اِہ کہاوت٬ اجّ دی سمُچّی تکنَۄلۄجی اتے اِس دِییاں بْراںچاں – کھاس کر کے کمپِّئۄُٹر سائِںس اتے اگّے اُس دی اُپ-بْراںچ آرٹِیپھِیشِیئل اِںٹَیلِیجَیںس (اے.آئی )– ’تے پُۄری ڈھُکدی ہَے۔ اِہ سۄنا ہَے کِئُںکِہ اِس دِییاں اڈّ-اڈّ بْراںچاں دے سُمیل راہِیں منُکھّ٬ تھۄڑے سمیں ’چ ہی ابھُۄت-پُۄرب بہُ-پکھّی ترکّی کر سکِیا ہَے۔ اِس کر کے اجّ اسِیں آپݨے پُۄروجاں تۄں ہر پکھّۄں اتے کِتے ودھّ سادھن-سمپّنّ٬ خُشہال اتے سُکھی ہاں۔ ہر کۄئی اِس گلّ نالھ سہِمت ہَے کِہ اجّ دا یُگّ اِس سںسّار ’چ جِئُݨ دا سبھ تۄں ودھِییا یُگّ ہَے۔

پر 2024 دے نۄبل پُرسکار نالھ سنمانِت دۄ پْرسِدھّ ارتھ-شاستری٬ آپݨی ساںجھی کِتاب (’پاور اَیںڈ پرۄگرَیسّ‘ 2023) ’چ لِکھدے ہن کِہ: “مَۄجُۄدا ہالات اتے تکنَۄلۄجِییاں دے اِکّ ہذار سال دے اِتِہاس تۄں سپشٹ ہَے کِہ اِہ آپݨے-آپ ’چ وِیاپک اتے سرب-ساںجھی کھُشہالی نہِیں لِیا سکدِییاں۔ اِس ترہاں دی کھُشہالی لِیائُݨا جا ناں لِیائُݨا٬ اِکّ سماجِک٬ آرتھِک اتے راجنِیتک مُدّا ہَے۔” (پنّا 13)

اِس ترہاں تکنَۄلۄجی دا اِہ سۄنا ساڈے کنّاں نُۄں کھا رِہا ہَے؛ آپاں ناں اِس نُۄں لاہُݨ جۄگے ناں پہِنݨ جۄگے۔ اِس ستھِتی نُۄں ہی اںگّریجی ’چ ’نسَیسری اِول‘, ’ڈیںجرئس کنوِنِیئَںس‘, دُدھاری تلوار آدِ کِہا جاںدا ہَے۔ اجّ سںسّار آپݨے سماجِک٬ آرتھِک٬ راجنِیتک اتے دھارمِک سرۄکاراں نُۄں پِچھاںہ کر کے تکنَۄلۄجی نُۄں مُکھّ رکھّ رِہا ہَے۔ تکنَۄلۄجی٬ کمپِّئۄُٹر سائِںس دے پْربھاو ہیٹھ آئی ہۄئی ہَے جۄ اگّے اے.آئی دے پْربھاو ہیٹھ آ چُکّی ہَے۔ اِس اُلٹے چکّر دے مںدّے اسر پْرتکھّ ہۄ رہے ہن اتے سرب-ساںجھی بھلائی اتے منُکھّی برابری دے ہامی٬ بھوِکھّ ’چ اِنہاں دے ہۄر وِیاپک اتے گمبھِّیر ہۄݨ دے خدشے پرگٹ کر رہے ہن۔ کئی بھوِکھّ-وکتا تاں اے.آئی نُۄں منُکھّی ہۄںد لئی گھاتک ہۄ جاݨ تکّ دِییاں کِیاس-رائیِیاں لا رہے ہن۔

پھِر وی اے. آئی دے اِجاریدار اِس نُۄں سںسّار دی لگّ-بھگّ ہر سمسِّیا دا ہلّ لبھّ سکݨ والھی گِدّڑ-سِںگّی گردان رہے ہن۔ آپݨے اسِیم مائِک سادھناں اتے اتھاہ اسر-رسُۄکھ راہِیں اِس دے پرچار-پسار لئی پُۄری واہ لا رہے ہن۔ اِس نُۄں سمُچی تکنَۄلۄجی ’تے ہاوی کرنا اِنہاں دی ہی سۄچی-سمجھی نِیتی ہَے٬ کِئُںکِہ اِس راہِیں٬ تکنَۄلۄجی اِنہاں لئی انّہی کمائی دا سَۄکھا سادھن بݨ چُکّی ہَے۔ ذِکر -یۄگ ہَے کِہ اجّ سںسّار دے دس سبھ تۄں امِیر بںدِّیاں ’چۄں چھے سِدھّے اِس کھیتر نالھ جُڑے ہۄئے ہن اتے باکی چار پُۄری ترہاں اِس تے نِربھر ہن۔ کہِݨ نُۄں اِہ سبھ بہُت دان-پُنّ کردے ہن اتے وِدِّیا٬ سِہت-سمبھّالھ٬ واتاورن سݨے انیکاں کھیتراں ’چ ہر کِسم دے پر-اُپکار کردے ہن۔ پر آپاں اِہ وی جاݨدے ہاں کِہ اجّ تۄں 150 کُ سال پہِلاں دے تکنَۄلۄجی-اِجاریداراں نُۄں ’رَۄبر-بَیرنج‘ کہِ کے تِرسکارِیا جاںدا ہَے۔ بھاویں اجّ دے اِجاریدار سِدھّے تَۄر تے کالکھ دے اِس ٹِکّے تۄں بچݨا سِکھّ گئے ہن٬ پر پھرک کۄئی نہِیں۔ دلیر لیکھک آپݨِییاں کِتاباں اتے لیکھاں ’چ اِہ گلّ کھُلہ کے کہِ رہے ہن۔ اِنہاں اِجاریداراں نیں٬ اجّ دے سںسّار نُۄں اے. آئی دی چکاچَۄںدھ ’چ غلتان کر کے اسل سںسّارِک لۄڑاں اتے سمسِّیاواں تۄں پُۄری ترہاں اویسلھا کر رکھِّیا ہَے۔

اے. آئی دی لِپھاپھے-باجی نُۄں سمجھݨ دا اِکّ دْرِشٹاںت اِہ ہَے: آپاں اِکّ ودھِییا اِکّ رَیسٹۄرَیںٹ ’چ کھاݨا کھاںدے ہاں۔ ویٹراں تۄں لَے کے٬ سپھائی٬ بَیٹھݨ دا اِںتذام٬ سروِس دا مِیار٬ کھاݨے دا سُیاد سبھ کُچھ ساڈے پسںدّ ہَے۔ کھُش ہۄ کے اسِیں ویٹر نُۄں اچھّی-کھاسی ٹِپّ دِںدّے ہاں٬ رَیسٹۄرَیںٹ دے رجِسٹر ’چ پْرسںسّا وی درج کردے ہاں اتے بائد ’چ مِتّراں-دۄستاں نُۄں اۄتھے جاݨ دی سِفارِش وی کردے ہاں۔ پر جے کھاݨے لئی ورتی انیکاں کِسم دی سمگْری اتے اِس دی اُپج دا پُۄرا کھیتی-باڑی سِسٹم٬ ڈھۄء-ڈھُیائی اتے کھاݨے دی تِیاری ’چ ورتی بِجلی/ اُۄرجا٬ آدِ نُۄں ڈُۄںگھائی ’چ وِچارِیئے تاں رَیسٹۄرَیںٹ دا سبھ کارۄبار اِس اگّے بہُت چھۄٹا لگدا ہَے۔ پر آپاں نُۄں دِکھ اِہ ہی رِہا ہَے٬ کِئُںکِہ رَیسٹۄرَیںٹ نیں اِشتِہار-باجی راہِیں پرچار بہُت کِیتا ہۄئِیا ہَے۔

تکنَۄلۄجی دے اِنہاں دۄہاں پکھّاں نُۄں دیکھ کے آپاں (جن-سدھارن) بہُت دُبِدھا ’چ ہاں۔ اجّ دے سادھن-سمپّنّ اتے خُشہال سںسّار ’چ وی٬ آپݨے لئی اِکّ پْرسنّ-مئی جِیون جِئُݨا اتے ہۄراں دے اِس ترہاں دے جِیون جِئُݨ لئی مدد-گار ہۄݨا٬ مُکھّ چُݨَۄتی بݨ گِیا ہَے۔ ہالاں کِہ آپاں اِس ترہاں دے ہالاتاں لئی بِلکُل ہی ذِمّیوار نہِیں٬ پھِر وی آپݨے سبھ دے جِیوناں تے اِنہاں اِجاریداراں ولۄں لئے گئے اتے لئے جا رہے پھَیسلِیاں دا پُۄرا اسر ہَے۔ اِہ گلّ سانُۄں چںگّی لگّے ناں لگّے پر ساڈے جِیون تے اسر پائُݨ والھی ہر کھۄج٬ اِنہاں وڈِّییاں کمپّنِییاں ولۄں کِیتی گئی ہَے اتے کِیتی جا رہی ہَے۔ ساڈی ورتۄں لئی ذرُۄری ہر جںتّر اِنہاں ولۄں بݨائِیا گِیا جاں بݨائِیا جا رِہا ہَے۔ اِہ اسلِیئت ہَے٬ اسِیں اِس تۄں بچ نہِیں سکدے اتے کُچھ کر وی نہِیں سکدے۔ ہاں٬ اسِیں اِہ کر سکدے ہاں کِہ اِنہاں دی سد-ورتۄں کرنا سِکھِّیئے اتے اِنہاں دے مںدّے اسراں تۄں بچݨا سِکھِّیئے۔ اِس لئی ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں اِجاریداراں دے ہتھّ-کںڈِّیاں نُۄں سمجھِیئے اتے اِنہاں تۄں چیتنّ رہِیئے۔ اے. آئی دی چکاچَۄںدھ ’چ غلتان ہۄ کے اسل سںسّارِک لۄڑاں اتے سمسِّیاواں تۄں اویسلھے ناں ہۄئیِئے۔ اِہ کرن لئی آپاں نُۄں اِجاریداراں ولۄں اِس راہِیں کِیتی جا رہی لُٹّ-کھسُٹّ دے ترِیکِیاں بارے جاگرُۄک ہۄݨ دی لۄڑ ہَے۔ اِس لُٹّ-کھسُٹّ نالھ ہۄ رہے ساڈے وِئکتِیگت اتے سمُۄہک نُکسان تۄں بچݨ دے اُپاء کرنے ذرُۄری ہن۔ سۄ تکنَۄلۄجی دی اجّ دی ستھِتی ’تے سںکھّیپ نذر-سانی کردے ہاں:

اِتِہاسِک پکھّۄں تکنَۄلۄجی٬ منُکھّتا جِنّی ہی پُراݨی ہَے۔ پتھّر نالھ کۄئی چِیذ بھنّ لَیݨی اتے وٹّا مار کے درکھت تۄں پھلھ تۄڑ لَیݨا وی تکنَۄلۄجی ہَے۔ اُس سمیں تۄں شُرُۄ ہۄ کے٬ منُکھّ آپݨِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن لئی سمیں اتے ستھان انُسار٬ اَۄجار اتے جںتّر بݨائُںدے رہے ہن۔ ابادی دے وادھے دی در بہُت گھٹّ ہۄݨ کر کے تکنَۄلۄجی دا وِکاس وی گھٹّ ہۄئِیا۔ اجّ تۄں تِنّ سَۄ سال پہِلاں دے جِیون اتے اجّ تۄں تِنّ ہذار پہِلاں دے جِیون اتے اَۄجاراں / جںتّراں ’چ بہُتا پھرک نہِیں سی۔ اِہ جِئُݨ-ڈھںگّ نُۄں سَۄکھا کرن دا وسِیلا ودھّ اتے لُٹّ-کھسُٹّ دا وسِیلا گھٹّ سن٬ کِئُںکِہ اِہ کمّ-سارُۄ اتے کِفائِتی سن۔ ’لۄڑ کاڈھاں دی ماں ہَے‘ دے سِدھاںتاں انُسار بݨائے جاںدے سن۔ پر ہُݨ سِسٹم نُۄں اُلٹا کر کے ’کاڈھ نُۄں لۄڑاں دی ماں‘ بݨا دِتّا ہَے۔ اجّ اِشتِہار-باجی دے ذۄر نالھ اُنہاں گَیر-ذرُۄری چِیذاں نُۄں وی ساڈِییاں ’لۄڑاں‘ بݨا دِتّا گِیا ہَے جۄ اِجاریداراں واستے ودھّ کمائی دا سادھن ہۄݨ, بھاویں جن-سدھارن اتے دھرتی دے واتاورن اتے سْرۄتاں واستے کِنِّییاں وی نُکسان-دائِک کِئۄں ناں ہۄݨ۔ تکنَۄلۄجی دی اُپ-یۄگتا کر کے ہی ہر یُگّ ’چ٬ اِس تے اِہۄ جِہے اِجاریداراں دا کبجا رِہا ہَے۔ اِس اُپ-یۄگی سادھن سݨے٬ تاکت دے ہر سادھن تے اِجاریداری دا کابذ ہۄݨا اتے رہِݨا اِکّ اِتِہاسک سچائی ہَے۔ اجّ دی تکنَۄلۄجی نُۄں اُسے راہ تے تۄر دیݨا کۄئی ہَیرانی والھی گلّ نہِیں٬ اِہ کۄئی نواں ورتارا نہِیں۔

اِس کتھن دا بھاو اجّ دی تکنَۄلۄجی نُۄں نکارنا جا اِس دی وِرۄدھتا کرنا نہِیں۔ اِس دی اُپ-یۄگتا کر کے ہی اِس نُۄں سۄنے دے بِمبّ نالھ درسائِیا گِیا ہَے۔ سپشٹ ہَے کِہ تکنالۄجی تاں اِکّ سادھن ہَے٬ اِس نُۄں بُرا کہِݨا ہرگِذ اُچِت نہِیں۔ پھرذ کرِیئے کِہ اِکّ کار ہائی-وے ’تے پروانِت سپِیڈ تۄں ودھّ تیجی نالھ دَۄڑ رہی ہَے۔ اِس وِچّ کسُۄر کار دا نہِیں٬ اُس ڈرائِور دا ہَے جۄ آپݨے وکتی ہُلاس واستے تیج-رپھتاری دے نُکساناں نُۄں اکھّۄں-پرۄکھے کردا ہَے۔ تکنَۄلۄجی رُۄپی کار دا اَیکسلریٹر دبّݨا کمائۄُ وی ہَے اتے ہُلاس-پُۄرن وی ہَے پر اِس دے نتِیجے ہمیشا مارُۄ ہُںدّے ہن۔ چںگّا-مںدّا تاں اِس نُۄں کھُدگرذ مںتّواں واستے ورتݨ والھا منُکھّ ہَے٬ جِس دِییاں کُدرتی پْروِرتِییاں اۄہی ہن جۄ اجّ تۄں ہذاراں سال پہِلاں سن۔ اِس کر کے اِس نُۄں کُراہے پَیݨ تۄں رۄکݨ دا ڈھںگّ اجّ وی اںکُّش ہَے٬ سخت نِیںتّرݨ ہَے٬ جِس تۄں اِس دے اِجاریدار آپݨے شاتر نِیتِییاں نالھ بچ رہے ہن۔ اِس وِورݨ دا متلب اِہ دسّݨا ہَے کِہ اِہ گلت ہتھّاں ’چ آ چُکّی ہَے٬ جۄ اجّ دے یُگّ ’چ سہِݨ-یۄگ نہِیں۔

اجّ سںسّار آپݨِییاں سماجِک٬ آرتھِک٬ راجنِیتک اتے دھارمِک سمسِّیاواں ول بݨدا دھِیان نہِیں دے رِہا۔ ساڈے چۄٹی دے دِماگ٬ مائِک سادھن اتے سماں٬ تکنَۄلۄجی دے وِکاس اتے پرچار-پسار واستے ورتے جا رہے ہن – اگّۄں اُس دے وی اے. آئی اتے کمپِّئۄُٹر سائِںس دے کھیتر لئی۔ اِس کھیتر نُۄں دِتّی جا رہی نجائِذ پہِل کر کے ہی پِچھلے 65-70 سال تۄں کھیتی-باڑی٬ اُدیۄگ٬ نِرماݨ کھیتر آدِ ’چ کۄئی جُگ-پلٹائۄُ کاڈھ جاں کھۄج نہِیں کِیتی جا سکی٬ ہالاںکِہ اِنہاں دی بہُت لۄڑ ہَے۔ اُدہارݨ وجۄں کھیتی-باڑی دی سبھ تۄں ذرُۄری لۄڑ ہَے کِہ اِس ترہاں دِییاں پھسلاں وِکسِت کِیتِییاں جاݨ جۄ دالھاں واںگُۄ ہوا ’چۄں نائیِٹْرۄجن دی سِدھّی ورتۄں کر سکݨ۔ اناج اتے کھُراک دی بربادی نُۄں رۄکݨا وڈّا کمّ ہَے اتے اِس لئی کِسے نوِیں کاڈھ دی لۄڑ ہی نہِیں۔ اَیٹمی بِجلی دے ’پھِئُجن‘ ڈھںگّ دے وِکسِت کرن دی لۄڑ ہَے۔ آرتھِک٬ سماجِک اتے راجنِیتک سِسٹماں نُۄں ’اپّ-ڈیٹ‘ کرن دی فَۄری لۄڑ ہَے۔ واتاورن٬ اتّواد٬ پرواس٬ بھُکھّ-مری٬ گرِیبی٬ ناں-برابری ورگِییاں گمبھِّیر سمسِّیاواں دا اجّ دی تکنَۄلۄجی اتے اِس دے اِجاریدار کدے ذِکر نہِیں کردے اتے ناں ہی اِنہاں کۄلھ اِنہاں دا کۄئی سمادھان ہَے۔

اِس کر کے اجّ سںسّار ’چ انیکاں ’اے. آئی اَیتھِیسِسٹ‘, ’وِسل-بلۄئرج‘ اتے تکنَۄلۄجی نُۄں کدراں-کِیمتاں انُسار وِکاس کرن دے مُدئی٬ آپݨِییاں اواذاں بُلںدّ کر رہے ہن۔ تکنَۄلۄجی نُۄں سرب-ساںجھی بھلائی لئی ورتݨ لئی سرکاراں نُۄں اِس دے نِجںتّرݨ لئی ذۄر پا رہے ہن۔ اِتھۄں تکّ کِہ یُۄ.اَینّ.اۄ اِس بارے بہُت چِںتِّت اتے چیتنّ ہَے اتے ہائی-پاور کمَیٹِییاں راہِیں سںسّار دے سارے دیشاں نُۄں اگوائی دے رِہا ہَے۔ نِر-سںدّیہ اِہ سبھ سِفارِشاں اتے سلاہاں ہن٬ جِنہاں پِچھّے کۄئی کانُۄنی تاکت نہِیں۔ پھِر وی اِہ وِچاردھارا اِکّ وڈّی لہِر بݨ گئی ہَے٬ جِس دے چںگّے اسر دِکھ رہے ہن۔ جِویں کِہ پہِلاں وِچارِیا گِیا ہَے کِہ اسِیں اے. آئی سݨے سمُچّی تکنَۄلۄجِییاں دی اسلِیئت تۄں بھجّ نہِیں سکدے۔ ہاں٬ اِہ کر سکدے ہاں کِہ اِنہاں دی سد-ورتۄں کرنا سِکھِّیئے اتے نالھ ہی اِنہاں دے مںدّے اسراں تۄں بچݨا سِکھِّیئے۔ سںسّار پْرسِدھّ منۄ-وِگِیانی٬ سماج-سُدھارک٬ اے آئی دے ماہِر اتے راجسی لِیڈر٬ آپݨِییاں کھۄجاں اتے لِکھتاں راہِیں اِس لئی ڈھںگّ-ترِیکے دسّ رہے ہن۔

ہَیرانی بھری کھُشی ہُںدّی ہَے کِہ اُنہاں سبھ دِییاں سِکھِّیاواں اِکّۄ جِہِییاں ہن اتے اجّ دے پچھّمی جگت دی نوِیں وِچار-دھارا ‘Finding Modern Truth in Ancient Wisdom’ انُسار ہن۔ اِہ وِچاردھارا اگّے ساڈے مہاں-پُرکھاں دِییاں چِر-کالی سِکھِّیاواں تے ادھارِت ہَے۔ اجّ دے چۄٹی دے اِتِہاسکار-پھِلاسپھر یُول ہراری دی اِکّ مائرکے-دار نسِیہت ہَے کِہ اجّ گُۄگل اتے ہۄر ایجںسِّییاں ساڈی ’پچھاݨ’ کر کے ہی ساڈا شۄشݨ کر سکدِییاں ہن۔ جے اسِیں٬ ’آپݨے-آپ نُۄں پچھاݨن‘ ’چ اتے اُنہاں ولۄں ’سانُۄں پچھانݨ’ دی دَۄڑ ’چ پِچھّے رہِ گئے تاں ساڈا شۄشݨ لاذمی ہَے۔ جے اسِیں تکنَۄلۄجی دے مںدّے اسراں تۄں بچدے ہۄئے اِس دی سد-ورتۄں کر کے نِشچِںتّ اتے پْرسنّ-مئی جِیون جِئُݨا چاہُںدّے ہاں تاں پہِلی پاتشاہی دے اُپدیش انُسار٬ آپݨا مُۄل پچھاݨنا سِکھِّیئے۔ ‘Know Thyself’, ہذاراں سال پہِلاں دی یُۄنانی نسِیہت وی ہَے۔ دُۄجی نسِیہت ’چ ہراری کھیڈاں اتے پرمارتھ نُۄں اپݨائُݨ دی گلّ ’تے ذۄر دِںدّے ہن۔ اِہ سوَے-سُدھار اتے سوَے-وِکاس دا وِشا ہَے جۄ اَۄکھا کمّ ہَے پر ساڈا مُڈھلا فرج ہَے۔ جے اسِیں تکنَۄلۄجی دے سۄنے نُۄں اِس ترہاں پہِناںگے تاں اِہ ساڈے کنّاں نُۄں نہِیں کھائیگا٬ بلکِہ ساڈی دِکھّ نُۄں نِکھاریگا۔ ہر اُمر دے بںدّے لئی کُچھ ہۄر سِکھِّیاواں اِہ ہن:

1. منُکھّی گُݨاں نُۄں اپݨائیِئے۔ ہمدردی٬ رچناتمِکتا٬ سبر-سںتّۄکھ اتے نَیتِکتا ورگے گُݨاں نُۄں آپݨی سپھلتا دا ادھار بݨائیِئے۔

2. تکنَۄلۄجِییاں نُۄں آپݨے-آپ ’تے کابُۄ ناں ہۄݨ دیئیِئے٬ اِنہاں نُۄں کابُۄ کرنا سِکھِّیئے۔ اِنہاں دی سد-ورتۄں دا ہُنر سِکھِّیئے٬ اِنہاں راہِیں اِذاریداراں ولۄں لُٹّ ناں ہۄئیِئے۔

3. اِس سچائی نُۄں سمجھِیئے کِہ جۄ کمّ اے. آئی نہِیں کر سکدی – جِویں کِہ سںوّیدن-شِیلتا٬ رچناتمِکتا٬ اتے نَیتِک وِہار آدِ منُکھّی گُݨ – اُہ ساڈِییاں تاکتاں ہن۔ اِنہاں دا ہۄر وِکاس کرِیئے۔

4. تکنَۄلۄجی دی چکاچَۄںدھ ’چ من دی تھِرتا ہی پْرسنّتا دا اسل سرۄت ہَے۔ باہری جِتّاں تۄں پہِلاں اںدّرلِییاں جِتّاں ذرُۄری ہن۔

5. AI ساڈِییاں آدتاں جاݨ سکدی ہَے , پر ساڈے نال ذِںدّگی دے دُکھّ-سُکھّ ساںجھے نہِیں کر سکدی۔ منُکھّی رِشتِیاں دی کدر کرِیئے اتے اِنہاں دے نَیٹّ-ورک نُۄں وڈّا اتے تکڑا کرِیئے۔

6. پہِلاں والھِییاں نَۄکرِییاں گھٹ رہِییاں ہن پر نوِییاں آ رہِییاں ہن ۔ AI نال جُڑے نویں وِشے سِکھِّیئے اتے آپݨے پْرۄپھَیشناں ’چ نوِینتا لِیائیِئے۔

7. بچِّیاں لئی تکنَۄلۄجی وِکاس دا سادھن بݨے٬ آسرا نہِیں۔ "نۄ سکْرِین دِن", کہاݨِییاں اتے سرِیرک کمّاں نال اُنہاں دے وِکاس نُۄں تکنَۄلۄجی نال وی جۄڑِیئے اتے سںتُّلِت رکھِّیئے۔

8. جِس جگت ’چ سدھارن جِیون اتے اُچّ-سُچّے وِچار سبھ تۄں وڈّا آسرا بݨدے ہن۔

9. پوِتّر جِیون٬ ڈُۄںگھی سۄچ٬ وِویک اتے نِرمل من کھُشہالی دا ادھار ہن۔ اِنہاں نُۄں اپݨائیِئے۔

---0---