اۄنٹارِیئۄ وِچّ چیتنّ وِئکتِییاں لئی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ پہُںچّ-مارگ ہَے۔ اَیسا مارگ جِسدے دۄویں پاسے وڈّے وڈّے لاٹُۄ لگّے ہۄئے ہن جۄ گھُسمُسا ہۄݨ ’تے آپݨے آپ ہی جگ پَیںدے ہن۔ جے تُسِیں واش-رُۄم وِچّ وی آپݨی کۄئی تُکبںدّی گُݨگُݨا رہے ہۄ تاں اُہ تُہانُۄں نوتیج بھارتی دے گھر دا رستا دِکھا دیویگا تے جے تُسِیں غلتی نال وی کۄئی مِنّی کہاݨی لِکھ لئی تاں اُہ تُہانُۄں جرنَیل سِںگھّ دی سںگّت وِچّ لَے جاویگا۔ اگّے تیرے بھاگ لچھِّیئے۔ جرنَیل سِںگھّ گرچا مُہاورِیاں دِییاں بۄرِییاں بھری پھِردا ہَے تے اِس دا سارا کرَیڈِٹ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں دِںدّا ہَے۔ پتا نہِیں اِہ کَینیڈا کدۄں آئِیا کِئۄں آئِیا پر لگدا اِںجھ ہَے جِویں اِسدے بگَیر بھائیِچارے دی گڈّی اُۄݨی ہی رہِݨی سی۔ تناو گْرست بذُرگ جِہڑے کمپِّئۄُٹر ولّ پِٹھّ کر کے سَۄںدے سن٬ اُہناں دِییاں پتھّر اُںگلاں نُۄں کۄمل کر کے کی-بۄرڈ نال جۄڑِیا۔ اِس وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا آپݨا سُیارتھ وی ہَے۔ دہاکا پہِلاں اِس نُۄں سارِیاں لئی آپ ٹائیِپ کرنی پَیںدی سی۔ سکِیمی بںدّے نیں آپݨی جان چھُڈا لئی۔ کمّ کُجھ گھٹِیا۔ ہُݨ سِرپھ پیذ سَیٹِںگّ تے ہۄر نِکّے مۄٹے کمّ ہی رہِںدّے سن پر ہَۄلی-ہَۄلی اِس نیں اُہدے اُتّے وی کھِجھ کھُجھ کے کمّ کِیتا تے اجّ جے کِسے نُۄں کۄئی غلتی نال کۄئی ماڑا چںگّا سُپنا وی آ جائے اُہ سویرے اُٹھّدِیاں ہی ٹِپ-ٹِپ کرن لگّ پَیںدا ہَے۔ تُۄں وی کھُش مَیں وی کھُش۔ اِہ ہَے اِسدی پْراپتی جِس ولّ دھِیان گھٹّ ہی جاںدا ہَے۔ سَۄکھا ہی راہ لبھّ لِیا٬ سارِیاں نیں٬ جدۄں وی کِرپال سِںگھّ دی گلّ چلدی ہَے اسِیں کہِ دِںدّے ہاں کِہ اُہ تاں کمپِّئۄُٹر دا دھنّا جٹّ ہَے۔ اُہ وی ٹھِیک ہن۔ ٹراںٹۄ تے اِس دے لاگے چھاگے دے کئی شہِراں وِچّ کِتنے ہی کمپِّئۄُٹر دے اِںجنِیئر ہن جِنہاں نُۄں کۄئی نہِیں جاݨدا۔ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے اُہ اِس مشِین نُۄں دھنّے نالۄں ذِیادا جاݨدے ہۄݨگے پر اُہ بھگت نہِیں بݨے۔ کِرپال سِںگھّ جۄ آم آدمی دی سمجھ وِچّ آئُݨ والا ہَے تے جِسدی آم آدمی نُۄں ذرُۄرت ہَے٬ اُسدا ہرکارا ہَے۔ پر جِویں سِیاݨی بِلّی اِکّ ادھّا داء-پیچ اَۄکھے ویلے لئی آپݨے کۄل ہی رکھّ لَیںدی ہَے اُویں ہی دھنّا وی کردا ہَے۔ پر ہۄ سکدا ہَے کِہ اِہ میرا وہِم ہی ہۄوے پر تُہانُۄں دسݨ وِچّ کۄئی ہرذ نہِیں۔

جدۄں سُۄرج دِییاں کِرناں دھرتی چھڈّ دِںدِّییاں ہن تاں ہنیرا ہۄ جاںدا ہَے پر آس برکرار رہِںدّی ہَے کِہ اِہ دُبارا آئُݨگِییاں۔ اِہ اُہ گلّ ہَے جۄ کِسے نُۄں دسّݨ دی لۄڑ نہِیں پر جدۄں من وِچۄں پْریم نِکل جاںدا ہَے تاں کۄئی وی کِرناں نُۄں یاد کر سکدا ہَے۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ بہُتِیاں نُۄں کِرناں دی یاد ستائُںدی نہِیں۔ اسل کارن جے سۄچݨ بَیٹھِیئے تاں اسِیں کہِ سکدے ہاں اسِیں پْریم تۄں بِناں شاںتی گُیا بَیٹھے ہاں۔ جِیون نُۄں پْریم تے شاںتی لئی جِس سہِجتا دی لۄڑ ہُںدّی ہَے٬ اُہ مِتّر دی لۄڑ پَیدا کردی ہَے۔

اجّ جے مَیں آپݨے مِتّراں نُۄں پۄٹِیاں تے گِݨن بَیٹھاں تاں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِس گِݨتی تۄں پرہاں بَیٹھا دِکھائی دِںدّا ہَے کِئُںکِہ اُہ پۄٹِیاں وِچّ سمائُݨ والی شَیء نہِیں۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ کھُشبۄ دا نام ہَے۔ اِکّ سدا بہار کھُشبۄ۔ چارے رُتّاں وِچّ پھَیلِیا ہۄئِیا اُہ درخت ہَے جِسنُۄں بھُلیکھے نال ہی کمپِّئۄُٹر دا دھنّا جٹّ کِہا جاںدا ہَے۔ اِہ مشِین تاں اِکّ مادھِئم ہَے جِس راہِیں اُس نُۄں پہِچاݨِیاں جا سکدا ہَے۔ اجے گُۄگل نیں اِتنی ترکی نہِیں کِیتی کِہ اُہ تُہانُۄں دسّ سکے کِہ چارے رُتّاں اِکّسار ہۄ کے کی گُلّ کھِلائُںدِییاں ہن۔

مَیں جد وی اُہدے بارے کُجھ وی لِکھِیا پڑھِیا سُݨدا ہاں تاں اُہ مَینُۄں بہُتا پۄںہدا نہِیں کِئُںکِہ اُسنُۄں اِکّلے کمپِّئۄُٹر نال بنّہݨا میری سۄچ وِچّ ذِیادتی ہَے۔ کِسے وِدھا نال بجھِّیا بںدّا ذرُۄری نہِیں پھلدار ہی ہۄوے تے اِہ وی ذرُۄری نہِیں کِہ پھلدار منُکھّ کِسے کِتّے وِچّ ماہر وی ہۄوے۔ اِہ دۄویں الگّ الگّ گلّاں ہن تے مَیں اِس وِئکتی نُۄں کمپِّئۄُٹر تۄں بگَیر ذِیادا جاݨدا ہاں۔

باراں سال بائد اِہ پچھاݨ سۄنا بݨ چُکّی ہَے۔ گلّ تِیہ ستمبّر 1998 دی ہَے جدۄں مَینُۄں پہِلی وار کِرپال سِںگھّ دا پھۄن آئِیا۔ اُہناں پںجّ پاݨی اخبار وِچّ چھپی میری کہاݨی پڑھی سی۔ “ہاں بئی کُلجِیت تُۄں کِتھّے لُکِیا سی؟” اُسدی پہِلی گلّ ہی اِس ترہاں سی جِویں اُہ مَینُۄں ارسے تۄں جاݨدے ہن۔ مَیں جھِجک گِیا کِئُںکِہ اُہ اُدۄں پںجّ-پاݨی اخبار تے آر-پار مَیگذِین راہِیں ٹۄراںٹۄ وِچّ چھائِیا پِیا سی۔ تِنّ اکتُۄبر 1998 نُۄں پرمجِیت مۄمی دے گھر کہاݨی بَیٹھک سی جِتھّے مَیں پہِلی وار گِیا۔ بھاویں گِیا مَیں اِکّلا سی پر واپس مَیں اِکّلا نہِیں آئِیا سی۔ میرے نال کِرپال سِںگھّ سی تے اُسدے نال سارے سن۔ مَینُۄں اِس گلّ دی تسلّی سی کِہ ناں تاں مَینُۄں نواں سمجھِیا جا رِہا سی تے ناں ہی اۄپرا۔ پہِلے دِن دا اِہ رِݨ ودھدا گھٹدا میرے لئی اِکّ سرمائِیا بݨ چُکّا ہَے۔ اُہناں واںگ اِن بِنّ چاہُںدّا ہۄئِیا وی مَیں اجے وی کئی کمّاں نُۄں سال-سال بھر ٹالدا رہِںدّا ہاں تاں اِںجھ لگدا ہَے جِویں ٹالدا ہۄئِیا مَیں کِرپال اںکّل نُۄں ٹھُٹھّ وِکھا رِہا ہاں کِئُںکِہ کِسے کمّ نُۄں ٹالݨ دا سِلسِلا اُسدے لاگے چاگے وی نہِیں پھٹکدا۔ تِیار بر تِیار اِہ نَۄجوان سَۄںدا کدۄں ہَے اِہ تاں اِکّ بھیت ہی ہَے۔ کہِںدّے ہن کِہ کۄئی وِئکتی ساری دُنِییاں نُۄں کھُش نہِیں کر سکدا تے جِہڑا اِہ یتن کرے اُس دی گھر والی کھُش نہِیں ہُںدّی پر اِہ کہاوت وی اِس جوان تے لاگُۄ نہِیں ہُںدّی۔

کھُش کرن دا اِہ کارج تاں اِس نیں شُرُۄ ہی گھر تۄں کِیتا ہَے۔ کدے-کدے اِہ وی لگدا ہَے کِہ اںکّل ساڈی آںٹی تۄں ڈردا ہَے۔ آںٹی دی ہاذری وِچّ پُۄری کھُلّ نہِیں لَیںدا۔ آںٹی ہمیشاں اںتّلے پڑاء تے ہی اِہدِییاں سِپھتاں دے پُلھ بنّہدی ہَے جِویں کہِ رہی ہۄوے اجّ پھیر تُۄں پاس ہۄ گِیا۔ کدے-کدے مَینُۄں لگدا ہَے کِہ اںکّل آںٹی دا کِتے پْریم-وِیاہ تے نہِیں پر مَیں کدے پُچھِّیا نہِیں تے ناہی کدے کِسے نیں دسِّیا ہَے پر اِہناں وِچّ اِکّ سمجھَۄتا ہۄئِیا لگدا ہَے کِہ مَیں سِپھتاں تاں ہی کراںگی جے بںدّا بݨ کے رہیںگا۔ اِہناں دا وِہار دیکھ کے مَینُۄں آپݨے ہنِیمُۄن ویلے دے آرمبھِّک دِن چیتے آئُںدے ہن۔ آںٹی٬ اںکّل دے سکے دۄستاں دی وی بہُت اِذت کردی ہَے۔

ہَیرانی ہُںدّی ہَے کِہ اںکّل کۄل کِہڑی گِدّڑسِںگّی ہَے۔ چمچمائُںدا اِہ کدے وی اُلار نہِیں ہُںدّا۔ اگلے نُۄں اُلار کرکے تۄلدا ہَے۔ گلّ دہاکا پہِلاں دی ہَے۔ کہاݨی بَیٹھک دی مِیٹِںگّ سی۔ اںکّل پنُّۄں اُدۄں واٹرلُۄ رہِںدّا سی تے آئُݨ دا کۄئی وسِیلا نہِیں سی۔ جرنَیل سِںگھّ دا پھۄن آئِیا کِہ کِرپال آ نہِیں سکدا اُس نُۄں جا کے لَے آویں تاں چںگّا ہَے۔ مَیں ہامی بھر دِتّی۔ ناشتا مَیں ٹائِم سِر ہی کر لِیا سی تے تُرن لگّے نُۄں پتنی نیں لںچّ دا پھِکر کِیتا۔ مَیں کہِ دِتّا کِہ مَیں واٹرلُۄ جا کے لںچّ کر لواںگا۔ سوا گھںٹّے دی ڈرائیِو نیں بھُکھّ چمکا دِتّی سی۔ مِسٹر رَیذِیڈَیںس جدۄں پہُںچِّیا تاں بھُکھّ نال بُرا ہال سی۔ اںکّل تِیار بر تِیار سی۔ کھڑھے-کھڑیہ ہی آںٹی نُۄں ہدائِتاں کر رِہا سی پر کِتے وی اِہ ہدائِت سُݨائی نہِیں دِتّی کِہ اِکّ بھلیماݨس نُۄں رۄٹی پاݨی ہی پُچھّ لوۄ۔ کھڑیہ کھلۄتے ہی اسِیں ٹۄراںٹۄ نُۄں تُر پئے۔ بھُکھ نال بُرا ہال سی۔ کدے نال بَیٹھے تے گُسّا آوے تے کدے جرنَیل سِںگھّ ’تے پر سبر دا گھُٹّ بھر کے ہی گُذارا کردا رِہا۔ ہُݨ سۄچدا ہاں کِہ جِہڑا بںدّا راہ جاںدے راہِییاں نُۄں وی تُلسِییاں وںڈّدا ہَے اُہدی اݨگہِلی دا کارن کی سی؟ ہۄ سکدا ہَے اُہ سمجھدے ہۄݨ کِہ جے مَینُۄں کۄئی ذرُۄرت سی تاں مَیں آپ کِچن وِچّ جا کے کُجھ کھا لَیںدا۔ جِس ترہاں مَیں ہُݨ کردا ہاں۔ ٹۄراںٹۄ تک ہۄئی گُپھتگُۄ پتا نہِیں کِہڑے-کِہڑے بنّہے ٹپّ رہی سی۔ مذے دی گلّ اِہ سی کِہ اُہ مَینُۄں اِکّ سِیاݨا بِیاݨا کہاݨی لِکھݨ والا سمجھ رِہا سی۔ اِس تۄں بائد ساڈی گلّ بات دُڑکی چالے چلدی رہی۔ اجّ کئی ہۄرناں واںگ مَیں وی اِہ گلّ داہوے نال کہِںدّا ہاں کِہ میرا لِکھݨ دا سُبھاء کِرپال سِںگھّ پنُّۄں کرکے ہی بݨِیا۔ کہاݨی بَیٹھک وِچّ کہاݨی سُݨدِیاں اِس نَۄجوان دِییاں اکھّاں امُۄمن بںدّ ہُںدِّییاں ہن جِویں سُتّا ہۄوے پر وِچار دیݨ لگِیاں سماں٬ ستھان تے دْرِشٹی بارے اِہۄ جِہِییاں ٹِپݨِییاں کریگا جِویں کہاݨی اِس نیں آپ لِکھی ہۄوے جاں لِکھائی ہۄوے۔ جے کِسے نال منمُٹاو ہۄوے تاں پہِلاں بڑے سُست لہِجے وِچّ آپݨی واری کھاناپُۄرتی واںگ لںگھّا دیویگا۔ پر اِسدی تسّلی نہِیں ہُںدّی۔ دِل کہِںدّا ہَے کِہ اِںجھ ناں کر۔ دُبارا ٹائیِم مںگّ کے بڑی شِدّت نال وِچار دیویگا۔ کہیگا پہِلی گلّ٬ دُۄجی گلّ تے نمبّر گِݨائُںدا کہِ رِہا ہُںدّا ہَے کِہ مَیں تیرے نال اَۄکھا ہاں پر تیری کہاݨی نال نہِیں۔

اَیسا وی نہِیں کِہ بہُتا ہی شرِیپھ ہَے۔ پُراݨا پُلسِییا اپھسر ہَے۔ کئی کہِںدّے کہائُںدِیاں دے اِس نیں ورکے پاڑے ہن تے جِیہدا اِکّ وار ورکا پاڑ دِتّا٬ اُسنُۄں ٹیپ نہِیں لائُںدا بھاویں کُجھ وی ہۄ جائے۔ اُس نال اِکّ سِیمت رِشتا رہِ جاںدا ہَے جۄ ناں تاں ادھُۄرا دِسدا ہَے تے ناں پُۄرا۔ پر اِس سارے کارج وِچّ آپݨے کدّ نُۄں اُۄݨا نہِیں ہۄݨ دِںدّا۔ مَیں کدے وی اِس دے مُۄںہۄں کدے ہلکی بھاشا نہِیں سُݨی۔ چھمکاں وی ماریگا تاں اِنسانِیئت نال۔ اُدۄں لگدا ہَے جِویں اِس دا مُکمّل وِشواس ڈۄل گِیا ہَے۔ دہاکا پہِلاں ٹۄراںٹۄ تے آس پاس دے شہِراں وِچّ لِکھِییاں جاݨ والِییاں بہُتِییاں کہاݨِییاں٬ لیکھاں نُۄں ٹائیِپ وی آپ ہی کردا سی پر پھِر آپݨی سہُۄلت لئی کئی پتھّر-اُںگلاں نُۄں اِس نیں کۄملتا نال کی-بۄرڈ تے تُرنا سِکھائِیا۔ کمپِّئۄُٹر٬ پھَۄںٹاں تے شاہمُکھی بارے کِیتے کمّ بارے اسِیں بہُتا نہِیں سۄچدے۔ اِہ سۄچ کے نہِیں سۄچدے کِہ اِہ کمّ ساڈا نہِیں۔ اںکّل دا ہَے۔ کِیء-بۄرڈ سِکھّݨ لگِّیاں مَینُۄں بڑے تلخ تذربے وِچۄں لںگھّݨا پِیا۔ گلّ-گلّ ’تے ٹۄکا-ٹاکی۔ سپیس کدۄں دیݨی ہَے۔ اٹھّے اُںگلاں ورتݨِییاں ہن۔ مَیں وی گُذارے جۄگا سِکھّ کے باکی دا رہِݨ ہی دِتّا اِہ سۄچ کے کِہ جے سارا کُجھ مَیں آپ ہی سِکھّ لِیا تاں اںکّل کی کریگا۔ ہُݨ مَیں جدۄں وی کُجھ لِکھدا ہاں تاں چُپّ چپِیتے اںکّل نُۄں بھیج دئیِدا ہَے۔ اِہ آپے ٹھِیک ٹھاک کر کے واپس کر دِںدّے ہن۔ اِتنی کُ سہُۄلت تاں مَیں اُکّا ہی نہِیں چھڈݨی۔

کدے-کدے اںکّل کھجّل-کھُیار وی کردا ہَے۔ اِکّ وار اسِیں امرجِیت ساتھی دے سدّے تے اۄٹوا گئے۔ اگلی سویر پارلِیمَیںٹ ہائۄُس ویکھݨ دا پرۄگرام بݨ گِیا۔ کاراں دے پِچھّے-پِچھّے اسِیں پہُںچّ تاں گئے پر واپسی ویلے ہرمِںدّر ڈھِلۄں دِییاں واہِییاں لِیکاں میری سمجھ وِچّ ناں پئیِیاں تے اسِیں رستا بھٹک گئے۔ مَیں کار چلا رِہا سی۔ اںکّل پِچھّے بَیٹھا نذارے لَے رِہا سی۔ سجّے مۄڑ لَے ہُݨ کھبّے مۄڑ لَے۔ آرڈر لَیںدا مَیں سارا اۄٹوا گاہ مارِیا پر ساتھی دا گھر ناں لبھے۔ اںکّل پِچھّے ہسّی جا رِہا سی۔ کدے کہِںدّا ویکھۄ کِتنا سۄہݨا نذارا ہَے٬ کِتنا سۄہݨا مَۄسم ہَے٬ کِتنا سۄہݨا پھلائی اۄور ہَے۔ اسِیں کدے اۄٹوا تۄں باہر وی نِکل جاںدے۔ تِنّ گھںٹّے بِیت گئے۔ دۄ واری کاپھی وی پی لئی۔ جے مَیں سِدھّا چلائُںدا تاں ہُݨ تکّ مَۄںٹرِیئل آ جاݨا سی۔ مَیں اِکّ واری کِہا وی کِہ آپاں مَیپ لَے لئیِئے۔ اںکّل دا جُیاب سی اَیویں کاہنُۄں پَیسے پُٹّݨے ہن؟ جے مَیں کہاں ساتھی نُۄں پھۄن کر لوۄ تاں جُیاب سی اُسدا پھۄن نۄٹ-بُکّ تے لِکھِیا ہَے تے نۄٹ-بُکّ ساتھی دے گھر ہَے۔ جے کہیں تاں ای-میل کر دِںدّے ہاں پر اُس نیں ای-میل اِس وکت پڑھنی نہِیں۔ جے مَیں کِہا کِہ پارلِیمَیںٹ ہائۄُس واپس چلدے ہاں تے نویں سِرِئۄں سڑکاں دی پچھاݨ کراںگے تاں کہِݨ لگّے کِہ تُۄں تے کہِںدّا ہَیں کِہ مَیں کۄرِیئر دا کمّ کردا ہاں پھِر تَینُۄں رستا کِویں بھُلّ گِیا؟ گلّ اِہ بݨی کِہ ہُݨ سانُۄں پارلِیمَیںٹ دا رستا وی ناں مِلے۔ آخر ہار کے مَیں کار کھلار لئی تے گَیس سٹیشن تۄں ہائۄُس دا پتا پُچھّݨ لئی کار وِچّۄں اُترِیا۔ جدۄں واپس کار وِچّ آئِیا تاں اِہ ساتھی نال ہسّ-ہسّ کے گلّاں کر رہے سن۔ مَینُۄں ویکھ کے چُپّ کر گئے پر مُسکڑِیئے چِہرے سبھ ہال دس رہے سن۔ میرے سِوائے کار وِچّ بَیٹھے سارے کھُش سن۔ اُہناں نیں سارا شہِر ویکھ وی لِیا سی تے اُس دا مذا وی لُٹّ لِیا سی۔ اسِیں واپس ساتھی دے گھر آ گئے۔ اُتھّے وی میرا مَۄجُۄ بݨِیا رِہا۔ اِکّ گلّ چںگّی وی رہی کِہ سارے راہ آئُݨ جاݨ ویلے گَیس دے پَیسے اںکّل اُتّر کے آپ پے کردے رہے۔ اِکّ ہۄر مَۄکے دی گلّ دسّݨ وِچّ وی کۄئی ہرذ نہِیں۔ میری کار دا ایئر-کںڈِّیشنر کھراب ہۄ گِیا سی۔ کاپھی دیر مَیں ٹھِیک ہی نہِیں سی کرائِیا جۄ اںکّل نیں ہی ٹھِیک کرا دِتّا۔ میری پہِلی کِتاب 2002 وِچّ چھپی سی۔ اُس دی ساری سَیٹِںگّ وی اِہناں نیں ہی کِیتی تے مَینُۄں اکسر ہی اِہناں دے گھر جاݨا پَیںدا۔ اِہ اُہ دِن سن جد مَینُۄں آںٹی دی خاترداری دا پتا لگّا۔ کدے-کدے تاں نانک سِںگھّ دی کہاݨی بھُۄیا وی یاد آئُںدی۔ تُرن لگِیاں کدے اچار تے کدے چٹنی دے مرتبان دے کدے آپݨے یارڈ دے سارے ٹماٹر تۄڑ کے میرے ہوالے کر دِںدّے۔

کِرپال سِںگھّ دی مارکِیٹِںگّ وی کمال دی ہَے۔ ٹۄراںٹۄ دے اخبار تے ریڈِیئۄ مُۄںگی دی دال تۄں لَے کے سَیسکَیچون دے نِیاںئی والے کھیت تک ویچدے ہن۔ چار سَۄ ڈالر دا ایکڑ تے اُہ وی نِیاںئی والا پر کھرِیددا کۄئی گھٹّ ہی ہَے۔ اِکّ ہۄسٹ جاں گۄشٹ تاں اِکّ وار اِہ وی آپݨے ریڈِیئۄ ’تے داہوا کر رِہا سی کِہ مَیں تاں تُہاڈے گھر دی مِٹّی وی دۄ گھںٹّے وِچّ ویچ سکدا ہاں۔ کھَیر اِہ تاں کمرشِیئل گلّاں ہن آپاں گلّ کر رہے سی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی مارکِیٹِںگّ بارے۔ اِس تۄں بائد آپاں گلّ کرنی ہَے چُٹکلِیاں بارے۔

سارے شہِر وِچّ جے کۄئی ہُنر سمۄئی بَیٹھا ہَے اتے اُس نُۄں پتا نہِیں لگّ رِہا کِہ مَیں آپݨے ہُنر بارے کِیہنُۄں دسّاں تاں اُس نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ اںکّل نال رابتا کائِم کرے۔ سَیںکڑے ہی اُداہرݨاں ہن جدۄں کِسے دے ہُنر نُۄں لۄکاں تکّ پہُںچّائُݨ دا بِیڑا اںکّل نیں چُکِّیا وی تے نیپرے وی چاڑھِیا۔ کہاݨِییاں٬ لیکھاں تے کوِتاواں نُۄں لیکھکاں دِییاں نِجّی ڈائِرِییاں وِچۄں کڈھّ کے اکھباراں تے رسالِیاں تکّ پہُںچّائُݨ دی جے لِسٹ بݨائُݨی پوے تاں ہۄ سکدا ہَے کِہ کۄئی نام رہِ وی جاوے اِس لئی اِس پںگّے وِچّ ناں پَیںدا ہۄئِیا مَیں آپݨے بارے ہی گلّ کراںگا کِہ میری پہِلی کہاݨی ’کہاݨی پںجّاب‘ وِچّ اںکّل دے یتن سدکا ہی چھپی سی۔ پِچھّے جِہے کۄئی ڈاکٹر وی اِہناں کرکے ہی دُولّے سبںدھّاں نال لۄکائی دی سیوا کرن لگّا۔ کۄئی اخبار اَیسا نہِیں جِس نال اِہناں دے نِجّی سبںدھّ ناں ہۄݨ۔ اِہناں دے دۄ دۄستاں دی جے آپس وِچّ ناں بݨدی ہۄوے تاں اِہناں نُۄں کۄئی پھرک نہِیں پَیںدا۔ جے تُہاڈی گلّ کِسے تکّ نہِیں پہُںچّدی تاں سَۄکھا کمّ ہَے کِہ کِرپال پنُّۄں نُۄں پھۄن کر لوۄ۔ اِہ ہر اِکّ پھۄن سُݨدا وی ہَے تے جُیاب وی دِںدّا ہَے بھاویں کِتنا وی بِذی کِئۄں ناں ہۄوے۔

کھُش-رہِݨا اںکّل چُٹکلے سُݨن دا وی بہُت شُکِین ہَے۔ اکسر مَینُۄں ہی اِہ سیوا کرنی پَیںدی ہَے۔ چُٹکلے سُنائُݨ دا وی تاں ہی مذا آئُںدا ہَے جے سُݨن والے نُۄں سُݨنا وی آئُںدا ہۄوے تے اُسدا لُتف لَیݨا وی۔ کئی تاں دِوالی دے سِلابھے پٹاکِیاں واںگ ٹھُسّ کر کے سارا سُیاد ہی کھراب کر دِںدّے ہن۔ جے سُݨن والا ترتِیبی ہۄوے تاں مہِفل جمّ جاںدی ہَے۔ نوتیج بھارتی نُۄں کۄئی لتِیفا سُݨا دِئۄ۔ لتِیپھے نالۄں ذِیادا مذا بھارتی نُۄں اُسدا سُیاد لَیںدِیاں ویکھ کے آئُںدا ہَے۔ کِرپال پنُّۄں٬ امرجِیت ساتھی تے نوتیج بھارتی جے کِسے مہِفل وِچّ اِکّٹھے ہۄ جاݨ تے لتِیفِیاں دا دَۄر شُرُۄ ہۄ جاوے تاں یادگاری ہۄ نِبڑدا ہَے۔ کوِتا واںگ لتِیپھے دی وی پھرمائِش آئُںدی ہَے کِہ پھلاݨا لتِیفا دُبارا سُݨائِیا جاوے۔ گھریلُۄ ماہَۄل وِچّ شاکاہاری تے باہر کِتے اِکٹھّے ہۄ جاوۄ تاں ماساہاری۔ باراں سال وِچّ اںکّل دی دِکھّ وِچّ کۄئی پھرک نہِیں پِیا پر شُگل ویلے اِہ ہۄر وی جوان دِسݨ لگّ پَیںدا ہَے۔

اِکّ وار مَیں پُچھّ لِیا٬ “پنُّۄں جی تُہاڈے ولّ جھاتی مارِیاں اِںج لگدا ہَے کِہ سارا پِںڈّ ہی مِتّراں دا ہَے پھِر وی تُسِیں دۄستی نُۄں کِںجھّ پْربھاشِت کردے ہۄ؟” مُسکرا پئے تے کہِݨ لگّے٬ “تُۄں آپݨے بارے پتا کرنا ہَے جاں سمُچّے جِیون بارے؟” مَیں کِہا٬ “تُسِیں دۄواں بارے ہی دسّ دیوۄ۔” کہِݨ لگّے٬ “دُنِییا وِچّ دۄ ہی وںڈّاں ہن جِویں کمِئۄُنِسٹ کہِںدّے ہن٬ لُٹّݨ والے تے لُٹّ ہۄݨ والے۔ اِسے ترہاں لۄک وی دۄ ہی کِسم دے ہن۔ اِکّ جِنہاں وِچّ چںگِّیائی بھارُۄ ہُںدّی ہَے تے اِکّ جِنہاں وِچّ چںگِّیائی بھارُۄ نہِیں ہُںدّی۔ کئی وار تُۄں دیکھِیا ہۄݨا کِہ کِسے کھاس مَۄکے سارے ہی چںگّا ورتاء کردے ہن تے اِںجھ لگدا ہَے کِہ ساری دُنِییا ہی چںگّی ہَے۔ سارے اِنسان چںگّے ہن۔ اسل وِچّ اُدۄں اِنسان نہِیں سگۄں اُہ مَۄکا بھارُۄ ہُںدّا ہَے جۄ اِنسان دی چںگِّیائی نُۄں ٹُمبّ لَیںدا ہَے تے سارے پاسے چںگّی دُنِییا ہی دِسدی ہَے۔ کدے اَیسا وی ہُںدّا ہَے کِہ چںگّے تۄں چںگّا اِنسان وی ماڑا ورتاء کردا ہَے٬ اُدۄں وی اِس بھاونا دے پِچھّے ماہَۄل ہی کمّ کر رِہا ہُںدّا ہَے۔ کدے-کدے بھِیڑ دا منۄوِگِیان اِنسان نُۄں آپݨی گرِپّ وِچّ لَے لَیںدا ہَے۔ ساری لۄڑ تاں اِس گلّ دی ہَے کِہ ماہَۄل نُۄں بیہتر کِویں بݨائِیا جاوے۔” “پر اںکّل تُسِیں وی کئیِیاں دے ورکے پاڑے ہن۔ اِہ کِئۄں؟”

“اسل گلّ اِہ ہَے کِہ مَینُۄں اُہ لۄک چںگّے نہِیں لگدے جۄ چںگِّیائی جاں بُرائی دی لِیک تے کھڑھے ہُںدّے ہن۔ اُہناں دا پتا نہِیں لگدا۔ جے مَینُۄں پتا لگّ جاوے کِہ پھلاݨا بُرا ہَے تاں مَیں کدے وی اُس نالۄں آپݨا سبںدھّ ناں تۄڑاں۔ گھٹۄ گھٹّ مَینُۄں پتا تے ہۄوے کِہ اُس نال کِس ترہاں وِچرنا ہَے؟ ہر کۄئی کیلے دے چھِلکے نُۄں جے اکھّۄں اۄہلے کر دیویگا تاں دُنِییا وِچّ تِلہکݨ ودھ جاویگی۔ اِہ ساری دُنِییا ہی اِس چھِلکے تے گْرہِ وِگِیان دے وِچالے کھڑھی ہَے۔ تُسِیں تے اِہ ویکھݨا ہَے کِہ تُسِیں کِتھّے کھڑھے ہۄ تے تُہاڈا ہمسائِیا کِتھّے کھڑھا ہَے۔ دُۄسری گلّ تیری٬ اُہ اِس ترہاں ہَے کِہ ہۄ سکدا ہَے کِہ تُۄں چںگّا ہۄویں تے ہۄ سکدا ہَے کِہ تُۄں چںگّا ناں ہۄویں۔ میری دۄستی دا اِہۄ متلب ہَے کِہ جِس ترہاں تُۄں مَینُۄں دِسدا ہَیں اِس ترہاں ہی تُۄں سارِیاں نُۄں دِسیں۔” مَیں چُپّ کر گِیا۔ اںکّل نیں سبھ کُجھ کہِ وی دِتّا سی تے سبھ کُجھ لُکا وی لِیا سی۔ مَیں کئی واری کۄشِش وی کِیتی کِہ پُچھّاں٬ اںکّل کدے اِشک اُشک وی کِیتا ہَے جاں نہِیں۔ اجّ اُہناں دی اِہ گلّ سُݨ کے مَینُۄں لگّا کِہ اںکّل کِتابی گلّاں نُۄں ہی مہتّو دِںدّے ہن تے کُجھّ دسّݨ نہِیں لگّے٬ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے دسّݨ لئی کُجھّ ہۄوے ہی ناں پر پھِر سۄچدا ہاں اِہ نہِیں ہۄ سکدا۔ پر اِکّ گلّ تاں پکّی ہَے کِہ وِیاہ تۄں بائد اَیسی کۄئی گلّ نہِیں جِتھّے ساری ذِںدّگی ہی شگناں-مگناں نال لںگھّی ہۄوے اُتھّے رائی دا کی کمّ؟

پر مَینُۄں ٹِچّراں کردے رہِںدّے ہن۔ کہاݨی دے پاتر بارے پُچھّݨ لگّے اِہ گُرۄ کۄݨ ہَے؟ میرِییاں پہِلِییاں کہاݨِییاں وِچّ اِکّ پاتر دا نام مَیں منِںدّر لِکھ دِتّا تے انجاݨے وِچّ ہی اِہ نام مَیں دۄ تِنّ وار دُہراء دِتّا۔ مَینُۄں کۄئی چِت چیتا وی نہِیں سی٬ اِکّ دِن مَینُۄں پُچھّݨ لگّے کِہ اِہ منِںدّر کَۄݨ ہَے؟ مَیں بھُچکّا جِہا سۄچݨ لگّ پِیا۔ اسل وِچّ اِس نام دی کِسے کُڑی نُۄں مَیں جاݨدا تکّ نہِیں سی۔ گلّ آئی گئی ہۄ گئی پر مَیں سۄچݨ لگّ پِیا۔ دِماگ تے جۄر دیݨ تے دۄویں پاتر چیتے آ گئے۔ گُرۄ ساڈے مُہلّے وِچّ کِسے بابے دی ایجںٹّ سی۔ اُدۄں میری اُمر نَۄ جاں دس سال ہۄویگی۔ منِںدّر میرے نال چَۄتھی جمات وِچّ پڑھدی سی تے مَیں اُہناں دے گھر ہۄم ورک کرن جاںدا ہُںدّا سی۔

جے ذِںدّگی اِکّ ریل گڈّی دا ڈبّا ہَے تاں اِس وِچّ بَیٹھا اںکّل مَینُۄں اِںجھ دِکھائی دِںدّا ہَے جِس نُۄں سارے ڈبّے دا پھِکر ہَے۔ کۄئی پلیٹپھارم ’تے اُترِیا رہِ ناں جاوے۔ کِسے نُۄں ارام کرن لئی جے برتھ چاہِیدی ہَے تاں اُسنُۄں برتھ مِل جاوے۔ اجے کُجھّ مہِینِیاں دی گلّ ہَے اِکبال رامُۄوالِیئے نیں کِسے سائیِٹ تے جا کے٬ کرَۄنِک بِمارِییاں دے اِلاج لئی اِکّ نُسکھا لبھِّیا۔ کَیںسر٬ ڈائِبٹِیذ٬ کرۄسٹَۄل تے ہۄر کئی بِمارِییاں دا اِلاج اُس دے اہار نال سمبھّو سی۔ اِہ گلّ اُہناں کِرپال پنُّۄں نال ساںجھی کِیتی۔ اِہناں نیں کمپِّئۄُٹر تے لۄڈھ کر کے اُس دا پرچار شُرُۄ کر دِتّا۔ پھلَیکسِیڈ (السی دا تیل) نال تِیار ہُںدّا اِہ نُسکھا ہُݨ گھر-گھر پہُںچّ گِیا ہَے۔ اُسے مِیٹِںگّ وِچّ اِہ تُلسی دے نَۄ بُۄٹے لَے آئے۔ ہتھّۄ ہتھّ سارِیاں نیں وںڈّ لئے۔ میرے ہِسّے آئِیا بُۄٹا وی اںکّل نیں کِسے ہۄر نُۄں دے کے مَینُۄں کِہا کِہ تُۄں گھرۄں آ کے لَے جاوِیں۔ اِہ بُۄٹے کِتھۄں آئے٬ گملے کِتھۄں آئے؟ اِس دا تُہانُۄں پتا نہِیں لگّیگا پر جے چاہِیدا ہَے تاں اُہ مِل جاویگا۔ تُلسِییاں وںڈّݨ دا شَۄک تُہاڈے گھر نُۄں اِس دی کھُشبۄ نال بھر دیویگا۔ کہِںدّے ہن کِہ اِس بُۄٹے دے ہۄݨ نال گھر وِچّ برکت پَیںدی ہَے۔ جے اِہ بُۄٹا تُہانُۄں کِرپال پنُّۄں نیں دِتّا ہَے تاں برکت تاں پویگی ہی پویگی۔