تَۄبا جام-شِکن٬ جام تَۄبا-شِکن٬

سامنے ڈھیر ہَیں ٹُۄٹے ہُۄئے پَیمانۄں کے۔

رِیاذ کھَیرابادی دے اِس شیئر دے بھاو نُۄں امرِیکا دے مہان ہاس-رس ساہِتکار مارک ٹوین دی ہیٹھلی ٹُۄک ہۄر وی ودھّ ارتھ-بھرپُۄر بݨا دِںدّی ہَے:

“شراب چھڈّݨی کِہڑی اَۄکھی گلّ ہَے؟ مَیں پںجّاہ وار چھڈّی ہَے۔”

اِہ دۄنۄں کلام آپاں نُۄں منُکھّی سُبھاء دے اِس اہِم پکھّ پْرتی جاگرُۄک کردے ہن کِہ ساڈِییاں آدتاں دے ساہمݨے ساڈی اِچھّا-شکتی اِنی نِربل ہَے کِہ گِیان٬ سِیاݨپاں٬ کھادھِییاں سہُںیاّں اتے سُہِرد سلاہاں وی اِسدی مدد نہِیں کر سکدِییاں۔ ہٹھ کرکے اِہ جام نُۄں تۄڑ-تۄڑ کے اُنہاں دے ڈھیر تاں لا سکدی ہَے پر کھُد آدتاں ساہمݨے بے-بسّ ہۄ جاںدی ہَے۔ جے سہُںیاّں کھا کے گلاسِییاں جاں بۄتلاں بھنّݨ نال شراب چھُٹّدی ہُںدّی تاں لگبھگ سارے شرابِییاں نیں ہی چھڈّی ہۄݨی سی۔ ساڈِییاں آدتاں اتے ساڈی اِچھّا-شکتی دی اِہ وِرۄدھتا کُدرتی وی اتے وِیاپک ورتارا وی۔ اِہ سِرپھ اجّ دے منُکھّ دی ہی نہِیں بلکِہ آدِ-کالِینی سمسِّیا ہَے۔ مہامبھارت دے نائِک دھرم-پُتّر یُدھِشٹر دی جُۄیا کھیڈݨ دی آدت آکھِر نُۄں کِڈّا وڈّا دُکھاںت بݨی ہالاںکِہ شْری کْرِشن بھگوان کھُد اُس دے سلاہکاراں وِچّۄں سن۔

آدتاں اتے اِچھّا-شکتی دی وِرۄدھتا بارے ساڈا آپݨا سبھ دا ہر رۄذ دا وِئکتِیگت تجربا وی ہَے اتے آپاں آلے-دُیالے ہۄراں نُۄں وی اِس ترہاں دِییاں ستھِتِییاں دا ساہمݨا کردے آم ہی دیکھدے ہاں۔ پڑھدے-سُݨدے ہاں کِہ کَۄماںتری-پدھّر تک دے کھِڈاری نشیڑی بݨ جاںدے ہن اتے ہۄر-ہۄر گلت کمّاں وِچّ پَے جاںدے ہن٬ ہالاںکِہ اُنہاں دی اِچھّا-شکتی تاں بے-جۄڑ ہُںدّی ہَے۔ وِچار دی گلّ اِہ ہَے کِہ اِچھّا-شکتی وی ساڈی ہَے٬ آدتاں وی ساڈِییاں ہن٬ نپھا-نُکسان وی ساڈا ہُںدّا ہَے٬ کرن-بھرن والے وی اسِیں ہاں اتے اِس سمسِّیا دا سمادھان وی ساڈا سبھ دا آپۄ-آپݨا ہی تے پھرذ وی ہَے۔ تاں پھِر اسِیں اِنہاں دۄہاں گُݨاں دا سُمیل کرکے آپݨے جِیون نُۄں ودھّ سَۄکھا اتے سُچجّا بݨا سکدے ہاں۔ پر کِویں؟

اِہ سمجھݨ واستے پہِلاں اِچھّا-شکتی دے لچھّݨاں بارے وِچار کردے ہاں۔ اِسدے کئی رُۄپ ہن٬ جِویں کِہ دْرِڑھتا٬ پکّا اِرادا٬ ہٹھ٬ سِرڑ٬ تہئیِّیا آدِ۔ نِرسںدّیہ ساڈی اِچھّا-شکتی سانُۄں کِسے اَۄکھے کمّ نُۄں کرن دی ہِمّت اتے جذباتی وہِݨاں اتے گلت وِچاراں نُۄں دبائُݨ دا بل دِںدّی ہَے۔ سانُۄں سوَے-کابُۄ جاں ڈسِپلن وِچّ رکھّ کے مںدّے کرم تۄں رۄکدی ہَے اتے چںگّے کرم کرن واستے پْریردی ہَے۔ بھوِکھّ دے مہتّوپُۄرن نِشانے دی پْراپتی واستے چھِن-بھںگّر چسکِیاں (Temptations) تۄں مُۄںہ مۄڑن دا سِرڑ دِںدّی ہَے۔ منۄوِگِیانک دْرِشٹی تۄں اِچھّا شکتی سُچیت من دی اگوائی وِچّ جاݨ-بُجھّ کے کِیتی کاروائی ہَے۔ جِیون وِچّ مِتھے نِشانِیاں دی پْراپتی واستے آپاں نُۄں ہر وکت اتے ساری اُمر اِسدی لۄڑ ہَے۔ پر اِنی وڈّی شکتی ہۄݨ دے باوجُۄد آپݨِییاں کُجھ کمذۄرِییاں کر کے اِہ پکّ چُکِّییاں آدتاں اگّے بے-وس ہۄ جاںدی ہَے۔ لیکھ شُرُۄ بھاویں نیک-نِیئت اِچھّا-شکتی دی مںدِّییاں آدتاں اگّے بے-وسی تۄں کِیتا گِیا ہَے پر اِہ سِدھاںت بد-نِیئت اِچھّا-شکتی دی چںگِّییاں آدتاں اگّے بے-وسی اُتّے وی پُۄری ترہاں لاگُۄ ہَے۔ اِہ ہی اِس لیکھ دا مُدّا ہَے۔

منۄ-وِگِیانی منّدے ہن کِہ اُہ اِچھّا-شکتی دِییاں کمذۄرِییاں دے کارن پُۄری ترہاں نہِیں سمجھ سکے۔ جِنّا کُ اُہ سمجھ سکے ہن٬ اُس انُسار اِہ اِکّ وِئکتِیگت کاروائی ہَے۔ اِس وِچّ مُکابلیباذی ودھّ ہُںدّی ہَے اتے ٹِیم-جذبا گھٹّ ہُںدّا ہَے۔ اِہ سانُۄں سرِیر٬ دِماگ اتے من نال دھکّا کرن دی آدت پا دِںدّی ہَے٬ جۄ ساڈے سُبھاء دا ہِسّا بݨ جاںدا ہَے۔ اِہ دِکھاوے اتے پْرشںسّا دی اِچھُّک ہُںدّی ہَے٬ اِس کرکے ساڈے ہںکّار وِچّ وادھا کردی ہَے۔ اِہ سُچیت من دی کاروائی ہَے٬ سۄ اِہ ساڈے مُۄڈ٬ ساڈی سمرتھّا٬ ساڈے سرِیرک اتے دِماگی چسکِیاں اتے واتاورݨ اُپّر نِربھر ہَے۔ اِہ سبھ بدلدے رہِںدّے ہن جِویں کِہ ماڑی سںگّت وِچّ جا کے جاں ٹی وی دے اِشتِہار دیکھ کے اسِیں بے-لۄڑے کمّ کر لَیںدے ہاں۔ اِہ ساڈے سرِیر دے ہۄر اںگّاں واںگ کمّ کردی ہَے٬ اِس کرکے اِہ تھکّ وی جاںدی ہَے۔ اِہ چارج کِیتی بَیٹری واںگ ہُںدّی ہَے جاں مِیںہ ویلے کِسے برساتی ندی دے وہائۄ واںگ ہُںدّی ہَے۔

پھِر وی اِسدِییاں لۄڑ تۄں ودھّ وڈِیائیِیاں آپاں آم کردے-سُݨدے ہاں٬ کِئُںکِہ آپاں پْرشںسّا دے گاہک ہاں۔ اِتھّۄں تک دائوا کِیتا جاںدا ہَے کِہ اِس نُۄں تکڑی کر کے اسِیں اِس جِیون دے ہر مںتّو نُۄں پْراپت کر سکدے ہاں اتے اسمبھّو نُۄں سمبھّو بݨا سکدے ہاں۔ پر اِہ اتِ-کتھنی ہَے۔ اںگّریذی وِچّ اِسدے بڑے رَۄچک ناں رکھّ کے اِس نُۄں بہُت پرچارِیا جا رِہا ہَے: Fire in the belly, Killer Spirit, Single-mindedness, Stick-to-itiveness, alpha male اِہ سبھ وپارِک اِشتِہار-باذِییاں ہن٬ پر اجّ دے پھٹا-پھٹی دے یُگ دِییاں من پسںدّ گلّاں ہن۔

ہر اِنسان دی کُدرت ولّۄں سرِیرک اتے مانسِک پْرتِبھا نِیئت ہۄئی ہُںدّی ہَے اتے کۄئی وی اِس تۄں باہر نہِیں جا سکدا۔ پر اِہ پْرتِبھا اِنی ذِیادا ہَے کِہ اِسدے پُۄرے وِکاس اتے سد-اُپیۄگ نال اسِیں آپݨے کِیاس تۄں وی کِتے ودھّ پْراپتِییاں کر سکدے ہاں۔ پر ساڈی اِچھّا-شکتی اتے ساڈِییاں آدتاں دی اںتّر-وِرۄدھتا سانُۄں اِنہاں تۄں واںجھا رکھّدی ہَے۔ اِچھّا-شکتی دے لچھّݨاں کرکے اِسدی دُر-ورتۄں دی سمبھّاونا ودھ جاںدی ہَے کِئُںکِہ اسِیں اِچھّا دی تِیبرتا نُۄں ہی اِچھّا-شکتی سمجھی بَیٹھے ہاں۔ اِس سبھ دا اِہ بھاو وی نہِیں کِہ اِچھّا-شکتی کۄئی گھٹّ مہتّوپُۄرن گُݨ ہَے۔ اِہ اِکّ بہُت اُپیۄگی جںتّر ہَے۔ اِسدے لچھّݨاں اتے اِسدِییاں کمذۄرِییاں نُۄں سمجھݨا اِس کر کے ہی ذرُۄری ہَے تاں کِہ اسِیں اِس نُۄں سہی ڈھںگّ٬ سہی وکت اتے سہی مںتّو واستے ورتݨ دی کلا ارتھات نِپُنّتا (Skill) ہاسل کرن دی لۄڑ نُۄں وی بݨدا مہتّو دے سکِیئے۔ اِہ نِپُنّتا آپاں اِچھّا-شکتی دے جںتّر دی ورتۄں نال چںگِّییاں آدتاں پَیدا کرکے کر سکدے ہاں۔ بھاو چںگِّییاں آدتاں واستے اِچھّا-شکتی دی لۄڑ ہَے اتے چںگِّییاں آدتاں اُہ کلا جاں نِپُنّتا ہَے جِس نیں اِچھّا-شکتی دی سہی ورتۄں کر کے ساڈی کُدرتی پْرتِبھا دا وِکاس کرنا ہَے۔ چںگِّییاں آدتاں پائُݨا اِکّ اݨکھِجھ٬ پْرشںسّا-رہِت اتے ٹھرہمّے والھا کمّ ہَے۔ جِنّا کۄئی دِکھاوے دا چاہوان ہَے٬ اُس واستے اِہ اُنّا ہی اَۄکھا کمّ ہَے۔ آدتاں ساڈِییاں سرِیرک اتے بَۄدھِک کاروائیِیاں ہن جِہڑِییاں اسِیں کِسے اِچھّت نِشانے دی پْراپتی واستے کِسے کھاس سمیں جاں واتاورݨ انُسار آپ-مُہارے کردے رہِںدّے ہاں۔ اِنہاں کاروائیِیاں دا سبںدھّ ساڈے اچیت من نال ہُںدّا ہَے اتے آپ-مُہارتا (Automaticity) اِنہاں دا کھاس گُݨ ہَے۔ اِہ اُہ کاروائیِیاں ہُںدِّییاں ہن جِنہاں نُۄں پہِلاں اسِیں سُچیت ڈھںگّ نال وار-وار کِیتا ہُںدّا ہَے اتے جۄ سُچیت من (Conscious Mind) دے گھیرے وِچّۄں نِکل کے اچیت من (Sub-Conscious Mind) وِچّ پرپکّ ہۄ چُکِّییاں ہُںدِّییاں ہن۔

کِئُںکِہ ساڈِییاں آدتاں اتے ساڈی اِچھّا-شکتی دی وِرۄدھتا کُدرتی اتے آدِ-کالِینی ورتارا ہَے٬ سۄ اِسدے کارناں اتے سمادھاناں واستے کھۄجاں وی ارمبھّ تۄں ہی ہۄ رہِییاں ہن۔ اجّ دے وِشو-پْرسِدھّ سماجِک منۄ-وِگِیانی ڈا. جَۄنتھن ہائیِٹ نیں آپݨی کِتاب ’ہَیپِینَیسّ ہائیِپَۄتھیسِس‘ وِچّ اِس گُںجھّلھ دے سمادھان دا ادھار سںسّار دے وڈّے دھرماں دے مۄڈھی مہاں-پُرکھاں دِییاں سِکھِّیاواں اتے ماڈرن کھۄجاں دے سُمیل نُۄں بݨائِیا ہَے۔ اُس نیں کِتاب دا تھِیم ہی ‘Finding Modern Truth in Ancient Wisdom’ نُۄں بݨائِیا ہَے۔ اجّ منۄ-وِگِیان دے اڈّ-اڈّ کھیتراں وِچّ کِیتِییاں جا رہِییاں کھۄجاں دا مُکھّ ادھار اِہ وِچاردھارا ہی ہَے اتے یُۄئَنّئۄ وی اِسدی پُۄری ہامی ہَے۔ ڈا. ہائیِٹ انُسار ساڈی شکھسِیئت اِکّ اِکائی ناں ہۄ کے اِکّ کمیٹی دی ترہاں ہَے جِسدے مَیمبراں نُۄں کۄئی کھاس پْرۄجَیکٹ سَۄمپِیا گِیا ہَے پر جِہڑے آپس وِچّ جھگڑدے رہِںدّے ہن اتے اِکّ-دُۄجے دے وِرُدھّ کمّ کردے ہن۔ ساڈا پھرذ اِکّ سِیاݨے چیئر-پرسن واںگ اِس کمیٹی وِچّ اِکّ-سُرتا بݨا کے٬ سَۄمپے گئے پْرۄجَیکٹ نُۄں نیپرے چاڑھن دا ہَے۔ اِس پھرذ نُۄں سہی ڈھںگّ نال نِبھائُݨ واستے ذرُۄری ہَے کِہ آپاں اِنہاں مَیمبراں اتے اِنہاں دِییاں وِرۄدھتاواں دی سہی نِشان-دیہی کرِیئے۔ اِہ چار ترہاں دِییاں ہن:

1.دِماگ دے کھبّے پاسے اتے سجّے پاسے دِییاں۔

2.ترک اتے جذباتاں دِییاں۔

3.من اتے سرِیر دِییاں۔

4.سُچیت من اتے اچیت من دِییاں۔

اِچھّا-شکتی دی آدتاں ساہمݨے بے-وسی وِچّ پِچھلِییاں دۄ وِرۄدھتاواں دا بہُت ودھّ ہِسّا ہَے۔ ساڈا سرِیر پُۄری ترہاں ساڈے مُکھّ دِماگ دے ادھِین کمّ نہِیں کردا۔ اُداہرݨ وجۄں ساڈے ہاذمے دے سِسٹم اُپّر اِسدا بہُت ہی تھۄڑھا کںٹّرۄل ہَے۔ اِہ سِسٹم ’گٹّ-برین‘, جِس نُۄں دُۄسرا دِماگ وی کِہا جاںدا ہَے٬ دے ادھِین ہَے۔ اِسے کرکے ساڈے سرِیرک اتے اِںدْرِیاوی چسکِیاں ساہمݨے اِچھّا-شکتی ہار جاںدی ہَے۔ شراب پِیݨ جاں بہُتا مِٹھّا کھاݨ دا سمبّںدھّ اِسے گلّ نال ہَے۔ اِنسان دی کام-اُتیجنا وی مُکھّ دِماگ دے کہِݨے وِچّ نہِیں۔ ساڈی اِچھّا-شکتی سُچیت من نال سمبّںدھّ رکھّدی ہَے اتے آدتاں اچیت من نال سمبّںدھّ رکھّدِییاں ہن۔ ساڈے سُچیت من دِییاں کاروائیِیاں بہُتا کرکے ساڈے اچیت من دِییاں کاروائیِیاں تۄں ہار جاںدِییاں ہن۔ بھاو اِہ کِہ اِچھّا-شکتی دی بے-وسی اِکّ کُدرتی بݨت ہَے۔

سار-تتّ اِہ کِہ اِچھّا-شکتی دا رُۄپاںترݨ چںگِّییاں آدتاں وِچّ کِیتا جاوے جِہڑِییاں آپ-مُہارے ہی سانُۄں چںگّے جِیون-رستے اُتّے تۄردِییاں رہِݨ۔ اِس نال ہر رۄذ دے وار-وار دُہرائے جاݨ والھے چھۄٹے-چھۄٹے پھَیسلِیاں وِچّ ورتی جاݨ والی ساڈی اُۄرجا دی بچّت ہۄ جاویگی جِہڑی کِہ ہۄر وڈّے سارتھِک پھَیسلِیاں واستے ورتی جا سکدی ہَے۔ چھۄٹے-چھۄٹے پھَیسلے کر-کر تھکّے ہۄئے٬ آپاں وڈّے پھَیسلے ٹھِیک ڈھںگّ نال نہِیں کر سکدے۔ منۄ-وِگِیان وِچّ اِس نُۄں ‘Decision Fatigue’ کِہا جاںدا ہَے۔ اُداہرݨ وجۄں مِسٹر براک اۄباما دا کہِݨا ہَے کِہ:

“تُسِیں دیکھۄںگے کِہ مَیں سِرپھ گریء جاں نِیلے رںگّ دے سُۄٹ ہی پہِندا ہاں۔ مَیں آپݨے پھَیسلِیاں دی گِݨتی گھٹائُݨ دی کۄشِش کردا رہِںدّا ہاں۔ مَیں کھاݨ-پہِنݨ دے پھَیسلے نہِیں کردا کِئُںکِہ مَیں ہۄر بہُت وڈّے پھَیسلے کرنے ہُںدّے ہن۔”

اِچھّا-شکتی نُۄں چںگِّییاں آدتاں وِچّ رُۄپاںتر کرنا کِسے ندی اُپّر ڈَیم اُسارن واںگ ہَے۔ اِس نال بیپھائِدا وہِݨ والے پاݨی نُۄں سامبھ کے اُس تۄں بِجلی وی پَیدا کِیتی جا سکدی ہَے اتے اڈّ-اڈّ دِشاواں وِچّ نہِراں راہِیں سِںچّائی کر کے اناج دے بھںڈّار وی بھرے جا سکدے ہن۔ سبھ پاسے چانݨ اتے کھُشہالی وکھیری جا سکدی ہَے۔ اِسے ترہاں اِچھّا-شکتی اتے چںگِّییاں آدتاں دے سُمیل نال اسِیں آپݨے جِیون نُۄں ودھّ سَۄکھا اتے سُچجّا وی بݨا سکدے ہاں اتے آپݨی کُدرتی پْرتِبھا دا وی وِکاس کر سکدے ہاں۔ نال ہی وارِس شاہ ولۄں ساڈی مانسِکتا وِچّ پائی اِس نِرارتھک سۄچ تۄں وی چھُٹکارا پا سکدے ہاں کِہ:

“وارِس شاہ ناں آدتاں جاںدِییاں نیں٬ بھاویں کٹِّیئے پۄرِییاں پۄرِییاں جی۔”