1977 وِچّ مَیں پھِذِکس دی اَیمّ.اَیسّسی کِیتی تاں کَینیڈا وِچّ وسدے کرِیبی رِشتیدار دا سُجھاء آئِیا کِہ کَینیڈا وِچّ اُچیری پڑھائی لئی آ جا٬ تیری ذِںدّگی ہی بدل جاویگی۔ چںگّا لگّا کِہ کۄئی تاں ہَے جِس نُۄں میرے چںگّیرے بھوِکھّ دی چِںتّا ہَے۔ اُچیری پڑھائی لئی کَینیڈا دی یُۄنِیورسِٹی وِچّ اپلائی کِیتا۔ داکھلا مِل گِیا۔ پر یُۄنِیورسِٹی ولّۄں سپاںسرشِپّ لئی آکھِیا گِیا تاں اُہ رِشتیدار سپاںسرشِپّ دیݨ تۄں ہی مُنکر ہۄ گِیا۔ اِس مُنکری نال اُہ سُپنا تِڑک گِیا٬ جِہڑا مَیں لِیا سی کِہ کَینیڈا وِچّ پِیئَچّڈی کرن تۄں بائد کِسے یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دا مَۄکا مِلیگا۔ مَیں اِس تِڑکے ہۄئے سُپنے دی چِیس من وِچّ دباء کے اِسدِییاں کِرچاں نُۄں ذِںدّگی دِییاں پَیڑاں وِچّ لُکا لِیا۔ مَیں من-مسۄس کے پںجّاب دے پْرائیِویٹ کالجاں وِچّ پڑھائُݨ تۄں بائد٬ سرکاری سیوا وِچّ آ کے سرکاری کالج وِچّ پڑھائُݨ لگّ گِیا۔ ذِںدّگی رواں-روِیں چلّ پئی۔

بہُتی وار سںوّیدنشِیل وِئکتی نُۄں تِڑکے سُپنے دی چِیس بہُت تںگّ کردی ہَے اتے اِس چِیس نُۄں سہِلائُݨ دے باوجُۄد وی اِہ تُہاڈی سۄچ مستک تۄں اۄجھل نہِیں ہُںدّی۔ مَیں سرکاری کالج کپُۄرتھلا وِچّ پڑھائُںدِیاں گُرُۄ نانک دیو یُۄنِیورسِٹی وِچّ ڈا. کُلوںتّ سِںگھّ تھِںدّ دی اگوائی ہیٹھ 1990 وِچّ نِئۄُکلِیئر پھِذِکس وِچّ پارٹ-ٹائیِم پِیئَچّڈی کرنی شُرُۄ کر دِتّی۔ پِیئَچّڈی کرن سمیں ہی مَیں اںتّرراشٹری کانپھرںسّ وِچّ شامل ہۄݨ لئی کَینیڈا گِیا٬ جِس نال من نُۄں اِہ سکُۄن ذرُۄر مِلِیا کِہ کِسے دی مُتھاجی تۄں بگَیر وی آپݨے کدماں وِچّ سُپنئی سفر اُگائِیا جا سکدا ہَے۔ اِس نُۄں پْراپتی دا سِرناواں وی دے سکدے ہۄ۔

2003 وِچّ اِمِیگریشن لَے کے پرِوار سمیت مَیں کَینیڈا آ گِیا۔ برَیمپٹن وِچّ پںجّابی مِیڈِییا وِچّ کمّ کردِیاں وی اچیت من وِچّ کَینیڈا دے کِسے کالج جاں یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دا سُپنا اںگّڑائی لَیںدا رِہا۔ کئی وار اپلائی کِیتا پر کَینیڈا دِییاں وِدِّئک سںسّتھاواں دا اِکّ ہی جواب ہُںدّا کِہ تُہاڈے کۄل کَینیڈا وِچّ پڑھائُݨ دا کۄئی تجربا نہِیں۔ بھلا مَۄکا دیݨ تۄں بگَیر تجربا کِںجھّ آویگا؟ من دُکھی تاں ہُںدّا سی پر سِرڑ ہار ناں منّݨ لئی بذِدّ سی۔ اِکّ ویر مَیں امرِیکا آپݨی بیٹی نُۄں مِلݨ لئی گِیا تاں بارڈر ’تے امرِیکن اِمِیگریشن ادھِکاری نُۄں جدۄں پتا لگّا کِہ مَیں پھِذِکس وِچّ پِیئَچڈی ہاں تاں اُسدا کہِݨا سی٬ “کِئۄں تُسِیں کَینیڈا وِچّ آپݨی لِیاکت نُۄں وِئرتھ گوا رہے ہۄ؟ امرِیکا آئۄ٬ سانُۄں تُہاڈے ورگِیاں دی بہُت لۄڑ ہَے۔” سمیں نال اِہ گلّ وی کدے کدائیِں یاد آ جاںدی۔

2014 وِچّ وڈّی بیٹی نیں ذِد کِیتی کِہ اسِیں دۄویں بھَیݨاں تاں ہُݨ امرِیکا وِچّ ہاں٬ تُسِیں وی امرِیکا آ جائۄ۔ … اتے اسِیں پکّے تَۄر ’تے امرِیکا جاݨ دا پھَیسلا کر لِیا۔

کَینیڈا وِچّ سبھ کُجھ سمیٹ کے امرِیکا جاݨ تۄں کُجھ دِن پہِلاں جدۄں مَیں سُۄفی پھکِیر سائیِں کاکا جی (جِنہاں نیں امّْرِتا پْرِیتم نال مِل کے ’کچّے دھاگے دا رِشتا‘ کِتاب وی لِکھی ہَے اتے جۄ میرے مِتّر دے گھر ٹھہِرے ہۄئے سن) نُۄں مِلِیا اتے دسِّیا کِہ مَیں ہُݨ امرِیکا پکّے تَۄر ’تے جا رِہا ہاں۔ اُنہاں دا بھۄلے بھاء جواب سی کِہ چلّۄ چںگّا ہۄئِیا٬ تُسِیں کِسے وِدِّئک ادارے وِچّ پڑھا کے آپݨا گِیان دُۄسرِیاں نُۄں ذرُۄر وںڈّۄںگے۔ کئی وار کِسے ولّۄں اچیت ہی کہی ہۄئی گلّ دا کِنّا ڈُۄںگھا ارتھ ہُںدّا ہَے اتے اِہ تُہاڈی ذِںدّگی دی دِشا نُۄں کِویں نِردھارت کردی ہَے٬ اِسدا اںدّاذا جدۄں مَیں ہُݨ لائُںدا ہاں تاں بہُت ہَیرانی ہُںدّی ہَے۔

2014 وِچّ امرِیکا آ کے پھِر من وِچّ کِسے کالج جاں یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دا کھِیال آئِیا۔ درئسل تُہاڈے من وِچّ تِڑکے سُپنے دی تامِیرداری کرن اتے اِس نُۄں سچّ کرن لئی من دی کِسے نُکرے کۄئی ناں کۄئی بھاونا اُسّلوٹّے لَیںدی ہی رہِںدّی اے۔ مَیں 12وِیں تِیک پھِذِکس پڑھائُݨ لئی آنلائیِن سرٹِیپھِکیٹ وی پْراپت کر لِیا۔ پر میرے من وِچّ سِرف کالج جاں کِسے یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دی تمنّا ہی مَینُۄں نوِیںیاں سمبھّاوناواں اتے نوِیںیاں ترکِیباں ونِّیں تۄری رکھّدی۔

اکتُۄبر 2015 وِچّ کلِیولَیںڈ سٹیٹ یُۄنِیورسِٹی دے ڈِین٬ سائِںس نُۄں مِلِیا جۄ اُس سمیں پھِذِکس وِبھاگ دا چیئر وی سی۔ اُسنے دسِّیا کِہ سانُۄں اِکّ پْرۄپھَیسر دی لۄڑ ہَے۔ اِس لئی تُہانُۄں اِکّ لَیکچر دیݨا پویگا۔ درئسل اِتھّے کِسے وی وِئکتی نُۄں اُسدی کارگُذاری وِچّۄں دیکھِیا جاںدا ہَے ناں کِہ اُسدی ڈِگری جاں سِفارش نُۄں ادھار منّ کے نَۄکری مِلدی ہَے۔ اِس سمبّںدھّ وِچّ تُسِیں پْرۄپھَیسر نُۄں مِلۄ۔ اُنہاں نال لَیکچر دے سمیں٬ وِشے آدِ بارے گلّ کرۄ۔ جدۄں مَیں پْرۄپھَیسر نُۄں مِلِیا تاں اُہ پُچھّݨ لگّا کِہ تُسِیں پھِذِکس دے کِس چَیپٹر اُتّے لَیکچر دیوۄگے٬ کِںجھّ دیوۄگے (بلَیکبۄرڈ تے چاک٬ اۄورہَیڈ پْرۄجَیکٹر٬ پاور پَۄیائِںٹ نال جاں آنلائیِن دیوۄگے) اتے کدۄں دے سکدے ہۄ؟ تاں میرا جواب سی کِہ مَیں ہر چَیپٹر تے٬ کِسے وی سمیں اتے کِسے وی ترِیکے نال لَیکچر دیݨ لئی تِیار ہاں۔ تُسِیں دسّۄ کِہ مَیں کِہڑے کھاس چَیپٹر تے٬ کدۄں اتے کِس ترِیکے نال لَیکچر دیواں۔ درئسل جدۄں تُسِیں آپݨی چۄݨ دسّدے ہۄ تاں اِہ تُہاڈی کمّجۄری ذاہر کردا ہَے۔ جدۄں تُسِیں اِہ کہِںدّے ہۄ مَیں ہر ویلے ہر کِسم دے چَیپٹر اتے ہر ترِیکے نال چَیلِںجّ منذُۄر کردا ہاں تاں اِہ تُہاڈے آتم-وِشواس دا پْرتکھّ پْرماݨ ہُںدّا ہَے۔ مَیں اُنہاں دے دسّے ہۄئے چَیپٹر٬ سمیں اتے تکنِیک انُسار لَیکچر دیݨ لئی گِیا تاں اِکّ کلاس سمیت اُس وِچّ پھِذِکس وِبھاگ دا سارا سٹاپھ چیئر سمیت ہاذر سی۔ لَیکچر تۄں بائد سارے وِدِیارتھِییاں اتے سٹاپھ کۄلۄں میرے پڑھائُݨ بارے رائے واستے اِکّ پْرۄپھارما بھروائِیا گِیا۔ جدۄں مَیں کلاس تۄں باہر آئِیا ڈا. پھۄڈر میرے نال ہی آ گئے۔ مَینُۄں وِبھاگ دِییاں لَیباں نُۄں دِکھائُݨ لگّے اتے کہِݨ لگّے کِہ تُہانُۄں آپݨے پڑھائُݨ وِچّ مَیتھ نُۄں گھٹائُݨا پویگا کِئُںکِہ اِہ وِدِیارتھی مَیتھ وِچّ ذِیادا ہُشِیار نہِیں۔ تُہانُۄں کُجھ دِناں تِیک اِیمیل مِلیگی کِہ سارِیاں دا تُہاڈے پڑھائُݨ پْرتی کی نذرِییا ہَے؟ پْرۄپھَیسر ولّۄں دِکھائے اُچیچ تۄں اِئۄں لگدا سی جِویں اُنہاں نُۄں میرا پڑھائُݨا چںگّا لگِّیا ہۄوے۔

ہفتے بائد ڈِین دی اِیمیل آئی کِہ تُسِیں پڑھائُݨ لئی چُݨے گئے ہۄ۔ جنوری 2016 تۄں تُہاڈِییاں کلاساں شُرُۄ ہۄݨگِییاں اتے پہِلے سمَیسٹر وِچّ تُسِیں سِرف اِکّ ہی کۄرس پڑھائُگے۔ 1977 وِچّ لئے ہۄئے سُپنے دا 2016 وِچّ پُۄرا ہۄݨا لگبھگ چالی سال لمّی اُڈِیک دی پُۄرنتا۔ بہُت کٹھن ہُںدّا ہَے اِنی لمّی اُڈِیک کرنا اتے اِنے لمّے سمیں لئی تِڑکے ہۄئے سُپنے دی چِیس نُۄں جِئۄُںدا رکھّݨا۔ اِسدی پُۄرنتا لئی نِرںتّر کُجھ ناں کُجھ اُجر کردے رہِݨا ذرُۄری ہُںدّا ہَے۔ اکسر لۄک بہُت جلدی ٹُٹّے سُپنے نُۄں بھُلّ جاںدے ہن اتے دُنِیاوی دَۄڑ وِچّ اُلجھے آپݨے اُدیش تۄں ہی مُنکر ہۄ جاںدے ہن۔ درئسل میرا اِہ ہاسل٬ سُپنے دی پُۄرنتا دے نال نال کھُد نُۄں وی تسلّی دے گِیا کِہ بںدّا چاہے تاں کُجھ وی پْراپت کر سکدا ہَے٬ بشرتے کِہ اُسدے من وِچّ ہنیرِیاں وِچّۄں چانݨ-جھِیت نُۄں دیکھݨ دی جاچ ہۄوے٬ مُشکلاں اتے اَۄکڑاں نال آڈھا لائُݨ دا ولّ ہۄوے اتے دُشوارِییاں نُۄں اُلںگھّ کے نوِیںیاں پَیڑاں نُۄں سِرجݨ دا ہُنر ہۄوے۔

یاد آئُںدا ہَے جنوری 2016 وِچّ یُۄنِیورسِٹی دا پہِلا دِن۔ کمرے وِچّ داکھل ہُںدِّیاں ہی اکھّ بھر آئی۔ کلاس وِچّ 60 گۄرے وِدِیارتھی۔ سۄچاں! کُدرت اتے میرے ماپِیاں دی اِہ کرتاری اِنائِت ہَے۔ مںڈّ وِچّ پشُۄ چاردے جُیاک نیں کدے خُیاب وِچّ وی سۄچِیا نہِیں ہۄݨا کِہ اُہ کِسے دِن امرِیکا دی یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھاویگا۔ اِہ میرے پِںڈّ٬ میرے بُڈھّے گھر٬ میرے ادھِیاپکاں دِییاں دُیاواں نیں جِس سدکا مَینُۄں اِہ مَۄکا مِلِیا۔ پہِلے دِن کلاس وِچّ مَیں کُجھ مِںٹّ لئی آپݨے پِچھۄکڑ٬ وِدِّیا٬ دھارمِک اکِیدے٬ آپݨے پہِراوے اتے پرِوار بارے جاݨکاری ساںجھی کردا ہاں۔ پھِر ہر وِدِئرتھی نُۄں پُچھّدا ہاں کِہ اُسدا نام کی ہَے٬ اُہ کِہڑے سُپنے لَے کے اِس یُۄنِیورسِٹی وِچّ داکھل ہۄئِیا اتے اِسدی پُۄرنتا لئی اُہ کِنّا کُ ارپِت اتے پْرتِیبدھّ ہَے؟ اِس نال وِدِئرتھِییاں نُۄں آپݨے اںدّر جھاکݨ, سُپنے نُۄں پچھاݨن اتے اِس نُۄں پُۄرا کرن لئی ہۄر اُدّم کرن دی اُتیجنا مِلدی ہَے۔ درئسل مَیں آپݨے ادھِیاپن دَۄران٬ آپݨے وِدِیارتھِییاں نُۄں وِشے دا گِیان دیݨ دے نال-نال٬ اُنہاں نُۄں ذِںدّگی دے سرۄکاراں اتے کدراں کِیمتاں نُۄں اپݨائُݨ اتے کھُد پْرتی سُہِرد اتے سمرپِت ہۄݨ لئی پْریرت کردا ہاں۔

امرِیکا وِچّ یُۄنِیورسِٹی دے پْرۄپھَیسر دا بہُت ہی ستِکار اتے اُچّا رُتبا ہَے۔ ہر پْرۄپھَیسر آپݨی کلاس تۄں بائد اِکّ گھںٹّا آپݨے وِدِیارتھِییاں لئی راکھواں رکھّدا ہَے تاں کِہ کۄئی وی وِدِیارتھی پڑھائی بارے کۄئی وی پْرشن پُچھّ سکے۔ پْرۄپھَیسر آپݨا کۄرس کھُد تِیار کردا ہَے٬ کِنّے ٹَیسّٹ لَیݨے٬ کِس تارِیک نُۄں لَیݨے٬ کِویں لَیݨا٬ کِس تارِیک نُۄں کِہڑا چَیپٹر پڑھائُݨا آدِ پہِلے دِن تۄں ہی تَیء ہُںدّا۔ اِسدا پُۄرا ویروا ہر وِدِیارتھی نُۄں اِیمیل کر دِتّا جاںدا۔ ہر ٹَیسّٹ٬ کُئِذّ٬ آن لائیِن ورک آدِ پْرۄپھَیسر کھُد کردا ہَے۔ کھُد ہی مُلاںکݨ کردا اتے کھُد ہی گریڈ دِںدّا ہَے۔ وِبھاگ دی چیئر جاں یُۄنِیورسِٹی دا کۄئی وی ادھِکاری اِس وِچّ دکھل نہِیں دِںدّا۔ اِنہاں گریڈاں نُۄں کۄئی چَیلِںجّ نہِیں کر سکدا۔ ہاں٬ پْرۄپھَیسر پُۄرن-پاردرشی اتے نِرپکھّ ہُںدّا ہَے اتے کۄئی وی وِدِیارتھی کِسے وی سمیں تُہاڈے کۄلۄں آپݨے گریڈاں بارے کۄئی وی پْرشن پُچھّ سکدا ہَے اتے اِسدا جواب دیݨا تُہاڈی ذِمّیواری ہُںدّی ہَے۔ ہر سمَیسٹر دے کھتم ہۄݨ ’تے یُۄنِیورسِٹی ولّۄں وِدِیارتھِییاں کۄلۄں پْرۄپھَیسر دا گُپت رُۄپ وِچّ آنلائیِن مُلاںکݨ کروائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ مُلاںکݨ چیئر تۄں ہُںدّا ہۄئِیا تُہاڈے کۄل پہُںچّدا ہَے کِہ تُہانُۄں آپݨِییاں کمِییاں جاں چںگّے گُݨاں دا پتا لگّ سکے۔ پتا لگّ سکے کِہ وِدِیارتھِییاں دے تُہاڈے بارے کی وِچار ہن۔ تُہاڈا مُلاںکݨ ماڑا ہۄݨ ’تے تُہانُۄں باہر دا رستا دِکھا دِتّا جاںدا ہَے۔

پہِلے سمَیسٹر تۄں بائد اگلے سمَیسٹر لئی دۄ کۄرس پڑھائُݨ لئی مَینُۄں کِہا گِیا۔ چںگّا لگّا کِہ مَیں نویں ادارے وِچّ٬ نویں ماہَۄل اتے نویں ترِیکے نال پھِذِکس نُۄں پڑھائُݨ لئی کھُد نُۄں اپّڈیٹ کرکے٬ وکت دا ہاݨی ہۄ سکِیا۔ یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دَۄران مَیں اِہ دیکھِیا کِہ کئی وار وِدِیارتھی آپݨِییاں نِجّی مُشکلاں وی تُہاڈے نال ساںجھِییاں کردے ہن اتے تُہاڈے کۄلۄں سلاہ وی لَیںدے ہن۔ میرے ذِیادتر وِدِیارتھی مَیڈِیکل پھِیلڈ وِچّ جاݨ والے ہُںدّے ہن٬ اِس لئی جدۄں اُہناں نیں کِسے مَیڈِیکل/ڈَیںٹل/پھارمیسی/پھِذِئۄتھِیرَیپی کالج وِچّ داکھلا لَیݨا ہُںدّا تاں اُنہاں دے پْرۄپھَیسر ولّۄں بھیجے گئے سِپھارشی پتّر دی بہُت اہِمِیئت ہُںدّی ہَے۔ ہر پْرۄپھَیسر آپݨے وِدِیارتھی دا سہی مُلاںکݨ کرکے سمبّںدھِّت ادارے نُۄں بھیجدا ہَے اتے ادارا کدے وی کِسے پْرۄپھَیسر دی دِیانتداری ’تے کۄئی کِںتُّۄ نہِیں کردا۔

مَیں اِہ وی دیکھِیا کِہ جدۄں تُسِیں سِر ’تے دستار پہِن کے کِسے ادارے وِچّ کمّ کردے ہۄ تاں تُسِیں آپݨے بھائیِچارے دے اِکّ ادِکھّ رُۄپ وِچّ دُۄت ہُںدّے ہۄ۔ بہُ-گِݨتی وِچّ پڑھدے گۄرے وِدِیارتھِییاں نُۄں تُہاڈے بارے جاݨکاری مِلدی ہَے۔ میرے دۄ کۄرساں وِچّ ہر سمَیسٹر وِچّ سَۄ کُ وِدِیارتھی ہُںدّے ہن۔ متلب کِہ 100 کُ پرِواراں نُۄں سِکھّ دھرم بارے کُجھ گِیان ذرُۄر مِلدا ہَے۔ درئسل اِنہاں ادارِیاں راہِیں تُسِیں آپݨی پچھاݨ نُۄں اُس رُۄپ وِچّ درسا سکدے ہۄ٬ جِہڑی تُسِیں دُنِییاں نُۄں دسّݨا چاہُںدّے ہۄ۔

مَیں ساری اُمر ہی پںجّاب دے کالجاں وِچّ پڑھائِیا پر مَیں دیکھِیا کِہ اِتھّے یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھدے وِدِیارتھی ذِیادا مِہنتی اتے ٹِیچے پْرتی پھِکرمںدّ نیں۔ اُہ بہُت اِماندار اتے سچّ بۄلدے نیں۔ یُۄنِیورسِٹی ولّۄں کروائے جاںدے مُلاںکݨ وِچّ وی تُہانُۄں اُنہاں دی سپشٹتا ساف دِسدی ہَے۔ ذِیادا وِدِیارتھی آپݨی پڑھائی دا کھرچا کھُد اُٹھائُںدے نیں۔ پڑھائی دے نال نال پارٹ-ٹائیِم کمّ وی کردے نیں۔ اِتھّے پڑھن دی کۄئی نِردھارت اُمر نہِیں۔ میرے کُجھ وِدِیارتھی اُہ ہُںدّے ہن جِہڑے اِکّ کِتّے وِچّۄں رِٹائِر ہۄ کے مُڑ پڑھائی کرکے دُۄسرے کِتّے وِچّ جاݨا چاہُںدّے ہۄݨ۔ اِس ویلے وی دۄ وِدِیارتھی اجِہے ہن جۄ امرِیکن آرمی وِچّ ہن اتے نال نال ہی پڑھائی کرکے ڈاکٹر بݨنا چاہُںدّے نیں۔

مَیں اکسر ہی بھَۄتِک وِگِیان پڑھائُںدِیاں٬ اِس نُۄں رۄذانا ذِںدّگی دِییاں کُجھ کِرِیاواں نال جۄڑ کے ذِںدّگی دے سچّے سُچّے ارتھاں دی نِشاندیہی کرن لگّ پواں جاں کھُۄبسُۄرت ذِںدّگی نُۄں ہۄر کھُۄبسُۄرت بݨائُݨ جاں سفل ذِںدّگی وِچّ آئُݨ والِییاں چُݨَۄتِییاں دی گلّ کرن لگّ پواں تاں اکسر کئی وار وِدِیارتھی اِہ وی کہِ دِںدّے ہن کِہ ڈا. بھںڈّال اِہ پھِذِکس دی کلاس دی بجائے سگۄں فِلاسفی دی کلاس ذِیادا لگدی ہَے۔ اُہ بہُت دھِیان نال سُپنِیاں نُۄں پُۄرا کرن دِییاں گلّاں سُݨدے ہن۔ کئی وار اِںجھ لگدا ہَے جِویں اُنہاں نُۄں کِتابی گِیان دے چَۄگِردے وِچّۄں باہر جھاکݨ دی کِسے نیں اہِمِیئت نہِیں دسّی۔ اُنہاں نُۄں چںگّا لگدا ہَے کِہ جدۄں کۄئی اُنہاں نُۄں جِیون دی سُںدّرتا اتے کُدرتی کِرِیاواں نُۄں نِہارن دا گُر دسّدا ہَے۔

مَیں اِہ وی جاݨِیا کِہ تُسِیں کی ہۄ٬ اِہ شائِد تُہاڈے نالۄں تُہاڈے وِدِیارتھی بِہتر جاݨدے اتے سمجھدے ہن۔ تُہاڈے نالۄں تُہاڈا کمّ ذِیادا بۄلدا ہَے۔ یاد آئُںدا ہَے کِہ پِچھلے سال کِسے ہۄر کالج تۄں اِیمیل آئی کِہ ساڈے کالج وِچّ پھِذِکس دا اِکّ کۄرس پڑھائُݨ لئی سانُۄں تُہاڈی لۄڑ ہَے۔ سانُۄں آ کے مِلۄ۔ مَیں دسِّیا کِہ مَیں تاں پہِلاں ہی پڑھا رِہا ہاں تاں اُس کالج دے ڈِین دا کہِݨا سی کِہ ‘ اِکّ وار مِل جائۄ۔‘ جدۄں مَیں ڈِین ساہِب نُۄں مِلِیا تاں اُسنے کِہا کِہ تُسِیں شُکّروار نُۄں وِہلے ہُںدّے ہۄ٬ اُس دِن ہی ساڈے کالج وِچّ پڑھا دِیا کرۄ۔ مَیں جدۄں پڑھائُݨ لئی ہامی بھری تاں ڈِین پُچھّݨ لگّا٬ “تُسِیں اِہ نہِیں پُچھّۄگے کِہ کۄرس پڑھائُݨ لئی اسِیں تُہانُۄں ہی کِئۄں سمپّرک کِیتا؟ دسّاں! کدے ’ریٹ مائی پْرۄپھَیسر‘ وَیبّسائیِٹ ’تے آپݨے بارے٬ آپݨے وِدِیارتھِییاں دے وِچار پڑھنا۔ تُہانُۄں پتا لگّیگا کِہ تُسِیں وِدِیارتھِییاں وِچّ کِنّے مکبُۄل ہۄ۔ اِس وَیبّسائیِٹ تۄں دیکھ کے اسِیں تُہانُۄں بُلائِیا ہَے کِئُںکِہ سانُۄں تُہاڈے ورگا پْرۄپھَیسر چاہِیدا ہَے۔” من کھُش ہۄئِیا کِہ مَیں آپݨی پچھاݨ, ماپِیاں اتے پِںڈّ دی لاج رکھّ سکِیا ہاں۔

یاد آئِیا کِہ پِچھلے سال پھروری وِچّ جدۄں مَیں آپݨے دپھتر وِچّ بَیٹھا آپݨا لَیکچر تِیار کر رِہا سی تاں میرے چیئر ڈا. پھۄڈر نیں میرے درواذے ’تے دستک دِںدِّیاں پُچھِّیا٬ کِہ ڈا. بھںڈّال جے تُسِیں وِہلے ہۄوۄ تاں اِکّ گلّ تُہاڈے نال ساںجھی کرنی ہَے۔ جدۄں مَیں کِہا کِہ مَیں وِہلا ہی ہاں٬ دسّۄ۔ تاں اُسنے کِہا٬ “اجّ ہی مَینُۄں یُۄنِیورسِٹی ولّۄں تُہاڈے پِچھلے سمَیسٹر دے وِدِیارتھِییاں دا مُلاںکݨ پْراپت ہۄئِیا ہَے۔ مَیں چاہُںدّا ہاں کِہ میرے سارے پْرۄپھَیسر تُہاڈے ورگے ہی ہۄݨ۔” پِںڈّ دے اُس جُیاک لئی جِسنے 40 سال پہِلاں کدے وِدیش دی یُۄنِیورسِٹی وِچّ پڑھائُݨ دا سُپنا لِیا سی٬ اِس تۄں وڈّا ہۄر کی سنمان ہۄ سکدا ہَے۔ اِہ سُݨدِیاں ہی مَیں چُپّ ہۄ گِیا اتے شُکرگُجاری وِچّ میرا سِر جھُک گِیا۔

پِچھلے دِنِیں اِکّ وِدِیارتھی نیں مَینُۄں پُچھِّیا کِہ پْرۄ. تُسِیں اگلے سمَیسٹر وِچّ کۄرس دا کِہڑا سَیکشن پڑھا رہے ہۄ؟ مَینُۄں پتا نہِیں سی۔ اکسر بہُت پہِلاں ہی یُۄنِیورسِٹی دی وَیبّسائیِٹ تے کۄرس نال سمبّںدھِّت پْرۄپھَیسر دا نام چاڑھ دِتّا جاںدا ہَے۔ اِس بارے جدۄں مَیں آپݨے چیئر نُۄں پُچھِّیا تاں اُسدا کہِݨا٬ “مَیں جاݨ بُجھّ کے تُہاڈا نام وَیبّسائیِٹ ’تے نہِیں چاڑھدا کِئُںکِہ تُسِیں وِدِیارتھِییاں وِچّ بہُت ہرمن-پِیارے ہۄ اتے ذِیاداتر وِدِیارتھِییاں نیں تُہاڈے ہی سَیکشن وِچّ چلے جاݨا ہَے اتے باکی سَیکشن چھۄٹے رہِ جاݨگے۔ اِس لئی تُہاڈا نام کۄرس شُرُۄ ہۄݨ تۄں سِرف اِکّ ہفتا پہِلاں ہی چاڑھدے ہاں تاں کِہ سارے سَیکشن اِکّۄ جِہے بݨے رہِݨ۔” من نُۄں چںگّا لگّا کِہ مَیں آپݨے وِدِیارتھِییاں دے مناں وِچّ چںگّے ادھِیاپک دا بِمبّ پَیدا کرن وِچّ کُجھ کُ سفل ہۄ سکِیا ہاں۔