بںدّا جِیون دا تِیجا ہِسّا سَۄں کے ہی گُذار دِںدَّے۔ سَۄݨ والِییاں تھاواں دا ذِکر کرنا وی دِلچسپی تۄں کھالی نہِیں۔ مَینُۄں آپݨے رَیݨ بسیرے اکسر چیتے آ جاںدے ہن۔ مَینُۄں اِہ تاں نہِیں پتا کِہ مَیں ماں دا دُدھّ کِنّی دیر چُںگھِّیا تے اُہدی کُچھّڑ کِنّا چِر رِہا پر اِہ یاد ہَے کِہ ساڈے کچّے گھر دا وِہڑا بہُتا کھُلّہا نہِیں سی۔ اُس دے اِکّ پاسے کھُرلِییاں سن جِتھے ڈںگّر بجھّدے تے کۄل ہی اسِیں مںجّے ڈاہ کے سَۄں جاںدے۔ پشُۄیاں دے گۄہے پِشاب دا مُشک مَینُۄں نہِیں لگّدا بچپن `چ کدے آئِیا ہۄوے۔ سِیالاں وِچّ جے ڈںگّراں والے کۄٹھے `چ سَۄݨا پِیا تد وی نہِیں آئِیا۔ ہُݨ بھاویں آ جاوے کِئُںکِہ کاپھی سمیں تۄں ڈںگّراں کۄل نہِیں سُتّا۔

اِہ مُشک وی کمال دی شَیء ہَے جِہڑا ہر ویلے کۄل رہِںدِّیاں نُۄں آئُںدا نہِیں پر دُۄر دِیاں نُۄں نیڑے نہِیں کھڑھن دِںدّا۔ دھنّ ہن جلںدھّر دی بُۄٹا مںڈّی دے بشِںدّے جۄ ہر ویلے چمڑے دے مُشک وِچّ رہِںدّے ہن جد کِہ مُسافراں تۄں مںڈّی وِچّ دی مساں لںگھّ ہُںدَّے۔ مَیں جد وی بُۄٹا مںڈّی وِچّ دی لںگھّداں تاں نکّ `تے رُمال رکھّ کے ای لںگھّ سکداں۔ پر پشُۄیاں کۄل کٹِّییاں راتاں مَینُۄں کدے مُشک مارن والِییاں نہِیں لگِّییاں۔

جد مَیں آپݨے بچپن `تے جھات مارداں تاں میرے سَۄݨ دِییاں دۄ منپسںدّ تھاںواں مَینُۄں ودھیرے چیتے آئُںدِیئَں۔ اِکّ سی کۄٹھے اُپر پَیݨا تے دُۄجا باہرلے گھر ہواہارے سَۄݨا۔ وَیسے جۄ انںدّ باہر کھُلّہے پِڑاں وِچّ سَۄݨ دا آئُںدا سی اُہ گھراں دِییاں ولگݨاں وِچّ سَۄݨ دا نہِیں سی آئُںدا۔ پر کھلواڑے بہُتا سماں نہِیں سن رہِںدّے۔ مساں دس پںدّراں راتاں پِڑاں `چ سَۄݨ دا مَۄکا مِلدا سی۔ جِدّݨ تُۄڑی داݨے چُکّے جاںدے نال ہی سںدّ ولیواں گڈّے `تے رکھّ کے گھر لَے آںدا جاںدا۔ میرے بچپن ویلے ناں بمبِّییاں ہُںدِّییاں سن تے ناں اُنہاں اُتے کۄٹھڑِییاں۔ ہُںدِّییاں تاں مَیں راتاں نُۄں اُتھے ہی سَۄںدا۔ پتا نہِیں باہر کھُلّہے تھاں سَۄݨا مَینُۄں کِئۄں پسںدّ سی؟

کھیتاں `چ سَۄݨا تے چنّ چانݨی `چ تُرنا میرے خاس شَۄک سن۔ اُدۄں بھُۄتاں پْریتاں دِییاں گلّاں آم ہُںدِّییاں سن۔ سِوِیاں٬ مڑھِییاں٬ پکِّییاں تھاواں٬ ہاڑ بۄلݨ تے تُردی اگّ دِییاں کتھا کہاݨِییاں سُݨن وِچّ آئُںدِییاں سن پر اُنہاں دا ڈر میرے من `چۄں نِکل چُکّا سی۔ کِہا جاںدا سی کِہ ساڈے گھر دے نیڑے نہِرِیاں دی نِمّ `تے بھُۄتاں رہِںدِّیئَں جۄ مَینُۄں کدے وِکھائی نہِیں دِتِّییاں۔ مَیں اُہدے اُتے چڑھ کے وی ویکھ لِیا سی۔ مَینُۄں وڈّے چھۄٹِیاں دی تھاں ہاݨِییاں دا ساتھ چںگّا لگّدا جاں اِکلّ ودھیرے بھائُںدی۔ ہُݨ وی اِکلّ مَینُۄں ودھیرے سُکھاوِیں لگّدی ہَے۔

اِکلّ `چ کلپݨا تُہاڈے نال ہُںدّی ہَے تے جِتھے چاہۄ لئی پھِردی ہَے۔ پربتاں دِییاں چۄٹِییاں٬ ہُسِین وادِییاں٬ سُہاوݨِییاں سَیرگاہاں٬ ساگراں دے تٹّ٬ درِیاواں دے پتّݨ, ارشاں دِییاں پرِییاں٬ سترںگِّییاں پِیںگھاں تے امبّر دِییاں سَیراں سبھ پَیراں تھلّے ہُںدِّیئَں۔ جدۄں کۄئی وی کۄل نہِیں ہُںدّا تاں کلپݨا کرکے سبھ کُجھّ کۄل ہُںدَّے۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ کئی بںدّے کلپݨا `چ وی کلپدے ہی رہِںدّے نیں تے کئی ڈھۄلے دِییاں لائُںدے اُمراں ماݨ جاںدے نیں۔ ادھِّییاں کھُشِییاں بںدّے دے آپݨے ہتھّ وسّ ہُںدِّییاں جد کِہ ادھِّییاں لئی ہی سادھن چاہِیدے ہن۔ کئی ادھّے کھالی گلاس نُۄں ویکھ کے جھُۄردے رہِںدّے نیں تے کئی ادھّے بھرے نُۄں ویکھ کے بھںگّڑے پائُݨۄ نہِیں ہٹدے۔ کئی بںدّے دھُپّے بَیٹھے ہۄئے وی نہِیں تپدے پر کئی چھاویں بَیٹھے ہی بھُجّی جاںدے نیں۔ ہر ویلے شِکوے شِکائِتاں `چ گْرسّے بںدّے ناں آپ سُکھی وسدے نیں تے ناں کِسے ہۄر نُۄں سُکھی وسݨ دِںدّے نیں۔ اُہ ہۄرناں دے دُکھّ جاں کشٹ ہرن دی تھاں آپݨے ہی دُکھّاں درداں دا رۄݨا رۄئی جاںدے ہن۔

اُنہاں کامِیاں دی کھُشی دا اںدّاذا لائۄ جِہڑے ساری دِہاڑی کہی واہ کے ریتے دِییاں ڈھیرِییاں `تے لِٹی جاںدے سن۔ کِسے راہی نیں پُچھّ لِیا٬ “تُہانُۄں چںگّے بھلِیاں نُۄں کی ہۄئِئَے؟” اِکّ جݨے نیں لِٹی جاںدِیاں کِہا٬ “ساڈے نال دا بۄتل لَیݨ گِئَے!”

جدۄں مَیں پْرِںسِّیپل ساں تاں شام نُۄں کالج دا پھُٹبال گرائۄُںڈ ویکھݨ نِکلِیا۔ اِکّ بُڈھّا بِناں پُچھّے گھاہ کھۄتی جاںدا سی۔ اُس نیں کاہلی نال گھاہ `کٹھّا کِیتا تے پلّی `چ بنّہ لِیا۔ اُس نُۄں لگّا کِہ مَیں بِناں پُچھّے گھاہ کھۄتݨ لئی اُس نُۄں جھاڑ پاواںگا تے گھاہ نہِیں لِجاݨ دیواںگا۔ کرنا وی اِہۄ سی پر ہڈِّییاں دا پِںجّر بݨے اُس بِردھ `تے ترس کھاںدِیاں مَیں کِہا٬ “بھائیِیا پںڈّ چُکّݨی اے تاں چُکاواں؟” اُہدِییاں ڈرِییاں اکھّاں وِچّ لِشک آ گئی تے اُہنے سِر اُتے پںڈّ ٹِکوا لئی۔ اُہ اگّے تُر پِیا تے مَیں اُہدے پِچھّے۔ اُہدا جُسّا ہڈِّییاں دی مُٹھّ سی٬ لتّاں کانِیاں ورگِییاں سن تے پَیرِیں ٹُٹّے چھِتّر ٹھِپ ٹھِپ وجّ رہے سن۔ اُہ گُݨگُݨائُݨ لگّا٬ “آہ تاں مَۄج بݨ-گی٬ آہ تاں مَۄج بݨ-گی …۔” مَیں ہَیران ساں جے اُہ مَۄج وِچّ سی تاں کشٹ وِچّ کَۄݨ سی؟

جد مَیں پٹھِیر اُمر دا ساں تاں گرمِییاں دِییاں راتاں `چ آپݨی مںجّی کۄٹھے `تے چڑھا لَیںدا تے تارِیاں دی جھِلمِل ہیٹھاں سَۄںدا۔ چںدّ کدے گۄل ہُںدّا٬ کدے تِرچھا تے کدے کُبّا ہۄ جاںدا۔ راجے دی مںجّی گھُمّدی رہِںدّی پر دھرُۄ تارا اِکۄ تھاں گڈِّیا رہِںدّا۔ کھِتِّییاں چڑھدِییاں تے تارے دِشا بدلی جاںدے۔ کۄٹھے `تے کھُلّہے امبّر ہیٹھ پِیاں کئی تارِیاں دی سِیاݨ ہۄ گئی سی۔ ہیٹھاں وِہڑے نالۄں اُپر کۄٹھے اُتے راتاں ٹھںڈھِّییاں لگّدِییاں۔ جِدّݨ پُرے دی ٹھںڈھّی `وا وگدی اُدّݨ نِیںد ہۄر وی گُۄڑھی آئُںدی تے تڑکے کُکّڑاں دِییاں باںگاں وی ناں جگا سکدِییاں۔ ماڑی گلّ اُدّݨ ہُںدّی جِدّݨ رات نُۄں مِیںہ آ جاںدا۔ پھِر کچّی نِیںد جاگݨا پَیںدا تے ہیٹھاں آ کے نِیںد ناں آئُںدی۔

کُجھ وڈیرا ہۄئِیا تاں مَیں مںجّا تے دری-کھیس لَے کے باہرلے گھر چلا جاںدا۔ اُتھے پشُۄ تے گُیاںڈھی مُںڈّے ہی ہُںدّے۔ اسِیں باتاں پائُںدے٬ لتِیفے سُݨائُںدے٬ ہسّدے کھیڈدے تے چنّ چانݨی وِچّ چِٹھّے پڑھدے۔ ساڈے کۄل جانی چۄر٬ دہُۄد بادشاہ٬ بھُۄمِییا چۄر٬ گۄل کھُۄںڈا٬ سُچّا سُۄرما تے جڑھ پٹّ بچنی دے چِٹھّے ہُںدّے۔ پُۄرن بھگت ہُںدّا٬ کَۄلاں ہُںدّی٬ بیگۄ نار تے ہِیر ہُںدّی۔ کۄل ہی رُۄڑِییاں ہُںدِّییاں جِتھے کُتّے بھَۄںک رہے ہُںدّے۔ پںڈّتاں دے چُبارے `چۄں اِکادشی دے سںکھّ دی آواذ آئُںدی۔ چَۄکِیدار دا پِیپا کھڑکدا تے اُچّا ہۄکا سُݨدا۔ گُردوارے دا نگارا وجّدا۔

مُںڈّے کھُںڈّے لُچّے لتِیفے اِکّ دُۄجے نال ساںجھے کردے۔ مَینُۄں اجِہے کئی لتِیفے یاد ہۄ گئے سن جۄ مَیں کئی ورہے مِتّر مںڈّلی وِچّ سُݨائُںدا رِہا۔ یاد تاں ہُݨ وی ہن پر بگّی داڑھی نال سُݨائُݨے چںگّے نہِیں لگّدے۔ گِدّڑاں نُۄں جںگّل `چۄں بھجّے جاںدِیاں ویکھ کے کِسے نیں پُچھِّیا سی٬ “بھجّے کِئۄں جاںدے اۄ؟ مگر پُلس تاں نی پَیگی؟” گِدّڑاں دا جواب سی٬ “پئی ہۄئی آ۔ ساڈے نال تاں جگّۄں باہری ہۄئی۔ ہتھّݨی نُۄں ٹِچّر باںدر نیں کِیتی پر لا-تی گِدّڑ سِر۔ بھجِّیئے ناں تاں ہۄر کی کرِیئے؟” چُںگھّی بکّری بݨاتا ڈاکا ماڑی کِیتی پںڈّتاں نیں والی گلّ سی۔ کام کلۄلاں لِکھݨ `چ مَینُۄں بہُت جھِجک ہَے۔ مَیں ہَیران ہاں کِہ کھُشوںتّ سِںگھّ تے بلوںتّ گارگی ورگے وڈّے لیکھک بذُرگ ہۄ کے وی سِرے دِییاں سَیکسی گلّاں کِویں لِکھدے رہے؟

چڑھدے سِیال جدۄں چھلِّییاں ڈُںگِّییاں جاںدِییاں تاں چھلِّییاں `تے سَۄݨ دا وی انۄکھا انںدّ سی۔ چھلِّییاں اِکّ دُۄجے ولّ سُٹّ کے شرارتاں کِیتِییاں جا سکدِییاں سن۔ نرمے اُتّے سَۄݨ دا آپݨا نِگھّ سی۔ پِڑاں وِچّ بۄہل اُتے دۄڑا وِچھا کے سُتّا جا سکدا سی۔ کۄل پاݨی دا گھڑا ہُںدّا سی جِس دے مُۄںہ اُتے باٹی رکھّی ہُںدّی سی۔ پاݨی پی کے باٹی مِٹّی نال ماںج کے سُچّی کر لئیِدی سی۔ پھلہے چلدے تاں پھلہِیاں مگر تُرنا پَیںدا سی۔ جدۄں کۄئی بلد گۄہا کردا تاں اُس نُۄں سَیء کرنا کہِںدّے تے گۄہا پَیری دا ناڑ چُکّ کے ہتھّاں اُتے لَیݨا پَیںدا تاں جۄ داݨِیاں وِچّ ناں رلے۔ نوِیں پِیڑھی لئی اِہ سبھ بِیت گئے دِییاں باتاں ہن۔ پر پُراݨی پِیڑھی دے چیتِیاں وِچّ اجے وی سجّرِییاں ہن۔

مَینُۄں یاد ہَے جدۄں مَیں ملّہے تۄں ہٹ کے پھاذِلکا پڑھن لگّݨا سی تاں رات نُۄں باہر پِڑ وِچّ سُتّا ساں۔ اُتھۄں مَینُۄں بابے نیں جگائِیا سی تے گھرۄں دہِیں کھُیا کے جگرائۄں تۄں ریل گڈّی چڑھائِیا سی۔ مَینُۄں اِہ وی یاد ہَے کِہ بھُۄیا دے پِںڈّ کۄٹھے مَیں نِویکلا وِہڑے `چ سَۄںدا جاں کۄٹھے `تے مںجّی چاڑھ لَیںدا۔ پھُپھّڑ لامبھے گِیا ہُںدّا تاں گِیاراں گۄلی دی بںدُّۄک میرے کۄل ہُںدّی۔ مَیں بارڈر دے پِںڈّاں `چ وجّدے سپِیکراں دے توے سُݨدا سَۄں جاںدا۔ اُدۄں سبھ تۄں ودھِییا منۄرںجّن سپِیکراں تۄں وجدے توے سن۔ رائے سِکھّ سپِیکر والے نُۄں اِکّ رُپئے دا اِنام دے کے آپݨا ناں بُلوائُںدے سن تے منمرذی دا توا لُیائُںدے سن۔

پھُپھّڑ ہۄراں دے گھر براںڈے نال اِکّ کچّی بَیٹھک سی جِس دے ڈاٹدار بُۄہے کھُلّہبہارے سن تے کۄئی تکھتا نہِیں سی لگّا ہۄئِیا۔ مَیں جِنّا چِر پھاذِلکا پڑھِیا اُہ بَیٹھک میرا پڑھن کمرا بݨی رہی۔ ہُݨ اُہدا کۄئی ناں نِشان نہِیں رِہا کِئُںکِہ سارا گھر پکّا بݨ گِئَے۔ آئے گئے نُۄں اُس بَیٹھک وِچّ ہی چاہ پاݨی پِیائِیا جاںدا سی۔ کۄئی پْراہُݨا آئُںدا تاں میرے کۄل بَیٹھک وِچّ سَۄںدا تے مَیں اُہتۄں باتاں سُݨدا۔

بچپن دے تیراں سال مَیں چکر رِہا تے چڑھدی جُیانی دے ستّ سال کۄٹھے۔ پھِر اِکّ سال مُکتسر ہۄسٹل وِچّ کٹِّیا جِتھۄں دی ڈِگّی دے نہِری پاݨی نیں میری بھُکھّ بہُت ودھا دِتّی سی۔ اسِیں ہۄسٹل وِچّ اِکۄ ویلے دس دس پھُلکے لیڑھ جاںدے ساں۔ دُدھّ دے کںگّݨی والے گلاس پی کے اجِہی گُۄڑھی نِیںد سَۄںدے کِہ اِکّ وار چۄری وی کرا بَیٹھے۔ غلتی ساتھۄں ہی ہۄئی سی۔ پشُۄیاں دی مںڈّی `چ چاہ دی دُکان `تے مجھّاں دے وپاری بَیٹھے سن۔ اُنہاں نیں نشے دِییاں پھِیم چھُڈائۄُ گۄلِییاں چھکِییاں ہۄئیِیاں سن جِنہاں تۄں ساڈا اِکّ بیلی وی گۄلِییاں کھا بَیٹھا۔ پھِر اُہ اَیویں ہی پھَیںٹر مارن لگّا کِہ اسِیں وی ہۄسٹل واستے مجھّاں کھرِیدݨِییاں۔ شہِ لائی بَیٹھے چۄراں نیں سمجھ لِیا کِہ مُںڈِّیاں کۄل مجھّاں کھرِیدݨ جۄگے پَیسے ہۄݨگے تے اُنہاں نیں رات نُۄں پِچھلی باری آ بھنّی۔ پر پتا لگّ جاݨ `تے اُہ اُڈںتّر ہۄ گئے تے چۄری کِیتے کپڑے راہ وِچّ ہی سُٹّ گئے۔

جد مَیں دِلّی پڑھن لگّا تاں دیو نگر دے سرکاری کُیاٹراں وِچّ بݨے اِکّ کلبّ دا ہاتا میرا رَیݨ بسیرا بݨِیا۔ اُتھے مَیں ساڈھے چار سال رِہا۔ ٹِین دِییاں چادراں دی ڈھالُۄ چھتّ والا اِکّ کھُلّہا کمرا سی جِس وِچّ پںجّ چھے مںجّے ڈہِ سکدے سن۔ کنال کُ دے پلاٹ وِچّ بَیڈمِںٹّن دا پکّا کۄرٹ٬ ویٹ ٹْرینِںگّ لئی پکّی تھڑھی٬ کُکڑِییاں دا کھُڈّا٬ ہَیںڈ پمپّ٬ پِپّل٬ تُۄت تے اِکّ کھُۄںجے جھُگّی سی جِس وِچّ پہِرا دیݨ والے گۄرکھے رہِںدّے سن۔ اُنہاں `چۄں اِکّ جݨا وِیاہِیا ہۄئِیا سی جِس دی گھر والی مَینُۄں نلکے `تے نہائُںدے نُۄں چۄر اکھِّیں ویکھدی۔ اِکّ رات اُہنے ہدّ ای کر دِتّی۔ جدۄں گۄرکھے پہِرا دیݨ گئے تاں اُہ میرے مںجّے اُتے آ بَیٹھی۔ اِہ مَینُۄں ہی پتا ہَے کِہ مَیں اُہنُۄں کِویں اُٹھائِیا اتے اُہنُۄں تے آپݨے آپ نُۄں کِویں بچائِیا؟

کلبّ دے اُس ہاتے وِچّ اِکۄ گھاٹ سی کِہ ناں ٹائِلٹ سی ناں گُسلکھانا۔ مَیں نلکے `تے کھُلّہا نہائُںدا تے سائیِکل اُتے چڑھ کے باہر جںگّل پاݨی جاںدا۔ پبلِک پکھانِیاں دی لائیِن `چ مَیں نہِیں ساں لگّدا۔ اگّے پِچھّے یُۄنِیورسِٹی دے واش رُۄم ورت لَیںدا۔ ہُݨ تاں مَیں پَیراں بھار بہِݨ والی سِیٹ دی تھاں کُرسی والی سِیٹ اُتے ہی بَیٹھدا ہاں پر اُدۄں اُہدے `تے بہِݨا ہۄرُۄں لگِّیا سی۔ پہِلی وار تاں مَینُۄں پتا ای ناں لگّے کِہ بَیٹھاں کِویں؟ چِینی دی گۄڈے جِڈّی کُرسی اُتے وی پَیراں بھار ہی بَیٹھا۔ نِری تِلہکݨباذی سی۔ اُںج ہی اُٹھّ کھڑھے ہۄݨ بِناں کۄئی چارا نہِیں سی تے باہر کھیتاں وِچّ جا کے ہی میرا کمّ سرِیا سی۔ اُدۄں دِلّی سی وی چھۄٹی۔ دس پںدّراں مِںٹّ سائیِکل چلا کے کھیت آ جاںدے جِتھے کھُلّہبہار ہُںدّی۔

جدۄں مَیں دِلّی چھڈّ کے ڈھُڈِّیکے لَیکچرار لگّا تاں میرے رَیݨ بسیرے اِکّ سال جگرائۄں تے دۄ سال مُلّامپُر رہے۔ جگرائۄں اسِیں ریلوے رۄڈ `تے رہے تے مُلّامپُر جرنَیلی سڑک دے کںڈھّے۔ ہُݨ وی جدۄں مَیں جرنَیلی سڑک تۄں لںگھّاں تاں اُس جگہا ولّ ہسرت نال ویکھداں جِتھے جُیانی دِییاں راتاں ماݨِییاں تے ساڈے وڈّے پُتّر دا جنم ہۄئِیا۔ جدۄں اُہ رۄںدا تاں مَیں اُس نُۄں وڈّی سڑک `تے وگدا ٹْرَیپھِک وِکھائُںدا تے رۄںدے نُۄں ورائُںدا۔

1972 تۄں 92 تک اسِیں ڈھُڈِّیکے رہے۔ اٹھاراں سال کَینیڈا والی سۄدھاں کے گھر تے دۄ سال امرِیکا والے جگجِیت سِںگھّ راݨے ہۄراں دے گھر۔ پہِلا گھر ڈُۄڈھ کنال دا سی تے دُۄجا دۄ کنال دا۔ چھتّ دا کۄئی اںتّ نہِیں سی بھاویں کِنّے وی مہِمان آ جاݨ۔ مَیں بھاویں گرِیب کِسان دے گھر جمِّیا ساں پر مَینُۄں رَیݨ بسیرے بہُت کھُلّہے مِلے۔ شائِد اِہ وی اِکّ کارن ہۄوے کِہ میری سۄچ وی کھُلّہی رہی۔ میرے کھاݨ پِیݨ, پہِنݨ, رہِݨ سہِݨ تے اِتھۄں تک کِہ وِچاراں وِچّ کدے تںگّدِلی جاں کٹّڑتا نہِیں آئی۔ میرا وتِیرا ہمیشاں لچکدار رِہا۔ اِہۄ کارن ہَے کِہ میرا کِسے نال کدے کرڑا ٹکرائۄ نہِیں ہۄئِیا۔ ذِںدّاباد مُرداباد دے ماہَۄل وِچّ وی میرے خِلاف مُرداباد دے ناہرے نہِیں لگّے۔ وَیسے اُہ پْرِںسِّیپل٬ پْرِںسِّیپل ہی نہِیں سمجھِیا جاںدا جِیہدی لَیکچرار٬ وِدِیارتھی جاں درجا چار کرمچاری مُرداباد ناں کرن!

جنوری 93 تۄں اسِیں آپݨے پِںڈّ چکر آ گئے۔ تد تک ساڈا پکّا گھر بݨ گِیا سی۔ بھراواں دے چُلّہے ہی اڈّ ہۄئے جد کِہ کھیت اجے وی ساںجھے ہن۔ ساڈا `کٹھّ نِبھݨ `تے کئی شرِیک ہَیران وی ہن۔ مَیں 96 تک چکرۄں ڈھُڈِّیکے پڑھائُݨ جاںدا رِہا جِس دَۄران وڈّا پُتّر جگوِںدّر دَۄدھر وِیاہِیا گِیا۔ اُہدا وِیاہ وی اُنی ہی سادگی نال کِیتا جِنّی نال آپݨا کروائِیا سی۔ جاݨ سار انںدّ کارج ہۄئے٬ پھِر چاہ پاݨی تے دِن ڈھلے پِںڈّ پرت کے بھائیِچارے نُۄں دائوت دے دِتّی۔ ناں مَیں آپ چھاپاں چھلِّیاں دا شُکِین آں تے ناں جگوِںدّر نیں کدے سۄنے دی چھاپ پائی ہَے۔

1996 وِچّ جدۄں مَیں امردِیپ کالج دا پْرِںسِّیپل بݨِیا تاں میری رہائِش دُیابے دے پِںڈّ مُکںدّپُر دی ہۄ گئی۔ اُتھے ہی جگوِںدّر تے اُہدی پتنی پرمجِیت لَیکچرر لگّ گئے جِنہاں نیں ہُݨ گھر وی پا لِئَے۔ 2001 تۄں ساڈا آئُݨ جاݨ کَینیڈا دا وی ہَے جِتھے چھۄٹا پُتّر گُروِںدّر رہِںدَّے۔ ہُݨ گرمِییاں کَینیڈا `چ کٹّی دِییاں ہن تے سِیال پںجّاب وِچّ لںگھّدَے۔