اِہ جنم دِن منّائُݨ دی رِیت وی بھلی ہَے۔ اِس بار جنم دِن دے مَۄکے اُتے ساڈی بیٹی ’نِیلم‘ نیں تۄہفے وجۄں اِک “سکرۄل” (scroll) بھاو گۄل ولہیٹی ہۄئی لِکھت دِتّی۔ اِس لِکھت نُۄں سمبھّال کے وی رکھِّیا جا سکدا سی اتے کںدھّ اُتے لٹکائِیا وی۔ سکرۄل دا سِرلیکھ سی: پھُٹّپرِںٹّ (Foot Print) ہۄ سکدا ہَے کِہ کِسے ہۄر نیں وی اجِہی کۄئی سکرۄل پہِلاں دیکھی ہۄوے۔ ولہیٹویں سُںدّر مۄٹے کاگذ اُتے٬ وِیہ واکاں وِچ دِتّی ساری کتھا پڑھ کے٬ لیکھک نیں انُبھو کِیتا کِہ اُسدی چِںتّا کرن والے سُبھا نُۄں مُکھّ رکھّکے ہی اُسدی دھی راݨی نیں اُسنُۄں اِہ تۄہفا دِتّا۔ نِسچَے ہی اِہ تۄہفا بہُت ہی سمبھّال کے رکھّݨ والا ہَے۔ پڑھن والا ہَے٬ وِچارن والا ہَے اتے ہر سمیں چیتے وِچ رکھّݨ والا ہَے۔ سکرۄل دے وِیہ واکاں دا ساراںش کُجھ اجِہا سی:

اِک راتِیں٬ اِکّ بںدّے نُۄں سُپنا آئِیا۔ اُسنے سُپنے وِچ ویکھِیا کِہ اُہ سمُںدّر دے کںڈھّے کُۄلی کُۄلی اتے گِلّی ریت اُتے تُرِیا جا رِہا ہَے۔ اُہ اِکلّا نہِیں ہَے٬ اُسدے نال ہی لَۄرڈ (ربّ) وی تُرِیا جا رِہا ہَے۔ اُسنُۄں بھلا لگِّیا۔ اُسنے آسمان ولّ نذر گھُمّائی۔ اُس ویکھِیا کِہ نِیلے آکاش اُتے اُس دے جِیون-سفر دے سارے ہی نذارے٬ پردے اُتے چلّ رہی کِسے فِلم دے نذارِیاں واںگ ہی٬ ساکھِیات اُسدِییاں نذراں ساہمݨے چلّ رہے ہن۔ ہر اِکّ نذارے وِچ اُسنے پائِیا کِہ سمُںدّر دی گِلّی ریت اُتے ’دۄ جۄڑا‘ پَیراں دے نِشان ہن: اِکّ جۄڑا اُسدے پَیراں دے نِشان اتے دُۄجے اُسدے نال نال تُرے جاںدے ربّ دے۔

اتے پھِر—-

جدۄں اُسدِییاں اکھّاں ساہمݨے اِک ہۄر نذارا آئِیا تاں اُہ بہُت ہَیران ہۄئِیا۔ اُسنے ریت ولاں تکِّیا تاں ریت اُتے کیول اِکّ جۄڑا پَیراں دے ہی نِشان سن۔ اُسنے ہۄر گَۄہ نال تکِّیا تاں اُس ویکھِیا کِہ بہُت بار اُسدے جِیون پںدھّ وِچ٬ ریت اُتے کیول اِکّ جۄڑا پَیراں دے نِشان ہی ہن۔ اُسنے ذہِن تے ذۄر دِتّا تاں چیتے آئِیا کِہ اِںجھ اُس سمیں ہی ہۄئِیا جدۄں اُہ آپݨے جِیون دے بہُت ہی اَۄکھے سمیں راہِیں گُذر رِہا سی۔ اُسدے چارے پاسے گھۄر ہنیرا سی۔ دُکھّ سن٬ مُسِیبتاں سن اتے ڈھہِںدِّییاں کلاں سن۔

اتے اِس وِچار نیں اُسنُۄں بہُت وِچلِت کِیتا اتے اُسنے ربّ اُتے ہِرکھ کردِیاں اِس سبںدھّی سُیال کِیتا: “ہے پرماتما! تُساں بچن دِتّا سی کِہ جیکر مَیں اِکّ بار تُہانُۄں آپݨے نال لَے کے تُرن دا پھَیسلا کر لواں تاں تُسِیں سارے جِیون بھر لئی٬ سمُچّے جِیون پںدھّ وِچ میرے نال نال چلۄگے۔ پر مَیں ویکھ رِہا ہاں کِہ میرے جِیون دے سںکّٹ-مئی سمیں ویلے٬ میرے جِیون پںدھّ دی ریتا اُتے کیول اِکّ جۄڑا پَیراں دے نِشان ہی ہن۔ اِس اَۄکھے سمیں مَیں بِلکُل اِکلّا ہی سفر اُتے ہاں اتے سارا راہ اِکلِّیاں ہی تُردا رِہا ہاں۔ میری سمجھ نہِیں آئِیا کِہ کِئۄں؟ جدۄں مَینُۄں تُہاڈی بیہدّ لۄڑ سی تاں تُسِیں مَینُۄں تِیاگ کِئۄں دِتّا؟

ربّ (لَۄرڈ) نیں مُسکاںدِیاں جواب دِتّا: “میرے بہُت ہی کِیمتی نگِینے! میرے بچّے!! مَینُۄں تیرے نال اںتّاں دا پِیار اے اتے مَیں کدے وی تیرا تِیاگ نہِیں کِیتا اتے ناں ہی کدے تیرا تِیاگ کراںگا ہی۔ مَیں کدے وی تیرا ساتھ نہِیں چھڈِّیا اتے ناں ہی کدے چھڈاںگا ہی۔ مَیں تاں سدا ہی تیرے اںگّ-سںگّ ہی رِہا ہاں اتے سدا ہی رہاںگا وی۔ تیرے اَۄکھے اتے دُکھّدائِک سمیں٬ جدۄں جِیون پںدھّ دی ریت اُتے٬ تَینُۄں کیول اِکّ جۄڑا پَیراں دے نِشان ہی وِکھائی دے رہے ہن۔ اِہ پَیراں دے نِشان تیرے نہِیں ہن۔ اِہ تاں میرے پَیراں دے نِشان ہن۔ اِہناں مَۄکِیاں اُتے مَیں تَینُۄں آپݨِییاں باہاں نال چُّک کے آپݨے مَۄڈھِیاں اُتے سمبھّالی٬ تیرے جِیون دی ریتا اُتے تُرّ رِہا ساں۔ یکِین کر٬ پَیراں دے اِہ نِشان میرے ہن٬ تیرے نہِیں۔”

مَیں اِکّ ادنا جِہا منُکھّ ہاں۔ مَیں ربّ ورگے یکِین نال کہِ نہِیں سکدا کِہ ربّ ہَے جاں ربّ نہِیں ہَے۔ ربّ جاں ربّ ورگی کِسے اتھاہ شکتی تۄں اِنکار کرن دی ہِمّت وی نہِیں پَیںدی اتے ہِکّ ٹھۄک کے وی کُجھ کہِ سکݨا کٹھِن لگّدا ہَے کِئُںکِہ اُسنُۄں ساکھِیات کدے نہِیں ویکھِیا۔ پتا نہِیں اُہ کِہۄ جِہا ہَے پر اُسدی بیتھاہ شکتی دے نذارے تاں سبھ پاسے ہی ویکھݨ نُۄں مِلدے ہن۔ تاں ہی تاں کہِݨا پَیںدا ہَے کِہ “کُجھ” تاں ذرُۄر ہَے—- جِس اُتے بںدّا بھرۄسا کردا ہَے٬ بھرۄسا کر سکدا ہَے٬ بھرۄسا کرن لئی مجبُۄر ہُںدّا ہَے۔ ربّ اِک وِشواس ہَے٬ بھرۄسا ہَے٬ اِک بہُت وڈّا بھرۄسا۔ ربّ بھاو بھرۄسا بہُت وڈّی شَے ہَے۔ ربّ بھاو بھرۄسا بںدّے دی سۄچ نُۄں شکتی بکھشدا ہَے۔ شکتِیشالی سۄچ اَۄکھے پلاں وِچ بںدّے نُۄں گھنیڑی چُکّ کے جِیون-پںدھّ دی تتّی-ٹھںڈّی ریت تۄں پار لںگھّائُںدی ہَے۔

***

تِیجے گھر والی گواںڈھن ’کَیتھی دے پتی جَیک‘ دی اچانک دِل دی ہرکت بںدّ ہۄ جاݨ کارن مَۄت ہۄ گئی۔ جدۄں نال رہِںدّی دُۄجے گھر والی وَیسٹ اِںڈِیئن نَینسی نیں اِہ دسِّیا تاں جھٹکا لگِّیا اتے بڑا دُکھّ ہۄئِیا۔ کَیتھی پاس آپݨے ولۄں افسۄس پرگٹائُݨ لئی سٹیشنری دی دُکان تۄں “کںڈّۄلِںسّ” دا کارڈ کھرِیدِیا۔ کارڈ دے باہر ہَینری سکاٹ ہَۄلَیںڈ ناں دے کوی دی٬ مَۄت سبںدھّی٬ اِکّ بہُت ہی سُںدّر اتے من نُۄں ٹُمبّدی کوِتا درج سی۔ کوی دے لِکھے شبد من نُۄں دھِیرج دیݨ والے٬ ہۄݨی دے سنمُکھّ کھڑا ہۄݨ لئی تِیار کرن والے اتے پْریرنا دیݨ والے کُجھ اِس ترہاں دے سن:

مَۄت تاں کُجھ وی نہِیں۔

مَۄت تاں کیول نال دے کمرے وِچ ہی جا لُکݨ واںگ ہَے٬

مَیں٬ مَیں ہاں اتے تُۄں تُۄں ہی ہَیں۔

اسِیں اِکّ دُۄجے دے

جۄ کُجھ وی ساں-

اُہ تاں ہالاں وی

جِئۄں دے تِئۄں ہی ہاں۔

مَینُۄں٬

میرے پُراݨے ناں نال ہی بُلا٬

میرے نال اُسے سہِج ڈھںگّ نال

ہی گلّ کر٬

جِس ڈھںگّ نال سدا کردی سَیں۔

آپݨے لہِجے وِچ کۄئی وی اںتّر ناں آئُݨ دے۔

آپݨے شبداں نُۄں درد دے بۄجھہ نال بۄجھہل ناں ہۄݨ دے۔

دُکھّ جاں پچھتاوے دا کۄئی وی پہِراوا ذبردستی ناں پا۔

اُںجھ ہی ہسّ جِویں آپاں سدا

ہسِّیا کردے ساں

اُہناں سارے نِکّے نِکّے مذاکاں اُتے جِہناں دا آپاں

آنںدّ ماݨدے ساں۔

ارداس کر٬ مُسکرا٬

میرے بارے سۄچ٬

میرے لئی بینتی کر۔

میرا ناں٬ سدا لئی گھر دا اِک

شبد بݨا دے۔

اِہ تاں سدا ہی سی٬

اِسنُۄں بِناں کِسے پْربھاو دے بۄلݨ دے٬

بِناں کِسے چھݨّ-ماتر

پْرچھاویں دے۔

جِیون دا ارتھ ہَے اُہی

جۄ اِہ سدا تۄں سی:

اݨ-ٹُٹّی٬ ابھںگّ نِرںتّرتا۔

مَیں دِماگ (وِچار) تۄں باہر

کِئۄں ہۄواں؟

کِئۄں جۄ٬

مَیں ہُݨ اکھّاں تۄں پرے ہاں

اِس لئی؟

مَیں تیری اُڈِیک کر رِہا ہاں٬

اِکّ مدھاںتر لئی٬

کِتے بہُت ہی نیڑے٬

کۄݨے تے ہی

بس!

سبھ کُجھ ٹھِیک ٹھاک ہی تاں ہَے۔

**

—ہاں جی سبھ کُجھ ٹھِیک ٹھاک ہی تاں ہَے کُجھ وی نہِیں بدلِیا۔