سال 2024 دی پںجّابی کہاݨی بارے وِچاردِیاں جِہڑا نُکتا سبھ تۄں اُبھّرویں رُۄپ وِچّ دھِیان کھِچّدا ہَے اُس دا سمبّںدھّ کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار دی دخلئںدّاذی دے سمسِّیامُۄلک (پْرابلیمَیٹِک) سرُۄپ نال ہَے۔ کہاݨی وِچّ دۄ پْرمُکھّ تتّ ہُںدّے ہن: بِرتاںتکار اتے بِرتاںت٬ ارتھات کہاݨی سُݨائُݨ جاں کہِݨ والا اتے کہی جاݨ والی گلّ-کتھّ جاں کتھا-وارتا۔ نِرسںدّیہ بِرتاںتکار گُجھّے رُۄپ وِچّ لیکھک جاں کہاݨِیکار تۄں پْربھاوِت ذرُۄر ہُںدّا ہَے کِئُںکِہ اُہ لیکھک دی سِرجݨا ہُںدّا ہَے پر اسل وِچّ اُس دی ہۄںد اتے ہستی کہاݨِیکار تۄں سُتںتّر جاں خُدمُختار ہُںدّی ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ اُہ کہاݨِیکار دا پْرتِیرُۄپ جاں دھُۄتُۄ نہِیں ہُںدّا۔ مِسال وجۄں ہۄ سکدا ہَے کہاݨِیکار کِسے وِچاردھارا-وِشیش والا پْرۄپھَیسر ہۄوے پر اُس دی کہاݨی نُۄں کِسے ہۄر وِچاردھارک نذرِیئے راہِیں وکِیل-رُۄپی پاتر دی بھُۄمِکا والا بِرتاںتکار سُݨا جاں کہِ رِہا ہۄوے۔ اِہ وکھریواں اُس ویلے تاں بِلکُل سپشٹ ہُںدّا ہَے جدۄں اَۄرت کہاݨِیکار دی کہاݨی دا بِرتاںتکار مرد ہُںدّا ہَے٬ جِویں ناری کہاݨِیکار وِپن گِلّ دی کہاݨی ’مِرگ چھل‘ (کہاݨی دھارا٬ اپرَیل-جُۄن) دا بِرتاںتکار مرد ہَے۔ اِسے ترہاں مرد کہاݨِیکار سُیامی سربجِیت دی کہاݨی ’کھلّاسی‘ (پْروچن٬ اپرَیل-جُۄن) دی بِرتاںتکار اَۄرت ہَے۔

کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار دا بھاویں کۄئی وی رُۄپ ہۄوے پر اُس دا مُکھّ مںتّو جاں پْرکارج آپݨی مُنسِفی (ججّمَیںٹل) اُلارتا تۄں مُکت رہِ کے گھٹناواں٬ پاتراں٬ گلپی-بھاشا آدِ تتّاں راہِیں جِیوںتّ بھاںت دا بِرتاںت سِرجݨا ہُںدّا ہَے۔ بِرتاںتکار نُۄں انّئپُرکھی سرُۄپ دیݨا ہَے جاں اُتپُرکھی چرِتّر-رُۄپ٬ کِس گھٹنا نُۄں کیںدری ستھان دیݨا ہَے جاں گَۄݨ رکھّݨا ہَے٬ کِس گھٹنا دا دُہرائۄ کرنا ہَے٬ کِس نُۄں اِکّۄ وار سںکّیتک رُۄپ وِچّ دسّݨا ہَے٬ کِس پاتر نُۄں نائِکتو دے کے چِترنا ہَے٬ کِس نُۄں کھلنائِک٬ کِس نُۄں سہائِک پاتر بݨائُݨا ہَے٬ کِس نُۄں مِشرت رُۄپ دیݨا ہَے۔ کہاݨی دا آرمبھّ سںتُّلن تۄں کرنا ہَے جاں اسںتُّلن تۄں٬ اںتّ بںدّ رکھّݨا ہَے جاں کھُلّہا۔ بِرتاںتک گتی کِنّی کُ ہَۄلی٬ مدھّم جاں تیذ رکھّݨی ہَے۔ کہاݨی دی دھُنی وِچّۄں کتھا-وِویک کِویں اُجاگر کرنا ہَے۔ سمُچّے رُۄپ وِچّ بِرتاںت دے سارے تتّاں نُۄں جۄڑ-بِیڑ کے ڈھاںچا کِویں اُسارنا ہَے اتے بِرتاںت نُۄں کِویں دِسدے یتھارتھ تۄں اگاںہ سمبھّاوت دِییاں ہدّاں تک لِجا کے وی منّݨیۄگ بݨائی رکھّݨا ہَے٬ اِہ سمُۄہ کارج بِرتاںتکار ہی کردا ہَے۔ اِس تۄں وی اگاںہ بِرتاںتکار نیں سُݨائی جاݨ والی گلّ انُکُۄل آپݨا رُۄپ وی آپ ہی چُݨنا ہُںدّا ہَے۔ جے بِرتاںتکار انّئپُرکھی سربگِیاتا رُۄپ والا ہۄویگا تاں اُہ ربّ واںگ اںتّریامی بݨ کے ہریک گھٹنا اتے پاتر دا گِیاتا ہۄ سکدا ہَے پر جے اُتّمپُرکھی چرِتّر-رُۄپ ہۄوے تاں اُہ سِرف آپݨے من دی وِتھِیا ہی دسّ سکدا ہَے٬ دُۄجے دے ہاواں-بھاواں دا انُمان اُسدِییاں سرِیرک کِرِیاواں (جَیسچرذ) راہِیں لا سکدا ہَے۔ کۄئی وی کہاݨِیکار پہِلاں سِدھاںت سِکھّ کے کہاݨی لِکھݨ دے راہ نہِیں پَیںدا سگۄں اُس نُۄں وِدھی-وِدھان دا سہِج-بۄدھ ہُںدّا ہَے۔ اِسے لئی سہِج-رُۄپ وِچّ اِئۄں ہی اُہ پہِلاں بِرتاںتکار دی سِرجݨا کردا ہَے اتے پھِر بِرتاںت دی۔ پھِر وی اُہ جے کہاݨی رُۄپاکار دے بںدھّیجاں تۄں سُچیت ہۄوے تاں اُہ بِرتاںتکار نُۄں سُتںتّر کرکے اُنہاں اُکائیِیاں تۄں بچ سکدا ہَے جِہڑِییاں بِرتاںت دی کلاتمکتا نُۄں ٹھیس پہُںچّائُںدِییاں ہن۔ اِسے کرکے اجۄکی پںجّابی کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار دے آپہُدرے وِوہار کارن کہاݨی-سںگّٹھن وِچّ ترُٹِّییاں دی بھرمار ویکھݨ نُۄں مِلدی ہَے۔

مُڈھلی پںجّابی کہاݨی دا سبھ تۄں وڈّا دۄش اِہی منِّیا جاںدا رِہا ہَے کِہ اُس دا رچناکار آپݨی کہاݨی وِچّ پَیگمبّری رُۄپ وِچّ ہاذر ہۄ جاںدا سی اتے کارج واپردا وِکھائُݨ (شۄئِںگ) دی تھاں سِدھّے کتھناں اتے ورݨن راہِیں آپ ہی کہاݨی بِیان (ٹَیلِںگّ) کر دِںدّا سی۔ پھِر ہُنری پںجّابی کہاݨی٬ جِسدا سِکھر کُلوںتّ سِںگھّ وِرک نال ہُںدّا ہَے٬ وِچّ بِرتاںتکار اۄہلے رہِکے کہاݨی کہِݨ لگّا سی٬ پر اجۄکی کہاݨی وِچّ اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار پھِر تۄں بڑبۄلے رُۄپ وِچّ بِرتاںت وِچّ مَۄجُۄد رہِݨ لگّ پِیا ہَے۔

اُپرۄکت دھارنا نُۄں ودھیرے سپشٹ کرن لئی چَۄتھے پڑاء دی پںجّابی کہاݨی نُۄں نوِیںیاں سِکھراں اُتّے لَے کے جاݨ والے ’ماسٹر‘ بِرتاںتکار سُکھجِیت دی کہاݨی ’باذی‘ (سُرتِ٬ اںکّ دُۄجا) دی مِسال لَیںدے ہاں۔ کہاݨی اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ مرِیذ اتے بلہِیݨ ہۄ چُکّے بذُرگ وِئکتی دُیارا٬ آپݨی اِچھّا-شکتی (وِلّ پاور) اتے پُرکھِیاں دی پْریرݨا سدکا٬ سرِیرک بل دے وِکھائے کْرِشمے دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ مںجّے نال مںجّا ہۄئِیا پِیا 63-64 سال دا بذُرگ مرِیذ جۄش وِچّ آ کے کُئںٹّل دی بۄری دِییاں باذِییاں پُیا دِںدّا ہَے۔ نِرسںدّیہ بِرتاںتکار آپݨی مںتّو-سِدھّی لئی اِس دْرِشٹاںت راہِیں پںجّاب دی کِسانی دے سِرڑ٬ بل٬ سُۄربِیرتا٬ ہَۄسلے٬ سںگھّرش دی مہِما والا کتھا-وِویک سِرجݨ دی لۄچا کردا ہَے پر اِس اتِکتھنی بھرے ورݨن نال بِرتاںت منّݨیۄگتا دی شرت پُۄری کرن تۄں تھِڑکدا جاپدا ہَے۔ پاٹھک دے من وِچّ شںکّا دا بِیج بۄئِیا جاںدا ہَے کِہ بِرتاںتکار نیں جاݨ-بُجھّ کے اجِہا کِئۄں کروائِیا ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ اُہ سبھ کُجھ ہَے جِہڑا اِس نُۄں وِرک دی کہاݨی ’دھرتی ہیٹھلا بَۄلد‘ واںگ کلاتمک اتے کلاسکی مہتّتا والی بݨا سکدا سی پر بِرتاںتکار نیں سمبھّاوت یتھارتھ دی ہدّ پار کرکے خُد ہی اُہ سمبھّاونا مدھّم کر دِتّی ہَے۔

اجمیر سِدھُّۄ دی کہاݨی ’برف دی بُلبُل‘ (سُرتِ-2) اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ بذُرگ ڈاکٹر دے اِکلاپے اتے ’ساوی‘ ناں دی رۄبَۄٹ اَۄرت راہِیں اُس اِکلاپے تۄں مُکت ہۄݨ دے یتناں دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ اجمیر وی چَۄتھے پڑاء دا سُجگّ اتے نِپُنّ کہاݨِیکار ہَے جِسدی وِگِیان گلپ وِچّ وِشیش رُچی رہی ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ وی اُس نیں مسنُۄئی بُدھِّیمانتا (آرٹِیپھِشل اِںٹَیلِیجَیںسی) دِییاں منُکھّ پکھّی برکتاں نُۄں آپݨا کتھا-وستُۄ بݨائِیا ہَے۔ وِشے-وستُۄ انُکُۄل اُس کۄل لۄڑِیںدے وستُۄ-ویروے وی پْراپت ہن اتے کہاݨی کہِݨ دے ہُنر وِچّ وی اُہ ماہِر منِّیا جاںدا ہَے٬ پر رۄبَۄٹ اَۄرت ’ساوی‘ دی کارگُذاری دا اتِکتھنی بھرِیا مانوِیکرن اتے ڈاکٹر بذُرگ دے پڑھے-لِکھے پرِوار دے تِیجے درجے دے کلیش دا سمبھّاونا دِییاں ہدّاں پار کردا ورݨن منّݨیۄگتا دے پکھّۄں بِرتاںت وِچّ پیتلاپݨ پَیدا کر دِںدّا ہَے۔

تیذی نال اُبھّر رہی کہاݨِیکار سربجِیت کَۄر سۄہل دی کہاݨی ’بُرج خلِیفا‘ (کہاݨی دھارا٬ جنوری-مارچ) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ کۄجھی سُۄرت والی کُڑی سںجُّۄ دے آتم-وِشواس ڈۄلݨ اتے پھِر کھیڈاں وِچّ ملّاں مار کے گُیاچِیا آتم-وِشواس بہال کرن دا بِرتاںت پیش کرنا چاہُںدّی ہَے۔ پچھاݨ-بہالی اُپرںتّ سںجُّۄ پہِلاں آپݨے ساتھی کھِڈاری (باسکٹبال دی ٹِیم دے کَیپٹن مُںڈّے) اتے پھِر آپݨے پْرۄپھَیسر نُۄں سَیکس دی جُگت راہِیں چِتّ کرکے ’لتّ ہیٹھۄں لںگھّائُںدی‘ ہَے ارتھات وڈّے خلِیفِیاں نُۄں مِٹّی وِچّ رۄلھ کے مارے گئے تائنِیاں دا بدلا لَیںدی ہَے۔ آپݨے اُلار نارِیوادی پَیںتڑے انُکُۄل من-اِچھِّت کتھا-وِویک تک پہُںچّݨ لئی بِرتاںتکار وستُۄ-ستھِتی دِییاں مںگّاں نُۄں اݨگَۄلِیاں کرکے گھٹناواں دی من-اِچھِّت گھاڑت گھڑدی ہَے اتے پاتراں نُۄں وی کالے-چِٹّے دی رُۄڑھِیوادی کۄٹی انُسار چِترن دا یتن کردی ہَے۔ سِٹّے وجۄں کہاݨی کلاتمک مِیاراں تۄں بہُت ہیٹھاں درمِیانے درجے دی رچنا بݨ کے رہِ جاںدی ہَے۔

کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار دی سںتُّلِت٬ سہِج اتے سُجگّ بھُۄمِکا ولّۄں اویسلے ہۄݨ کارن اِس ورہے ستھاپت اتے نویں بہُت سارے کہاݨِیکاراں دِییاں کہاݨِییاں درمِیانے پدھّر دا بِرتاںت بݨ گئیِیاں ہن٬ جِویں: ساہِبذادے (ہرپْرِیت سِںگھّ چنُّۄ٬ شبد٬ اپرَیل-ستمبّر), مُٹھّی وِچّۄں کِردی ریت (بھگوںتّ رسُۄلپُری٬ شبد٬ اپرَیل-ستمبّر), لتِیفے تۄں بائد ڈِگِیا ہںجھُّۄ (جسوِیر راݨا٬ شبد٬ اپرَیل-ستمبّر), اِکّ دستار رتّ لِبّڑی (جسوِیر راݨا٬ ہُݨ, جُۄن-ستمبّر), تہِسِیلدار دا پۄتا (ساںول دھامی٬ تاسمن٬ جنوری-مارچ), اِکّ کِلہے دا اِتِہاس (جگجِیت براڑ٬ اکھّر٬ ستمبّر-دسمبّر), ڈُۄمݨے دا ڈںگّ (بلوِںدّر سِںگھّ گریوال٬ سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر), بیڑی دا میلا (ہرکِیرت کَۄر چہِل٬ کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), پھلَیٹ نمبّر 13 (سِمرن دھالِیوال٬ سِرجݨا٬ اپرَیل-جُۄن), پِیار دی کہاݨی (اروِںدّر کَۄر دھالِیوال٬ شبد٬ اپرَیل-ستمبّر), کسوٹّی (سوامی سربجِیت٬ شبد٬ اکتُۄبر-دسمبّر), بںدّے بِناں (جِںدّر٬ ہُݨ, جنوری-اپرَیل), سبھ تۄں اُداس اِبارت (بلبِیر پروانا٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), کُچھ نواں ہۄ جائے (سُکھپال سِںگھّ تھِںدّ٬ ہُݨ, جنوری-اپرَیل), شُۄگر ڈَیڈی (سُرِںدّر نِیر٬ راگ٬ جنوری-اپرَیل), جاںدی گڈّی دِییاں کُۄکاں! (دِیپتی ببُۄٹا٬ راگ٬ مئی-اگست), پرچھاواں (مُختِیار سِںگھّ٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), لامبُۄ (جسبِیر بھُلّر٬ ایکم٬ جنوری-مارچ), مچھِّییاں جالھے پھسِییاں (خالِد ہُسَین٬ سُرتِ-2), ماں ورگی (جتِںدّر ہاںس٬ سُرتِ-1), پَۄݨا کُ چنّ (دِیپ دیوِںدّر سِںگھّ٬ ہُݨ, جنوری-اپرَیل), پَۄݨی سدی دا ہئُکا (تْرِپتا کے سِںگھّ٬ چِراگ٬ جنوری-مارچ), نُتفا (بلِیجِیت٬ سُرتِ-2), ٹُکڑے (پرویذ سںدھُّۄ٬ چِراگ٬ اپرَیل-جُۄن), جاہ-جاںدی (ہرپْرِیت سِںگھّ چنُّۄ٬ سِرجݨا٬ جنوری-مارچ), مُکتی (امرجِیت سِںگھّ مان٬ پْروچن٬ جنوری-مارچ), پِیلی رَۄشنی دا سچّ (جسپال کَۄر٬ سمکالی ساہِت٬ جنوری-مارچ), جۄ کدے ہار نہِیں منّدے (بِںدّر بسرا٬ سُرتِ-2), مِٹّی (پرگٹ ستَۄج٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر) آدِ۔

اِنہاں کہاݨِییاں وِچّ بِرتاںتکار آپݨے من-اِچھِّت کتھا-وِویک تک پہُںچّݨ لئی گھٹنا-پْربںدھّ اتے چرِتّر اُساری وِچّ بیلۄڑی دخلئںدّاذی کردا ہَے٬ اِس لئی کتھا-وِویک وستُۄ-ستھِتی دی اںتّردھُنی بݨا کے سہِج رُۄپ وِچّ نہِیں اُبھّردا٬ دُۄجے شبداں وِچّ پاتر-کارج دے سہِج وِکاس نال میل نہِیں کھاںدا سگۄں پاٹھک اُتّے تھۄپِیا جاپدا ہَے۔ بِرتاںتکار کِسے گھٹنا پْرتی پاتر دی کْرِیا-پْرتِکِرِیا نُۄں آپݨے کابُۄ وِچّ رکھّݨ دا یتن کردا ہَے۔ سِٹّے وجۄں بِرتاںتکار دا آپہُدرا دخل بِرتاںت وِچّ کِسے ناں کِسے پکھّۄں جھۄل پا دِںدّا ہَے۔

چَۄتھے پڑاء دے اُتّر-ادھّ دی پںجّابی کہاݨی ارتھات نویں پَۄش دی اجۄکی کہاݨی وِچّ تاں مُنسِفی بڑبۄلے بِرتاںتکار دی دخلئںدّاذی سگۄں ہۄر ودھ گئی ہَے۔ اُتّمپُرکھی ’مَیں‘ رُۄپی بِرتاںتکار بہُتی واری بِناں چرِتّر-وِشیش دا رُۄپ دھارے آپݨے سِدھّے کتھناں راہِیں٬ سُۄتردھاری وِدھی نال ہی کہاݨی سُݨا دِںدّا ہَے۔ سِٹّے وجۄں کہاݨی دا بِرتاںت اِکّ-آواذی منبچنی (مۄنۄلَۄگ) ہۄ کے رہِ جاںدا ہَے٬ دُۄجے پاتراں دی آواذ جاں نذرِییا سہی ارتھاں وِچّ بِرتاںت دا اںگّ ہی نہِیں بݨدا۔ اُنہاں باکی پاتراں دی کْرِیا-پْرتِکِرِیا بِناں بِرتاںت اِکہِرا اتے سِدھّڑ بھاںت دا (پھلَیٹ) بݨ جاںدا ہَے۔

مِسال وجۄں درشن جۄگا دی کہاݨی ’لکِیر‘ (راگ٬ مئی-اگست) وِچّ پیںڈُۄ پِئۄ-رُۄپی اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار شِوئِںدر آپݨی ’چںڈِّیگڑھ پڑھی‘ نُۄںہ نال چلّ رہی سِروڈھّوِیں کھِچّۄتاݨ دا ورݨن ہَے۔ پِںڈّ وِچّ ’اَیڈجسٹمَیںٹ‘ ناں ہۄݨ کرکے نُۄںہ آپݨے پتی اتے بچّے نُۄں لَے کے شہِر جا وسدی ہَے۔ اِس تۄں وی اگاںہ آئیِلَیٹس کرکے ’باہر‘ جاݨ دی اِچھّا رکھّدی ہَے۔ اُس دِییاں منمرذِییاں تۄں تںگّ آ کے اںتّ پتی وی کھُدکُشی کر لَیںدا ہَے۔ اںتّ پۄترے نُۄں گوا لَیݨ دا ڈر شِوئِںدر نُۄں نُۄںہ خِلاف کِیتے کتل کیس دا ’اِستگاسا‘ واپس لَیݨ لئی مجبُۄر کردا ہَے۔ بِرتاںتکار دا سارا بل آپݨے آکْرۄش نُۄں درسائُݨ اتے نُۄںہ نُۄں کھلنائِکی رُۄپ وِچّ چِترن اُتّے رہِںدّا ہَے۔ سِٹّے وجۄں پتنی٬ پُتّ٬ نُۄںہ اتے پۄترے دِییاں آواذاں اتی مدھّم رُۄپ وِچّ ہی بِرتاںت دا اںگّ بݨ سکدِییاں ہن۔ آپݨے ایکالاپی بۄلاں دے شۄر وِچّ گواچے بذُرگ شِوئِںدر کۄل آپݨے اِکّلَۄتے پُتّ دی مَۄت نال پَیدا ہۄݨ والے استِتوی پْرشناں نال سںوّاد کرن دا مَۄکا ہی نہِیں بچدا۔ سِٹّے وجۄں بِرتاںت دا دارشنِک پکھّ اُجاگر ہی نہِیں ہُںدّا اتے بِرتاںت٬ پاتر-رُۄپی بِرتاںتکار دی اُچّی-سُر دا شِکار بݨ کے رہِ جاںدا ہَے۔

نویں پَۄش دِییاں انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں پیش کِیتِییاں جاݨ والھِییاں کہاݨِییاں وِچّ وی ستھِتی اِس تۄں بہُتی وکھّری نہِیں جاپدی۔ سۄشل-مِیڈِییا دے دَۄر دے وستُۄ-یتھارتھ نُۄں پْرماݨِک ڈھںگّ نال گْرہِݨ کرکے آپݨی مڑکوِیں بِرتاںتکاری ولّ اُچیچا دھِیان کھِچّݨ والے اُبھّردے کہاݨِیکار الفاذ دی کہاݨی ’ڈۄپامائیِن‘ (پْروچن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں سۄشل-مِیڈِییا دے ’نشے‘ دی بھیٹ چڑھے الّہڑ اُمر دے سِمر دی٬ اِںٹرنَیٹّ بِناں پَیدا ہۄئی جان-کڈھّوِیں٬ تِلمِلاہٹ دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ بِرتاںتکار کۄل آپݨے وِشے نال سمبّںدھِّت ڈھُکویں کتھا-ویروِیاں دا لۄڑِیںدا بھںڈّار ہَے اتے وِشے دے بِرتاںتک رُۄپاںترن لئی نواں گلپی مُہاورا وی ہَے۔ اِس لئی اُہ چُست وارتالاپی شَیلی راہِیں ناٹکی بھاںت دا تیذ گتی بِرتاںت سِرجکے پاٹھک نُۄں چکاچَۄںدھ کرن دے یتن وِچّ سپھلتا ہاسل کردا ہَے۔ پر نِیجھ نال وِچارِیئے تاں پتا لگدا ہَے کِہ اتِکتھنی بھرے بِیان کارن کہاݨی درمِیانے درجے تۄں اُپّر اُٹھّ کے کلاسکی مہتّتا گْرہِݨ کرن وِچّ سپھل نہِیں ہُںدّی۔ کارن سپشٹ ہَے کِہ بِرتاںتکار کۄل بِرتاںت نُۄں سہِج اتے سںتُّلِت رکھّݨ والی اتے دُکھد ورتارے دے دارشنِک پاسار اُجاگر کر سکݨ والی پْرَۄڑھ سُۄجھ دی اجے گھاٹ ہَے۔ کاہلی وِچّ کئی تھائیِں اُہ انّئپُرکھی اتے اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار نُۄں رلھگڈ وی کر بَیٹھدا ہَے۔ سِمر دی تِلمِلاہٹ دا اتِکتھنی بھرِیا چِترن کر جاںدا ہَے۔ ’چِٹّے‘ اتے اِںٹرنَیٹّ دے ’نشے‘ نُۄں ذاہرا تَۄر ’تے تُلنائُںدِیاں بِرتاںت نُۄں دْرِشٹاںتک ونّگی دا بݨا دِںدّا ہَے٬ پْرتِرُۄپک نہِیں بݨن دِںدّا۔ اُلار ہۄ چُکّے پاتر دے بۄلاں وِچّ سُۄتردھاری بِرتاںتکار دے سِیاݨپوادی بۄلاں دی مِسّ کہاݨی نُۄں اُچّی سُر والی بݨا کے کلاتمکتا نُۄں ٹھیس پہُںچّائُںدی ہَے۔

نویں پَۄش دِییاں بِرتاںتکاری دی اجِہی دۄشپُۄرن ونّگی والھِییاں کہاݨِییاں دی وی اِس سال بہُتات ویکھݨ نُۄں مِلدی ہَے٬ جِویں: پاسکُۄ (آگاذبِیر٬ تاسمن٬ اپرَیل-جُۄن), اہِمدشاہے (گُرمِیت آرِف٬ شبد٬ اکتُۄبر-دسمبّر), آئِت (گُرپْرِیت ڈَینی٬ کہاݨی دھارا٬ اپرَیل-جُۄن), مَیں ورجِن نہِیں (گُرپْرِیت ڈَینی٬ راگ٬ مئی-اگست), کمبّخت سیٹھی (سربجِیت سۄہل), پْرتِمان٬ جنوری-مارچ), بُچّڑ (جسپال کَۄر٬ ایکم٬ جنوری-مارچ), چِڑی چُڑیل تے مائِیا (روی شیرگِلّ٬ ہُݨ, جنوری-اپرَیل), وِچاری (امبّر ہُسَینی٬ سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر) آدِ کہاݨِییاں نمُۄنے وجۄں پیش ہن۔

اِس سال دِییاں جِنہاں کہاݨِییاں وِچّ بِرتاںتکار دی بھُۄمِکا مُکابلتن ودھیرے سہِج٬ سںتُّلِت اتے پْرَۄڑھ رہی ہَے٬ اُنہاں نُۄں مَیں ورہے دِییاں ہاسل منّ کے سروۄتم کہاݨِییاں وجۄں وِچارنا چاہُںدّا ہاں۔

ہرپْرِیت سیکھا دی کہاݨی ’کھڑۄت‘ (شبد٬ اپرَیل-ستمبّر) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اجۄکی ناری دے آتم-وِشواس اتے نوِیں پچھاݨ نال جِیݨ-تھِیݨ دی لۄچا دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اِکّ کنیڈِیئن پںجّابی مُںڈّے ولّۄں ’رِجَیکٹ‘ ہۄئی پںجّابی کُڑی بائد وِچّ کِسے ہۄر نال وِیاہ کروا کے کنیڈا پہُںچّدی ہَے٬ سخت مِہنت نال بِجنَیسّ ستھاپت کردی ہَے اتے پھِر اِںسٹاگْرام راہِیں بھال کے اُسے مُںڈّے نُۄں مِلن ٹۄراںٹۄ تۄں وَینکُۄور آئُںدی ہَے تاں کِہ اُس مُںڈّے دِییاں “اکھّاں وِچّ پچھتاوا” ویکھ سکے۔ کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے اِسدے نو-نارِیوادی نذرِیئے وِچّ ہَے٬ اُتھّے سۄشل-مِیڈِییا دے نویں ویروِیاں اتے چِنّہاں٬ پْرتِیکاں نُۄں پْرکارجی ڈھںگّ نال اِستیمال کرن وِچّ وی ہَے۔ سہِج اتے سُبھاوِک ورݨن وی اِس کہاݨی دے بِرتاںت دی کلاتمکتا نُۄں ودھائُݨ اتے ودھیرے منّݨیۄگ بݨائُݨ والا اہِم لچھّݨ ہَے۔

وِپن گِلّ دی کہاݨی ’مِرگ چھل‘ (کہاݨی دھارا٬ اپرَیل-جُۄن) اُتّمپُرکھی مرد بِرتاںتکار راہِیں٬ امرِیکا رہِݨ دے سُپنِیاں کارن بھٹکݨ اتے کھُیاری دا شِکار ہۄئی مُٹِیار دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ گۄری اِکّ کھِڈارن اتے ’دھاکڑ‘ جٹّ کُڑی سی۔ کالج پڑھدِیاں اُہ پِیار تاں آپݨے جماتی پںڈِّتاں دے مُںڈّے نُۄں کردی سی پر امرِیکا جاݨ دی مُۄںہذۄر چاہت کرکے آپݨا پِیار کُربان کردِیاں وِیاہ اِکّ ادھکھڑھ اُمر دے بںدّے نال کروا بَیٹھدی ہَے۔ اُس دا پتی پہِلاں ہی میم نال وِیاہِیا ہۄݨ کرکے اُس نُۄں امرِیکا نہِیں لِجاںدا٬ اِس لئی ساری اُمر اُہ پںجّاب رہِ کے ہی سہُرے پرِوار دی سیوا کردی ہَے اتے آپݨِییاں دھِییاں پالھدی ہَے۔ ستھِتی دا وِئںگّ اِہ ہَے کِہ پھِر اُہ دھِییاں راہِیں کنیڈا جاݨ دے سُپنے لَیݨ لگدی ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا پںجّابی بںدّے دے پرواس لئی تاںگھدے اوچیتن نُۄں ڈُںگھّائی وِچّ پکڑن وِچّ وی ہَے اتے جگِیاسامُۄلک٬ تیذ گتی اتے ناٹکی جُگت والی بِرتاںتکاری کرکے وی ہَے۔ اَۄرت کہاݨِیکار نیں مرد بِرتاںتکار راہِیں بِرتاںت پیش کرکے اَۄرت-مرد دے نذرِیئے نُۄں سںتُّلِت ڈھںگّ نال اُبھارن دا سپھل یتن کِیتا ہَے۔

پاکِستانی کہاݨِیکار ذُبَیر اہِمد دی کہاݨی ’کہاݨی جۄ مُکّدی نہِیں‘ (سُرتِ-2) اِکّ مُٹِیار-رُۄپی بِرتاںتکار راہِیں اَۄرت-مرد دی پْرسپر نِربھرتا والے اتی سُۄخم رِشتے دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ بھر جوان کںوّاری کُڑی آپݨے ادھِیاپک رہے وڈّی اُمر دے وِئکتی نال وکھّری جِہی بھاںت دی مُہبّتی ساںجھ مہِسُۄس کردی ہَے۔ اُہ ہر پلھ اُس دا سںگّ کرنا لۄچدی ہَے پر جدۄں مرد کدے سرِیرک ساںجھ لئی اِشارا کردا ہَے تاں کُڑی نُۄں اِہ چںگّا نہِیں لگدا۔ اُہ آکھدی ہَے٬ “مَیں پُۄرا پِیار اُس نال کراںگی٬ جِس نال وِیاہ کراںگی۔” کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے ناری-من دِییاں بہُت ڈُۄںگھِییاں اتے اچھۄہ تَیہاں تک پہُںچّݨ کرکے ہَے٬ اُتھّے ناٹکی بھاںت دی چُست اتے تݨاء بھرپُۄر بِرتاںتکاری کارن وی ہَے۔ اِس کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار الۄپ ہۄݨ دی ہدّ تک اۄہلے رہِ کے بِرتاںت سِرجدا ہَے٬ جۄ اِکّ وِلکھّݨ اتے ہُنری تجربا ہَے۔

سُکھپال سِںگھّ تھِںدّ دی کہاݨی ’دیسی ڈرِیمذ‘ انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں پںجّابِییاں دے پرواس دے سُپنے اتے پرواس کارن گُمّ-گُیاچ رہِییاں مُۄل پرِوارک دھرۄہراں دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ چںگّا مدھّورگی جِیون جِئۄں رہے ارمان اتے اُس دی پتنی نوجۄت آپݨے نیڑلے پرواسی رِشتیداراں دِییاں چمک-دمک بھرِییاں گلّاں سُݨ کے کنیڈا جاݨ دا پھَیسلا کردے ہن۔ پرواس دِییاں مجبُۄرِییاں کارن جدۄں ماپِیاں دِییاں اںتّم رسماں وِچّ شامِل ہۄݨ تۄں وی اسمرتھّ مہِسُۄس کردے ہن اتے کنیڈا وِچّ رہِ کے مُٹِیار ہۄئی دھی وی ہتھّۄں کھِسکدی جاپدی ہَے تاں سُپنِیاں اتے ہکِیکت دی وِڈمبّنا سمجھ آئُںدی ہَے۔ بھاویں بِرتاںت وِچّ رچناتمکتا دی تھاں کِتے کِتے گھاڑت دے اںشّ وی ہن پر کہاݨی بہُتی جھۄل نہِیں ماردی۔ کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے پرواس دے اجۄکے بھکھدے مسلے نُۄں کتھا-وستُۄ بݨائُݨ وِچّ ہَے٬ اُتھّے سںتُّلِت بِرتاںتکار راہِیں پاتراں دی کِرِیا-پْرتِکِرِیا نُۄں سںوّادی رُۄپ وِچّ بِرتاںتکاری دا اںگّ بݨا سکݨ دی یۄگتا وِچّ وی ہَے۔

سرگھی دی کہاݨی ’بلائیِںڈ ڈیٹ‘ (تاسمن٬ جنوری-مارچ) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں وِیاہ دی تھاں ’لِو-اِن رِلیشن‘ وِچّ رہِݨ دا تجربا کرن والے پاتراں اہِم گُپتا اتے رِیوا ہُسَین دی وِتھّ-بھری ساںجھ دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ اںتّ اُتّے ناں اُہ ’شادی‘ لئی سہِمت لگدے ہن اتے ناں وِچھڑ جاݨ واستے تِیار ہۄ سکے ہن٬ سگۄں اُہ ’ایک اَۄر بلائیِںڈ ڈیٹ‘ دی لۄچا کردے پْرتِیت ہُںدّے ہن۔ کہاݨی وِیاہ دی سںسّتھا دے پتن تۄں بائد دی بھِئںکّر ستھِتی وِچّ کِسے نویں بدل دی تلاش دا کتھا-وِویک سِرجدی ہَے۔ کہاݨی وِچلی مُسلِم لڑکی رِیوا ہُسَین دی یتھارتھک پاتر-اُساری دی مجبُۄری دے باوجُۄد اُردُۄنُما ہِںدّی بھاشا دی ورتۄں لۄڑ تۄں ودھّ جاپدی ہَے۔ پھِر وی کہاݨی دی سمرتھّا کارپۄریٹ جگت دے پْرسںگّ وِچّ نوِیں پِیڑھی دِییاں کھُدگرذِییاں٬ بیوسِییاں اتے چاہتاں نُۄں نوِیں سںوّیدنا والی ڈھُکوِیں مِشرت گلپی بھاشا راہِیں اُجاگر کرن وِچّ ہَے۔

ریمن دی کہاݨی ’آئۄگے جب تُم … … ’ (پْروچن٬ اپرَیل-جُۄن) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں مرد-اَۄرت دی نِرۄل کام-کھِچّ تۄں اگاںہ دی پْرسپر بہُپکھّی مانوی نِربھرتا دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اِکہِری اتے کھڑۄتمُکھی ذِںدّگی بسر کر رہے وکِیل بابُۄ رمیش دے جِیون دی لَیء اُس سمیں بدلݨ لگدی ہَے جدۄں اُس دے گواںڈھ وِچّ اِکّ کلاتمک سُبھاو والی سبھِئک اَۄرت کِرائیدار بݨ کے رہِݨا شُرُۄ کر دِںدّی ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِسدے پْرَۄڑھ بِرتاںتکار دی سُۄجھ اتے سُۄخمتا وِچّ ہَے٬ جِس نال اُہ ڈھُکویں چِنہاں-پْرتِیکاں دُیارا پْرگِیتک بِرتاںتکاری دا ہُنر وِکھائُںدا ہَے۔ کہاݨی وِچّ سُۄتردھاری کتھناں دی تھاں پاتر-کارج دے ورݨن راہِیں بِرتاںت سِرجݨ دی کتھا-جُگت دا بہُت آہلا پْردرشن کِیتا گِیا ہَے۔

بُۄٹا سِںگھّ چَۄہان دی کہاݨی ’مَیں کَید نی کٹّݨی‘ (سِرجݨا٬ جنوری-مارچ) انّئپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ وِیاہُتا دلِت لڑکی دے جِیݨ-تھِیݨ دی آذادی لئی کِیتے سںگھّرش دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ لڑکی دے پیکے-سہُرے پرِوار سمپّنّ دھِراں ہتھّۄں شۄشِت ہُںدّے اُویں ہی رواں-روِیں تُرے جاݨ نُۄں آپݨی ہۄݨی منّی بَیٹھے ہن پر اُہ لڑکی دلِت چیتنا راہِیں اُس ہۄݨی اگّے نویں پْرشن کھڑھے کردی ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا تیذی نال رُۄپاںترِت ہۄ رہے پیںڈُۄ جن-جِیون دے نِتّرویں سچّاں نُۄں جِیوںتّ ویروِیاں والی گلپی-بھاشا اتے اُتر-مانووادی نذرِیئے راہِیں پیش کرن وِچّ ہَے۔

سوامی سربجِیت دی کہاݨی ’کھلّاسی‘ (پْروچن٬ اپرَیل-جُۄن) اُتّم-پُرکھی ناری بِرتاںتکار راہِیں پِترکی کدراں-کِیمتاں دی چڑھت والے پںجّابی سماج وِچّ ہر ہِیلے مُںڈّا (وارس) پَیدا کرن دی بھڑکی ہۄئی بیمُہار کامنا دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ ’مَیں‘ پاتر کھُش ہَے کِہ اُہ پہِلی واری ماں بݨن دا سُبھاگ پْراپت کرن والی ہَے٬ پر پیکِیاں-سَۄہرِیاں دِییاں مُںڈّا-مُکھی پِترکی چاہتاں اُس دی کھُشی نُۄں تݨاء وِچّ بدل دِںدِّییاں ہن۔ کہاݨی دا وِشا-وستُۄ بھاویں تھۄڑھا روائِتی جِہا جاپدا ہَے پر جن-جِیون دے پْرماݨِک ویروِیاں والی گلپی بھاشا اتے ناٹکی سرُۄپ والی بِرتاںتکاری٬ اتے نو-نارِیوادی نذرِییا کہاݨی نُۄں مُلّوان بݨائُںدے ہن۔

جِںدّر دی کہاݨی ’گھیرابںدّی‘ (تاسمن٬ جنوری-مارچ) اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں٬ وِیاہ-سںسّتھا دے پْرسںگّ وِچّ٬ دۄ پِیڑھِییاں دے ٹکراویں وِچاراں دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ ’مَیں‘ پاتر دی پتنی آپݨے آلھے-دُیالھے دے بدلے ماہَۄل نُۄں ویکھدِیاں اِس گلّۄں چِںتّت ہَے کِہ اُس دا جوان پُتّ پْرتِیک کِتے اُنہاں دی جات-برادری تۄں باہر٬ منمرذی نال وِیاہ ناں کروا لوے۔ کہاݨی دی سمرتھّا اِس گلّ وِچّ ہَے کِہ بِرتاںتکار نوِیں پِیڑھی دُیارا وِیاہ کرائُݨ دے بھاںت-سُبھاںتے تجربِیاں نُۄں درسائُںدے اُپ-کتھانکاں راہِیں بِرتاںت نُۄں بہُ-آواذی بݨائُݨ دا سپھل یتن کردا ہَے۔ بِرتاںتکار دا کتھنمئی اتے وِشلیشݨی اںدّاذ کِتے کِتے گلپ سںوّیدنا نُۄں ٹھیس پہُںچّائُںدا ہَے پر سمُچّے رُۄپ وِچّ اِس نال بِرتاںت نُۄں ترکمئی سُر مِلی ہَے اتے نوِیں پِیڑھی دے ترکمئی نذرِیئے نُۄں اُبھارن والا کتھا-وِویک وی سِرجِیا جا سکِیا ہَے۔

رمندِیپ وِرک دی کہاݨی ’چلۄ چھڈّۄ‘ (سِرجݨا٬ اپرَیل-جُۄن) اُتّمپُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اُچّ مدھّورگی اَۄرت دے بھاوناتمک وِگۄچِیاں دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ کیںدری اَۄرت پاتر نُۄں “وڈّا خاندان٬ وڈّی جائِدات والا گھر” مِلِیا ہَے۔ مُںڈّا وی “لمّ سلمّا٬ سۄہݨا٬ چںگّی ڈِیل ڈَۄل والا” پُۄرن مرد ہَے٬ جۄ “پِیار وی بہُت جِتائُںدا ہَے۔” پھِر وی اُس اَۄرت نُۄں گُجھّی جِہی کِسے ہۄر “… … دا رِیئل ہِیرۄ” دی کلپنا کرکے تْرِپتی مِلدی ہَے٬ جِہڑا آدرشک پتی وجۄں بِناں دسِّیاں سبھ کُجھ سمجھدا ہۄوے٬ پتنی دے اہِساساں دا ہاݨی بݨ سکدا ہۄوے۔ کہاݨی دی سمرتھّا جِتھّے اَۄرت دے سُۄخم اتے گُںجھّلدار اںدّرلے سںسّار نُۄں کتھا-وستُۄ بݨائُݨ وِچّ ہَے٬ اُتھّے نِرئُچیچ٬ سجِیو اتے پْرگِیتک گلپی بھاشا دی سِرجݨا کرکے وی ہَے۔

اِنہاں مُکابلتن سروۄتم کہاݨِییاں اُتّے سرسری جھات پائِیاں وی اِہ سپشٹ ہۄ جاںدا ہَے کِہ پںجّابی بںدّے دا اجۄکا پرواس٬ پںجّابی ناری دی نوِیں سوَے-پچھاݨ, وِیاہ سںسّتھا دا پتن٬ اَۄرت-مرد دے رِشتِیاں دی نوِیں وِیاکرن٬ دلِت چیتنا دے نویں سرۄکار٬ کارۄباری مدھّورگ دِییاں نوِیںیاں چاہتاں٬ سۄشل مِیڈِییا دے بہُپکھّی پْربھاو آدِ وِشے اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی دے کیںدر وِچّ رہے ہن۔ نوِیں ٹَیکنالۄجی٬ سۄشل مِیڈِییا٬ اۄ.ٹی.ٹی. پلیٹپھارم آدِ دے ودھدے پْربھاواں نیں پںجّابی کہاݨِیکار نُۄں جِتھّے نوِیں وستُۄ-سمگّری دِتّی ہَے٬ اُتھّے نواں گلپی مُہاورا وی دِتّا ہَے۔ وِچاردھارا-وِشیش تۄں مُکت ہۄ کے کھُلّہے من نال سۄچݨ کرکے بِرتاںتکار نُۄں اُتّر-مانووادی نذرِییا مِلِیا ہَے٬ جِس نال اُس نُۄں منُکھّ تۄں باہر سمُچّی کائِنات بارے وی ہاں-پکھّی ڈھںگّ نال سۄچݨ لئی اُتشاہ مِلِیا ہَے۔

اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی دے سمُچّے مہادْرِش اُتّے جھات پائُںدِیاں جِہڑے کُجھ وِشیش نُکتے اُبھّردے ہن٬ اُنہاں بارے ٹِپّݨی رُۄپ وِچار دیݨ دا یتن کردے ہاں:

* اِس سال چھپے کُجھ کہاݨی-سںگّْرہِ پںجّابی کہاݨی دا ہاسل بݨدے ہن٬ جِویں کھۄپڑی دا تمغا (ساںول دھامی), ڈلِورِیمَین (بھگوںتّ رسُۄلپُری), مَیں کَید نہِیں کٹّݨی (بُۄٹا سِںگھّ چَۄہان), چھلاوِیاں دی رُتّ (الفاذ), دھۄبی پٹکا (امرجِیت سِںگھّ مان), رَۄںگ نمبّر (پوِتّر کَۄر ماٹی), جںگّل اُگّی چُپّ (راشِد جاوید اہِمد) آدِ۔

* کُجھ ہۄر وی اُیلیکھیۄگ کہاݨی-سںگّْرہِ چھپے ہن٬ جِویں: جے تُۄں ناں منّدی (بھُپِںدّر پھَۄجی), پھنِیئر (درشن جۄگا), نگںدّے (سِمرن دھالِیوال), بںدّا مَینُۄں پسںدّ اے (سربجِیت کَۄر سۄہل), اکھّ وِچّ اٹکِیا گلیڈُۄ (بلجِیت سِںگھّ ڈھِلّۄں), تمہا (سوامی سربجِیت), اکھّۄں تِلہکی رۄشنی (بُۄٹا سِںگھّ چَۄہان), رںگّ جۄ سُۄہا نہِیں سی (لکھوِںدّر وِرک), آپݨا گھر (گۄوردھن گبّی), پرچھاویں نہِیں مردے (آر. اَیسّ. راجن), جُمَیٹۄ گرل (امّْرِتپال کلیر), شائِد … … مَینُۄں پچھاݨ لَیݨ (روِںدّر رُپال کَۄلگڑھ), دۄ گِٹھّ ذمِین (کرمجِیت سکرُلّامپُری), مۄئی ماں دا دُدھّ (منمۄہن سِںگھّ دائۄُں), ہتھّاں وِچّۄں کِردی ریت (روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی), پردے اۄہلے (ہرپْرِیت جٹاݨا), اُس رات کی ہۄئِیا (بِںدّر کۄلِییا وال), شمشانگھاٹ سَۄں گِیا (ہردِیپ کَۄر), آکھری کتار دے یۄدھے (تیلُۄ رام کُہاڑا), ربّ کھَیر کرے (ذۄراور باںسل), ڈُبّدے سُۄرج دا اکس (ہربھجن سِںگھّ کٹھاروی), کْرِشما (روِںدّر کَۄر بھاٹِییا), دہِشت دے پرچھاویں (جگتار سِںگھّ بھُلّر), ٹُٹِّییاں تکدِیراں (براڑ جَیسی), کۄرا کاگذ (یُدھّوِیر اَۄلکھ) آدِ۔

* پرواسی پںجّابی کہاݨِیکاراں دے اِس وار ادھّی درجن دے کرِیب کہاݨی-سںگّْرہِ چھپے ہن٬ جِویں: بلَیک آئیِس (میجر ماںگٹ), رَۄںگ نمبّر (پوِتّر کَۄر ماٹی), پھِر مِلاںگے (ہرکِیرت کَۄر چاہِل), دھُںدّ وِچّ جگدی بتّی (مہِںدّرپال سِںگھّ), مَیمۄری لین (کرنَیل سِںگھّ شیرگِلّ), سُۄرج ہار گِیا (ہرپْرِیت کَۄر دھُۄت) آدِ۔

* ’تاسمن‘ (جُلائی-دسمبّر) اںکّ وی پرواسی پںجّابی وِشیش اںکّ سی جِس وِچّ دس سجّرِییاں کہاݨِییاں چھاپِییاں گئیِیاں۔

* پرواسی پںجّابی کہاݨی گِݨتی وِچّ تاں اجے وی کاپھی چھپ رہی ہَے پر نویں انُبھواں والی کلاتمک کہاݨی مُشکِل نال اِکّا-دُکّا ہی ساہمݨے آئُںدی ہَے۔ سںجِّیدا یتن کرے تاں ہرپْرِیت سیکھا اتے پرویذ سںدھُّۄ تۄں بائد پوِتّر کَۄر ماٹی پرواسی پںجّابی کہاݨی دے بھوِکھّ دی نوِیں سمبھّاونا بݨ سکدی ہَے۔ اُس کۄل نویں انُبھواں نُۄں گْرہِݨ کرن دی شِدّت بھری چاہت وی ہَے اتے بِرتاںتک پْرگٹاوے دا ہُنر وی٬ پر اجے بِرتاںتکار دی بھُۄمِکا نُۄں ٹھِیک سمجھݨ اتے کہاݨی دے دارشنِک پرِپیکھ پْرتی سُچیت ہۄݨ لئی سخت مِہنت دی لۄڑ ہَے۔

* پاکِستانی پںجّابی کہاݨی دی سرگرمی ہریک ورہے ودھݨ لگّی ہَے۔ پْرسِدھّ کہاݨِیکار اتے سُچیت چِںتّک کرامت الی مُگل دُیارا ساںجھی کِیتی جاݨکاری انُسار وِیہ دسمبّر تک ادھّی درجن دے کرِیب کہاݨی-سںگّْرہِ پْرکاشِت ہۄئے ہن٬ جِویں مُکھّ چِتّر (نئیِم یاد), نِکّے وڈّے دُکھّ (مُلک شاہ سوار ناسِر), اِشک دے درشن (افذل پارس), اِشک دی نوِیئۄں نوِیں بہار (خلِیل اہِمد), بتری دھاراں (مہسن مگھِیاݨا), جںگّل اُگّی چُپّ (راشِد جاوید اہِمد) آدِ۔

* دس کرۄڑ پںجّابِییاں دی وسۄں دے ہِساب نال اِنی کُ کہاݨی سِرجݨا بھاویں بہُت گھٹّ جاپدی ہَے پر ڈھاہاں پُرسکار نال پاکِستانی پںجّابی کہاݨِیکار نُۄں نواں ہُلارا ذرُۄر مِلھِیا ہَے۔ اِس لئی ہُݨ وِدھی-وتّ ڈھںگّ نال کہاݨی-سںگّْرہِ وی پْرکاشِت کروائے جا رہے ہن اتے اُنہاں بارے چرچا وی اُچیچ نال کروائی جاںدی ہَے۔ آپݨی پچھاݨ نُۄں وسِیہ کرن ہِت گُرمُکھی وِچّ چھپݨ لئی وی واہوا تردّد کِیتا جاںدا ہَے۔ وکھّ-وکھّ رِسالِیاں وِچّ چھپِییاں درجناں کہاݨِییاں تۄں اِلاوا اِس وار شبد (اپرَیل-ستمبّر) رِسالے دے کہاݨی وِشیش اںکّ وِچّ ہی تیرہاں کہاݨِییاں چھپِییاں ہن۔ کہاݨِیکار خالِد فرہاد دھارِیوال دۄہاں لِپِّییاں دے وٹاںدرے لئی مُلّوان کارج کر رِہا ہَے۔

* ستھاپِت پاکِستانی پںجّابی کہاݨِیکاراں دے نال نالھ اِس ورہے راشِد جاوید اہِمد٬ رخسِںدّا نوِید اتے امبّر ہُسَینی دِییاں کہاݨِییاں نیں پاٹھکاں دا اُچیچا دھِیان کھِچِّیا ہَے۔

* اِس سال ڈھاہاں پُرسکار پھِر تِنّ کہاݨِیکاراں- جِںدّر (سیفٹی کِٹّ), سُرِںدّر نِیر (ٹَیبُۄ) اتے شہِذاد اسلم (جںگّل راکھے جگّ دے)- دے ہِسّے آئِیا۔ اِہ تتھّ تِنّاں پںجّاباں وِچّ ناول دے مُکابلتن کہاݨی دے ودھیرے چںگّی ہالت وِچّ ہۄݨ دی گواہی بھرن والا ہَے۔

* مَیلانِن (جسوِںدّر دھرمکۄٹ) اتے جھاںجراں والے پَیر (اروِںدّر کَۄر دھالِیوال) کہاݨی-سںگّْرِہاں نُۄں وی سروۄتم پُستکاں وجۄں بھاشا وِبھاگ پںجّاب ولّۄں سنمان مِلِیا ہَے۔

* مَۄلِک اتے مِیاری کہاݨِییاں چھاپݨ والے رِسالِیاں وِچّ ہُݨ نویں وڈّ-آکاری رِسالے ’سُرتِ‘ دا ناں وی شامِل ہۄ گِیا ہَے۔

* ہریک ورہے دی ترہاں ’پْروچن‘ نیں کہاݨی گۄشٹی اںکّ (جنوری-مارچ) اتے ’شبد‘ (اکتُۄبر-دسمبّر) نیں ستّوِیں کیسر سِںگھّ والا گۄشٹی دی سمگّری چھاپ کے کہاݨی سمبّںدھّی گمبھِّیر وِچار-چرچا لئی ماہَۄل پَیدا کِیتا۔

* کہاݨِییاں دے سںگّْرہِ غَیر-سںجِّیدا ڈھںگّ نال سمپّادت کرن دا رُجھان بھاویں پِچھلے کُجھ سالاں تۄں کافی پْرچلِت ہَے پر وِچّ وِچّ کۄئی گمبھِّیر کارج وی ویکھݨ نُۄں مِل جاںدا ہَے۔ جسوِیر سِںگھّ راݨا ولّۄں سمپّادت کہاݨی-سںگّْرہِ ’کفن دی جیبھ نہِیں ہُںدّی‘ (لُمپّن شْریݨی نال سمبّںدھِّت پاتراں دِییاں کہاݨِییاں), نِرںجّن بۄہا تے میگھ راج مِتّر ولّۄں سمپّادت کہاݨی-سںگّْرہِ ‘… … دُۄر تکّ‘ (جِیون دے نویں دِسہدِّیاں دی نِشاندیہی کردِییاں کہاݨِییاں) دھِیان کھِچّݨ والے ہن۔ وِستارپُۄروک تے ترکپُۄرن بھُۄمِکا سمیت اجِہے وِشے-وار کہاݨی-سںگّْرہِ سمپّادت کرن دی بہُت ذرُۄرت ہَے۔

* اِس سال چَۄتھے پڑاء دی پںجّابی کہاݨی دے تھمّہ اتے کہاݨی کہِݨ دے ہُنر وِچّ نِپُنّ کہاݨِیکار سُکھجِیت دے سدِیوی وِچھۄڑے نال وڈّا وِگۄچا مہِسُۄس کِیتا گِیا۔ اُنہاں تۄں اِلاوا پرواسی کہاݨِیکار ربِںدّر سِںگھّ اٹوال٬ بلبِیر سِںگھّ مۄمی اتے بذُرگ کتھاکار میوا سِںگھّ تُںگّ تے اشۄک چرن آلمگِیر وی اکال چلاݨا کر گئے ہن۔

سمُچّے تَۄر ’تے کِہا جا سکدا ہَے کِہ اِس ورہے وی اخباراں٬ رِسالِیاں٬ پُستکاں اتے سۄشل مِیڈِییا راہِیں وڈّی ماترا وِچّ مَۄلِک پںجّابی کہاݨی پْرکاشِت ہۄئی ہَے پر گُݨاتمِک پکھّۄں کلاسکی مہتّتا والھِییاں پںجّ کہاݨِییاں گِݨا سکݨا وی اَۄکھا جاپدا ہَے۔ اِسدا اںدّاذا اِس تتھّ نال وی ہۄ جاںدا ہَے کِہ ڈھاہاں پُرسکار لئی پہِلے اِنام واستے وی بہُتی واری درمِیانے درجے دے کہاݨی-سںگّْرہِ نُۄں پہِلے درجے دا منّݨ دی مجبُۄری بݨ جاںدی ہَے۔ ادھّ-پکِّییاں کہاݨِییاں دے پُۄراں دے پُۄر چھپݨ کارن بہُتی کچّگھرڑ پںجّابی کہاݨی نُۄں پڑھن دا کمّ تاں سںجِّیدا پاٹھک نُۄں سذا ورگا جاپݨ لگّ پِیا ہَے۔ نِراشا دے آلم وِچّ آشا دی کِرن اُہ چںدّ کُ کہاݨِیکار ہی ہن جِہڑے آپݨی پُۄری سمرتھّا اتے سادھناں نال آپݨے سمکالی وستُۄ-یتھارتھ نُۄں ڈُںگھّائی نال گْرہِݨ کرکے کلاتمک گلپ-بِمبّ راہِیں پیش کرن دا اُپرالا کردے ہن اتے یادگاری کہاݨِییاں سِرج رہے ہن۔

وِستار دے ڈرۄں اِس وار مَیں سِرپھ بِرتاںتکار دی بھُۄمِکا بارے گلّ کر سکِیا ہاں پر کہاݨِیکاراں نُۄں کہاݨی-رُۄپاکار دے سمُۄہ تتّاں اتے اُنہاں دے سجِیو پْربںدھّ سِرجݨ دے ہُنر بارے سُچیت ہۄݨ دی ذرُۄرت ہَے۔ اجِہا کرکے ہی اُہ دیش-کال دِییاں ہدّاں اُلںگھّ جاݨ والی کلاتمک اتے کلاسکی مہتّتا والی کہاݨی لِکھݨ وِچّ سفلتا ہاسل کر سکݨگے۔ میری اِہ مںگّ ہمیشا بݨی رہیگی٬ اُمِید ہَے نواں پںجّابی کہاݨِیکار اِس پکھّۄں ہۄر سُجگّ ہۄ کے کارجشِیل ہۄویگا۔