سال 2020 دی پںجّابی کہاݨی بارے سۄچدِیاں جِہڑا نُکتا سبھ تۄں ودھّ دھِیان کھِچّدا ہَے اُس دا سبںدھّ پںجّابی کہاݨی وِچّ واپرے اجِہے گُݨاتمِک رُۄپاںترن نال ہَے جِہڑا پںجّویں پڑاء دی سپشٹ نِشاندیہی کرن والا ہَے۔ اُس نُکتے بارے ہۄر چرچا کرن تۄں پہِلاں دۄ اہِم گلّاں سپشٹ کر دیݨِییاں لاذمی ہن۔ پہِلی تاں اِہ کِہ نویں پڑاء دا اِہ ارتھ ہرگِذ نہِیں ہُںدّا کِہ اِسدی پْرتِینِدھتا کرن والی نوِیں پںجّابی کہاݨی پہِلے پڑاواں دی کہاݨی نالۄں کلاتمک تَۄر ’تے لاذمی ہی بِہتر ہۄویگی٬ ہاں وکھّری جاں وِلکھّݨ سُبھاء والی ذرُۄر ہۄویگی۔ دُۄجے شبداں وِچّ اِہ

سِین-1

(ستھّر دا سِین)

پہِلی اَۄرت

:

آ کی بھاݨا ورت گِیا ?

دُۄجی اَۄرت

:

کِتھّے تُر گِیاں وے میرے سۄنے ورگِیا پُتّا|

تِیجی اَۄرت

:

وے تَینُۄں بھۄرا ترس ناں آئِیا وے ربّا|

(چارے پاسے رَۄݨ دھۄݨ اتے وَیݨاں دِییاں آواجاں سُݨائی دے رہِییاں ہن)

سُۄتردھار

:

اُپرۄتھلی واپرِییاں دۄ کہِر دِییاں گھٹناواں نیں سارے پِںڈّ دے لۄکاں دا ساہ کڈھّکے رکھّ دِتّا| اجے وِیہ دِن پہِلاں ہی کہمِیر کھیتر وِچۄں سُۄبیدار جۄگِںدّر سِںگھّ دی لاہ آئی سی تے اجّ ب

اُپّرۄتھلی واپرِییاں دۄ کہِر دِییاں گھٹناواں نیں پِںڈّ دا تْراہ کڈھّ دِتّا سی۔ کشمِیر دے کارگِل کھیتر وِچّۄں سُۄبیدار جۄگِںدّر سِںگھّ دی چِیتھڑے چِیتھڑے ہۄئی لاش آئی نُۄں اجے وِیہ دِن وی نہِیں سن لںگھّے کِہ براڑاں دے رݨبِیر دا سارا پرِوار مَۄت دے مُۄںہ وِچّ جا پِیا سی۔ سُۄبیدار دی مَۄت دا دُکھّ تاں سبھ نُۄں سی پر ہَیرانی کِسے نُۄں وی نہِیں ہۄئی سی۔ لۄکاں بھاݨے پھَۄجی دی تاں اِہ ہۄݨی بھرتی ہۄݨ والے دِن ہی نِشچِت ہۄ جاںدی ہَے تے جںگّ دے دِناں وِچّ تاں سویرے شام اجِہی خبر آئُݨ دا تَۄخلا بݨِیا ہی رہِںدّا ہَے۔ پر رݨبِیر نال اچانک اِہ کی بھاݨا ورت گِیا س

گُردیو سِںگھّ رُپاݨا پںجّابی گلپ دے کھیتر دا شانامتّا ناں ہَے۔ اُس دی وِلکھّݨتا نُۄں اِکّۄ ستر وِچّ کہِݨا ہۄوے تاں آکھِیا جا سکدا ہَے کِہ اُس نیں پںجّابی وِہار اتے ہُنری کہاݨی دی رُۄہ نُۄں دھُر گہِرائیِیاں تک پچھاݨ کے اِنہاں دے جلَۄء دی جھات پُیائی ہَے۔ سِرمَۄر کہاݨِیکار کُلوںتّ سِںگھّ وِرک تۄں بائد گُردیو سِںگھّ رُپاݨا اِکّ اجِہا ناں ہَے جِس نیں کہاݨی پائُݨ دی مُہارت دِییاں الکھّ سمبھّاوناواں نُۄں مُۄرتِیمان کِیتا ہَے۔ جے وِرک نُۄں سدھارن منُکھّ دی سدھارنتا دے سُہج دا کہاݨِیکار کِہا جاںدا ہَے تاں رُپاݨا نُۄں سدھارن منُکھّ دی الۄکارتا دے سُہپّݨ دا گ

سال 2017 دی پںجّابی کہاݨی اُتّے جھات پائُںدِیاں اِک ہَیران کرن والا وِرۄدھابھاس نذر آئُںدا ہَے۔ اِک پاسے اِس دا پاٹھک ورگ تیذی نال سُںگّڑ رِہا ہَے اتے دُۄجے پاسے اِس دی سِرجݨا جاں اِس نال جُڑِییاں سرگرمِییاں وِچ تابڑ-تۄڑ ڈھںگّ نال پھَیلاء ہُںدّا دِسدا ہَے۔ اِس دا پْرمُکھّ کارݨ اِہ ہَے کِہ پںجّابی کہاݨِیکار کہاݨی-کلا تۄں وِتھّ تھاپدِیاں بھاشݨ-کلا (رَیٹرِک) دی وِدھا ولّ ودھ رِہا ہَے۔ بھاشݨکاری نُۄں کلا دا درجا اِنہاں ارتھاں وِچ تاں ذرُۄر دِتّا جاںدا ہَے کِہ وکتا آپݨے پْروچن نُۄں پْربھاوشالی بݨائُݨ لئی کلاتمک بھاشا دا پْریۄگ وی کردا ہَے پر اِس دے باوج

پںجّابی کہاݨی آپݨے پُۄرے جلَۄء وِچّ ہَے۔ اِس وار ڈھاہاں پُرسکار لئی تِنّۄ کہاݨی سںگّْرہِ ہی چُݨے گئے سن۔ ساہِت اکادمی٬ دِلّی دا سنمان پِچھلے تِنّ سالاں تۄں لگاتار کہاݨی وِدھا نُۄں ہی مِل رِہا ہَے۔ اِس لئی پںجّابی کہاݨی دا مُلاںکݨ کافی چُݨَۄتی بھرِیا ہُںدّا ہَے۔ کھدشا بݨِیا رہِںدّا ہَے کِہ کِتے کۄئی مُلّوان کہاݨی اݨگَۄلی ناں رہِ جاوے جاں کِسے دُۄجے٬ تِیجے درجے دی کہاݨی نُۄں بیلۄڑا مہتّو ناں مِل جاوے۔ خَیر اِہ نِرݨا تاں اںتّ پںجّابی کہاݨی دے پاٹھک نیں ہی کرنا ہُںدّا ہَے کِہ مُلاںکݨ کِنّا کُ نِرپکھّ ہَے پر مَیں آپݨے وِت انُسار آپݨی پُۄری وا

سال 2023 دی پںجّابی کہاݨی پڑھدِیاں جِہڑی گلّ سبھ تۄں اُبھرویں رُۄپ وِچّ نذر آئُںدی ہَے اُس دا سبںدھّ کہاݨی دی درمِیانے درجے دی گُݨتا (کُیالٹی) نال ہَے۔ گِݨتی دے پکھّۄں ویکھِیئے تاں کِتاباں٬ رِسالِیاں٬ اخباراں٬ سۄشل سائیِٹاں آدِ راہِیں ساہمݨے آ رہی پںجّابی کہاݨی بہُت وڈّی ماترا وِچّ کہاݨی سِرجے جاݨ دی نِشاندیہی کردی ہَے پر گُݨتا دے پْرتِماناں انُسار ویکھِیئے تاں ستھاپت لیکھکاں دِییاں پہِلی نذرے چںگِّییاں جاپدِییاں کہاݨِییاں پڑھدِیاں وی گمبھِّیر پاٹھک نُۄں اِہ اہِساس لگاتار ہُںدّا رہِںدّا ہَے کِہ کہاݨی دے نِبھاء وِچ کۄئی اجِہی گَۄلݨیۄگ گھاٹ رہِ

کلا دی اِک اہِم ونّگی ہَے ساہِت اتے ساہِت دا اِک بہُت ہی شکتِیشالی رُۄپ ہَے بِرتاںت۔ کہاݨی٬ بِرتاںت دا ہرمنپِیارا رُۄپاکار ہَے۔ اِس لئی٬ نِرسںدّیہ٬ کہاݨی دی اہِمِیئت اتے تاکت اِس دی بِرتاںتکاری دے ہُنر کرکے ہی ہُںدّی ہَے۔ وِشے-وستُۄ دی نوِینتا٬ پاٹھک/سرۄتے دے من-مستک نُۄں سمّۄہِت کرن والِییاں گلپی جُگتاں (کہاݨِیپݨ) اتے کِسے وِچاردھارا-وِشیش دے آرۄپݨ تۄں مُکت سہِج بِیانی اِس ہُنر دے تِنّ تھمّہ ہُںدّے ہن۔ جِویں کِہا جاںدا ہَے٬ ’ہتھّ لائِیاں کُملاݨ وے لاجوںتّی دے بُۄٹے‘, اُویں کہاݨی رُۄپاکار نال اڈھُکّویں تذربِیاں راہِیں کِیتی گئی چھیڑ

اِس گلّ تۄں کۄئی وی اِنکاری نہِیں ہۄ سکدا کِہ ہریک ساہِتک کِرت کِسے مُدّا-وِشیش دی بُنِیاد اُتّے اُساری گئی ہُںدّی ہَے۔ اِسے ترہاں کۄئی وی رچنا آپݨے سمیں-ستھان دے وِچاردھارک سرۄکاراں تۄں مُکت نہِیں ہۄ سکدی۔ پر اِنہاں دۄواں گلّاں اُتّے لۄڑۄں ودھّ بل دے کے کئی وار اِہ دھارنا وی اُبھاری جاںدی رہی ہَے کِہ کْراںتی لئی ساہِت نُۄں اِک ہتھِیار واںگ اِستیمال کِیتا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ ساہِت٬ وِشیش کرکے گلپ٬ دی اجِہے مںتّواں لئی ورتۄں دی دھارنا آپݨے اںتِّم ارتھاں وِچ ساہِت دی ساہِتکتا نُۄں ٹھیس پہُںچّائُݨ والا کارج ہۄ نِبّڑدی ہَے۔ اجِہا واپرن نال

سال 2024 دی پںجّابی کہاݨی بارے وِچاردِیاں جِہڑا نُکتا سبھ تۄں اُبھّرویں رُۄپ وِچّ دھِیان کھِچّدا ہَے اُس دا سمبّںدھّ کہاݨی وِچّ بِرتاںتکار دی دخلئںدّاذی دے سمسِّیامُۄلک (پْرابلیمَیٹِک) سرُۄپ نال ہَے۔ کہاݨی وِچّ دۄ پْرمُکھّ تتّ ہُںدّے ہن: بِرتاںتکار اتے بِرتاںت٬ ارتھات کہاݨی سُݨائُݨ جاں کہِݨ والا اتے کہی جاݨ والی گلّ-کتھّ جاں کتھا-وارتا۔ نِرسںدّیہ بِرتاںتکار گُجھّے رُۄپ وِچّ لیکھک جاں کہاݨِیکار تۄں پْربھاوِت ذرُۄر ہُںدّا ہَے کِئُںکِہ اُہ لیکھک دی سِرجݨا ہُںدّا ہَے پر اسل وِچّ اُس دی ہۄںد اتے ہستی کہاݨِیکار تۄں سُتںتّر جاں خُدمُختار ہُںدّ

پںجّابی کہاݨی نِرۄل آدھُنِک اتے کھیتری ساہِت-رُۄپاکار نہِیں۔ کالگت ارتھاں وِچ اِس دی ہۄںد مِتھّ-کتھاواں تکّ جا پھَیلدی ہَے اتے ستھانگت پاسارے وجۄں اِہ بِرتاںت دے اںتّرراشٹری ورتارے نال سبںدھِّت ہَے۔ اِس لئی آدھُنِک کہاݨی-رُۄپاکار وِچ اِک پاسے پُراتتّوی کتھا-اںشّاں دی ہۄںد ویکھی جا سکدی ہَے اتے دُۄجے پاسے کمپِّئۄُٹر یُگ دِییاں انیکاں ساہِتک اتے ساہِت باہرِییاں سںچّار پْرݨالِییاں دے لچھّݨاں دی مَۄجُۄدگی وی سہِجے ہی پچھاݨی جا سکدی ہَے۔ اِس لئی آدھُنِک پںجّابی کہاݨی دِییاں رُۄپاکارک وِشیشتائیِیاں دا اُلیکھ اُپرۄکت سںدّربھ تۄں سُچیت ہۄ کے ہی کِیتا جا

ساہِت دی کِسے وی وِدھا وِچّ نویں پْریۄگ نِرںتّر ہُںدّے رہِںدّے ہن جۄ اُس وِدھا دے جِئُںدے ہۄݨ اتے پْرگتی دے راہ پئے ہۄݨ دی گواہی بھردے ہن۔ جِہڑے پْریۄگ سارتھک ہۄݨ سدکا پاٹھکاں دی نذر وِچّ پْروان چڑھ جاںدے ہن اُہ سِہتمںدّ رُجھاݨ دے رُۄپ وِچّ آپݨی تھاں راکھوِیں کر لَیںدے ہن۔ اِناں وِچّۄں کُجھ رُجھاݨ وکت نال وِہا جاںدے ہن پر کُجھ اُبھّرویں رُۄپ وِچّ رُۄڑ ہۄ کے٬ پْروِرتی بݨ کے اِتِہاس وِچّ مِیل-پتھّر وجۄں ستھاپِت ہۄ جاںدے ہن۔ رُۄپاکارک رُۄپاںترݨ دا اِہ ورتارا نِرںتّر واپردا رہِںدّا ہَے۔ رُۄپاکار دی دْرِشٹی تۄں پںجّابی کہاݨی دے اِتِہاس

جدۄں پہِلی وار سُݨِیا تاں بڑا اجِیب جِہا لگِّیا۔ لگّݨا ہی سی جدۄں گلّ ہی انۄکھی سی کِہ مہاراشٹر دی اِک سںسّتھا ’سرہدّ‘ ولّۄں پُݨے وِکھے ’وِشو پںجّابی ساہِت سمّیلن‘ کروائِیا جا رِہا ہَے۔ اُس تۄں وی ودھّ ہَیرانی اِہ کِہ سمّیلن سْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے 350ویں پْرکاش دِوس نُۄں سمرپِت ہَے۔ اِک پاسے مہاراشٹر اتے اُسدی بھاشا مراٹھی اتے دُۄجے پاسے پںجّاب اتے اُسدی بۄلی پںجّابی دے سبںدھّاں بارے سۄچِیا تاں پہِلی نذرے کۄہاں دا وکھریواں لگِّیا۔ اِہ تاں اِئۄں ہی سی جِویں کۄئی وڑا ساگ نال کھاݨ نُۄں کہے جاں مکّی دی رۄٹی سامبر نال۔ سمّیلن ’تے

ذِںدّگی دا اِکّ وڈّا ہِسّا٬ پُۄرے بتّی ورہے اُہ بارڈر سکِئۄرٹی پھۄرس وِچّ رِہا۔ اِنے چِر وِچّ پھَۄجی بںدّے آم کرکے کُلکّڑ ہۄ جاںدے ہن۔ سِول ذِںدّگی وِچّ اݨپھِٹّ جِہے مہِسُۄس کردے ہن۔ جںگّاں-یُدھّاں دے ابھِیاسی اُہ شاںتی دے دِنِیں جِویں اَۄٹل جاںدے ہن۔ تاں ہی تاں پھَۄجِییاں دی چھیڑ پا رکھّی ہَے کِہ بھرتی کرن ویلے اُنہاں دا دِماگ کڈھّ کے سامبھ کے رکھّ دِںدّے ہن اتے رِٹائِرمَیںٹ ویلے پائُݨا بھُلّ جاںدے ہن۔ پر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں کُجھّ وکھّری ترذ دا سَینِک ہَے۔ لچکِیلا بںدّا٬ ہر ترہاں دے مَۄسماں اتے دھرتِییاں وِچّ ڈھںگُّۄر مار سکݨ دے کابُل انۄکھا

پاکِستان جاݨ دی رِیجھ تاں چِرۄکی سی پر سببّ بݨ سکِیا اپْرَیل 2008 وِچ۔ پںجّابی کھۄجگڑھ٬ کسُۄر وِکھے پاکِستانی ادِیب اِکبال کَیسر ہۄراں بابا پھرِید اِںٹرنَیشنل سمّیلن کروائِیا تاں اُس وِچّ پیپر پڑھن لئی مَینُۄں وی سدّا مِلِیا۔ کہاݨِیکار تلوِںدّر سِںگھّ دے اۄ-دّم نال اٹھّ کُ پںجّابی لیکھکاں دا دل 17 اپْرَیل تۄں 24 اپْرَیل تکّ پاکِستان دی پھیری لئی گِیا۔ ہفتے کُ دے سمیں وِچۄں دۄ دِن 3 آئُݨ-جاݨ دے پںجّاہ-سٹھّ کِلۄمِیٹر دے سفر وِچّ ہی نِکھُٹّ گئے اتے باکی دے دِناں وِچّ لاہَۄر دے آلے-دُیالے پںچھّی-جھات ماری۔ کھَیر اِس نُۄں پاکِستان ویکھݨا تاں نہِیں

وِشوِیکرن دی دھارنا دا اُدَے بھاویں اتی وِکست پُۄںجِیوادی پْربںدھّ والے پچھّمی مُلکاں ولّۄں ہُںدّا ہَے پر ہُݨ اِس دے پَیرۄکاراں وِچّ ہریک مُلک اتے نسل دے پُۄںجِیپتی ورگ شامل ہن۔ اِس لئی وِشوِیکرن اِکّ وِچاردھارا ہۄ نِبڑِیا ہَے‎,‎ جِس دے مُۄل لچھّݨ مُنافا بِرتی اتے نِرںکُّش ستّا-پْراپتی دی لالسا کہے جا سکدے ہن۔ اُپبھۄگتاواد اِس وِچاردھارا دا سمُۄرت اتے وِہارک پکھّ ہَے۔ اِس وِچاردھارا دا وِشوِیکرن ہۄئِیا ویکھݨا ہۄوے تاں اِسدا پھَیلاء امرِیکی مہاںشکتی تۄں لَے کے کِسے پچھڑے مُلک دے مذدُۄر دی اُپبھۄگی-چیتنا تکّ ویکھِیا جا سکدا ہَے۔

ہُݨ جدۄ