برتانوی سکُۄلاں وِچ پڑھائُݨ والے ادھِیاپک جاں ادھِیاپکاواں نُۄں اکسر بہُت سارِییاں اَۄکڑاں دا سامݨا کرنا پَیںدا ہَے۔ اِہناں وِچۄں سبھ تۄں وڈّی اَۄکڑ اُہناں نُۄں آئُںدی ہَے جِہناں پاس کۄئی پکّی نَۄکری نہِیں ہُںدّی جاں جِہڑے ہالاں سپلائی ٹِیچِںگّ دے تَۄر تے کمّ کر رہے ہُںدّے ہن۔ “سپلائی ٹِیچِںگّ” دے تَۄر تے کمّ کردِیاں اکسر نِتّ نویں نویں سکُۄلاں وِچ اتے نِتّ نوِییاں اتے وکھّرِییاں وکھّرِییاں کلاساں وِچ جا کے پڑھائُݨا پَیںدا ہَے۔ نِتّ نوِییاں نوِییاں کلاساں لَیݨ کارن ادھِیاپکاں لئی اگائۄُں پاٹھ دی تِیاری کر سکݨی اسمبھّو ہُںدّی ہَے۔ اجِہی ستھِتی وِچ پھسے ادھِیاپک/ادھِیاپکاواں لئی اِک نیک سلاہ دِتّی گئی ہَے۔ جدۄں وی تُہانُۄں کِسے نویں سکُۄل دی نوِیں کلاس پہِلی وار پڑھائُݨ دا مَۄکا مِلے تاں سبھ تۄں پہِلاں ساری کلاس نُۄں اِک اِک کاغذ دے کے آکھۄ: “لِکھۄ۔”
پُچھّ ہۄویگی: “کاس بارے؟”
جواب دِئۄ: “آپݨے بارے۔”
“آپݨے بارے؟”
“ہاں٬ ہاں آپݨے بارے۔”
ادھِیاپن دے کارج وِچ اِہ اِک سفلتا پُۄربک ورتِیا ڈھںگّ ہَے جِہڑا کِہ سدا ہی کمّ کردا ہَے۔ “آپݨے بارے لِکھݨا” اِک اجِہا سِرلیکھ/وِشا ہَے جِس بارے ہر شْرَیݨی دے وِدِیارتھی/وِدِیارتھݨا نُۄں کُجھ ناں کُجھ ذرُۄر ہی پتا ہُںدّا ہَے۔ اُہناں دی لِکھت وِچ یتھارتھ ہُںدّا ہَے اتے نال ہی سُںدّر اتے پْربھاوشالی وِشیشݨاں دی سجاوٹ وِچ کجِّیا سچّ وی۔
اتے جدۄں تُہانُۄں اِہ کِہا جاںدا ہَے اتے سلاہ دِتّی جاںدی ہَے کِہ آپݨِییاں پُراݨِییاں یاداں سبںدھّی لِکھۄ تاں اِک ترہاں نال اِہ وی “تُہانُۄں٬ تُہاڈے آپݨے بارے ہی اِک ترہاں نال لِکھݨ دی ہی سلاہ ہَے۔” اتے سچّ جانݨا کِہ کی٬ ہر لیکھک آپݨِییاں لِکھتاں وِچ اِہۄ ہی نہِیں کردا؟ کردا ہَے٬ پر اُہ آپݨی لِکھت وِچ کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچ ذرُۄر ہی دھڑکدا ہَے۔ پر–
پر آپݨے بارے لِکھݨا٬ آپݨِییاں یاداں٬ آپݨی جِیونی اتے آپݨی ڈائِری لِکھݨا اتے پھِر لِکھّ کے پْرکاشنا کرکے پاٹھکاں تک پہُںچّائُݨ وِچ ڈھیر سارِییاں مُشکلاں ہن۔ پہِلی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ پاٹھکاں نُۄں کی لۄڑ پئی ہَے کِہ اُہ تُہاڈی جِیونی نُۄں پڑھے جاں تُہاڈی سوَے-جِیونی نُۄں واچے۔ ہاں٬ جیکر کۄئی پْرسِدھّ راجنِیتک لِیڈر ہۄوے٬ پھُٹّ-بالر ہۄوے٬ سںگِّیتکار ہۄوے٬ لیکھک ہۄوے٬ پردھان مںتّری ہۄوے تاں شائِد تُہاڈی لِکھی سوَے-جِیونی نُۄں پاٹھک پڑھنا چاہُݨ اتے تُہانُۄں کۄئی پبلِشرذ مِل جاوے۔
جَینیٹ بۄءئی نیے 1966 وِچ لِکھݨا آرمبھّ کِیتا اتے پھِر کدے اُس نیں مُڑ کے پِچھاںہ ول نہِیں تکِّیا اتے لِکھݨ کارج بڑی ہی بچن-بدھتا نال جاری رکھِّیا۔ جَینیٹ بۄءئی٬ گرِینک اکیڈمی وِچ 1960 وِچ “اِنپھَیںٹس” دی مُکھّ ادھِیاپِکا رہی اتے 1970 وِچ پھِنارٹ ہائی سکُۄل٬ گرِینک وِکھے “رِمِیڈِیئل وِسِیاں” دی پْرِںسِّیپل ادھِیاپِکا رہی۔ 1950 وِچ اَیچ اَیم جیلہ گرِینک دے بۄرسٹل وِبھاگ وِچ اُس نُۄں پڑھائُݨ دا بہُت ہی دِلچسپ تجربا ہۄئِیا۔ اُسنے سبھ تۄں پہِلاں ریڈِیئۄ لئی بچِّیاں سبںدھّی کہاݨِییاں اتے ناٹک لِکھے اتے اِسدے نال ہی ریڈِیئۄ راہِیں لَیکچر اتے بہِساں وِچ بھاگ لِیا۔ اُسدِییاں کئی درجن کہاݨِییاں٬ اِتِہاسک اتے وِدِئک لیکھ٬ کوِتاواں آدِ اکھباراں اتے پرچِیاں وِچ چھپِّییاں۔ پر اُہ “پَینی ٹرائیِلۄجی” سوَے-جِیونی لڑی لئی سُ-پْرسِدھّ ہَے جِس وِچ اُسنے 1930, 1950 اتے 1970 وِچ کلائیِڈسائیِڈ سکُۄلاں دا ویروا دِتّا۔ اُسدِییاں کِرتاں لئی 1973 وِچ لیکھکاں دی سکاٹِش اَیسۄسِیئیشن ولۄں کانسٹیبل ٹرَۄپھی پردان کِیتی گئی۔ اجّ اُہ اِس سںسّتھا دی مِیت-پردھان ہَے۔ اِس پِچھّۄں اُسنے اِتِہاسک ناول لِکھِیا اتے اجّکل اُہ 20وِیں سدی دے وِدِئک ڈھاںچے سبںدھّی سوَے-جِیونی اُتے کمّ کر رہی ہَے۔
جَینیٹ بۄءئی نیں سوَے-جِیونی کِئۄں لِکھی سبںدھّی وِچار پیش کردِیاں سپشٹ کِیتا کِہ بچِّیاں نُۄں پڑھائُݨ دا کارج کشٹمئی ہۄݨ دی تھاں کِنّا اُلاس مئی ہۄ سکدا ہَے جیکر ادھِیاپک٬ ادھِیاپِکا یتھارتھوادی ہۄوے اتے ہر چِیذ نُۄں اُسدی دْرِشٹی-سِیما جاں مت انُسار دیکھے۔ ارتھات ادھِیاپک٬ ادھِیاپِک اتے لیکھک دی پہُںچّ٬ وستُۄ-پُۄرک جاں یتھارتھک ہۄوے اتے اُہ ہر گلّ٬ ہر سمسِّیا نُۄں اُسدی سہی پِٹھّ-بھُۄمی انُسار دیکھݨ لئی تتپر رہے۔ لیکھک دی دْرِشٹی کِسے وی پکھّ-پات تۄں سکھّݨی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔
درئسل “سوَے جِیونی” لِکھݨ لئی کۄئی بہُت وڈّا مںتّو چاہِیدا ہَے۔ سِرپھ آپݨی مَیں نُۄں پٹھّے پائُݨ لئی لِکھݨا اُچِت نہِیں اتے ناں ہی اجِہا لِکھِیا٬ پڑھِیا جاں ماݨِیا ہی جاݨا ہَے اتے نِسچَے ہی اجِہی لِکھت نیں ساہِت دا وی کُجھ نہِیں سںوّارنا۔ اِہ سمبھّو ہَے کِہ تُہاڈے-ساڈے جِیون وِچ وی بہُت سارے چںگّے-مںدّے ہادسے واپرے ہۄݨ اتے دُرگھٹناواں نال ساہمݨا ہۄئِیا ہۄوے۔ پر ویکھݨ والی گلّ اِہ ہَے کِہ کی ساڈے-تُہاڈے نال واپرِیا اِہ سبھ کُجھ٬ کِسے دُۄجے لئی پڑھن دی پْریرنا بݨ سکدا ہَے؟
جَینیٹ دا کہِݨا ہَے کِہ لیکھک نیں جدۄں اِک بار “کُجھ” لِکھݨ دا پھَیسلا لَے لِیا ہۄوے تاں اُس “کُجھ” دا مںتّو سدا ہی ساہمݨے رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ وِشیش کرکے اُس سمیں جدۄں کِہ تُہاڈی سوَے-جِیونی تُہاڈے کِتّے تک ہی سِیمت ہۄوے تاں۔ پر جیکر لیکھک نیں جنم اُپرںتّ٬ پںگھُّۄڑے وِچ راتاں کٹّݨ تۄں لَے کے مَۄت تک پُجّݨ دا ہی سفر اُلِیکݨا ہۄوے تاں اُسدا پْریۄجن کیول دِلّ-کھِچہویں٬ منمۄہݨے جاں رِیجھائُݨ والے انُبھواں دا پْرگٹاوا وی ہۄ سکدا ہَے۔ پر—
پر جیکر کِسے لیکھک دا اِرادا سوَے-جِیونی لِکھݨ دا ہۄوے تاں اِس گلّ دی پکّ کر لَیݨی چاہِیدی ہَے کِہ لیکھک دا کِہا ہۄئِیا سچّ اتے دِتّا ہۄئِیا ویروا پاٹھک تک اِںجھ پُجّے کِہ اُہ لِکھت وِچ پاٹھک دے ساہمݨے آپݨے دُکھّ-درد٬ کھُشِییاں-کھیڑے اتے سفلتاواں/اسفلتاواں دے آہمݨے ساہمݨے کھڑۄ سکے۔
دُۄجے ارتھاں وِچ اسِیں اِہ منّدے ہاں کِہ اِک سوَے-جِیونی وِچ وی اِک چںگّی کہاݨی والے گُݨ ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ اِسدے نال ہی اِہ منّݨ وِچ وی جھِجھک دا انُبھو نہِیں کردے کِہ “سوَے-جِیونی” لِکھݨا٬ لِکھݨ شَیلی نُۄں بنائُݨ اتے وِکسائُݨ دا اِک بہُت ہی چںگّا اتے لاہیوںدّا سادھن ہَے۔ سوَے-جِیونی لِکھݨ دے ابھِیاس نال٬ لیکھک دا کہِݨ ڈھںگّ٬ نِرۄل اُسدا آپݨا اتے سِرپھ اُسدا نِجّی٬ نویکلا اتے آپݨا ہی بݨدا/اُسردا ہَے۔
اِک پْرسِدھّ ناولِسٹ اتے کہاݨِیکار اَیرِک لِنکلیٹر (Eric Linklater) نیں آپݨے کہاݨی سںگّْرِہ God Likes them Plain وِچ کِہا ہَے: A good story is a good story or a bad story only by virtue of the style in which it is told.
کہاݨی نُۄں شَیلی ہی کہاݨی بݨائُںدی ہَے۔ اتے شَیلی بنائُݨ لئی جدۄں تُسِیں سوَے-جِیونی لِکھۄگے تاں اسِیں اِہ منّ کے تُردے ہاں کِہ تُسِیں(لیکھک) آپݨی یاد کہاݨی دا اکھّر اکھّر آپُۄں ہی٬ آپݨے نِجّ دے اںدّاذ وِچ ہی لِکھۄگے۔ سمبھّو ہَے کِہ تُسِیں آپںُۄّ کدے کِسے کِتاباں دی دُکان اُتے رُلدِییاں پئیِیاں اکسر بہُت سارِییاں سوَے-جِیونِییاں دیکھۄ جِہڑِییاں اِںجھ دِییاں لِکھِییاں نہِیں مِلدِییاں۔ بہُتِییاں لِکھِییاں سوَے-جِیونِییاں تاں ساہِتک پرِبھاشا دے نیڑے وی نہِیں ڈھُکّدِییاں۔ اگہاں اسِیں درج کراںگے کِہ جَینیٹ بۄءئی سوَے-جِیونی کِویں لِکھدی ہَے اتے لِکھݨ سبںدھّی کی سُجھا دِںدّی ہَے۔
اِہ پھَیسلا کرن اُپرںتّ کِہ اِک لیکھک پاس اُہ سبھ سامگّری (کچّا مال) اُس دے دِماگ (سِر) وِچ بھری پئی ہَے تاں پھِر باکی اُس لئی اِتنا ہی بچّدا ہَے کِہ اُہ کاغذ لوے اتے پَینّ ہتھّ پھڑے اتے لِکھݨا آرمبھّ کر دیوے۔ کۄئی وی اِتنا کُ کمّ تاں کر ہی سکدا ہَے پر اجِہا “لِکھݨ کارج” سماپتی اُپرںتّ پڑھن تے جھٹّ ہی دسّ دیویگا کِہ اُہ لیکھک آپݨی لِکھت وِچ ٹپُۄسِییاں مار رِہا ہَے۔ اُس وِچ سںدھّی٬ جۄڑ-مِلاپ نہِیں کیول اُگھّڑ-دُگھڑے وِچار ہی ہۄݨگے۔ آپݨِییاں یاداں سبںدھّی لِکھݨ والے لیکھک وی اکسر بھُلّ جاݨ دی غلتی کردے ہن کِہ سوَے-جِیونی وی اِک ڈھاںچا مںگّدی ہَے۔
لیکھک پاس مَۄجُۄد کچّے مال نُۄں پیش کرن لئی ڈھاںچے دی لۄڑ ہَے۔ کچّا مال٬ مُۄل رُۄپ وِچ تتھّ ہۄݨگے٬ ہکِیکتاں ہۄݨگِییاں اتے گھٹناواں دی کڑی/کڑِییاں ہۄݨگِییاں اِہناں وِچۄں لِکھت وِچ دیݨ لئی چۄݨ کرنی پویگی کِئُںکِہ اِہ سبھ تتھّ پاٹھکاں لئی اسںگّت٬ اسبںدھِّت اتے بے-تُکے ہۄݨ کارن اُہناں دی دِلچسپی دا کارن نہِیں ہۄݨگے۔ اِس لئی جَینیٹ بۄءئی اِک ترتِیب دا جِکر کردی ہَے جۄ لاہیوںدّ سابت ہۄ سکدی ہَے۔ لیکھکاں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ کچّے مال نُۄں ترتِیب دیݨ لئی کھُلہے کاغذاں والِییاں نۄٹ-بُکس لَیݨ۔ اِہناں دے کوّر ذرا کُ سکھت/مذبُۄت ہۄݨے چاہِیدے ہن کِئُںکِہ اِہناں دی بہُت ورتۄں کِیتی جاݨی ہَے۔ اِہ لِکھݨ کاپِییاں سدا ہی لیکھک نُۄں آپݨے لِکھݨ ستھان دے نیڑے ہی رکھّݨِییاں چاہِیدِییاں ہن۔
سبھ تۄں پہِلاں کِسے شبد٬ واک جاں پَیراگراف وِچۄں یاد آئُںدے تتھّ لِکھۄ اتے پھِر اُس تتھّ سبںدھّی چھۄٹا جِہا پَیراگراپھ لِکھݨا وی یاد رکھّۄ۔ اِک تتھّ دے چیتے آئُںدِیاں ہی لیکھک دے چیتے وِچ ہۄر ہۄر تتھّاں دِییاں یاداں دی بھرمار وی رَۄلا پائُںدی مِلیگی۔ اِس پِچھّۄں اِک سماں آویگا کِہ جدۄں لیکھک اِہناں تتھّاں نُۄں مِتی وار ترتِیب دیݨا ذرُۄری سمجھیگا۔ اِںجھ ترتِیب دیݨ سمیں اِہ وی سپشٹ ہۄ جاویگا کِہ بہُت سارے تتھّ اجِہے وی ہن جِہڑے مہتوّ-پُۄرن نہِیں اتے اِہناں تتھّاں دی ورتۄں کرنی رچنا لئی لاہیوںدّ نہِیں ہۄویگی۔ اِس اُپرںتّ جِویں جِویں اِہ مسالا اِکٹھّا ہۄئی جاوے٬ آپݨے ساک-سمبّںدھِّییاں٬ رِشتیداراں٬ دۄستاں-مِتّراں تۄں وی آپݨِییاں یاداں (کچّے مسالے) دی تسدِیک کرواکے سۄدھدے جائۄ۔ اِہ چیتا وی بڑی اجِیب دِماگی ہتھِیار ہَے٬ کسرت ہَے۔ چیتا کردِیاں سانُۄں ہَیرانی ہۄویگی کِہ سانُۄں آپݨے بھُۄت بارے کِنّا کُ چیتے آئُںدا ہَے اتے اِس تۄں وی ودھّ کِہ کِنّا کُ یاد نہِیں آئُںدا۔ اِسے کارن ہی آپݨے تتھّاں دی تسدِیک کرنی بہُت ذرُۄری ہَے۔ مِتّراں/رِشتیداراں پاسۄں کئی اجِہِییاں گھٹناواں دا چیتا آ سکدا ہَے جِہڑِییاں ذہِن چۄں نِکل چُکِّییاں ہۄݨ۔
اِہ اِکٹھّے کِیتے سارے تتھّ وکھّ وکھّ سِرلیکھاں ہیٹھ لِکھّ کے سمبھّالے جا سکدے ہن اتے پھِر لِکھݨ سمیں اِہناں نُۄں ترتِیب دیںدِیاں بے-تُکّے اتے اسںگّت تتھّ کٹّے جا سکدے ہن۔ لیکھک نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ سِرف اجِہے ہی تتھّ دیوے جِہڑے دِلچسپ ہۄݨ اتے لۄڑِیںدے وی۔ اِسدے نال ہی دُۄجِییاں لِکھݨ کاپِییاں وِچ٬ تُہاڈے لِکھے جاݨ والے سمیں وِچ٬ ستھانک٬ پْراںتِک٬ دیس-پردیس بھاو سںسّار دے ہۄر دیشاں وِچ واپرن والِییاں گھٹناواں دا وی سِلسِلے وار اِںدراج ہۄݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ تُسِیں لِکھے جاݨ والے سمیں نُۄں آپݨِییاں نِجّی جِیون دِییاں گھٹناواں دی رَۄشنی وِچ باہر واپرِییاں گھٹناواں نال جۄڑدِیاں دیکھ سکۄ۔ سوَے-جِیونی لِکھدِیاں لیکھک کیول آپݨے نِجّی جِیون بارے ہی نہِیں لِکھ رِہا ہُںدّا ہَے سگۄں پِٹھّ-بھُۄمی وجۄں آپݨے پروار٬ گواںڈھ٬ پِںڈّ٬ شہِر٬ پْراںت٬ دیس٬ پردیس بارے وی لِکھّ رِہا ہُںدّا ہَے۔ اِس لئی اِس سمیں دِییاں مہتّو-پُۄرن گھٹناواں دا جانݨا ذرُۄری ہَے۔ لیکھک دی سوَے-جِیونی وِچ دِتّے ورنݨ دی مہانتا٬ سمیں دے اِتِہاسک٬ دھارمک٬ سماجک اتے راجنِیتک ویروے نال ہی ہَے۔ کِئُںکِہ کۄئی وی نِجّی جِیون سمیں تۄں کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچ پْربھاوِت ہۄئے بِنا نہِیں رہِ سکدا۔ ہۄر تاں ہۄر لیکھک نُۄں لِکھے جاݨ والے سمیں دے نِجّی ویروِیاں وِچ مَۄسم اتے رُتّاں دے تتھّاں دا ورنݨ وی کرنا چاہِیدا ہَے۔ رُت/مَۄسم دا جِیون اُتے پَیںںدے پْربھاو نُۄں وی درسائۄ۔ منّ لئۄ کِسے دا جنم کۄئِٹے وِچ اُس سمیں ہۄئِیا ہۄوے جدۄں کِہ اُتھے بھُچال آئے ہۄݨ۔ لیکھک لئی ذرُۄری ہَے کِہ اُہ اِس سمیں آئے بھُچال جاں ہڑاں جاں پَیںدی برف دے پْربھاو وی درسائے۔ گلّ کی سوَے-جِیونی لِکھݨ لئی اِتِہاسک٬ راجنِیتک اتے سماجک تتھّاں دا کۄئی اِنسائیِکلۄپِیڈِییا جاں سںدّربھ گْرںتھّ بہُت ہی لابھدائِک سِدھّ ہۄ سکدا ہَے۔
اِںجھ ہی پُراݨِییاں اکھباراں٬ اکھباراں دے تراشے اتے تسوِیراں وی کمّ آ سکدِییاں ہن۔ برتانِییا وِچ آپݨے پُۄروجاں دے پتے کڈھّݨ لئی جیکر تُسِیں سکَۄٹِش ہۄ تاں رجِسٹر ہائۄُس٬ اَیڈنبرا تۄں پتا کِیتا جا سکدا ہَے اتے جیکر تُسِیں اںگّریج ہۄ تاں سمرسَیٹ ہائۄُس تۄں پتا کر سکدے ہۄ۔ بھارت وِچ رہِںدِّیاں لئی گںگّا دے پاںڈِیاں تۄں ویروے مِل سکدے ہن جاں پِںڈّ/شہِراں دے پٹوارِییاں اتے چَۄکِیداراں پاسۄں۔ درئسل سوَے-جِیونی لِکھݨ لئی وی لیکھکاں نُۄں ہر ترہاں دی کھۄج کرن لئی تِیار رہِݨا چاہِیدا ہَے۔
جَینیٹ بۄءئی دسدی ہَے کِہ جدۄں اُس نیں آپݨا ویروا لِکھݨا آرمبھِّیا تاں اُسنُۄں 1932 دا ورنݨ کردِیاں اِس گلّ دا پتا نہِیں سی لگّ رِہا کِہ اُس سمیں “آمدن ٹَیکس” دا در کی سی۔ اِنسپَیکٹر آف ٹَیکسذ تۄں پتا کرن تے دسِّیا گِیا کِہ اُس سمیں ہر اِکّ پَۄںڈ دی آمدن مگر 5 شلِںگّ ٹَیکس لگّدا سی۔ اُسنُۄں اِہ وی دسِّیا گِیا کِہ جِہناں دی سالانا آمدنی 175 پَۄںڈ تۄں گھٹّ سی اُہناں نُۄں اجّ دے ساڈھے باراں پَیںس پْرتی پَۄںڈ ٹَیکس لگّدا سی۔ 1932 وِچ ادھِیاپکاں دی آرتھک ہالت تاں ہۄر وی کھراب سی۔ بہُت گھٹّ ادھِیاپک 175 پَۄںڈ سالانا تۄں ودھّ پاںدے سن۔
نِسچَے ہی٬ سوَے-جِیونی دے مُکھّ پاتر تۄں بِناں وی ہۄر پاتر ہۄݨگے۔ اِہ پاتر پْرسنّتا دیݨ والے وی ہۄݨگے اتے ا-پْرسنّ کرن والے وی۔ سوَے-جِیون پھِکشن نہِیں ہُںدّی۔ اِس لئی٬ اِس وِچ سبھ دا ویروا سچّ سچّ ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ پر ہُݨ پْرشن اُٹھّدا ہَے کِہ تاں پھِر اِک لیکھک کِسے بارے لِکھدِیاں ٹھۂ ا َّۄاں بِٔل تۄں کِویں بچّ سکیگا؟ سچّ تاں اِہ ہَے کِہ بِلکُل نہِیں بچّ سکیگا۔ اِس لئی ہی سوَے-جِیونی لِکھݨ والے لیکھک نُۄں پُۄری سمجھ اتے سہِنشِیلتا نال لِکھݨا بݨدا ہَے کِہ اُس دی لِکھت کِسے دی بھاونا نُۄں ٹھیس ناں پہُںچّاوے اتے کۄئی دُۄجا لِکھت کارن بے-اِذتی دا انُبھو ناں کرے۔ لیکھک لئی ذرُۄری ہَے کِہ اُہ کِسے پاسۄں نفرت دی پْراپتی کرن لئی اجِہے شبد/واک ناں ورتے کِہ اُہناں وِچ لیکھک وِرُدھّ بدلا لَیݨ دی بھاونا جاگْرِت ہۄ جاوے۔ جیکر تُسِیں (لیکھک) آپݨی لِکھت وِچ آپݨی جاں کِسے ہۄر دی آلۄچنا کردے ہۄ تاں آپݨے اُتے ہسّۄ وی۔ اِںجھ کردِیاں تُسِیں وَیر-وِرۄدھ دی بھاونا نہِیں جگائُگے۔ ہاں٬ تُسِیں کُجھ ناں بدل سکدے ہۄ پر پھِر وی کانُۄنی تَۄر تے تُسِیں اِک لیکھک دے تَۄر تے جِمّیوار ہۄ کِہ کِسے دی ساکھ نُۄں اِنی ہانی ناں پہُںچّے کِہ اُسدے سادھناں تے رۄک لگّے۔ اُںجھ٬ لیکھک دے نال نال ہی پبلِشرذ اتے سمپّادک وی بہُت ماہِر ہُںدّے ہن اتے اُہ لِکھت وِچ آئیِیاں اجِہِییاں کھامِییاں ولاں دھِیان دُیاکے٬ لیکھک پاسۄں سۄدھ-سُدھائی وی کروا لَیںدے ہن۔ پر لیکھک دی جاݨکاری انُسار ہالاں پںجّابی وِچ اجِہا کرن دی پرپاٹی گھٹّ ہی ہَے۔
لیکھکاں نُۄں دھِیان رکھّݨا چاہِیدا ہَے کِہ سوَے-جِیونی٬ کِسے ہۄر ساہِتک لِکھت واںگ ہی رِیپۄرٹِںگّ نہِیں۔ پھِکشنّ ناول واںگ ہی سِدھّے سپاٹ مَۄکھِک بِیان (وارتالاپ) دی ورتۄں کِیتی جاݨی چاہِیدی ہَے اتے گھٹّۄ گھٹّ پُۄرے بِیان دا ادھّا ہِسّا ذرُۄر ہی وارتالاپ دا ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔
سوَے-جِیونی دی وی بہُت مارکِٹ ہَے۔ پںجّابی وِچ وی بہُت سارِییاں سوَے-جِیونِییاں لِکھِییاں گئیِیاں ہن۔ لۄکِیں (پاٹھک) سچّے تذربے پڑھن لئی پِیاسے ہن۔ ہۄر تاں ہۄر ہر اِک پاٹھک وِچ وی گھٹّۄ گھٹّ اِک کِتاب تاں مَۄجُۄد ہَے ہی۔ بس سمسِّیا ہَے کِہ پاٹھک دے اںدّر لُکّی کِتاب نُۄں سوَے-جِیونی دی شکل کِویں دِتّا جاوے۔