باپُۄ دا کوِیشری جتھّا وِساکھ دے پہِلے ہفتے کلکتّے لئی روانا ہۄ گِیا سی۔ باپُۄ کہِ گِیا سی کِہ اُہ ہاڑھ مہِینا چڑھن تۄں پہِلاں٬ کلکتِّئۄں پرت آویگا کِئُںکِہ اُنہِیں دِنِیں پںجّاب وِچّ ہاڑھ دا مہِینا شادِییاں دے ’ہڑ‘ دا مہِینا ہۄئِیا کردا سی۔ ہاڑھ دِییاں شادِییاں `چ گائِکی کرن لئی٬ پںجّاب دے تُمام گوئیِّئے کئی کئی مہِینے پہِلاں ہی بُکّ کر لئے جاںدے سن۔ باپُۄ دے جتھّے دی٬ کۄٹکپُۄرے دے اِلاکے دے پِںڈّ باجاخانا وِچّ٬ ہاڑھ دے مہِینے کِسے شادی دے سماگم `تے کوِیشری کرن دی بُکِںگّ٬ جتھّے دے کلکتّے ولّ نُۄں چالے پائُݨ تۄں ڈھیر چِر پہِلاں ہی ہۄ چُکّی سی۔ اِس لئی جیٹھ دے مہِینے دی پُۄچھلھ دِسدِیاں ہی٬ سہِم تے بھَیء دے آلم `چ اسِیں تِنّے بھرا٬ باپُۄ دے کلکتِّئۄں پرتݨ دی اُڈِیک کرن لگّے۔
پِںڈّ آئی برات لئی کوِیشری گائُݨ والھے ساڈے ’کُتّے کمّ‘ دا اِلم ہۄݨ تۄں بائد٬ بیبے دے متھّے `تے اِکّ دم اُبھّر آئی میکھاں دی گُچھّی واپِس ہۄݨ دا نام نہِیں سی لَے رہی۔ اُس دا ہلِیم٬ مذاکِییا تے ہسمُکھّ سُبھاء ہُݨ مِرچی تے اگّ-بھبُۄکی ہۄ گِیا سی۔ اُہ نِکّی نِکّی گلّ `تے کھِجھݨ لگّ پئی سی۔ سویرے سوختے٬ رُکھّے اںدّاذ `چ٬ سانُۄں مںجِّییاں تۄں جھںجّۄڑ کے اُٹھائُںدِیاں٬ پاڑوِییاں نذراں ہیٹھ مُٹھّی واںگ وٹّے ہۄئے بُلّہاں نال٬ ہُݨ اُہ سانُۄں کڑک کڑک پَیںدی: پٹھّے تھۄڈا پِئۄ وڈھّ کے لِیائۄُ؟ پئے اۄں سرالھاں واںگ مست ہۄ کے! ڈپھّۄ چاہ تے چکّۄ داتِییاں جے رات نُۄں دُدھّ دی تِپّ پِیݨی اَیں!
ساڈے پلیٹھے ’کوِیشری-شۄء‘ والھے دِن بۄلے اُس دے چِتاونِیئیں بۄل٬ ’آ جاݨ دِئۄ پتںدّر نُۄں کلکتِّئۄں؛ کرُۄ تھۄڈِییاں بُۄتھِییاں لال!’ , ساڈے متھِّیاں `چ گھِسرݨ لگّے۔
چرہی وڈھّݨ-کُترن اتے چھپّڑ اُتّے مجھّاں نہائُݨ دَۄران٬ باپُۄ دے کلکتِّئۄں پرتݨ `تے پَیݨ والھِییاں گالھاں دی واچھڑ تے چُپیڑاں دی جھڑی دا ڈر ساڈِییاں سۄچاں `چ لگاتار ٹھُۄںگے مارن لگّا۔ سںدُّۄک `چ٬ جِںدّرے اۄہلے٬ ٹِین دی ذںگّالی ہۄئی سںدُّۄکڑی `چ نِسچِںتّ سُتّے٬ ’کَۄلاں‘ دے کِسّے دا چیتا آئُںدِیاں ہی میرے کنّاں `چۄں سیک نِکّلݨ لگدا۔ راتِیں کۄٹھے `تے پِیاں تارِیاں دے جھُرمٹاں نالھ گُفتگُۄ کردِیاں جدۄں نِیںد دا ہلکا جِہا جھُۄٹا آئُںدا٬ تاں باپُۄ میری باںہ مرۄڑ کے میری گِچّی `چ مُکّے جڑ جڑن لگّ جاںدا۔ ’کِیہنُۄں پُچھّ کے کوِیشری کرن گئے سی٬ اُئے کُتِّئۄ کِسے تھاں دِئۄ؟‘ باپُۄ کڑکدا٬ تے مَیں بُڑھک کے نِیںدر `چۄں باہر جا ڈِگدا۔
اُس دِن سِخر دُپہِرے٬ دلان وِچّ بَیٹھے اسِیں تِنّے بھرا تے دۄئے بھَیݨاں تںدُّۄری رۄٹِییاں دا انںدّ کڑھی نالھ ماݨ رہے ساں کِہ وِہڑے ولّ دے درواذِئۄں اِکّ اۄپرا بںدّا٬ سِر `تے گتّے دا اِکّ وڈّا بکسا ٹِکائی ساڈے دلان وِچّ داخِل ہۄ گِیا۔ اسِیں اجے اُس دے ہُلِیئے تۄں اُس دی پچھاݨ اںدّاذݨ وِچّ ہی اُلجھے ہۄئے ساں کِہ اِکّ ہتھّ `چ چمڑے دا بَیغ تے دُۄسرے `چ ڈھاک نالھ لا کے امبّاں دی ٹۄکری چُکّی دلان ولّ نُۄں ودھ رِہا باپُۄ نذر پَے گِیا۔ اُس دِییاں چڑھِییاں سیہلِییاں ہیٹھ سرُۄر `چ گڑُۄںد اکھّاں وِچّ ہلکی جِہی لالی سی تے اردھ-سفَیدی ولّ کھِسک رہی داہڑی `چۄں اُبھّردِییاں اُس دِییاں گلّہاں `چ ٹماٹراں دا بھُلیکھا ٹپکدا سی۔ باپُۄ نُۄں دیکھدِیاں ہی ساڈے ہتھّاں `تے ٹِکِییاں رۄٹِییاں کڑھی والھِییاں کَۄلِییاں `تے جا ڈِگِّییاں٬ تے ’باپُۄ جی آ گے‘ دِییاں چِیکاں ماردے اسی وِہڑے ولّ نُۄں بھجّ اُٹھّے۔ ساڈے ولّۄں باپُۄ دِییاں لتّاں اُدالھے کلںگھّڑِییاں پائے جاݨ تۄں پہِلاں٬ باپُۄ دا بَیغ دھرتی `تے لُڑک گِیا تے امبّاں دا ٹۄکرا اۄپرے بںدّے دے ہتھّاں ولّ ہۄ گِیا۔ نم ہۄئیِیاں اکھّاں ہیٹھ باپُۄ دے بُلّہ پاسِیاں ولّ نُۄں پھَیلے٬ تے اُہ ساڈِییاں گلّہاں اُپّر آپݨے ساہاں دی ’سَۄمفِییا‘ سِلہ کھِلارن لگّا۔ بیبے دے متھّے `تے اُبھّرے سِیاڑاں اُپّر اِکّ دم سُہاگا پھِر گِیا٬ تے مُٹھّی بݨے اُس دے بُلّہ٬ اچانک پَیݨ لگّی برسات ہیٹھ رںگِّین چھتری واںگ کھُلہ گئے۔ اۄپرا بںدّا آپݨے ٹاںگے تۄں امبّاں دِییاں باکی ٹۄکرِییاں تے باپُۄ دا کپّڑِیاں والھا ٹرںکّ لہُݨ لئی درواذئۄں باہر ہۄ گِیا۔
آخری ٹۄکری ٹاںگِئۄں اُترن تۄں پہِلاں ساڈا دلان٬ ساڈے سارے آںڈھ-گُیاںڈھ دے بچّے٬ بُڈھّے تے جوان اَۄرتاں مرداں نالھ بھِیڑت سی۔ اگلے ہی پل اِکّ-اِکّ امبّ ہریک اَۄرت تے بچّے دے ہتھّاں `چ سی۔ ٹاںگے والھا بھائی ہُݨ اِکّ بھاری گٹّا (چھۄٹی جِہی بۄری) لاہ لِیائِیا۔ گٹّے دا مُۄںہ کھُلہدِیاں ہی سَۄمفِییا شراب دِییاں بۄتلاں٬ گٹّے `چۄں نِکّلھ کے٬ تھملے کۄلھ کھلۄتے میذ دِییاں لتّاں کۄلھ اِکتّر ہۄݨ لگِّییاں۔ میذ لاگے بۄتلاں دی بھِیڑ دیکھدِیاں٬ اَۄرتاں تے بچّے دلانۄں باہر کھِسکݨ لگّے۔ مرداں نیں دلان دِییاں کںدھّاں نُۄں ڈھۄء لائی کھلۄتے مںجِّیاں دے مۄڈھے ہلُۄݨے۔ میذ نُۄں کھِسکاء کے مںجِّیاں دے وِچکار کر لِیا گِیا۔
ہُݨ کۄرے گھڑے دا پاݨی جگّ وِچّ اُلٹݨ لگّا۔ تکرِیبن دۄ مہِینِیاں تۄں ٹاݨ `تے سُتّے کںچّ دے گلاساں `چ ہرکت جاگ اُٹھّی۔ بۄتلاں دے ڈٹّاں دِییاں چُۄڑِییاں کڑِکّ-کڑِکّ کر کے ٹُُٹّݨ لگِّییاں۔ ہُݨ بۄتلاں ٹیڈھِییاں ہۄئیِیاں٬ تے کُجھّ کُ مِںٹّاں `چ ہی سارا دلان سَۄمفِییا گںدھّ `چ گڑُچّ ہۄ گِیا۔ دۄ کُ درجݨ مرداں دِییاں اکھّاں `چ سُرمئی وِسماد چھلکݨ لگّا۔
بیبے نیں آںڈِیاں دی ٹۄکری `چ ہتھّ مارِیا۔ اگلے پل اِکّ چمچے دی مدّد نالھ آںڈِیاں دی ذردی اِکّ چھنّے `چ آپݨے اُدالھے لِپٹی سفَیدی نالھ اِکّ-مِکّ ہۄݨ لگّی۔ چُلّہے `تے ٹِکی کڑاہی `چ بھُجّ رہے کُترا ہۄئے پِیاذ٬ مِرچاں٬ ادھرک تے مسالے دی ہمک٬ شراب دی سَۄمفِییا گںدھّ نالھ گلوکڑِییاں پائُݨ لگّی۔ لۄر `چ آئِیا باپُۄ کلکتّے `چ گُذارے دِناں دِییاں کہاݨِییاں نُۄں تُڑکا لا لا کے سُݨاء رِہا سی۔ نشے `چ جھُۄمدے باپُۄ دے سْرۄتے پَیگّ مُکائُںدے تے باپُۄ دے گُݨگاݨ `چ لہِ جاںدے۔
اگلے دِن گتّے دا بکسا کھۄلہِیا گِیا: اُس `چۄں نِکّلھِیا٬ بھُۄرے رںگّ دی چمکِیلی بھاء ماردا ’نَیشنل اَیکۄ‘ ریڈِیئۄ٬ ساڈی اردھ-پکّی بَیٹھک دی الماری دے وِچکارلے خانے `چ ٹِکاء دِتّا گِیا۔ ساڈے پِںڈّ وِچّ وجّݨ والھا اِہ دُۄجا ریڈِیئۄ سی۔ پہِلا ریڈِیئۄ٬ دُۄجی سںسّار جںگّ دَۄران برمہاں `چ کمپّاںئۄُںڈری کر کے رِیٹائِر ہۄئے بذُرگ٬ ’ڈاکٹر‘ اُجاگر سِںگھّ٬ دے پکّے گھر دی باہرلی بَیٹھک وِچّ سی جِس تۄں پِںڈّ دے مُںڈّے ڈھاݨی بݨا کے٬ شام نُۄں پَۄݨے ستّ تۄں پَۄݨے اٹھّ وجے تِیک٬ پِںڈّاں دے سْرۄتِیاں لئی پْرسارت کِیتا جاںدا ’دِہاتی پْرۄگرام‘ سُݨِیاں کردے سن۔ دۄ اُچّے اُچّے باںساں نُۄں دلان دے بنیرِیاں `چ گُڈّ کے٬ ’ایرِیئل‘ چالُۄ کر دِتّا گِیا۔ ’ارتھ‘ دے نام نالھ جاݨِیں جاںدی دُۄسری تار باہرلی کںدھّ دے پَیراں `چ ڈُۄںگھی دباء دِتّی گئی۔ شام نُۄں دِہاتی پْرۄگرام شُرُۄ ہۄݨ تۄں پہِلاں٬ مُںڈِّیاں دی اِکّ سںگھّݨی بھِیڑ ساڈی بَیٹھک دے فرش `تے اتے بَیٹھک تۄں باہر وِہڑے `چ بَیٹھی سی۔ باپُۄ دے ہتھّ `چ جام چھلک رِہا سی۔
بیبے ولّۄں ساڈے ’کُتّے کمّ‘ دی چُگلی باپُۄ کۄلھ کرن دی دھمکی٬ بِیتے دِن والھی مہِفل تے مسالے دی ہمک تے ریڈِیئۄ دے چاء اتے سْرۄتِیاں دی اجّ والھی بھِیڑ `چ گُیاچ گئی۔
دس کُ دِناں بائد باپُۄ آپݨے جتھّے سمیت٬ باجیخانے والھے شادی سماگم `چ٬ کوِیشری کرن لئی چلا گِیا۔ اسِیں تِنّاں بھراواں نیں تُۄفان دے آرذی تَۄر `تے ٹلھ جاݨ `تے سُکھ دا ساہ لِیا۔
باجاخانا وِکھے٬ دۄ-ڈھائی گھںٹّے دے کوِیشری-گائِن تۄں بائد٬ باپُۄ دے جتھّے دے سواگت `چ٬ کِسے پْرسںسّک دے گھر مہِفل جمّی۔ جدۄں دۄ-دۄ٬ ڈھائی-ڈھائی ہاڑے ساری ڈھاݨی دے خُۄن `چ کھُرگۄ کرن لگّے٬ تاں باپُۄ دا میذبان-پْرسںسّک کہِݨ لگّا: پارس جی٬ اجّ کلہ اِکّ پْرۄگرام دی کِنّی بھیٹا لَیںدے ہۄ؟
باپُۄ نیں کِہا جِنّی کۄئی دے دیوے!
تے مُںڈِّیاں دے جتھّے دا کی ریٹ آ؟
کِہڑے مُںڈِّیاں دے جتھّے دا؟ باپُۄ دِییاں بھواں اںدّر ولّ نُۄں کھِچِّییاں گئیِیاں اتے اُس دے متھّے وِچکار کھڑھوِییاں کھُمبّاں اُبھّر آئیِیاں۔
تُہاڈے مُںڈِّیاں دے بھُیںگّی جتھّے دا؟
میرے مُںڈّے؟ بھمبّلھبھُۄسے `چ ڈُۄںگھا دھس گِیا باپُۄ آپݨے پْرسںسّک ولّ نکّ سُںگّیڑ کے بۄلِیا۔ میرے مُںڈّے نہِیں گائُںدے!
کِئۄں نہِیں گائُںدے؟ پْرسںسّک اڑ کے بۄلِیا۔ مَیں تاں آپ سُݨے آں تُہاڈے پِںڈّ!
ساڈے پِںڈّ؟ باپُۄ پارس دے بُلّہاں اتے اکھّاں `چ مرۄڑی اُتّر آئی۔
ہاں٬ پِچھلے مہِینے اسِیں تُہاڈے پِںڈّ اِکّ برات `چ گئے سی٬ تُہاڈے مُںڈّے تاں کوِیشری دِییاں دھُۄڑاں پٹّی جاںدے سی!
اگلے رۄذ باپُۄ پِںڈّ پرتِیا۔ سائیِکل نُۄں کںدھّ دی وکھّی دے ہوالے کر کے٬ سِدھّا دلان `چ ڈٹھّے مںجّے `تے بَیٹھ گِیا۔ چمڑے دا بَیغ سائیِکل دے کَیرِیئر تۄں اُتّر کے بَیٹھک دی الماری `چ جا بَیٹھا۔
پاݨی دا گلاس مُکاء کے باپُۄ بۄلِیا: اۄ بلوںتّ٬ اَیدھر آ٬ نالھے لِیا دۄہاں چھۄٹِیاں نُۄں وی!
اخبار `چ لپیٹ کے لِیاںدے٬ بکّرے دے کچّے ماس نُۄں چِمبّڑ گئے کاغذ نُۄں پاݨی لا٬ لا کے اُتار رہے بلوںتّ دے متھّے `تے پسِینے دی جھِیل لرذݨ لگّی۔
میرے مۄڈھے اںدّر ولّ نُۄں پِچک گئے٬ تے میری کچھّݨی دے مُۄہرلے پاسے سِلہ پھَیلݨ لگّی۔
چھۄٹا رچھپال ڈَۄر-بھَۄر ہۄ گِیا۔ اُس دے کھِیسے `چ کھڑکدے باںٹے بیذُبان ہۄ گئے۔
باپُۄ دے متھّے `تے پْرچںڈّ ہۄ گئے کسّیویں نیں ساڈے چِہرِیاں `چۄں رںگّ سُۄت سُٹّے۔
بلوںتّ دی جِیبھ اُس دے بُلّہاں `تے رِیںگݨ لگّی۔
چُلہے لاگے بَیٹھی بیبے دے ہتھّ `چ چاہ والھا گلاس تھِڑکݨ لگّا۔ اُہ ذرُۄر٬ اگلے ہی پل ساڈِییاں گلّہاں `تے ورہن والِییاں چُپیڑاں٬ آپݨے ذِہن `چ چِتوݨ لگّی ہۄویگی۔ باپُۄ دے تَۄر نُۄں بھامپدِیاں اُہ باپُۄ والھے مںجّے دی باہی `تے آ بَیٹھی۔
کی ہۄئِئَے تُہانُۄں اجّ؟ ذۄر لا کے اُگائی مُسکراٹہ نُۄں ٹھُمّݨا دیݨ دی کۄشِش کردِیاں بیبے بۄلی۔
تُۄں چُپّ رہِ٬ دلجِیت کُرے! باپُۄ ڈِکٹیٹری اںدّاذ `چ بۄلِیا۔
اسِیں تِنّیں بھرا باپُۄ دے کٹہِرے `چ ہاذر ساں۔
کی کِیتَے میری غَیرہاذری `چ تُسِیں تِنّاں بھراواں نیں؟
ڈرِییاں اکھّاں نالھ اِکّ-دُۄجے ولّ جھاک کے اسِیں آپݨِییاں نذراں ذمِین `تے سُٹّ دِتِّییاں۔
کُچھ نی کرِیا٬ لمّی ہۄ گئی چُپّ نُۄں ٹھںگّۄردِیاں بیبے بۄلی۔ اَیویں ناں جُیاکاں نُۄں گھُۄری جائۄ!
بۄلدے نی؟ باپُۄ کڑکِیا۔ کوِیشری گائی سی کِسے برات `چ؟
ہاں٬ بلوںتّ پھِسّ پِیا۔
کِیہنے کِہا سی تھۄنُۄں بئی کوِیشری گاوۄ؟
پھلاݨِیاں دے گُردیو دی بھَیݨ دا وِیاہ سی٬ اُہ کہِںدّا برات نُۄں کوِیشری ای سُݨا دِئۄ!
کی گائِیا تُسِیں؟
کَۄلاں دا کِسّا!
وِیاکھِیا تُۄں کِیتی؟
بلوںتّ دا سِر ’ہاں‘ `چ ہِلِّیا۔
آگُۄ کِس نیں گائِیا؟
اِکبال نیں!
باپُۄ نُۄں اِہ پُچھّݨ دی ذرُۄرت نہِیں پئی کِہ پاچھُۄ گائِک-جۄڑی بلوںتّ تے رچھپال دی سی۔
ٹھۄڈی نُۄں گھںڈّی ولّ نُۄں کھِچّ کے باپُۄ نیں ساڈے ڈرے ہۄئے چِہرِیاں نُۄں ہاڑِیا۔ اُہ واری واری ساڈے تِنّاں دِییاں اکھّاں `چ آپݨِییاں نذراں گڈّدا رِہا٬ تے ادھّے کُ مِںٹّ بائد بۄلِیا: سُݨائۄ مَینُۄں کی گائِیا سی۔
بلوںتّ دِییاں نذراں میرے ولّ گھُمِّییاں٬ تے تھِڑکدے بُلّہاں نالھ اُہ بُڑبُڑائِیا: کَۄلاں رۄںدی جاںدی!
وار وار آپݨے-آپ جھمک رہِییاں اکھّاں نُۄں کابُۄ کردِیاں مَیں آپݨا گلھا ساف کِیتا تے اُس سِین نُۄں چِترِت کردا اِکّ چھںدّ اُچّی سُر `چ گائُݨا شُرُۄ کر دِتّا جِس `چ بِیجا باݨِییاں آپݨی سِدکوان بِیوی٬ کَۄلاں٬ دے چرِتر `تے شکّ کر کے اُس نُۄں گھرۄں `چۄں دھکیلھ دیںدا ہَے:
کڈھّ ’تی پتی نیں گھرۄں دھکّے مار کے/تُر چلّی والھ سِر دے کھِلار کے!
اگلِییاں دۄ ستراں رچھپال تے بلوںتّ نیں رلھ کے گائیِیاں:
شِواں نیں وِچھۄڑ دِتّا پاربتی نُۄں/کَۄلاں رۄںدی جاںدی کرماں دی گتی نُۄں!
پہِلا بںدّ پُۄرا ہُںدِّیاں باپُۄ دے بُلّہاں `چ سرگم جِہی ٹپکݨ لگّی۔ جِئۄں جِئۄں چھںدّ آپݨے سِخر ولّ ودھ رِہا سی٬ باپُۄ دے متھّے دا کسّیواں نالھۄ نالھ ڈھِلّا ہۄئی جا رِہا سی۔ آخری بںدّ جدۄں اسِیں تِنّاں نیں رلھ کے سماپت کِیتا تاں باپُۄ دِییاں اکھّاں `چ اِکّ جھِیل چھلکݨی شُرُۄ ہۄ چُکّی سی۔ اُہ چھڑپّا مار کے مںجّے دی باہی تۄں اُٹھِّیا تے ساڈے نذدِیک آ کے ساڈِییاں گلّہاں اُتّے پۄلے پۄلے تھپیڑے مارن لگّ پِیا۔ فِر ’واہ اُئے پُتّرۄ!’ آکھ کے اُس نیں سانُۄں تِنّاں نُۄں گلوکڑی `چ لَے لِیا۔