نَۄکری تۄں رِٹائِر ہۄݨ پِچھّۄں بہُتے بںدّے آرامپْرست ہۄ جاںدے ہن۔ کہِںدّے ہن بتھیرا دھںدّ پِٹّ لِیا ہُݨ `رام نال گھرے بَیٹھاںگے۔ مَیں وی پِںڈّ چلا جاںدا تاں سمبھّو سی کِہ آرام تلبی `چ پَے جاںدا تے ٹِک کے بَیٹھ جاںدا۔ مِتھِیا وی ہۄئِیا سی کِہ پِںڈّ رہاںگے تے مَۄج میلا کراںگے۔ پر ساڈے چھۄٹے پُتّر گُروِںدّر دے کَینیڈا چلے جاݨ نال سانُۄں وی کَینیڈا جاݨا پِیا۔ 1995 وِچّ اُنہاں دی ہاکی ٹِیم کَینیڈا دے ٹُۄر `تے گئی تاں اُس نُۄں کَینیڈا بڑا پسںدّ آئِیا۔ کَینیڈا تۄں مُڑ کے کہِݨ لگّا٬ “پاپا جی٬ تُسِیں آپݨے سفرنامے تے گلّاں باتاں `چ کنیڈا نُۄں اَیویں ای نِںدّی جانے اۄں۔ کنیڈا تاں مُلک ای بہُت سۄہݨَے۔ لۄک اَیویں تاں نی کنیڈا نُۄں بھجّے جاںدے۔ آکھۄ تاں مَیں وی کنیڈا چلا جاواں؟”

مَیں آکھِیا٬ “کنیڈا سَیر سپاٹے والِیاں نُۄں ای سۄہݨا لگّدَے۔ جے اۄتھے کمّ کرنا پوے پھیر کنیڈا سۄہݨا لگّݨۄں ہٹ جاںدَے۔ اُتھے کئیِیاں دی نِیںد وی پُۄری نی ہُںدّی۔ تیرے کۄل بَیںک دی چںگّی بھلی نَۄکری اےَ۔ جِنّا چِر کھیڈ ہُںدَّے کھیڈ ملّہ۔ تُۄں اِںڈِییا دی ٹِیم `چ آ سکدَیں۔ ورلڈ کپّ تے اۄلمپِّک کھیڈاں `چ جا سکدَیں۔ کنیڈا `چ کی پِئَے؟” اُدۄں کۄکری والے گِلّ ہردِیپ دا گِیت اجے چلِّیا نہِیں سی-جاہ مُڑ جا اجے وی پِچھّے مُڑ جا٬ کنیڈا وِچّ کی رکھِّیا …? جسوںتّ سِںگھّ کںوّل دے بھاݨجے منمۄہن سِںگھّ تے رامُۄوالِییاں دے جُیائی بھائی ہربھجن مان نیں وی جی آئِیاں نُۄں٬ اساں نُۄں ماݨ وتناں دا تے مِٹّی واجاں ماردی پھِلماں نہِیں سن بݨائیِیاں۔ مَیں کھُد آپݨے بھرا بھجن ولّۄں امرِیکا `چ پکّے تَۄر `تے سدّݨ دے کاگذ نہِیں سی بھرے جد کِہ باکی سارے بھراواں نیں بھر دِتّے سن۔ مَینُۄں پرواس کھِچّ نہِیں سی پائُںدا۔

پر نوِیں پِیڑھی `چ ہوا ای اجِہی پھِر گئی سی تے پھِری ہۄئی ہَے کِہ چںگّے بھلے سَیٹّ ہۄئے دھِییاں پُتّاں `تے وی وِدیشاں `چ جاݨ دا بھُۄت سوار ہَے۔ لکھّ کہۄ کِہ جِنّا کمّ وِدیشاں `چ جا کے کردے اۄ٬ اۄنا پںجّاب `چ کرن لگّ پئۄ تاں پںجّاب وی اِںگلَیںڈ٬ کَینیڈا تے امرِیکا تۄں گھٹّ نہِیں رہِݨا۔ پر پتا نہِیں کِئۄں نوِیں پِیڑھی اِہ گلّ منّݨ نُۄں تِیار ہی نہِیں۔ دیش وِچّ وِہلِییاں کھاݨ والے سردے پُجّدے٬ نَۄکری پیشا٬ اپھسر تے کئی لَیکچرار وی ہن جِہڑے باہر بھجّݨ نُۄں ترلۄمچھّی ہۄ رہے ہن۔

مَیں کھُد لَیکچرار رِہا ہۄݨ کرکے کہِ سکداں کِہ پْرۄپھَیسری ورگی سَۄکھی٬ دِلچسپ تے اِذت ماݨ والی نَۄکری دُنِییا اُتے کِتے نہِیں۔ پھِر وی پںجّاب دے انیکاں لَیکچرار وِدیش جاݨ دے کاگذ بھری بَیٹھے ہن۔ ہالاں کِہ پتا ہَے پئی اُتھے اُنہاں ورگے پہِلاں ہی پہُںچّے بتھیرے پڑھے لِکھے ہن جِہڑے ٹَیکسِییاں تے ٹرکّ ای چلائُںدے ہن۔ جِنہاں تۄں ٹرکّ ڈرائیِوِںگّ دے ٹَیسّٹ پاس نہِیں ہُںدّے اُہ دِہاڑی دپّا کردے کھیتاں `چ بیری تۄڑدے تے دپھتراں `چ ’کلِینِںگّ‘ تے ہۄر نِکّے مۄٹے کمّ کردے ہن۔ دیش `چ اپھسری کرن والے کَینیڈا `چ ’سکِئُرِٹی اپھسر‘ دے ناں `تے راتاں دا چَۄکِیدارا کرن ڈہے ہن۔ پںجّاب `چ اِہۄ کمّ کرنا پوے تاں بہانا ہَے کِہ لۄک کی کہِݨگے؟ لۄک جے پرواسِییاں نُۄں کُجھّ نہِیں کہِںدّے تاں دیش `چ کمّ کردِیاں نُۄں کِئۄں کُجھّ کہِݨگے؟ کہِ دِئۄ کِہ اسِیں دیش `چ ای کَینیڈِیئن بݨ گئے آں!

مَیں تے ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ ساری اُمر پڑھدے پڑھائُںدے رہے ہاں تے لیکھک وی آں۔ ساڈے پُتّر وی پڑھے لِکھے نیں پر ٹۄراںٹۄ `چ چلائُںدے اُہ وی ٹرکّ ای نیں۔ ڈا.ناہر سِںگھّ دا مُںڈّا وی اِہۄ کُجھّ کردَے۔ جتھیدار تۄتا سِںگھّ دے بھتِیجے وی ٹرکّ ای چلائُںدے نیں۔ بلوںتّ سِںگھّ رامُۄوالِیئے دا مُںڈّا گئۄُیاں پالدَے۔ اُنہاں دا بھاݨجا پِیذے بݨائُںدَے۔ آپݨا پںجّاب ہۄوے گِیت لِکھݨ والا مکھّݨ براڑ ٹَیںٹ لا کے لۄکاں دے دِن سُد بھُگتائُںدَے۔ ہذاراں ایکڑ دے مالک دِیدار سِںگھّ بَیںس نُۄں جدۄں مَیں پہِلی وار مِلِیا ساں تاں اُہدی گُرگابی گارے نال لِبڑی ہۄئی سی تے اُہ نکّے مۄڑ رِہا سی۔ وِدیشاں `چ ہر اِکّ نُۄں کمّ کرنا پَیںدَے تے جِہڑا وی مِلے اُہی کرنا پَیںدَے۔ لا کُۄڑا کرکٹ سُٹّݨ تۄں لَے کے رںگّ رۄگن کرن تے گھراں دے پھرش لائُݨ تک۔ پںجّاب دے کھیتاں وِچّ ڈکّا دُۄہرا ناں کرن والے کَینیڈا دے کھیتاں `چ ٹھرُۄں ٹھرُۄں کردے وی اۄور ٹائیِم لائُݨ تک جاںدے ہن۔

تُۄں نی بۄلدی رکانے تُۄں نی بۄلدی ورگے گِیت لِکھݨ والے شمشیر سِںگھّ سںدھُّۄ دا مُںڈّا ڈاکٹر ہَے۔ اُہدا اُہنُۄں پتا ہۄویگا کِہ امرِیکا وِچّ ڈاکٹر لگّ چُکَّے جاں ہۄر کۄرس کرنے باکی ہن؟ ٹۄراںٹۄ تے وَینکُۄور `چ بتھیرے ریڈِیئۄ ہۄسٹ تے اخباراں دے اَیڈِیٹر ہن جِہڑے جدۄں داء لگّے ٹَیکسی دا گیڑا وی لا آئُںدے ہن۔ پہِلوان کرتار سِںگھّ دا بھرا گُرچرن سِںگھّ ڈھِلّۄں کُشتی کۄچ ہَے۔ اُہ سِیاٹل دے سکُۄلاں `چ کۄچِںگّ وی دِںدّا ہَے تے ٹَیکسی وی واہُںدّا ہَے۔ ساڈے مُۄہرے گرم چاہ رکھّ کے آکھیگا٬ چاہ پِیںدِیاں نُۄں نِکّا جِہا گیڑا ای لا آواں!

میرا بھرا بھجن تے پرِوار دے ہۄر جِیء سٹۄر دے سَۄدے پتّے `چ بِیئر بتِّیاں نال سِگرٹاں وی ویچدے ہن۔ مَینُۄں نِکّے ہُںدِّیاں رَیڈّ لَیمپ دی کھالی ڈبّی نُۄں ہی ہتھّ لائُݨ بدلے بابے نیں کُٹّ دھرِیا سی۔ بابا جِیںدا ہُںدّا تاں پۄتِیاں نُۄں سِگرٹاں ویچدے ویکھ کے ہی مرنہاکا ہۄ جاںدا! بھجن دے گُیاںڈھ رہِںدّا اِنکلابی کوی پاش پٹرۄل پمپّ `تے تیل پائِیا کردا سی۔ مرن تۄں دۄ کُ مہِینے پہِلاں اُہ مَینُۄں ڈھُڈِّیکے مِلݨ آئِیا سی۔ اُدّݨ اُہدے نِیلی پگّ بنّہی ہۄئی سی۔ مَیں اُہنُۄں مساں سِیاݨِیاں سی۔ وِدیشاں وِچّ وی منبھائُںدِییاں نَۄکرِییاں ہریک نُۄں نہِیں مِلدِییاں۔ اِنہاں دا تۄڑا ہریک تھاں ای ہُںدَّے۔

اِکبال رامُۄوالِیئے ورگے کہِںدّے کہائُںدے کوی جِہڑے پںجّاب دے ودھِییا کالجاں `چ اںگّریذی دے پْرۄپھَیسر سن اُہ دِہاڑِییاں کرن٬ نِیاݨے کھِڈائُݨ, ٹَیکسِییاں چلائُݨ تے کئی کئی کۄرس کرن پِچھّۄں مساں پْرائِمری ٹِیچر بݨے ہن۔ اُہ وی مہِںگّے بھاء دی پڑھائی کر کے تے کئی کئی سال گُیا کے۔ سُدھار دے پْرِںسِّیپل بلکار سِںگھّ باجوے نیں کَینیڈا وِچّ نَۄکری لئی مارِییاں ٹکّراں دے رںگّ آپݨی پُستک ’رںگّ کَینیڈا دے‘ وِچّ وِکھا دِتّے ہن!

وأہِیٹ کالر جَۄباں کِسے وی مُلک وِچّ کھُلّہِییاں ڈُلّہِییاں نہِیں ہُںدِّییاں۔ جِہڑے کہِںدّے ہن کِہ دیش وِچّ سرکاری نَۄکرِییاں نہِیں مِلدِییاں اُنہاں نُۄں وڈّا بھُلیکھا ہَے کِہ وِدیشاں وِچّ سرکاری نَۄکرِییاں آم ہن۔ وِدیشاں وِچّ وی تھۄڑھی بہُتی بیرُذگاری بݨی ہی رہِںدّی ہَے۔ وِیہ وِیہ سالاں دی نَۄکری پلاں وِچّ کھُسّ جاںدی ہَے۔ وِدیشاں وِچّ وی ودھیرے کر کے اُہی کمّ ہن جۄ باہرۄں آئے کامے پںجّاب وِچّ آ کے کردے ہن۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ دیش وِچّ نَۄکراݨی دی تنکھاہ رُپِیاں وِچّ ہَے تے وِدیشاں وِچّ نَینی دی پیء پَۄںڈاں تے ڈالراں وِچّ ہَے۔ اُںج نَینی تے نَۄکراݨی وِچّ کۄئی اںتّر نہِیں۔ جِس کمّ نُۄں دیش وِچّ ہتھّ لائُݨا ہتّک منِّیاں جاںدَے وِدیشاں وِچّ اُہ شان نال کِیتا جاںدَے۔

ساڈا پُتّر کَینیڈا جاݨ لئی تِیار سی۔ کہِ رِہا سی کِہ اُہ ہر ترہاں دا کمّ کر سکیگا۔ پھٹّے چکّݨے پئے تاں پھٹّے وی چکّیگا۔ اُہدے کرماں نُۄں پِںڈّ مدّۄکے دے ماسٹر جگتار سِںگھّ کَینیڈا تۄں آپݨی لڑکی لئی ور لبھّݨ آ گئے۔ اُہ سانُۄں چِراں تۄں جاݨدے سن۔ بچّے وی نیڑ تیڑ پڑھدے رہے سن۔ ڈھُڈِّیکے دا وَید رُۄپ چںدّ وِچۄلا بݨ گِیا تے گُروِںدّر جگتار سِںگھّ ہۄراں دی لڑکی سُکھدِیپ نال مںگِّیا گِیا۔

ڈیڈھ کُ سال پِچھّۄں جنوری 1998 وِچّ اُنہاں دا وِیاہ ہۄ گِیا۔ ڈا.جَۄہل٬ کںوّل٬ جتھیدار تۄتا سِںگھّ تے سںتّ وِیر سِںگھّ ہۄراں نیں بچِّیاں نُۄں اسِیساں دِتِّییاں تے اگسّت وِچّ گُروِںدّر کَینیڈا چلا گِیا۔ پںجّاب سِںدھّ بَیںک والِیاں نیں کُجھّ سماں اُڈِیکݨ تے پھِر اخباراں `چ نۄٹِس دیݨ پِچھّۄں اُس نُۄں نَۄکری تۄں برترف کر دِتّا۔ اُس نیں لۄڑِیںدی آمدن بݨا کے ساڈے کاگذ بھر دِتّے۔ پںجّاب وِچّ تاں بچِّیاں دی سامبھ سمبھّال٬ رسۄئی تے گھر دی ساپھ سپھائی لئی نَۄکراݨی وی رکھّی جا سکدی سی پر وِدیشاں وِچّ اجِہی سہُۄلت نہِیں سی۔ اُتھے دۄہاں جِییاں دے کمّ کرے بِناں گُذارا وی نہِیں سی۔ وِدیشاں وِچّ گئے جِس جۄڑے دے ماں باپ کائِم ہۄݨ اُہ بچّے پالݨ تے گھر سمبھّالݨ وِچّ آپݨے دھِییاں پُتّاں نُۄں سہِیۄگ دے سکدے ہن۔ اسِیں کائِم ساں اِس لئی رِٹائِر ہۄ کے دۄویں جِیء کَینیڈا چلے گئے۔ گئے تاں وِذٹر ساں پر پائیِلٹ پْرۄجَیکٹ پْرۄگرام ادھِین ستمبّر 2001 وِچّ سانُۄں کَینیڈا دی پکّی رہائِش مِل گئی۔

جے مَیں پِںڈّ چلا جاںدا تاں شائِد کمپِّئۄُٹر کدے ناں سِکھّدا پر کَینیڈا جاݨ نال مَیں کمپِّئۄُٹر دے لڑ لگّ گِیا۔ لڑ لائِیا کمپِّئۄُٹر دے ماہِر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں جِس نُۄں کمپِّئۄُٹر دا بھائی گھنئیِّیا کِہا جاںدَے۔ اُس نیں نِشکام سیوا کردِیاں کئیِیاں نُۄں کمپِّئۄُٹر سِکھائِیا ہَے۔ اِکبال رامُۄوالِیئے نیں وی مَینُۄں کِہا کِہ لیکھکاں نُۄں تاں کمپِّئۄُٹر سِکھّݨا بیہدّ ذرُۄری ہَے۔ اِہدے بِناں اِتھے گُذارا نہِیں۔ پر مَیں سۄچدا ساں کِہ بُڈھّے تۄتے وی کدے پڑھے نیں؟ مَیں کمپِّئۄُٹر نُۄں ہتھّ لائُݨۄ وی ڈردا ساں کِہ کۄئی پُرذا ای ناں کھراب ہۄجے!

مَینُۄں ٹۄراںٹۄ دے لیکھکاں دی سبھا ’کلماں دے کافلے‘ وِچّ جاݨ دا مَۄکا مِلِیا۔ اُتھے کُجھّ لیکھکاں تے اکھباراں دے پتّرکاراں نال سِیاݨ ہۄ گئی۔ کھیڈ کھیتر نال تاں مَیں پہِلاں تۄں ہی جُڑِیا ہۄئِیا ساں جِس کرکے کَینیڈا تے امرِیکا دے کھیڈ میلِیاں اُتے جاݨ دے مَۄکے مِلݨ لگّے۔ مَیں کبڈّی مَیچاں دی کُمَیںٹری کر دِںدّا۔ کھیڈ میلے ویکھ کے اُنہاں بارے لِکھدا۔ کلم نال لِکھے نُۄں کَینیڈا دے اخباراں والے پںجّاب وِچّ پھَیکس کر کے ٹائیِپ کروائُںدے تے ای میل پْراپت کردے۔ وِدیشاں دے پںجّابی اخبار تے رسالے اُسے لیکھک دی رچنا نُۄں ترجِیہ دِںدّے ہن جِہڑی ٹائیِپ کِیتی آئی ہۄوے۔ میری لِکھت ٹائیِپ ناں ہۄݨ کارن کئی وار چھپݨۄ رہِ جاںدی جاں پچھڑ کے چھپدی جِس کرکے مَیں وی مہِسُۄس کرن لگّا کِہ کمپِّئۄُٹر اُتے ٹائیِپ کرنا سِکھّ ہی لَیݨا چاہِیدَے۔

اِک شام میری پتنی دے مامے دے پُتّ امرجِیت سِںگھّ نیں سانُۄں آپݨے گھر سدِّیا۔ اُہ کوِیشر کرنَیل سِںگھّ پارس دا جُیائی ہَے تے پارس ہۄرِیں اُنہاں پاس ہی رہِںدّے سن۔ اُتھے رامُۄوالِیئے بھرا٬ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ پرمجِیت سںدھُّۄ٬ بلراج دِئۄل تے کُجھّ ہۄر لِکھݨ پڑھن والِیاں دی مہِفل لگّ گئی۔ گلّاں چلّ پئیِیاں کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں اجِہا کنورٹر تِیار کِیتَے جِس نال گُرمُکھی لِپّی نُۄں شاہمُکھی تے شاہمُکھی نُۄں گُرمُکھی لِپّی وِچّ بدلِیا جا سکدَے۔ میرے لئی اِہ ہَیرانی والی گلّ سی۔ پنُّۄں نیں کِہا کِہ اگلے دِن میرے گھر آ کے ویکھ لَیݨا۔

برَیمپٹن وِچّ جِتھے اسِیں رہِںدّے ساں اُتھۄں پنُّۄں ہۄراں دا گھر نیڑے ہی سی۔ تُر کے دس پںدّراں مِںٹّ دا راہ سی جِس کرکے کِسے نُۄں کھیچل دیݨ دی وی لۄڑ نہِیں سی۔ مَیں پنُّۄں دے گھر گِیا تاں اُس نیں کِہا کِہ پںجّابی دی کۄئی لائیِن لِکھاواں۔ مَیں بابا پھرِید دا سلۄک گلِیئیں چِکّڑ دُۄر گھر … لِکھا دِتّا۔ اِہ مئی جاں جُۄن 2001 دی گلّ ہَے۔ پنُّۄں نیں اُہ گُرمُکھی وِچّ ٹائیِپ کر لِیا۔ پھِر اُس نیں کمپِّئۄُٹر دی اِکّ کلا دبائی۔ پل بھر لئی اکھّراں دِییاں لکِیراں سکرِین اُتے نچِّییاں تے شاہمُکھی یانی پھارسی لِپّی وِچّ بدل گئیِیاں۔ پھِر شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی وِچّ کر لئیِیاں گئیِیاں۔ اِکّ دۄ ہۄر پھِکرِیاں دی لِپّی وی بدلی گئی۔ مَیں کِہا٬ “اِہ تاں تُسِیں چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب دِییاں پںجّابی لِپِییاں وِچّ پُل اُسار دِتَّے! اِہدے نال تاں اِکۄ لِپّی جانݨ والا وی دُۄجی لِپّی پڑھ سکیگا۔ چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب وِچّ لِکھِیا جاںدا پںجّابی ساہِت جۄ اِکّ دُۄجے پاسے پڑھ نہِیں ہُںدّا اُہ اِس کاڈھ نال پڑھِیا جاویگا۔ تُہاڈی کاڈھ کمال دی اےَ!” میری کمپِّئۄُٹر وِچّ دِلچسپی ہۄر ودھ گئی۔

ہُݨ بھاویں پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا دا کمپِّئۄُٹر وِبھاگ اِہ دائوا کری جاوے کِہ گُرمُکھی لِپّی نُۄں شاہمُکھی تے شاہمُکھی نُۄں گُرمُکھی لِپّی وِچّ پرتائُݨ دا پْرۄگرام اُسے نیں تِیار کِیتا ہَے پر مَیں چشمدِید گواہ ہاں کِہ اِہ مَیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا کِیتا ہۄئِیا 2001 وِچّ ہی ویکھ لِیا سی۔ اُس نیں اِس دی جاݨکاری ڈا.لہِل نُۄں وی دِتّی سی جۄ کمپِّئۄُٹر وِبھاگ دا مُکھی سی۔ اِہ اکادمِک تے بَۄدھِک بیئیِمانی ہۄویگی جے مَۄلِک کاڈھ کڈھّݨ والے نُۄں نذرئںدّاذ کِیتا جاوے۔ مَیں چاہاںگا کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں کھُد اِس بارے تفسِیل نال لِکھے۔ دسّے کِہ اِہ کارج اُس نیں کدۄں سِرے لائِیا؟ ڈا.لہِل ہۄرِیں وی دسّݨ کِہ اِہ اُنہاں دی مَۄلِک کاڈھ ہَے جاں پنُّۄں دی نکل ہَے؟

پنُّۄں نیں مَینُۄں کمپِّئۄُٹر اُتے گُرمُکھی وِچّ ٹائیِپ کرنا سِکھا دِتّا جۄ مَیں کُجھّ ہی دِناں وِچّ سِکھّ گِیا تے آپݨی رچنا آپ ٹائیِپ کرن لگّ پِیا۔ لِکھدا تاں مَیں کلم نال وی ہَۄلی ہَۄلی ساں پر ٹائیِپ ہۄر وی ہَۄلی کرن لگّا۔ گھںٹّے `چ مساں چار کُ سَۄ لفذ ٹائیِپ ہُںدّے۔ کِئُںکِہ میرے کۄل کھُلّہا سماں سی اِس لئی ہَۄلی ہَۄلی ٹائیِپ کردِیاں وی میرا ڈںگّ سری گِیا۔ میرے ٹائیِپ کِیتے تے اِیمیل راہِیں بھیجے آرٹِیکل اخباراں وِچّ لگاتار چھپݨ لگّے۔ مَینُۄں وِہلے نُۄں آہر مِل گِیا جِس نال مَینُۄں پتا ہی ناں لگّدا کدۄں دِن لںگھّ جاںدا۔ مَیں کِسے کمّ نال بجھِّیا وی نہِیں ساں تے وِہلا وی ناں رِہا۔

رِٹائِر ہۄݨ پِچھّۄں مَیں ہر سال اِکّ کِتاب پْرکاشت کروا رِہاں۔ کِسے سال دۄ وی ہۄ جاںدِییاں ہن۔ ستّ اٹھّ کِتاباں مَیں کھُد ٹائیِپ کِیتِییاں ہن جِنہاں وِچّ کھیڈ جگت دِییاں باتاں٬ کھیڈ پرِکرما٬ کھیڈ درشن٬ کھیڈ میلے ویکھدِیاں٬ پھیری وتناں دی٬ کبڈّی کبڈّی کبڈّی٬ کھیڈاں دی دُنِییا تے میری جِیون گاتھا دی ہتھّلی پُستک شامل ہَے۔

مَیں آپݨے سمکالی لیکھکاں نُۄں وی کہاںگا کِہ اُہ کمپِّئۄُٹر اُتے ٹائیِپ کرنا ذرُۄر سِکھّݨ۔ اِہ سِکھّݨا بہُت سَۄکھا ہَے تے اِہدے بہُت پھائِدے ہن۔ مَیں جِہڑا اِکہاٹ سال دی اُمر تک ٹائیِپ کرن تۄں ٹلدا رِہا جاں اِئۄں کہِ لئۄ کِہ لۄڑ نہِیں سمجھی٬ ہُݨ اِس نُۄں کھبّے ہتھّ دا کھیلہ سمجھداں۔ ہُݨ تاں اِہ لیکھکاں دی لاذمی لۄڑ ہَے۔ کمپِّئۄُٹر دا یُگّ شُرُۄ ہۄ چُکَّے جِس کرکے اِہدے بِناں اسِیں ہۄرناں دے برابر نہِیں چلّ سکدے۔ رِٹائِر ہۄݨ پِچھۄں اِہ کمپِّئۄُٹر ہی ہَے جِہڑا مَیتھۄں پہِلاں نالۄں وی ودھّ لِکھوائی جا رِہَے۔ کئی وار اخبار چھپدے چھپدے پہُںچّی میری رچنا وی اخبار وِچّ پھِٹّ ہۄ جاںدی ہَے جِس دی سمپّادکاں نُۄں بڑی سَۄکھ ہَے۔ مَینُۄں میرے مِتّر اکسر کہِںدّے ہن کِہ مَیں رِٹائِر نہِیں ہۄئِیا سگۄں ری-ٹائِر ہۄئِیا ہاں!