّبات وِچۄں اُس سمیں دے کئی وڈّے لیکھکاں دے رںگّ وی اُگھڑدے نیں۔

اُگھے لیکھک بلبِیر مۄمی نال اُنہاں دی ساںجھ 1971 تۄں ہَے۔ اُنہاں نیں مۄمی دے وِئکتِیتو نُۄں چِتردِیاں اُس دے ساکھشات دِیدارے کروا دِتّے ہن٬ جۄ میری چیتنا دا وی ہِسّا ہن٬ کِئُںکِہ برَیمپٹن وِچ رہِںدِّیاں اکسر ہی اُنہاں نُۄں مِلدا ساں۔ بلبِیر مۄمی دا اتھّراپݨ, بیباکی اتے اُس دِییاں پْریم-ساںجھاں دا ذِکر کردِیاں پںجّابی لیکھکاواں دے نام ناں دیݨا٬ ڈا. مان دی لیکھݨی دا اِک پاک تے پرپکّ پہِلُۄ درسائُںدا ہَے کِہ اُہ کِسے دے سبںدھّاں ’چۄں اکھّراں راہِیں چٹکھارے نہِیں لَیںدا اتے ناں ہی اُہ چاہُںدّا کِہ اَۄرت لیکھکاواں نُۄں نمۄشی ہںڈھّائُݨی پوے۔ اُہ تاں ڈا. مۄمی نُۄں اِس لِکھت راہِیں اِہ سُجھاء وی دے گئے کِہ نِجّی ذِںدّگی دِییاں کُجھ کُ پرتاں نُۄں کھُد تِیک ہی سِیمت کرنا ذرُۄری ہُںدّا٬ کِئُںکِہ اِس ریکھا-چِتّر راہِیں اُہ کُلوںتّ سِںگھّ وِرک٬ بلوںتّ گارگی اتے شِو کُمار نال مۄمی دے ساتھ وِچ بِتائے پل وی ساںجھے کر دِںدّا ہَے۔ اِہ وی لِکھت دی کھُۄبسُۄرتی ہُںدّی کِہ اِک وِئکتی راہِیں دُۄسرے وِئکتِییاں دے اںدّر وی جھاکِیا جا سکے۔

دلجِیت مۄکھا دے چِترن وِچۄں ہُشِیارپُر سرکاری کالج دے پُراݨے دِناں اتے اُس سمیں دے ساتھِییاں دِییاں بیپھِکرِییاں٬ ساہِتک سمجھاں اتے سماجِک چیتنا ساہمݨے آئُںدِییاں نیں۔ دلجِیت مۄکھا دِییاں کھُۄبِییاں اتے الّڑھ اُمر دِییاں مُہبّتی ساںجھاں نُۄں شبداں وِچ اُکردِیاں٬ آپݨے مِتّر نُۄں سںجِّیو ہی کر دِتّا٬ جۄ بڑی جلدی اِس جہان نُۄں الوِدا کہِ٬ 47 سالاں دی ساںجھ تۄڑ گِیا۔ نہِیں مِلدے اجۄکے سمیں وِچ دلجِیت مۄکھا ورگے مِتّر-پِیارے٬ جِنہاں دی ذہِنِیئت وِچ مۄہ اتے پھکِیرانا مستی دا آلم تاری رہِںدّا ہۄوے۔

دِیپک جَیتۄئی اتے چانݨ گۄبِںدّپُری نال اُس دی ساںجھ ستّروِیاں وِچ ہی پَیدا ہۄ گئی سی اتے اُنہاں دے گذل سںگّْرہِ دا مُکھّ-بںدّ دِیپک جَیتۄئی نیں لِکھِیا سی اتے چانݨ گۄبِںدّپُری نُۄں سمرپِت سی۔ اُنہاں دی ساہِتک دیݨ نُۄں سِجدا کردِیاں اُنہاں دِییاں پاکِیذ پَیڑاں دا ذِکر کِیتا گِیا ہَے۔

پںجّابی دے سمرتھّ گذلگۄ ڈا. جگتار دا٬ جگتار پپِیہا تۄں جگتار بݨن دی گاتھا اتے پںجّابی ادب وِچ اُس دے وِلکھّݨ مُکام ستھاپت کرن دی یاترا٬ بیباکی اتے باہری اکھّڑتا وِچۄں سِمّدی مُہبّتی ساںجھ نُۄں کھُۄبسُۄرت شبداں راہِیں ڈا. مان نیں ڈا. جگتار دے اںتّرِیو نُۄں پھرۄلِیا ہَے۔

اُگھے سٹیجی کوی چرن سِںگھّ سپھری ولۄں گِیتکاری راہِیں دھارمِک کھیتر وِچلی ساہِتک دیݨ نُۄں اکِیدت بھیٹ کردِیاں س. سپھری دا ذِںدّگی جِئُݨ دا اںدّاذ بِیان کِیتا ہَے۔ اجے تنوِیر بھاویں کَیلِیپھۄرنِییا وِچ کارۄبار کردا ہَے٬ پر اُس دی وِلکھّݨتا اِس وِچ ہَے کِہ اُہ ادب نُۄں پِیار کردا ہَے۔ آپݨے رُجھیوِیاں وِچۄں پںجّابی گذل اتے کوِتا نُۄں شِدّت نال پڑھن اتے اِنہاں نُۄں ماݨن دا آشک ہَے۔

ڈا. مان ولۄں اُگھے کہاݨِیکار پْریم پْرکاش دے ریکھا چِتّر وِچۄں تُسِیں پْریم پْرکاش دی نِجّی ذِںدّگی٬ گھر دے پِچھواڑے وِچ بݨے کمرے دے نکش اتے اُس دی اَۄرت دۄستاں نال دِللگی نُۄں چِتو سکدے ہۄ۔ اُس دِییاں کہاݨِییاں وِچ چِتّرے ہۄئے پاتراں نُۄں پْریم پْرکاش دی بیباکی تے دِلداری وِچۄں اچیت تے سُچیت رُۄپ وِچ پڑھ سکدے ہۄ۔

چںڈِّیگڑھ دِییاں ساہِتک یاداں وِچ ڈا. مان نیں آپݨے ساہِتک مِتّراں دے دِیدارے کروائے ہن٬ جۄ اُس دی ادبی پھکّرتا دا ہی ہِسّا سن٬ جد اُہ 1971 تۄں 1975 تکّ چںڈِّیگڑھ وِچ پڑھائُںدے سن۔ اُنہاں دِییاں آدتاں٬ اَۄگُݨ اتے وِلکھّݨتاواں پاٹھک دے سنمُکھّ ہُںدِّییاں نیں٬ جِنہاں نُۄں ڈا. مان اِنے سال بِیتݨ دے باوجُۄد چیتِیاں ’چۄں وِسار نہِیں سکے۔

درئسل ڈا. مان دا اںدّاذ-اے-بِیان ہی بِن تُکلّپھ تے سہِجمئی اے۔ اُہ گلّاں راہِیں ہی ساہمݨے بَیٹھے وِئکتی دے اںدّر جھاکݨ اتے اُس دی اکْرِتی نُۄں ہرپھاں وِچ ڈھالݨ دے سمرتھّ نیں۔

ڈا. پْریم مان اِس گلّ لئی وی ودھائی دے پاتر ہن کِہ اِکنامِکس دے پْرۄپھَیسر ہُںدِّیاں اُنہاں نیں 1975 تِیک بہُت سارِییاں ادبی شکھسِیئتاں نال ساںجھاں پائیِیاں٬ جۄ ہُݨ تِیک برکرار نیں۔ اِنہاں سجّݨاں دی سںگّت وِچۄں اُنہاں نُۄں ساہِتک بارِیکِییاں نُۄں سمجھݨ اتے اِس دے سُچّم نُۄں لِکھتاں وِچ اُجاگر کرن دا شرپھ ہاسل ہۄئِیا۔

ڈا. پْریم مان بہُت ہی سںجِّیدا٬ سُہجبھاوی٬ سہِجمئی اتے سمرتھّ ساہِتکار ہن٬ جِنہاں دا شَۄک ودھّ تۄں ودھّ ودھِییا پڑھنا اتے گھٹّ لِکھݨا ہَے۔ ’اںدّریٹے دا جۄگی‘ راہِیں اُنہاں نیں ساہِتک کھیتر وِچ مُڑ تۄں دستک دے کے اوچیتن وِچلے شَۄک نُۄں پُنر-سںجِّیو کِیتا ہَے٬ جۄ اٹھتالی سالاں تِیک اُنہاں دے اںتّرِیو بَیٹھا رِہا۔

اِک ہی بَیٹھک وِچ پڑھن والے اِنہاں اڈّرے تے انُۄٹھے ریکھا-چِتّراں دا سُیاگت ہَے۔ آس ہَے٬ بھوِکھّ وِچ ڈا. مان ہۄر ادبی لِکھتاں راہِیں ساہِتک کھیتر وِچ بھرپُۄر ہاذری لوائُںدے رہِݨگے۔