اُہ بںدّے کِسمت والے کہے جا سکدے ہن جِہڑے پںجّاب دے دہِشتی دَۄر `چ بچے رہے۔ اُہناں دِناں `چ مَۄت دا کۄئی وِساہ نہِیں سی۔ بںدّے چںگّے بھلے گھرۄں جاںدے تے اۄدۄں ای پتا لگّدا جدۄں مر گِیاں دی خبر آ جاںدی۔ کِسے نُۄں بسّ `چۄں لاہ کے مار دِتّا گِیا ہُںدّا تے کِسے دا جھُۄٹھا پُلِس مُکابلا بݨا دِتّا جاںدا۔ جے کِتے مَینُۄں لِکھی چِٹھّی سچّمُچّ ہی اِنامی کھاڑکُۄ جرنَیل سِںگھّ ہلوارا دی ہُںدّی تاں میرا وی کی بھرۄسا سی؟ چِٹھّی لِکھݨ والے نیں اَیسا پلاٹ گُںدِّیا سی کِہ مَۄت نیں پکّی دستک دے دِتّی سی۔ اُہ تاں اکھّراں دی بݨتر تۄں پتا لگّا کِہ اُہ چِٹھّی نکلی سی۔ اسلی ہُںدّی تاں ناں مَیتھۄں مںگّے پَیسے مِتھی جگہا رکھّے جاݨے سن تے ناں مَینُۄں اُنہاں نیں بکھشݨا سی۔ کۄئی پتا نہِیں میرے نال سارا پرِوار ہی سۄدھ دِتّا جاںدا۔ مَیں آپݨے مسُۄم بچِّیاں دے مارے جاݨ بارے سۄچ کے کمبّ گِیا ساں۔ بچِّیاں دا بھلا کی کسُۄر سی؟ جے سکُۄٹر گرم ہۄ کے ناں کھڑھدا؟ جے اُہ سچّمُچّ میرے پُتّراں تک پہُںچّ جاںدے؟ بچِّیاں نُۄں تاں پتا وی نہِیں سی لگّݨا کِہ اُنہاں نُۄں کاہدی سذا مِل رہی اےَ؟

چِٹھّی والی بِپتا تاں ٹل گئی سی۔ پر کی باکی بِپتاواں وی ٹل گئیِیاں سن؟ کی ہُݨ بیخَۄف گھُمِّیا پھِرِیا جا سکدا سی؟ شائِد نہِیں۔ اجے وی راہاں تے چَۄراہِیاں `تے مَۄت دا پہِرا سی۔

اِک دِن کھاڑکُۄیاں دے سدّے `تے سکُۄلاں کالجاں وِچّ ہڑتال سی۔ ساڈا کالج وی بںدّ سی۔ مَیں ہلوارے دی پھَۄجی کںٹِّین تۄں رمّ لَیݨ چلا گِیا۔ میرے سہُرا ساہِب دا پھَۄجی کارڈ بݨِیا ہۄئِیا سی۔ بۄتلاں سکُۄٹر دی ڈِکّی `چ رکھّ کے مَیں سُدھار دے پُل تۄں نہِر دی پٹڑی پِںڈّ نُۄں مُڑ پِیا۔ اگّے جسّۄوال وِچّ دی چَۄکی مان ہۄ کے ڈھُڈِّیکے آئُݨا سی۔ نہِر دی پٹڑی سُنّی پئی سی۔ اُدۄں ای پتا لگّا جدۄں کاہاں دے بُۄجھِیاں اُہلِئۄں دۄ بںدّے نِکلے تے سکُۄٹر رۄکݨ لئی ہتھّ کھڑھا کر دِتّا۔ مَینُۄں جرنَیل سِںگھّ ہلوارا یاد آ گِیا تے میرے بھرا ارجن دے سکُۄٹر نُۄں رۄکݨ والے وی یاد آ گئے۔ ہُݨ? جے سکُۄٹر رۄکدا سی تاں وی مَۄت دا ڈر سی٬ جے نہِیں سی رۄکدا تاں وی پِچھّۄں گۄلی آ سکدی سی۔ میرا ڈر نال رںگّ پھکّ ہۄ گِیا۔

سہِمے ہۄئے نیں مَیں سکُۄٹر رۄک لِیا۔ من `چ کِہا ویکھی جائۄُ جۄ ہۄئۄُ۔ اُہ دۄویں جݨے میرے پِچھّے بہِ گئے تے کہِݨ لگّے٬ “چلّ۔” مَیں چلّ پِیا تے سۄچݨ لگّا٬ گۄلی وجّی کِہ وجّی۔ اُہ ہِلدے جُلدے تاں ائیں لگّدا جِویں ہتھِیار سِدھّا کردے ہۄݨ۔ سکُۄٹر چلائُںدا مَیں سۄچی جاواں کِہ رِوالور پِچھّۄں گِچّی نال لائُݨگے۔ اِکّ وار لگّا وی جِویں اُہناں نیں میری گِچّی نال کُچھ لائِیا ہۄوے۔ اِہ اںتّلا سماں سی۔ بسّ اِکّ مِںٹّ تے کھیڈ ختم ہۄ جاݨی سی۔ رمّ دِییاں کھڑکدِییاں بۄتلاں مَۄت نُۄں اڈّ `واذاں مار رہِییاں سن۔

سُدھار پِںڈّ کۄل پہُںچّ کے مساں میرے مُۄںہۄں بۄل نِکلے٬ “بابِئۄ٬ مَیں تاں اَیتھے تک ای آئُݨا سی۔ تُہانُۄں لۄڑ اےَ تاں سکُۄٹر لَے-جۄ۔” میرے `چ ارجن والی بہادری وِکھائُݨ دا جیرا نہِیں سی۔ اُہ چُپّ چاپ سکُۄٹر تۄں اُتّرے تے بِناں کُجھّ کہے پُل اُتۄں دی دُۄجے پاسے چلے گئے۔ میری جان `چ جان آ گئی۔ مَیں سۄچِیا٬ جے اُہ سچِّیں جرنَیل سِںگھّ ہلوارا ہُںدّا تے اُس نُۄں پتا لگّ جاںدا کِہ مَیں اُہی پْرۄپھَیسر ساں جِیہنے چِٹھّی مِلݨ دے باوجُۄد ہتھِیاراں دے پَیسے نہِیں سی رکھّے٬ پھِر کی ہُںدّا؟ میرا ایتھے ہی داݨا پاݨی مُکّ جاںدا تے میری لاش نُۄں نہِر `چ رۄڑھ دِتّا جاںدا۔ مَیں شُکر کِیتا کِہ مَۄت مَیتھۄں پھِر اِکّ ہتھّ دی وِتھّ نال لںگھّ گئی سی۔

اِک شام مَیں آپݨے پِںڈّ گِیا۔ ڈھُڈِّیکے تۄں چکر جاݨ نُۄں مساں ادھّا گھںٹّا لگّدا سی۔ جدۄں دا سکُۄٹر لِیا سی بڑی مَۄج ہۄ گئی سی۔ جِدّݨ میرا مُۄڈ ہُںدّا مَیں چار کُ وجے چلّدا٬ گھر دِیاں نُۄں مِلدا گِلدا تے چاہ پاݨی پی کے آپݨے آڑی مہِںدّر سِںگھّ سَیکٹری کۄل گپّ شپّ مارن چلا جاںدا۔ اُہ کِتۄں پِیݨ کھاݨ دا جُگاڑ کر لَیںدا تے اسِیں ترارے `چ ہۄئے اِنکلاب لِیائُݨ لگّدے۔ اُہدے گھر `چ لَینِن دی آدمکدّ تسوِیر لگّی ہۄئی سی تے پْرگتی پْرکاشن دِییاں بہُت سارِییاں پُستکاں سن۔ مائۄ تے سٹالِن دے پھۄٹۄ وی سن۔ مارکسی پارٹی دے لِیڈر اُہدے گھر آم آئُںدے جاںدے سن۔ رںگّ اُہدا توے ورگا سی پر دںدّ بَیٹری واںگ لِشکدے تے گلّاں بڑِییاں دِلچسپ کردا سی۔ چِہرا مۄہرا بھاویں کالکلۄٹا سی پر دِل دا بڑا دِلدار دۄست سی۔ بھاویں گڈّے لںگھّ جاݨ پرواہ نہِیں سی کردا۔

مہِںدّر سِںگھّ `چکر‘ نیں دۄ ناول ’کلّر دے کںوّل‘ تے ’سُۄرا سۄ پہِچانِیئے‘ لِکھے سن جِنہاں نُۄں لاہَۄر بُکّ شاپ نیں پْرکاشت کِیتا سی۔ اُہدے کۄل اٹھتّی بۄر دا رِوالور تے بُلِٹ مۄٹر سائیِکل سی۔ اُہ کِہا کردا سی٬ “اِک کِلّا میرے ہیٹھاں اےَ تے اِکّ کِلّا لکّ نال لٹکائِیا ہۄئِئَے!” اُس نیں دۄ کِلّے ذمِین ویچ کے رِوالور تے مۄٹر سائیِکل کھرِیدے سن۔ ذمِین بارے اُہ کِہا کردا سی کِہ اِنکلاب آئُݨ پِچھّۄں سبھ دی ساںجھی ہۄ جاݨی اَیں!

مَیں گھر پہُںچّا تاں امرِیکا تۄں میرا بھرا بھجن وی پِںڈّ آئِیا ہۄئِیا سی۔ اسِیں دۄ ڈھائی سالاں بائد مِل رہے ساں۔ بَیٹھے بَیٹھے کھاݨ پِیݨ لگّ پئے۔ آم ہالتاں `چ مَیں ادھّا کُ گھںٹّا گھر بَیٹھ کے مہِںدّر سَیکٹری ولّ چلا جاںدا ساں۔ امرِیکا تۄں بھرا آئِیا ہۄݨ کارن مَیں اُہدے کۄل ہی بَیٹھا رِہا تے ڈھُڈِّیکے مُڑنا وی سویر اُتے پا دِتّا۔ اجے دِن چھِپِیا ای سی کِہ اے.کے.سںتّالی دے کنّ پاڑویں پھائِر گُۄںجے۔ اِئۄں لگّا جِویں باہر بِیہی وِچّ ای گۄلِییاں چلِّییاں ہۄݨ۔ دبادبّ کُںڈّے جِںدّے لگّ گئے۔ سانُۄں شکّ پِیا کِہ امرِیکا تۄں آئے بھجن دی کِسے نیں لُٹّ کھۄہ ناں کرنی ہۄوے۔ سارا پِںڈّ ڈردا مارا جاگدا ہۄئِیا ہی چھاپل گِیا سی۔ کِتۄں کۄئی آواذ نہِیں سی آ رہی۔ کُتّے وی نہِیں سن بھَۄںک رہے۔ بھجن وی بھَیبھِیت سی کِہ اُہدے آئُݨ سار ہی اِہ کی ہۄ گِیا سی؟ میرے من `چ اُہی پُراݨا چِٹھّی والا ڈر جاگ پِیا سی۔ مناں کی پتا اُہ چِٹھّی جائہلی ناں ہی ہۄوے! کی پتا اُہدے `تے امل اجّ بھجن دے آئے تۄں ہۄݨا ہۄوے؟ سارے پرِوار نُۄں جُ سۄدھݨا سی۔ رات اسِیں پھِکراں وِچّ کٹّی۔

سویرے سوکھّتے ہی مہِںدّر سَیکٹری دا لڑکا ساڈے گھر آئِیا۔ اُس نیں ڈُسکدِیاں دسِّیا کِہ اتّوادی اُہدے پِتا نُۄں مار گئے ہن۔ دِن چھِپے جِہڑِییاں گۄلِییاں چلِّییاں سی اُہ اُہدے `تے ای چلِّییاں سی۔ گھر دے جِییاں نیں ڈر دے مارِیاں رات گھرۄں باہر کٹّی سی۔ اُہ اُہدا رِوالور لَیݨ آئے سی جۄ اُہنے دِتّا نہِیں سی تے جان بچائُݨ بھجّ پِیا سی۔ بھجّے جاںدے دے اُہ اے.کے.سںتّالی دا بْرسّٹ مار گئے سن۔ لاش اۄتھے ای پئی سی۔ اُس نیں پُچھِّیا٬ “دسّۄ ہُݨ کی کرِیئے؟”

بںدّے مرن دِییاں خبراں ہر رۄذ ہی پڑھدے سُݨدے ہۄݨ کارن اِہ خبر کۄئی اسچرج تاں نہِیں سی پر میرے لئی اِس دے کُجھّ ہۄر ارتھ وی سن۔ مَیں سۄچݨ لگّا٬ “جے بھجن ناں آئِیا ہُںدّا تاں مَیں گھر دِیاں نُۄں مِل کے مہِںدّر ولّ چلے جاݨا سی۔ اُس نیں کُجھّ کھاݨ پِیݨ نُۄں مںگّا لَیݨا سی۔ گلّاں کردِیاں اۄتھے دِن چھِپ جاݨا سی۔ اُہ جِہڑے اُہنُۄں مارن آئے سن اُنہاں نیں مَینُۄں کِہڑا بکھشݨا سی؟ اجّ کلّہ ذِںدّگی دا وِساہ ای کی اےَ؟ آہ ویکھ لئۄ٬ مہِںدّر کلّہ چںگّا بھلا سی٬ اجّ ختم اَیں۔ اِہۄ کُجھّ میرے نال ہۄݨا سی۔” مَیں ہَیران ساں کِہ اِکّ وار پھِر مَۄت دے اڑِکّے آئُݨۄں بچ گِیا ساں!

مَیں مُںڈّے نُۄں دِلاسا دِتّا تے سکُۄٹر اُتے بِٹھا کے مہِںدّر سَیکٹری دے گھر ولّ چلّ پِیا۔ اُہناں دا گھر دُۄجے اگواڑ وِچّ سی۔ پِںڈّ دا کۄئی بںدّا اجے باہر نہِیں سی نِکلِیا۔ بہُتِیاں دے بُۄہے بھیڑے ہۄئے سن۔ اُںج اںدّرۄ اںدّری خبر ہۄ گئی سی کِہ کامریڈ مہِںدّر سَیکٹری مارِیا گِیا ہَے۔ سِیالُۄ رات `چ ٹھںڈھّ نال آکڑی ہۄئی اُہدی لاش گھر دی باہرلی کںدھّ کۄل ڈِگّی پئی سی۔ اُہ کںدھّ ٹپّݨ لگّا گۄلِییاں کھا کے ڈِگّا سی۔ جِتھے گۄلِییاں وجِّییاں سن اُتھے کھُۄن جمِّیا ہۄئِیا سی۔ اُہ ٹیڈھا ہۄئِیا پِیا سی تے بگِّییاں اکھّاں کھُلّہِییاں سن۔ اُہدے بُۄٹ ذُراباں تے کۄٹ پَیںٹ پائے ہۄئے سن۔ سِر `تے ادھّ-ڈھٹھّی پگّ سی۔ سِیال ہۄݨ کارن گرم کپڑے اُویں ہی پہِنے ہۄئے سن جِویں کلّہ شام پا کے پِںڈّ دِییاں پَیڑاں `تے گِیا سی۔ اُدۄں کی پتا سی کِہ دِن چھِپدے نُۄں اِہ بھاݨا ورت جاݨَے؟ اتّوادِییاں دی اینی دہِشت سی کِہ اجے تک آںڈھِییاں گُیاںڈھِییاں نیں وی مہِںدّر دے گھر جاݨ دا ہِییا نہِیں سی کِیتا۔ آپݨے ہی پِںڈّ تے آپݨے ہی گھر دی کںدھّ کۄل٬ لۄکاں دے کمّ آئُݨ والے اِس اِنسان دا اِہ کَیسا مرن سی! بہادر سدائُݨ والے لۄک کِنّے ڈرپۄک ہۄ گئے سن؟

مَیں اگواڑ دے پںچّ دلجِیت سِںگھّ کۄل گِیا کِہ چلۄ پُلِس دی چَۄکی چلّ کے اِتلاہ دیئیِئے۔ نمبّردار میجر سِںگھّ کِںگّرے نُۄں وی نال لَے لِیا تے باہر کھیتاں `چ رہِںدّے سرپںچّ سُرجِیت سِںگھّ نُۄں وی اُٹھال لِیا۔ ہٹھُۄر چَۄکی وِچّ اِتلاہ دِتّی تاں اُنہاں نیں تُردِیاں کردِیاں گھںٹّا لا دِتّا۔ پُلِس پِںڈّ آئی تاں کاپھی لۄک `کٹھّے ہۄ گئے سن۔ مہِںدّر دے مُںڈّے نیں دسِّیا کِہ جدۄں اُس دا پاپا پَیڑاں تۄں گھر آئِیا سی تاں مگرے ای دۄ اتّوادی آ گئے سن۔ وراںڈے `چ کھڑھ کے اُنہاں نیں پاپے تۄں پِستَۄل مںگِّیا سی۔ اُہنے کہِ-`تا مَیں ٹھاݨے جمہاں کرا آئِیاں۔ جدۄں اُہ آپݨے ہتھِیار کڈھّݨ لگّے تاں مَیں پُچھِّیا٬ اِہ کی کردے اۄں؟ اینے `چ پاپا باہرلے گھر نُۄں بھجِّیا بئی کںدھّ ٹپّ-جُۄں۔ اُہ مگر بھجّ-لے تے بْرسّٹ مار کے کںدھّ ٹپّݨ لگّے نُۄں سِٹّ لِیا۔ اسِیں گھر دے جِیء پِچھلے بار نِکل گئے تے ساڈا بچاء ہۄ گِیا۔

پُلِس نیں ماڑی مۄٹی لِکھا پڑھی کِیتی تے لاش پۄسٹ مارٹم لئی جگرائۄں بھیج دِتّی۔ جِدّݨ بھۄگ پِیا تاں میرے سݨے چار پںجّ جݨِیاں نیں بݨدی سردی شردھاںجلی دِتّی۔ شردھاںجلی سماگم اُتے لۄک ڈر دے مارے لُک چھِپ کے پُجّے سن پر کۄئی وڈّا لِیڈر نہِیں سی پُجّا۔ مگرۄں سی.آئی.ڈی.نیں بھیت کھۄلہِیا کِہ سادھارن پدھّر دے کامریڈ مہِںدّر سَیکٹری نُۄں مارن دا تاں مکسد ہی ہۄر سی۔ رِوالور لَیݨ دا تاں بہانا بݨائِیا گِیا سی۔ اتّوادِییاں نیں مارکسی پارٹی دے اُس ورکر نُۄں اِس لئی مارِیا سی کِہ اُس دے بھۄگ سماگم `تے شردھاںجلِییاں دیݨ لئی وڈّے لِیڈر آئُݨگے تے اُہ اُنہاں دا شِکار کر کے وڈِّییاں سُرخِییاں لُیائُݨگے!

اُہنِیں دِنِیں پںجّاب دا شائِد ہی کۄئی گھر ہۄوے جِیہدا کۄئی رِشتیدار جاں نیڑ تیڑ دا سجّݨ مِتّر اݨِیائی مَۄتے ناں مارِیا گِیا ہۄوے۔ میرے ساںڈھُۄ دا پْری مَیڈِیکل `چ پڑھدا مُںڈّا پُلِس نیں گھرۄں بھجا دِتّا سی۔ اُس نُۄں اسِیں لبھّ کے لِیائُںدے تے پڑھن لائُںدے تاں پُلِس پھِر کِسے واردات `چ پھسائُݨ دے بہانے بنّہ لَیںدی تے پَیسے کھاںدی رہِںدّی۔ ساںڈھُۄ بَیںک مَینیجر سی۔ اُہ سمجھدا سی٬ مُںڈّا بچ جائے٬ پَیسِیاں دا کی اےَ؟ پر اسِیں ہر ہِیلا ورت کے وی اُس ہۄݨہار مُںڈّے نُۄں بچا ناں سکے تے اُس نُۄں اِکّ دِن پُلِس مُکابلے وِچّ مار دِتّا گِیا۔ اُس دا ناں پوندِیپ سِںگھّ سی جِس دا ڈَیتھّ سرٹِیپھِکیٹ وی اجے تک نہِیں مِلِیا۔ اُس دا کتل کِسے نامی کھاڑکُۄ دا کہِ کے اِنامی کھاڑکُۄ دے سِر دا اِنام وسُۄل لِیا گِئَے! پتا نہِیں ہۄر کِنِّیاں دے اِنام اِس ترہاں ماٹھے گئے ہۄݨگے تے پُلِس اپھسراں نیں ترکِّییاں لئیِیاں ہۄݨگِییاں؟

میرے چھۄٹے بھرا دا چھۄٹا سالا کبڈّی دا کھِڈاری سی۔ اُس دا پِتا پِںڈّ دا سرپںچّ سی تے بِیبی بھٹھّل دا سمرّتھک سی۔ پہِلاں ’بابے‘ سرپںچّ نُۄں پئے پر کِسے کارن چھڈّ گئے۔ پھِر اُس دے نَۄجُیان پُتّر نُۄں چُکّ لِیا۔ کئی دِن آپݨے نال لئی پھِرے۔ اِکّ رات کہِںدّے٬ چلّ تَینُۄں گھر چھڈّ آئیِئے۔ گھر کۄل لِیا کے گۄلی مار دِتّی تاں جۄ گھر دِیاں نُۄں تُرت پتا لگّ جاوے تے اُہ آپݨے کھِڈاری پُتّر دا مُۄںہ ویکھ لَیݨ! نال پِںڈّ `چ دہِشت پا دِتّی کِہ ’بابے‘ اِہ کُچھ وی کر سکدے نیں! ! اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ اُہ کاتل وی پھِر گِݨتی دے دِن ہی جِیء سکے۔

اِک دِن اتّوادی ڈھُڈِّیکے دے سکُۄل وِچّ آ گئے۔ اُہ اِکّ گھۄنے ماسٹر نُۄں لبھّ رہے سن جِس نُۄں اُس دے ساتھِییاں نیں ٹائِلٹاں وِچّ لُکۄ کے بچا لِیا سی۔ دَۄدھر دے سکُۄل وِچّ اِکّ گھۄنا ماسٹر بچِّیاں دی ہاذری لائُںدا مارِیا گِیا سی۔ ساڈے کالج وِچّ کۄئی انۄبھڑ بںدّا آئُںدا تاں اسِیں آسے پاسے ہۄ جاݨ `چ بچاء سمجھدے۔ اِکّ دِن پُلِس پُچھّݨ آئی کِہ تُہاڈے کالج وِچّ جرنَیل سِںگھّ ناں دے جِنّے وِدِیارتھی پڑھدے ہن؟ اُنہاں دے ناں پتے لِکھ کے دیوۄ٬ ساتھۄں اُتلِیاں نیں مںگّے ہن۔ اُنہاں لئی ہریک جرنَیل سِںگھّ ہی اتّوادی سی!

اِک دِن مَیں مہِݨے ٹھاݨے مُۄہر دی لںگھِّیا تاں اُتھے سَۄ تۄں ودھّ اِںٹرنَیشنل ٹْرَیکٹر کھڑھے ویکھے۔ پتا لگّا کِہ کِسے واردات `چ اِںٹرنَیشنل ٹْرَیکٹر ورتِیا گِیا سی اِس لئی اِلاکے دے سارے اِںٹرنَیشنل ٹْرَیکٹر پھڑ لئے گئے ہن۔ پُلِس کۄل چۄری دا پھڑِیا اِکّ رۄڈا جِہا سکُۄٹر سی۔ اُہ شام نُۄں کِسے بںدّے کۄل کِسے پِںڈّ `چ بھیج دِںدّے۔ بںدّا سکُۄٹر وِگڑ گِیا کہِ کے کِسے دے گھر کھڑھا کر آئُںدا بئی سویرے مکَینِک لِیا کے لَے جاواںگا۔ سویرے مکَینِک دی تھاں پُلِس آئُںدی تے سکُۄٹر کِسے اتّوادی دا دسّ کے گھر دے نَۄجُیان مُںڈّے نُۄں پھڑ کے لَے جاںدی۔ مُخبر راہِیں سُنیہا آئُںدا کِہ مُںڈّا تھۄڈا اتّوادِییاں نال رلِیا ہۄئِئَے تے کتل وی منّی بَیٹھَے۔ گھر دے کِلّا کھںڈّ گہِݨے دھر کے مُںڈّے نُۄں بچائُںدے۔ اگلی رات اُہ رۄڈا جِہا سکُۄٹر کِسے ہۄر دا گھر جا پُٹّدا۔ ٹھاݨے لئی اُہ چۄری دا سکُۄٹر کامدھین گئۄُ سی!

پںجّاب وِچّ کئی سال مَۄت دا پہِرا رِہا جۄ پںجّاب نُۄں پںجّاہ سال پِچھّے سُٹّ گِیا۔

اجّ اِہ گلّاں اجِیب لگّدِییاں ہن۔ پر جدۄں بدئمنی پھَیل جاوے تاں کُجھّ وی اجِیب نہِیں لگّدا۔ تدے تاں سِیاݨے کہِںدّے ہن کِہ اگّ لگّݨ سار بُجھا لئی جاوے تاں بُجھ جاںدی ہَے۔ جے بھامبڑ بݨ جاوے تاں بُجھائُݨ والِیاں نُۄں وی لَے بہِںدّی ہَے۔