پرِورتن کُدرت دا نِئم ہَے۔ جِتھّے گتِیشِیلتا ہَے اُتھّے پرِورتن تاں ہۄݨا ہی اےَ اتے ذرُۄری وی ہَے۔ منُکھّ نُۄں جںگّلاں وِچّ رہِںدِّیاں بڑے تذربے ہۄئے۔اُہ گھُرنِیاں٬ گُفاواں٬ جھَۄمپڑِییاں تۄں ہُںدّا ہۄئِیا اجّ شِیش مہِلاں تکّ پہُںچّ گِیا٬ بِناں کھمبھّاں تۄں اسمانی اُڈارِییاں لائُݨ لگّ پِیا۔ پہِلاں پرِورتن نُۄں سدِییاں لگّدِییاں سن پھِر دہاکے٬ پھِر سال٬ پھِر مہِینے ہُݨ ہر دِن بدلاء لَے کے آئُںدا ہَے۔ منُکھّ ولّۄں کُدرت نال کھِلواڑ دا نتِیجا اتّ دی گرمی پَیݨ لگّ پئی۔ گرمی دی ہُمّس اتے تپش تۄں بچݨ لئی پکھّے٬ کُۄلر٬ اے. سی. آ گئے۔ پر پُراݨا بڑا کُجھّ چھُٹ گِیا۔ بِیتے دِییاں گلّاں باتاں وی چیتِیاں وِچّ اُبھّر آئُںدِییاں ہن۔

چار کُ دہاکے پہِلاں اسِیں بہُتی گرمی وِچّ چُبارے دی چھتّ 'تے سَۄںدے سی۔ اِس ترہاں مہِسُۄس ہُںدّا کِہ چنّ تارِیاں دے نیڑے پہُںچّ گئے ہاں۔ پھِر تارِیاں دِییاں گلّاں کردے ماں دسّدی٬ "اہُ پہاڑ والے پاسے 'کلّا جِہا تارا اےَ ناں جِہڑا٬ اُہ دھرُۄ تارا اےَ۔" پھِر دھرُۄ دی بھگتی دی کہاݨی سُݨائُںدے کِہ کِویں اُس دی مترےئی ماں نیں پِئۄ دی گۄد وِچّۄں باںہ پھڑ کے کڈھّ دِتّا سی۔ جدۄں اُس نیں آپݨی ماں نُۄں پُچھِّیا کِہ اُس نال اِس ترہاں دا ورتاء کِئۄں ہۄئِیا تاں ماں نیں سمجھائِیا کِہ اُہناں نیں بھگتی گھٹّ کِیتی ہۄئی اےَ۔ اُسے ویلے پںجّ سال دی چھۄٹی جِہی اُمر وِچّ دھرُۄ بھگتی کرن تُر پِیا۔ نارد نیں بتھیرا ڈرائِیا جدۄں دھرُۄ اڈۄل رِہا تاں نارد نیں سبھ راہ دسّ دِتّے کِہ شیر بگھیرے وی آئُݨگے٬ پرِییاں وی آئُݨگِییاں۔ تُۄں ڈرنا گھبرائُݨا نہِیں ۔ دھرُۄ دی بھگتی سفل ہۄئی تاں پِتا دا راجبھاگ اُس نُۄں مِلِیا۔ جدۄں اِس لۄک تۄں جاݨ دا سماں آئِیا تاں بھگوان کھُد اُس نُۄں لَیݨ آئے ۔اُس نُۄں امر کرن لئی تارا بݨا دِتّا۔ دھرُۄ اسمان وِچّ وی اڈۄل کھڑھا ہَے۔

اسمان وِچلی مںجّی وی ہر رۄذ دیکھدے ستّ تارِیاں تۄں بݨی ہۄئی ہَے۔ کدے کدے اِہ گڈّی لُہاراں تۄں بݨوائے دھُۄف دیݨ والے کڑچھے واںگ لگّدی۔ امرِیکا کنیڈا والے تاں اِس نُۄں کہِںدّے ہی بِگّ ڈِپّر یانی کِہ وڈّا چمچا ہن۔ اِہ اِکّ پْرشن چِنّہ (?) واںگ وی لگّدی ہَے۔ اِہ کاݨ والی ٹیڈھی جِہی بݨی ہۄئی ہَے۔ اُپرلے تِنّ تارِیاں نُۄں پہِریدار٬ کُتّا اتے چۄر دسِّیا جاںدا۔ ماں آکھدی ,"تھۄڈا نانا دسّدا ہُںدّا کِہ مںجّی دے چارے پاوِیاں ہیٹھ سۄنے دِییاں اِٹّاں سن اِکّ پاوے ہیٹھۄں چۄر سۄنے دی اِٹّ کڈھّ کے لَے گِیا۔ دیکھۄ دھِیان نال تاں ہی تاں اِکّ تارا مدھّم جِہا لگّدا اےَ۔" اسِیں دھِیان نال دیکھدے سچِّیں اِکّ تارا مدھّم ہَے۔ "پھِر کُتّے دے بھَۄںکݨ نال چۄر اِٹّ سُٹّ گِیا۔"

اسِیں دھِیان نال دیکھدے تاں تِنّاں تارِیاں دے وِچّ والے تارے کۄل اِکّ ہۄر نِکّا جِہا تارا ہُںدّا جِس نُۄں اسِیں اِٹّ سمجھ لَیںدے۔ اِس مںجّی نُۄں آم کرکے سپت-رِشی وی کِہا جاںدا ہَے۔ جدۄں مِیںہ پَے کے ہٹِیا ہُںدّا تاں اسمان ساف ہۄݨ کرکے مںجّی دے سارے تارے ودھّ چمکِیلے اتے ساف نذر آئُںدے۔ کئی وار اسِیں سارے تارے گِݨن دی کۄشِش کردے گہُ نال دیکھدِیاں وِچّۄں وِچّۄں ہۄر تارے دِسݨ لگّ پَیںدے۔ پھِر لگّدا دادی دے کہِݨ واںگ تارے سچِّیں اݨگِݨت ہن٬ نہِیں گِݨے جا سکدے۔

پُۄرنماشی دے نیڑے تیڑے دے دِناں وِچّ چنّ وِچّۄں چرکھا کتّدی مائی بھالدے۔ پھِر لۄک کہِںدّے بابا نانک جی دِسدے اےَ۔جدۄں نِیجھ لا کے دیکھدے تاں مہاتما بُدھّ اتے کئی وار بابا پھرِید جی وی دِس پَیںدے۔ کُدرتی گلّ ہَے کِہ جدۄں وی اسِیں کِسے چِیذ نُۄں دھِیان نال ویکھدے ہاں تاں بہُت سارِییاں آکْرِتِییاں بݨن لگّ پَیںدِییاں ہن۔ کںدھّاں 'تے٬ بدّلاں وِچّ٬ رُکھّاں آدِ وِچّ وی۔ اسِیں وی چنّ وِچّ کافی کُجھّ لبھّݨ دی کۄشِش کردے۔ اسمان وِچّ لںگھّدے جہاذاں دِییاں لائیِٹاں دِسدِییاں۔ راکٹ اۄنی دیر دیکھدے جِنّا چِر دِسݨۄں ناں ہٹ جاںدے۔ ٹُٹّدے تارے دیکھدے کئی وار من وِچّ آئُںدا ... جے بھلا اِہ آپݨے کِتے نیڑے تیڑے ڈِگّ پوے تاں سۄچدے کِہ اِہ اِکّ سُہݨی جِہی گیںد واںگ ہۄویگا ۔ پھِر وڈّے وِیر جی دسّدے اِہ تارے نہِیں اِہناں نُۄں 'اُلکا پِںڈّ' کِہا جاںدا ہَے۔ جے اِہ دھرتی 'تے ڈِگّ جاݨ تاں بہُت نُکسان ہۄ سکدا ہَے۔ جدۄں اُہ دسّدے کِہ تارِیاں دی دُۄری ماپݨ لئی رَۄشنی دی گتی دے ہِساب نال گتی ماپی جاںدی ہَے تاں دِماگ کمّ کرنا بںدّ کر دِںدّا۔

اسمان وِچّ تارِیاں دا دُدھِییا رںگّ دا جھُںڈّ دِسدا۔ ماں اِس نُۄں 'کُیارِیاں دا راہ' دسّدی کِہ جِہڑے کُیارے ربّ گھر چلے جاںدے نیں اُہ اِتھّۄں دی لںگھّ کے جاںدے ہن۔ وِیر جی اِس نُۄں 'اکاش گںگّا' جاں مِلکی وے (milky way) دسّدے۔ لال رںگّ دے مںگّل اتے سبھ تۄں ودھّ چمکݨ والے سویر اتے شام دے تارے وِینس دی پچھاݨ وِیر جی ہُراں نیں ہی کروائی ۔

جِس دِن ہوا بںدّ ہُںدّی گرمی نال وِلکدے۔ پھِر ربّ تۄں ہوا چلوائُݨ دے ڈھںگّ ترِیکے اپݨائے جاںدے۔ اسِیں دس پھلھدار رُکھّاں دے ناں گِݨدے۔ سارے بھَیݨ بھرا اِس وِچّ ودھ چڑھ کے ہِسّا لَیںدے۔ جے ہوا پھِر وی ناں چلّدی پھِر سانُۄں آکھِیا جاںدا کِہ کںڈّیدار رُکھّ وِچّ نہِیں گِݨنے۔ کدے آکھدے سِرف پُرش درکھّت ہی گِݨنے ہن۔ جامݨ ورگے اِستری ناں والے وِچّ شامل نہِیں ہۄݨے چاہِیدے۔ سَۄکھا جِہا لگّݨ والا کمّ باہلا اَۄکھا لگّݨ لگّ پَیںدا سی۔ اِسے ترہاں درکھّتاں دے ناں سۄچدے سَۄں جاںدے۔ کدے پِںڈّاں شہِراں دے ناں گِݨدے جِہناں دے پِچھّے 'پُر' جاں 'گڑھ' لگّدا ہۄوے۔ جِویں کانہپُر٬ ناگپُر کمالپُر آدِ کاہن گڑھ٬ رام گڑھ٬ نرَیݨ گڑھ آدِ۔ ربّ تۄں ہوا چلوائُݨ دے اِہناں ترِیکِیاں نُۄں اسِیں کامیاب سمجھدے ساں۔ گرمی ولّ دھِیان نہِیں سی جاںدا۔ پِںڈّاں٬ شہِراں٬ رُکھّاں دے ناواں بارے سۄچدے رہِںدّے۔ کئی وار سَۄݨ تۄں پہِلاں بُجھّݨ والِییاں باتاں پا کے وی رَۄلا پائی رکھّدے۔ جِہناں نُۄں وڈّے ہۄ کے اسِیں بُجھارتاں آکھݨ لگّ پئے ۔ بُجھّݨ والِییاں باتاں نِکِّییاں نِکِّییاں دۄ بُجھارتاں تۄں شُرُۄ ہُںدِّییاں۔ جِہڑِییاں دے جواب سانُۄں سارِیاں نُۄں پتا ہُںدّے۔

نِکّی جِہی کُڑی٬ لَے پراںدا تُری۔ اسِیں سارے آکھ دِںدّے... سُۄئی دھاگا۔

نِکّی جِہی کُڑی٬ اُہدے ڈھِڈّ تے لکھِیر (لکِیر)۔ 'کݨک دا داݨا' اسِیں پھِر رَۄلا پا دِںدّے۔ اِسے ترہاں سَۄکھِییاں بُجھارتاں تۄں اَۄکھِییاں ولّ چلدے۔ کدی کدی بُجھارت پائُݨ والا دُۄجِیاں نُۄں اُلجھا کے آپ سَۄں جاںدا۔ کئی وار تاں جدۄں ہار منّ کے اُس نُۄں گھۄتھل کے جواب پُچھِّیا جاںدا تاں اُسدا جواب سُݨ کے اسِیں جماں ٹھُسّ ہۄ جاںدے ۔ ادھسُتّے ہی جواب ہُںدّا سی 'چُپّ کرکے سَۄں جۄ٬ مَینُۄں وی نی پتا٬ کلّہ نُۄں دسُّۄں۔' جِس دِن لمِّییاں باتاں چھِڑ جاںدِییاں اُس دِن کۄئی رَۄلا ناں پائُںدا۔ چُپّ کرکے سُݨدے رہِںدّے اتے سَۄں جاںدے۔ جدۄں ماں نُۄں لگّدا کِہ اسِیں سارے بھَیݨ بھرا سَۄں گئے جاں سَۄݨ والے ہاں تاں ماں آپݨے مںجّے 'تے بَیٹھے بَیٹھے ہی کِیرتن سۄہِلے دا پاٹھ بۄل بۄل کے کردی ۔ ماں ولّۄں اِہ پاٹھ آپݨے پرِوار لئی 'سُرکھِّیا کوچ' ہُںدّا سی۔پِتا جی گھر نہِیں سن ہُںدّے٬ ہرِیاݨے وِچّ رتِیئے دے لاگے پَیںدے پِںڈّ کَۄل گڑھ گھگّر کںڈھّے ذمِین خرِیدی ہۄئی سی٬ اُتھّے رہِںدّے سن۔ جدۄں اُہ گھر آئے ہُںدّے پھِر سارے بھَیݨ بھراواں وِچّۄں کۄئی ناں کُسکدا۔ سارے ساہ گھڑِیس کے سُسّری واںگ سَۄں جاںدے۔ کۄئی وی بات سُݨائُݨ دی ذِدّ ناں کردا۔

جے کِتے رات نُۄں مِیںہ آ جاںدا تاں وڈّے مںجّے چھتّ تۄں لمکائے جاںدے۔ ہیٹھاں اِکّ مںجّا ڈاہ کے اُپّرۄں سارے بِسترے اُس مںجّے اُتّے سُٹّ دِتّے جاںدے۔ کئی وار تاں سںتّۄکھ سِںگھّ دھِیر دی لِکھی کہاݨی...سویر ہۄݨ تکّ... واںگ ہی ساری رات اںدّر باہر مںجّے کردِیاں دی ہی لںگھّ جاںدی۔ لگّدا ہُںدّا کِہ اِہ کہاݨی جماں ساڈے بارے لِکھی ہَے۔

اُہناں ویلِیاں دا ہُݨ نالۄں بہُت فرک سی۔ ہُݨ تاں لۄک آپݨے گھراں دے اںدّر ہی چنّ تارے بݨوا کے اسمان چِتّر لَیںدے ہن۔ مِیںہ آوے جاں ہنیری کۄئی آپݨی نِیںد خراب نہِیں کردا۔ اںدّر سُتِّیاں کئی وار سویرے پتا لگّدا ہَے کِہ راتِیں مِیںہ آئِیا سی۔ پر پِںڈّاں والے کھیتاں وِچّ کمّ کرن والے کِرتی کِسان اتے مذدُۄر اجے وی کافی ہدّ تکّ کُدرت نال جُڑے ہن۔ اُہناں دی وی اگلی پِیڑھی دُۄر ہۄ رہی ہَے۔باتاں٬ بُجھارتاں , چنّ تارِیاں دِییاں گلّاں٬ پِںڈّاں شہِراں دے ناں٬ رُکھّاں دے ناں سبھ مۄبائیِل پھۄن دی بھیٹ چڑھ چُکِّیا ۔ ماپے آپݨے بچِّیاں دے چِہرے وی مۄبائیِل وِچّۄں ہی دیکھدے ہن۔ پْردیسی ہۄئے بچّے کمّ تے جاݨ سمیں آپݨے ماپِیاں نال بھجّدے نٹھّدے وِیڈِیئۄ کال کر لَیںدے ہن۔ اِدھر ہُݨ اٹھّ دس کمرِیاں والے گھراں وِچّ وی اِکّ دۄ جِیء ہی نذر آئُںدے ہن جاں پھِر جِںدّرے لگّے ہۄئے ہُںدّے ہن۔ بہُت کُجھّ بدل گِیا۔ بذُرگ سِیاݨے کئی وار آکھدے ہن کِہ ہُݨ اُہ گلّاں باتاں نہِیں رہِییاں۔ خَیر سمیں نیں تاں آپݨی چال نال چلّدے ہی رہِݨا بس لۄڑ اِس گلّ دی ہَے کِہ اسِیں آپݨے آلے- دُیالے دا دھِیان رکھّدے ہۄئے سماج نُۄں بِہتر بݨائُݨ لئی چںگّا یۄگدان پا کے دُنِییاں نُۄں ہۄر سُہݨی بݨائیِئے۔