باپُۄ دسدا کِہ اُہ تاں آپݨی کِشۄر اوستھا تۄں ہی کوِیشری وِچّ بھِجِّیا ہۄئِیا سی۔ جِتھّۄں تِیک میری سُرت جاںدی ہَے اُتھۄں تۄں ہی اُہ مَینُۄں کوِیشری لِکھدا٬ کوِیشری گُݨگݨائُںدا٬ کوِیشری دے ساہ لَیںدا٬ تے کوِیشری ورگی لَیئدار تے پْرواہدار ذِںدّگی جِیںدا دِسدا ہَے۔ آم تَۄر `تے اُس دی کوِیشری اُس نُۄں چکّرورتی بݨائی رکھدی: کدے کِسے پِںڈّ `چ٬ کدے کِسے میلے `تے٬ کدے کِسے دھارمِک دِیوان `چ٬ تے کدے کِسے کانپھںرّںسّ `تے٬ پر جِس دِن وی اُہ کِتے باہر ناں گِیا ہُںدّا٬ ساری دِہاڑی اُس دے ہتھّاں `چ جاں تاں سادھُۄ دیا سِںگھّ آرِف دے گْرںتھّ اتے پُراتن شائِراں دے لِکھے ہۄئے کِسّے ہُںدّے٬ جاں ہِںدّی٬ پںجّابی٬ اُردُۄ دے اخبار٬ تے جاں فِر سِیاہی نال رجِّیا ہۄئِیا پَینّ۔ لاکھے رںگّ دے کاگذاں اُتّے اُس دا پَینّ ساری دِہاڑی کوِیشری دا کسِیدا کڈھّدا رہِںدّا۔ وِچّ وِچّ جد اُہ لِکھݨ تۄں رُکدا٬ تاں اُس دے کھبّے ہتھّ دِییاں اُںگلاں اُس دی داہڑی نالھ پْریم-لِیلہا کرن لگدِییاں اتے اُس دِییاں سیہلِییاں اُپّر ولّ نُۄں کھِچِّییاں جاںدِییاں۔ اردھ-مِیٹِییاں اکھّاں نالھ٬ اِںجھ کردِیاں اُہ آپݨے مُۄںہ `چ ہی کُجھّ بُڑبُڑائُںدا۔ ایس گلّ دی سمجھ مَینُۄں کئی ورہے بائد٬ خُد شائِری نالھ پلھۄسا-پلھاسی کردِیاں٬ آئی کِہ مُۄںہ وِچّ تاں اُہ کوِیشری دے کافِیئے میل میل کے گُݨگُݨائُںدا سی اتے کافِییاں نُۄں شائِری `چ رںگّݨ لئی جدۄں اُہ آپݨے متھّے `چ اُڈارِییاں لائُںدا٬ تاں اُس دِییاں بھواں دا اُپّر ولّ نُۄں اُٹھّ جاݨا سہِج-سُبھوِک ہی سی۔
پںدّرِیں-وِیہِیں دِنِیں٬ باپُۄ دے دۄ ساتھی٬ اِکّ اکہِرے سرِیر والھا رݨجِیت سِدھّواں تے دُۄسرا گۄگڑی پیٹ والھا چںدّ جںڈّی٬ پچّی تِیہ مِیل دا سائیِکلی سفر تَیء کر کے آ دھمکدے۔ اُہ سائیِکلاں نُۄں کںدھّاں دے لڑ لا دِںدّے اتے سانُۄں بچِّیاں نُۄں جفِّییاں `چ لَے کے پِیار کردے۔ اُنہاں دے پسِینے نال بھِجّے کپّڑِیاں دی گںدھّ ہُݨ وی میرِییاں ناساں `چ اُبھر آئُںدی ہَے۔
ساری دِہاڑی ساڈے وڈّے دلان `چ کوِیشری-گائِن دا ابھِیاس چھلکدا رہِںدّا۔ رݨجِیت دی بُلںدّ آواذ سُݨدِیاں مَینُۄں اِںجھ جاپدا جِویں ہڑھِیائے درِیا دا پاݨی کِسے بنّہ نُۄں تۄڑ کے ککھّ-کانِیاں نُۄں رۄڑھی جا رِہا ہۄوے۔ باپُۄ٬ کوِیشری گائِن دا ابھِیاس کر رہے آپݨے ساتھِییاں نُۄں رۄک کے لفذاں دا شُدھّ اُچارݨ سِکھائُںدا اتے آواذ `چ اُچّاݨ-نِیواݨ تے مۄڑے لِیائُݨ دا ہِساب-کِتاب سمجھاء کے ہدائِتکار ہۄݨ دا رۄل کردا۔
گرمِییاں دے بھخدے دُپہِرِیں کوِیشری گائِن دے ابھِیاس دے نالھ نالھ کُۄںڈے `چ خس-خاس٬ بدام٬ مِشری٬ کالھِییاں مِرچاں٬ تے چارے مگذاں دا رگڑاء ہۄ کے شردئی تِیار ہُںدّی جِہڑی سرۄتِیاں نُۄں وی ورتائی جاںدی۔
ابھِیاس ختم ہُںدّا تاں رݨجِیت ہۄرِیں سَۄں جاںدے۔ مَیں اُدۄں چَۄتھی٬ پںجّوِیں دِییاں کِتاباں نالھ اکھّ-مٹکّے مار رِہا ساں۔ مَیں سُتّے پئے رݨجِیت دے چِہرے نُۄں ہَیرت نالھ دیکھدا تے سۄچدا کِہ آواذ دا اینا پْربل وہِݨ اُس دے گلھے `چۄں کِںجھّ اُچھّلھدا ہَے۔ رݨجِیت دی سُرِیلی تے پُختا آواذ سُݨ کے میرا من کردا سی مَیں اُس دی بُکّلھ `چ بَیٹھ جاواں۔ مَینُۄں جاپدا کِہ رݨجِیت دی بھروِیں اواذ شائِد اُس دی گۄلائیِدار تے چُںجھّدار دستار کارن اُپجدی ہَے۔ میرا جِیء کردا مَیں وی رݨجِیت ورگی چُںجھّدار دستار سجائُݨی سِکھّ جاواں۔ رݨجِیت واںگ اُچّی سُر `چ گائُݨ دی تمنّا میرے ذِہن `چ وی بیچَینی بِیجݨ لگّدی۔
شام نُۄں الماری `چ پئی بۄتل پِیاکڑاں دی اُڈِیک `چ بِہبل ہۄ اُٹھّدی۔ دِن چھِپدِیاں ہی٬ لالٹَیݨ دی چِمنی `چ اگّ دا٬ اںگُّۄٹھے کُ جیڈا٬ پھُلّ کھِڑدا٬ تے اُس دی پھِکّی پھِکّی رَۄشنی کمرے نُۄں جگاء دیںدی۔ میذ اُپّر پُراݨے اخبار وِچھݨ لگدے۔ ساہمݨی کںدھّۄلی دے اںدّرلے پاسے٬ چُلہے `تے دھرے پتِیلے `چ بکّرے دا ماس گُڑ-گُڑائُںدا جِس دی مسالیدار گںدھّ آںڈھ-گُیاںڈھ دے درجݨاں گھراں تِیکر مار کردی۔ مَیں٬ مَیتھۄں چھۄٹا رچھپال٬ تے وڈّا بلوںتّ سیواداراں دا رُۄپ دھار لَیںدے۔ اسِیں میذ ساف کردے٬ گلاس دھۄںدے٬ پِیاذ کٹدے٬ پِیاذ دِییاں پھاڑِییاں اُپّر نِمبُّۄ نِچۄڑدے٬ بۄتل `چ ٹِکِیا سِرکا چھلکائُںدے٬ اتے آتما رام دی ہٹّی تۄں برف دے گھیپے تے سۄڈھے دِییاں بۄتلاں لَیݨ تُر جاںدے۔ دساں-پںدّراں مِںٹّاں `چ ہی باپُۄ دِییاں اکھّاں `چ تارے کھِڑن لگدے۔ اُہ سانُۄں بغل `چ لَے کے گھُٹدا٬ چُمّدا تے ساڈِییاں گلّہاں `تے پۄلے پۄلے تھپیڑے مار کے سرُۄر `چ مُسکرائُںدا۔
سنّ سوّتںجّا دِییاں گرمِییاں بہُتے لۄکاں لئی آم ورگِییاں ہی ہۄݨگِییاں پر اساں تِنّاں بھراواں دے بھوِخت دِییاں اِنہاں گرمِییا نیں تاسِیراں٬ تسوِیراں اتے مُہاݨ ہی بدل سُٹّے۔ مَیں چھیوِیں `چ ساں٬ چھۄٹا رچھپال چَۄتھی `چ تے بلوںتّ گِیاروِیں `چ۔ اُس سمیں گھر دی کھستا آرتھِک ہالت٬ پِںڈّ وِچّ ہائی سکُۄل دی اݨہۄںد٬ تے شہِر تۄں دس کِلۄمِیٹر دی بیسڑک٬ ریتلی دُۄری نیں کُجھّ کُ مہِینِیاں تِیکر ساڈے ہتھّاں `چۄں کِتاباں لاذمی تَۄر کیر لَیݨِییاں سن۔ ساڈی ادھّ تۄں ودھّ گہِݨے ٹِکی ذمِین سانُۄں ساڈے ہاݨِییاں واںگݨ ہی گھاہ کھۄتݨ, فسلاں اُگائُݨ تے مجھّاں دے چریویں `چ اُلجھائُݨ لئی اُڈِیک رہی سی۔ جاں فِر ہالات دے تاݨے-باݨے نیں سانُۄں کِسے نہِر دے پُلھ `تے جا بِٹھائُݨا جِتھّے سائیِکلاں نُۄں پںکّچر لائُݨے اتے کھۄکھا اُسار کے آئُںدے-جاںدے راہِییاں نُۄں چاہ پِیائُݨی ساڈی منّذِل ہۄ نِبّڑݨی سی۔
باپُۄ کِئُںکِہ اُدّمی اتے نوِییاں لکِیراں کھِچّݨ دا شَۄکی سی٬ اِس لئی اُہ سدھارن تُکبںدّی والی روائِتی کوِیشری نُۄں اݨچھۄہ اتے تاذِییاں تشبِیہاں `چ رںگّ کے اُس دا مُہاںدرا بدلݨ `چ جُٹِیا ہۄئِیا سی۔ فِر اُس نیں کوِیشری دی اِکّۄ رہاء والی اکائۄُ جِہی گائِن شَیلی نُۄں ردّ کے٬ نوِییاں نویکلھِییاں ترذاں `چ ڈھالݨا شُرُۄ کر دِتّا٬ تاں اُس دے کوِیشری جتھّے دی دھاںک آلھے-دُئلھے دے پِںڈّاں تۄں پار تِیک وگݨ لگّی۔ اِکّ دِن آپݨے جتھّے سمیت اُہ جلںدھّر ریڈِیئۄ والِیاں کۄلھ جا دھمکِیا: اکھے میرے جتھّے دی کوِیشری ریڈِیئۄ تۄں براڈکاسٹ کرۄ۔ ریڈِیئۄ والے کہِݨ: پہِلاں آپݨے ساذ دِکھائۄ۔ باپُۄ سمجھاوے کِہ کوِیشری٬ ساذ تۄں بِنا گائی جاݨ والی٬ مالوے دے وِشال اِلاکے دی مکبُۄل لۄک-گائِکی ہَے جِس نُۄں پِںڈّاں دے ہذاراں سْرۄتے کئی کئی گھںٹّے ساہ رۄک کے سُݨدے نیں۔ پر٬ ریڈِیئۄ تۄں پِںڈّاں لئی کِیتے جاںدے اِکّ گھںٹّے دے ’دِہاتی پْرۄگرام‘ دے شہِری ’بابُۄیا-تبِیئت‘ پْربںدھّک٬ براڈکاسٹِںگّ تاں کی٬ باپُۄ پارس نُۄں ریڈِیئۄ دے سٹُۄڈِیئۄ دا درواذا دِکھائُݨ تۄں وی اِنکاری ہۄ گئے۔ پر مایُۄس ہۄئے باپُۄ نیں ہِمّت نُۄں ہتھّاں `چۄں کھِسکݨ نہِیں دِتّا۔ اخِیر٬ مۄگے اِلاکے `چ جمِّیاں-پلھِیا٬ اِکّ ’دِہاتی‘ بابُۄ٬ شمبھُّۄ ناتھ شیش٬ پْرگٹ ہۄ گِیا جِہڑا جلںدھّر ریڈِیئۄ دے سٹاف `چ کِسے چںگّے اہُدے `تے بِراجمان سی۔ اُس دی اتے نامور ہاسرس لیکھک گُرنام سِںگھّ تِیر دی ذِدی سِفارِش سدکا جلںدھّر ریڈِیئۄ والِیاں نیں جکدِیاں-جکدِیاں باپُۄ دے جتھّے نُۄں ریڈِیئۄ تۄں دس کُ مِںٹّ لئی کوِیشری گائِن کرن دا مَۄکا ’بخش‘ دِتّا تاں ساذاں تۄں بِنا٬ بُلںدّ آواذاں `چ کوِیشری دا گائِن٬ پہِلی وار٬ سنّ چھپںجّا `چ ریڈِیئۄ دِییاں لہِراں `تے اسوار ہۄئِیا۔ ریڈِیئۄ تۄں کوِیشری دا گائِن ہُںدِّیاں ہی باپُۄ دی کوِیشری دی دھُمّ پُۄرے پںجّاب دے پِںڈّاں `چ لٹ-لٹ مچّ اُٹھّی۔ ریڈِیئۄ سٹیشن والِیاں دی میذ `تے٬ باپُۄ دی کوِیشری دی فرمائِش `چ آئیِیاں چِٹھِّییاں دِییاں ڈھیرِییاں لگّݨ لگِّییاں۔ اِکّ-دُۄجے تۄں اںدّرۄ-اںدّری تْربھکدے ریڈِیئۄ ادھِکارِییاں نیں سُکھّ دا ساہ ہی نہِیں لِیا سگۄں باپُۄ دے جتھّے دی کوِیشری ہُݨ ہر مہِینے ہی ریڈِیئۄ `تے گُۄںجݨ لگّی٬ دس کُ مِںٹّ نہِیں٬ ادھّا ادھّا گھںٹّا۔ اُدھر گْرامۄفۄن کمپّنِییاں والِیاں دے کنّاں `چ کوِیشری دی٬ ہنیری واںگ اُٹھّی مکبُۄلِیئت دی فُۄک٬ پتا نہِیں کِس نیں مار دِتّی۔ پِںڈّاں دِییاں ستھّاں `چ کلۄلدی کوِیشری نُۄں٬ ریڈِیئۄئی لہِراں `تے اسوار کرن تۄں بائد٬ باپُۄ نیں لُدھِیاݨا ستھِت اَیچ اَیم وی گْرامۄفۄن کمپّنی دے ادھِکارت وِکریتا٬ ’خالسا ٹریڈِںگّ کمپّنی‘ راہِیں٬ ہُݨ گْرامۄفۄن رِیکارڈاں دے سِیاڑاں `چ بِیج کے٬ اُس نُۄں ’جٹّی تۄں ہِیر‘ بݨائُݨ دا مائرکا کر مارِیا۔ باپُۄ دی کوِیشری دا پہِلا رِیکارڈ مارکِٹ `چ آئُںدِیاں ہی اُہ گْرامۄفۄن کمپّنی دے دستاویذاں `چ ’سٹار آرٹِسٹ‘ دے تَۄر `تے اُبھّر آئِیا۔ ہر پِںڈّ٬ ہر کسبے٬ ہر شہِر تے ہر میلے-مساوے `چ باپُۄ دا پلیٹھا کوِیشری رِیکارڈ٬ `چہُں کُ دِناں دا میلا‘ اتے ’کِئۄں فڑی سِپاہِییاں نیں٬ بھَیݨۄں اِہ ہںسّاں دی جۄڑی‘ گُۄںجݨ لگّا۔ شہِراں `چ رِکشِیاں اُپّر سپِیکر لگا کے دوائیِیاں دی مشہُۄری کرن والے منادِییاں نُۄں تاں کوِیشری دا اِہ رِیکارڈ اِکّ خذانے دے رُۄپ `چ ٹکّرِیا۔
رِیکارڈ آئُݨ تۄں بائد٬ باپُۄ دی دھُمّ ہُݨ مالوے٬ ماجھے اتے دُیابے دِییاں ہدّاں تۄں تیذی نالھ نِکلھ کے٬ پُۄرے بھارت دے پںجّابِییاں تِیکر پھَیل گئی۔ سنّ ستوںجّا دے مارچ `چ٬ کلکتّے دے کِسے گُردوارے تۄں٬ ہر سال 13 اپرَیل نُۄں منائی جاںدی وِساکھی دے دھارمِک جشناں `چ کوِیشری کرن لئی سدّا-پتّر آ گِیا۔ جکۄ-تکی کردے پارس نیں آپݨے جتھّے سمیت کلکتّے نُۄں چالے پا دِتّے۔
اجّ-کلّہ پںجّاب دی سِیاست `چ ہنیری واںگ وگ رِہا٬ مَیتھۄں وڈّا بھرا بلوںتّ٬ بچپن تۄں ہی جُگاڑی اتے جۄڑ-تۄڑِییا سی۔ اُس نیں جِئۄں ہی دسوِیں دا سرٹِیفکیٹ ہاسل کِیتا٬ باپُۄ اُس نُۄں فِیرۄذپُر شہِر `چ ٹِین دے ٹرںکّ-پیٹِییاں بݨائُݨ والھے اِکّ کارکھانے `چ چھڈّ آئِیا جِتھّۄں اتھّرا بلوںتّ ہفتے کُ بائد ہی دَۄڑ آئِیا۔ گھر آئُںدے نُۄں بیبے دِییاں تِئۄُڑِییاں ولّۄں کِیتے بھرویں سواگت اتے بھرپُۄر لاہ-پاہ تۄں وِہلا ہُںدِّیاں ہی٬ بلوںتّ نیں ساڈے گھر `چ پئی٬ اِکّ اردھ-ذںگّالی ٹرںکّی دی فرۄلھا-فرالی شُرُۄ کر دِتّی جِتھّۄں لبھّی٬ وڈّ-اکاری کاگذاں نُۄں چمِئکںدھُّۄئی نالھ سِیء کے بݨائی٬ اِکّ مۄٹی کاپی `چ سُتّا٬ باپُۄ پارس دا چھںدّا-بںدّی `چ لِکھِیا٬ کَۄلاں بھگتݨی دا کِسّا٬ اُس دی سُرت `چ لہِ گِیا۔ اُنہے چَۄتھی `چ پڑھدے٬ مَیتھۄں چھۄٹے بھرا رچھپال نُۄں تے مَینُۄں آپݨے ساہمݨے بِٹھاء لِیا تے باپُۄ دا کِسّا ترنّم `چ پڑھنا شُرُۄ کر دِتّا۔ سبھ تۄں پہِلاں مُکھّ پاتر راجا رسالُۄ٬ آپݨے وذِیر بِیجا ملّ دی بِیوی٬ کَۄلاں٬ دی سُںدّرتا `تے مۄہِت ہۄ کے آپݨے اِکّ وذِیر٬ تۄتے سُںدّر٬ نالھ مِلھ کے٬ کَۄلاں نُۄں بھۄگݨ دی ساذش رچݨ لگّا۔ دھن نالھ بھرِییاں کھُرجِییاں کھچّراں `تے لدّ کے٬ بِیجے نُۄں گھۄڑے خرِیدݨ لئی ارب دے رستے تۄر دِتّا گِیا۔ اُسے رات راجے نیں کَۄلاں دا کُںڈّا جا کھڑکائِیا: اکھے مَیں بِیجا آں۔ باپُۄ دے اِکّ چھںدّ `چ اُہ ترلے کرن لگّا: ’بِیجا باہر کھلۄتا بھِجِّیا بارش دا٬ بار کھۄلہ دے کَۄلاں میرِیئے! ’ ڈری ہۄئی کَۄلاں اگّۄں کہِݨ لگّی: ’بار کِس ترہاں کھۄلہاں اۄبھڑ بںدّے نُۄں٬ تُۄں کۄئی ٹھگّ٬ چۄر٬ یار ہَیں!’ رسالُۄ ذِد کرے کِہ مَیں بِیجا ای آں٬ تُۄں مَینُۄں پچھاݨدی نہِیں۔ کَۄلاں نیں شرت رکھّ دِتّی کِہ اگر تُۄں سچّ مُچّ ای بِیجا اَیں تاں اُہ چھاپ جھِیتھ راہِیں اںدّر سُٹّ جِہڑی مَیں تَینُۄں شادی سمیں پائی سی! رسالُۄ نیں٬ چالاک تۄتے سُںدّر دی سلاہ `تے٬ اُہ چھاپ بِیجے تۄں اِہ کہِ کے پہِلاں ہی رکھّ لئی سی کِہ تیرے بائد تیری یاد وِچّ اِس چھاپ نال ہی دِل لا لِیا کراںگا۔ اُدھر بِیجا اِکّ آجڑی تۄں ارب دا راہ پُچھّدا ہَے تاں آجڑی بِیجے دی بھۄلھ-بھںڈّاری ڈِیل-ڈَۄل دیکھ کے اُس نُۄں اِہ سمجھاء دِںدّا ہَے کِہ کَۄلاں اتے رسالُۄ نیں ساذش رچ کے اُس نالھ دھۄکھا کِیتا ہَے۔ آجڑی کھُرجِییاں `تے داتی فیردا ہَے تاں اُنہاں `چۄں سۄنے دِییاں مۄہراں دی تھاں رۄڑ تے ٹھِیکرِییاں دھرتی `تے ڈھیری ہۄ جاںدِییاں نیں۔ اِس تۄں بائد گُسّے `چ کھَۄلدا بِیجا گھر پرتدا ہَے تے آپݨی وفدار بِیوی نُۄں ساذشی گردان کے گھرۄں کڈھّ دیںدا ہَے۔ گھۄر تکلِیفاں `چۄں گُذردی کَۄلاں آخِر آپݨا سچّ اُجاگر کرن وِچّ سفل ہۄ جاںدی ہَے۔
اسِیں دۄویں بھرا تکرِیبن ہر رۄذ بلوںتّ تۄں اِہ کِسّا سُݨدے۔ ہَۄلھی ہَۄلی بلوںتّ دے سْرۄتِیاں `چ اُس دے ہاݨی مُںڈّے وی شامل ہۄݨ لگّے۔ ہاݨِییاں `چۄں اِکّ دی بھَیݨ دی شادی مہِینے کُ تِیکر ہۄݨ والی سی۔ پتا نہِیں کِس دی سِفارِش `تے اِہ اِتِہاسِک فَیسلا لَے لِیا گِیا کِہ باپُۄ دے جتھّے دی ترذ `تے ہی کَۄلاں دا کِسّا گاء کے براتِییاں دا منۄرںجّن کِیتا جاویگا۔ میرا رۄل سی رݨجِیت سِدھّواں واںگ اُچّی آواذ وِچّ آگُۄ بݨ کے ہریک چھںدّ دی ادھّی پںگّتی گائُݨی٬ تے رچھپال اتے بلوںتّ باکی ادھّی نُۄں رلھ کے گائُݨ لگّے۔ ہریک چھںدّ نُۄں شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں اُس دی وِیاکھِیا دا ذِمّا٬ گِیاروِیں `چ پڑھدے اݨداڑھِیئے بلوںتّ نیں چُکّ لِیا۔ آئُݨ والھے مہاں سماگم لئی ہر رۄذ رِیاذ شُرُۄ ہۄ گِیا۔
ساڈے پہِل-پلیٹھے گائِکی ’شۄء‘ دے دِن اسِیں براتِییاں دے اُتارے والی دھرمشالا `چ اپّڑے۔ پَیرِیں کُرم دِییاں جُتِّییاں تے تیڑ پھاںٹاں والھے پجامے۔
اِکّ چھۄٹا جِہا میذ ہاذر ہۄئِیا۔ اُس دی اِکّ لتّ نُۄں اِکّ ڈاںگ بنّہ کے٬ مائیِکرۄفۄن لئی سٹَیںڈ تِیار کر لِیا گِیا۔ مںجِّیاں اُپّر بَیٹھے براتی مںجِّیاں ہیٹھ ٹِکائیِیاں بۄتلاں چُکّدے تے پِتّلھ دے اِکّۄ گلاس `چ اُلدّ کے٬ اُس نُۄں ادھّا پَۄݨا کر لَیںدے۔ نالھ ہی کھلۄتے پِتّل دے جگّ `چ پِیا پاݨی گلاس نُۄں کِنارِیاں تِیک بھر دیںدا۔ بھرِیا گلاس پِیاکڑ دے بُلّہاں تۄں اُدۄں ہی ٹُٹّدا جدۄں اُہ تھلّے تِیک کھالی ہۄ جاںدا۔ اُہی گلاس فِر بِنا دھۄتِیاں اگلے پِیاکڑ دے ہتھّاں دی چَۄکی بھرن لگدا٬ تے پہِلے پِیاکڑ والا ڈراما دُہراء کے اگلیرے پِیاکڑ کۄلھ ہاذر جۄ جاںدا۔
ہُݨ اسِیں مائیِکرۄفۄن دے ساہمݨے ساں۔ بلوںتّ نیں ارتھاکاری شُرُۄ کِیتی: اُہ کی بۄلِیا٬ مَینُۄں کُجھّ وی یاد نہِیں۔ مَینُۄں تاں سِرف اِہی یاد ہَے کِہ جدۄں مَیں کَۄلاں دے کِسّے دے پہِلے چھںدّ دی پہِلی ہی پںگّتی تِکھّی اواذ وِچّ اُچاری٬ تاں براتِییاں دے ہتھّاں پھڑے گلاس اہِلّ ہۄ گئے۔ بۄتلاں فرِیذ ہۄ گئیِیاں۔ سْرۄتِیاں دِییاں دھَۄݨاں کُۄںجاں دِییاں دھَۄݨاں واںگ ساڈے ولِّیں کھِچِّییاں گئیِیاں۔ اݨگِݨت بُلّہاں دے جۄڑے اِکّ-دُۄجے نُۄں تِیاگ کے لمکݨ لگّے۔ سَییاں اکھّاں ساڈے ولّ اُلّر کے برف واںگ جمّ گئیِیاں۔ چھںدّ ختم ہۄئِیا٬ تاں واہ واہ دے نالھ ہی براتِییاں دِییاں اُںگلاں اُنہاں دے کھِیسِیاں `چ اُتّرن لگِّییاں۔ براتی مںجّے چھڈّ کے مائیِکرۄفۄن ولّ ودھݨ لگّے۔ نۄٹاں نُۄں میذ `تے ٹِکائُݨ تۄں پہِلاں٬ کۄئی ساڈے مۄڈھِیاں دے تھاپڑے دیوے٬ کۄئی سِر پلۄسے٬ تے کۄئی سانُۄں جپھِّییاں پائی جاوے۔ چار پںجّ مِںٹّاں دے ’دھکّ-مُدھکّے‘ تۄں بائد براتِییاں دی بھِیڑ پِگھلھ کے آپݨے آپݨے مںجِّیاں ولّ وگ گئی۔
مَیں تاں چھیوِیں `چ ہُںدِّیاں ہی واہوا کدّاور ہۄ گِیا ساں٬ پر رچھپال اُمرۄں نِیاݨا ہۄݨ کر کے مائیِکرۄفۄن تۄں نِیواں رہِ گِیا۔ کِسے نُۄں پتا نہِیں کی سُجھّی کِہ اگلے چھںدّ دا گائِن شُرُۄ ہۄݨ تۄں پہِلاں دۄ پکِّییاں اِٹّاں چُکّ لِیائِیا تے رچھپال دے پَیراں ہیٹھ ٹِکاء گِیا۔ پںدّراں کُ مِںٹّاں `چ ہی سارا پِںڈّ دھرمشالا `چ آ ڈھُکِّیا۔ ڈیڈھ کُ گھںٹّے `چ نۄٹاں دی برسات دے آلم `چ کَۄلاں دا پْرسںگّ ختم ہۄئِیا تاں ساڈے اُدالھے پْرسںسّکاں دا جھُرمٹ سی تے میذ اُتّے رُپِیاں دا میلا۔
گھر پہُںچّے تاں بلوںتّ نیں رُپِیاں نالھ بھُکانے واںگ پھُلِّیا کھِیسا بیبے دے مُۄہرے ڈھیری کر دِتّا۔ اُدۄں دا اِکّ رُپِیا اجّ دے تِیہاں-چالہِییاں دی پِٹھّ لوائُںدا سی۔ بیبے کدے رُپِیاں ولّ جھاکے٬ تے کدے ساڈے ولِّیں۔ کُجھّ پلاں بائد اُس نیں بُلہ سںگّۄڑے تے اُس دے متھّے `تے کھکھّر اُبھّرن لگّی: رُپِیاں دی ڈھیری نُۄں گُسَیلے اںدّاذ `چ پرہے دھکدِیاں اُہ کڑکی: اِہ کی کِیتَے٬ ہرامِیئۄں؟ کِیہتۄں پُچھّ کے اِس کُتّے کمّ `چ پَیگے اَیں؟ آ جاݨ دِئۄ پتںدّر نُۄں کلکتِّئۄں؛ کرُۄ تھۄڈِییاں بُۄتھِییاں لال۔ خبردار جے اجّ تۄں بائد ٹرںکّی نُۄں ہتھّ لائِئَے۔
ساڈے تِنّاں دے مۄڈھے ڈھِلھک گئے۔ ادھّا گھںٹّا پہِلاں سْرۄتِیاں تۄں کھٹّی واہ-واہ نال دغݨ لگّے چِہرے باپُۄ ولّۄں کِیتی جاݨ والھی سمبھاوی چھِترَۄلھ دے ڈرۄں پِیلھے پَیݨ لگّے۔ اگلے ہی پل کَۄلاں دے کِسّے والھی کاپی ٹرںکّی `چ جا بِراجی۔ بیبے نیں ٹرںکّی نُۄں سںدُّۄک دے ہوالے کر کے سںدُّۄک دے درواذے `تے جِںدّرا ٹھۄک دِتّا۔ باپُۄ دے کلکتِّئۄں پرتݨ تِیک ساڈی کوِیشری سہِمی رہی۔