چاچے-تائے دے پُتّر ہۄݨ کر کے لال تے دِیال دا آپۄ وِچ بڑا پِیار سی۔ اُنہاں دی واہی وی اِکٹھّی سی۔ پِںڈّ وِچ اِکٹھّ دا بڑا رُہب پَیںدا اے٬ دۄ سکے بھراواں نالۄں جے دۄ چاچے-تائے دے پُتّر رل کے ٹُردے ہن تاں اُنہاں نُۄں ہۄر وڈّی تاکت سمجھِیا جاںدا اے٬ کِئُںکِہ اِہۄ جِہا میل گھٹّ ویکھݨ وِچ آئُںدا اے۔ بھراواں نیں تے بھلا رل کے ٹُرنا ای ہۄئِیا۔ اِس لئی اِنہاں دۄہاں-لال تے دِیال دا وی پِںڈّ وِچ لۄک ناں لَیںدے سن۔ کامِیاں نُۄں کمّ کہِݨا اُنہاں لئی سَۄکھا سی٬ کِئُںکِہ اُہ چھیتی آکھے لگّ جاںدے سن۔ پِںڈّ دِییاں گلِییاں وِچ ٹُرنا اُنہاں نُۄں سواد دیںدا سی٬ کِئُںکِہ اُتھے اُنہاں دا آدر سی۔
اِس مُفت دے آدر تۄں بِنا٬ اِکٹھِّیاں اُنہاں دا واہی جۄتی دا کمّ وی سَۄکھا چلدا سی۔ رل کے اُہ دۄ ہلاں دی واہی کردے سن۔ اِک کاما رکھّ لَیݨ نال اُنہاں وِچۄں اِک بںدّا ہر رۄذ سَۄکھا رہِ سکدا سی٬ تے کمّ وی چںگّا ٹُرِیا جاںدا سی۔ اِک ہل دی واہی اِک تے بیسواد ہُںدّی ہَے٬ دُۄجا سُۄتر نہِیں بَیٹھدی۔ جے اِکلّے ہۄوۄ تاں اُہ بںدّا ڈںگّراں نال ڈںگّر ہۄ جاںدا اے٬ تے جے کاما رکھّے تاں پُۄرا نہِیں پٹدا۔
اِہ اِکٹھّی واہی تِیسرے بںدّے نُۄں جِہڑا وِہل دے رہی سی٬ اُہ سارا دِیال ہی ماݨدا۔ اُہ گۄرے رںگّ دا٬ سُہݨی شکل والا بھارا جِہا گبھّرُۄ سی۔ پہِلے پہِر تے اُہ پَیلِییاں وِچ کُجھ کمّ کردا٬ پر پِچھلے پہِر رۄذ اُہ چِٹّے کپّڑے پا کے پِںڈّ وِچ بھَۄںدا رہِںدّا جاں کھُںڈھّاں ’تے بَیٹھا رہِںدّا۔ تے لۄکِیں اُس نال اکھّ مِلا کے٬ اُس نال گلّاں کر کے خُش ہُںدّے۔ پر پِںڈّ والِیاں دی تے دِیال دی اِہ ساری خُشی لال دے سِر ’تے سی جِس نُۄں پِچھۄں کمّ کرنا پَیںدا۔
“کلّہ تُۄں پِںڈّۄں ای نہِیں نِکلِیا پِچھلے پہِر٬ واڑ دیݨی سی کݨک نُۄں۔ دۄ بںدِّیاں وِچ واڑ تَینُۄں پتا اے بڑی اَۄکھی آئُںدی اے۔” لال کدی اُلہاما دِںدّا۔
“اَیویں ای آلس کر چھڈِّیا۔ پِںڈّ تھاݨیدار آئِیا ہۄئِیا سی٬ مَیں آکھِیا کۄئی گلّبات سُݨاںگے۔” دِیال نِیوِیں کھِچّ چھڈّدا تے لال چُپّ ہۄ جاںدا۔
لال دی وہُٹی وی دِیال نُۄں آپݨے گھر وِچ پھِردِیاں ویکھدی۔ جدۄں لال باہر پَیلِییاں وِچ کمّ لگّا ہۄئِیا ہُںدّا٬ اُنہاں دے گھر دی ساںجھی کںدھّ تۄں پار اُہدی پگّ اِدھر-اُدھر بھَۄںدی دِسدی۔ کدی اُہ آپݨے مُںڈّے نُۄں چُکّ کے گھرۄں کۄئی لکّڑ پھڑ ترکھاݨاں ولّ لَے جاںدا اتے اُتھے بَیٹھ کے اُس نُۄں گڈّی بݨوا دِںدّا٬ تے کدی آپݨی وہُٹی دا ساگ چِیرن والا داتر چُکّ کے لُہاراں پاسۄں لُیاݨ ٹُر پَیںدا٬ اتے کدے ستّۄ جُلاہی نُۄں چرکھا چُکوا کے اُس دی تاݨ کڈھوا لِیائُںدا۔ لال دی وہُٹی دے سارے کمّ اُسے ترہاں ہی پئے رہِںدّے۔
دِیال دی گھر وِچ بھَۄںدی پگّ تے آئُںدی واج اُس دِییاں کئی سدھّراں ٹُمبّدی۔ جے کدی لال وی اِسے ویلے گھر آ سکے تاں اُہ اُس نُۄں دُدھّ پا کے دیوے۔ پِںڈّ وِچ جاݨ لئی اُس نُۄں چِٹّے-چِٹّے کپّڑے پُیائے٬ تے اُس دے کپّڑے پاںدِیاں نُۄں جھٹ-پٹ اُس دی پگّ نُۄں مائِیا لا دیوے۔ ہُݨ تے ناں کپّڑے دھۄݨ تے ناں پاݨ دا کۄئی سواد سی۔ اٹھِّیں دسِیں دِنِیں رات نُۄں سَۄݨ لگِّیاں اُہ دھۄتے ہۄئے کپّڑے سرہاݨے رکھوا لَیںدا٬ تے سویرے اُٹھ کے رات دے لاہے ہۄئے مَیلے کپّڑے سرہاݨے رکھّ کے اُہ چِٹّے کپّڑے پا لَیںدا٬ پر چھیتی ہی اِہ وی مَیلے ہۄ جاںدے٬ تے پھِر کئی دِن اُہ مَیلے ہی پائی پھِردا۔ جے لال وی دِیال واںگ شام گھر بِتا سکے!
تے پھِر رات نُۄں جدۄں لال گھر آئُںدا تاں اُہ آکھدی٬ “تُۄں اُہدا کاما رکھِّیا ہۄئِیاں ایں؟ آپ تے سردار پِںڈّ پھِردا رہِںدّا اے٬ تے تُۄں اُتھے مِٹّی نال گھُلدا رہِنا ایں۔”
“پِںڈّ پھِرن وِچ کی پِیا اے؟ پاݨی دی واری دی گلّ کرنی سی٬ ایس کر کے آئِیا سی اُہ۔” لال گلّ ولاںدا تے پھِر مرہم لاںدا۔
“کدی ہل-پھل ٹھِیک کراݨا ہُںدّا اے٬ کۄئی رسّا-پَیڑا وٹݨا ہُںدّا اے جاں کۄئی بںدّا دِہاڑی لئی آکھݨا ہُںدّا اے٬ پِںڈّ وِچ سَۄ کمّ ہُںدّے نیں۔”
“پِںڈّ کمّ ہُںدّے نیں تاں تُۄں وی آ جائِیا کر کدی٬ ذرُۄر اُسے ہی کرنے ہُںدّے نیں پِںڈّ والے کمّ۔”
“ہلّا مَیں آ جائِیا کراںگا٬ اِہدے ’چ کِہڑی گلّ اے۔ اُہ آںہدا اے٬ مَیں لگا جاناں٬ مَیں آہناں٬ ہلّا تُۄں لگا جا۔”
لال آئُݨ لئی کہِ تے دیںدا٬ پر اُہ آئِیا کدی ناں۔ ایس وِڑھی وِچ اسل وِچ اُہ بھِیال دے ہیٹھ وگ رِہا سی۔ اُہ تارے چڑھے اُٹھدا٬ تے کامے نال ہل جۄڑ کے لَے جاںدا۔ مگرۄں دِیال دھمّی ویلے اُٹھ کے مجھِّیں نُۄں باہر کڈھّدا٬ پٹھّے پاںدا تے پھِر چۄںدا۔ ڈںگّراں جۄگے پٹھّے وڈھّ کے اُہ اُنہاں نُۄں چھیڑ کے لَے جاںدا٬ تے تھۄڑھا جِہا پھِرا-ٹُرا کے مۄڑ لِیائُںدا۔ پِچھلے پہِر اُہ پِںڈّ کدی کِسے ڈھاݨی نال شراب پی چھڈّدا٬ کدی تاش کھیڈدا رہِںدّا٬ تے کدی اخباراں دِییاں خبراں سُݨدا-سمجھدا رہِںدّا۔ واہی دا تے سارا بھار دِنۄ-دِن لال ’تے پَیںدا جا رِہا سی۔ لال سدا یار بیلی گںڈھّݨ, تے آپݨا رسُۄکھ بناݨ ’تے رہِںدّا۔ ہر بھِیالی وِچ اِس ترہاں ہی ہُںدّا ہَے۔ اِک دھِر بہُتا کمّ کردی ہَے تے اِک تھۄڑھا؛ جِنّا چِر بہُتا کمّ کرن والی دھِر چُپّ کِیتی رہے٬ بھِیالی چلدی جاںدی ہَے٬ تے جدۄں اُس نُۄں اِہ بہُتا کمّ چُبھݨ لگّ جاوے تاں بھِیالی ٹُٹّ جاںدی ہَے۔
اِک دِن واڈھِییاں تۄں پِچھۄں لُہاراں دے مُںڈّے جٹّاں تۄں کݨک دِییاں بھرِییاں اِکٹھِّییاں کر رہے سن۔ لال اِک ہۄر جٹّ دے ڈیرے ’تے بَیٹھا سی۔
لُہاراں دا اِک مُںڈّا اُس جٹّ تۄں بھری مںگّݨ آ گِیا۔ اُس نال دا دُۄجا مُںڈّا کۄل سڑک تۄں بھری چُکّی لںگھّ رِہا سی۔
“اَۄہ بھری کِتھۄں لِیائے اۄ؟” اُس جٹّ نیں بھری مںگّݨ آئے مُںڈّے تۄں دُۄجی بھری بارے پُچھِّیا۔
“اِہ تے اَۄتھۄں دِیال دے کھلواڑے تۄں لِیائے آں۔”
لال نیں اِہ سُݨِیاں تاں اُس نُۄں آپݨا لہُۄ ٹھںڈھّا ہُںدّا لگّا۔ کھلواڑا تاں ساںجھا سی٬ پر ناں دِیال دا وجّ رِہا سی۔ کمّ وِچ رُک لال دا٬ تے آپݨے بھۄئِں-بھاںڈے تۄں وی ناں مِٹدا جا رِہا سی۔ اُس نیں اڈّرے ہۄݨ دا فَیسلا کر لِیا۔ واڈھِییاں پِچھۄں اُںج وی اِہ واہِییاں بدلݨ دے دِن سن۔
داݨے تے اُہ پہِلاں ہی وںڈّ لَیںدے سن۔ اِس واری اُس نیں تُۄڑی وی وںڈّ لئی۔ مجھّاں آپݨِییاں وکھّرِییاں بنّہ لئیِیاں۔ اِک سجّر سُۄئی مجھّ دا تھۄڑھا جِہا وکھت سی٬ اُس دی کٹّی مر گئی ہۄئی سی٬ تے اُہ دِیال دے ہتھّ پئی ہۄئی سی۔ کِسے ہۄر تۄں نہِیں سی مِلدی۔ لال نیں کُجھ دِن اُس نُۄں چھۄلِیاں دے وںڈّ وِچ لُۄݨ گھۄل کے پِیائِیا٬ آپݨے ہتھّ ’تے آٹا چرائِیا٬ تلی ’تے دھاراں مار کے اُسے نُۄں چٹائیِیاں٬ آپݨے مُۄںہ وِچ دھار لَے کے اُس دِییاں ناساں ’تے پھُرکڑا مارِیا٬ تے اُہ ہَۄلی-ہَۄلی اُس تۄں وی مِلݨ لگّ پئی٬ پر دِیال نالۄں اُس مجھّ دا پِیار ناں ٹُٹّا۔ جدۄں کدی کھُلّہدی٬ اُسے کۄل جا کھلۄںدی٬ جاں اُس دِییاں مجھّاں وِچ رل جاںدی۔
مجھّ دا تے دِیال نال پِیار بݨِیا رِہا٬ پر لال تے دِیال اِک دُۄجے تۄں دُۄر-دُۄر ہُںدّے گئے۔ پَیلِییاں نیڑے ہۄݨ کر کے اُنہاں دے ڈںگّر کھُلّہ کے اِک دُۄجے دی پَیلی وِچ پَے جاںدے٬ تے اِس وِچۄں کئی اُلہامے نِکلدے۔ ہر اِہۄ جِہے مَۄکے ’تے دۄویں اِک دُۄجے تۄں ودھ کے گلّاں کردے٬ تے کۄئی دھِر نِیوِیں ناں کھِچّدی۔ جدۄں دِیال دی نِکّی جِہی کٹّی لکّڑاں دی وِرل وِچۄں نِکل کے ساری رات لال دے بِیجے ہۄئے گۄںگلُۄیاں وِچ پھِردی رہی٬ تاں دِیال نیں اگِّئۄں اُلٹا کِہا٬ “مَیں کۄئی کٹّی دے نال تاں نہِیں ناں بجھّ جاݨا۔ اِہ نِکّے نِکّے جِیء سجِّئۄں-کھبِّئۄں کِدھرۄں نِکل ای جاںدے نیں۔”
تے پھِر اگلے دِن جدۄں لال دی گھۄڑی سںگّل لگّے نال دِیال دی پھلی ہۄئی کپاہ وِچ بُۄٹے بھنّہدی تے پھل کیردی رہی٬ تاں لال نیں کہِ چھڈِّیا٬ “گھۄڑی تے کپاہ نُۄں مُۄںہ نہِیں لاںدی۔ بُۄٹے تے اُدۄں بھجّدے نیں جدۄں سںگّلی ہۄئی گھۄڑی نُۄں تُۄں مگرۄں تْراہنا ایں چا۔ آرام نال کڈھّیں تاں آپے بُۄٹے ناں بھجّݨ۔” دِیال نُۄں اِس گلّ دا بڑا گُسّا سی۔ گۄںگلُۄ تے آخر پٹھّے ہی سن٬ پر کپاہ تے پَیسے والی پھسل سی۔ اِک بچاء سی۔ ناں لال تے ناں دِیال نیں کدی اِک دُۄجے دے ہتھِّیں پَیݨ لئی سۄچِیا سی۔
اِس تۄں کُجھ دِن پِچھۄں مِیںہ پِیا۔ دِیال کۄل تے باہر اِک کۄٹھا ہَے ہی سی٬ پر لال نیں اجے کُجھ نہِیں سی چھتِّیا۔ پھِر وی اُہ دِیال دے کۄٹھے وِچ آ کے سِر نہِیں لُکاݨا چاہُںدّا سی۔ اُس دے تُۄت ہیٹھاں تھۄڑھا جِہا بچا ہۄ سکدا سی۔ چادر دی بُکّل مار کے اُہ آپݨے تُۄت تھلّے بَیٹھا رِہا٬ تے اُتے مِیںہ پَیںدا رِہا۔ اِہ گلّ پِںڈّ وی اپّڑ گئی۔ اُس دے تُۄت وِچ بگلِیاں دے آلہݨے سن۔ لۄکِیں کہِںدّے پھِرن٬ “اُتے بگلے نہائُںدے رہے اتے ہیٹھاں لال نہائُںدا رِہا۔”
اِس مِیںہ تۄں پِچھۄں اِہ گلّ آم سی کِہ اِک ناں اِک دِن لال تے دِیال دی لڑائی ہۄویگی۔ کۄئی کہِںدّا سی دِیال تکڑا ہَے٬ اُہ ماریگا۔ کۄئی کہِںدّا سی لال وِچ گُسّا بہُتا اے٬ اِس لئی اُہ ماریگا۔
اِہ گلّاں لال دی وہُٹی تِیکر وی اپّڑدِییاں٬ تے کدی-کدی اُہ گھابر کے پُچھّدی٬
“سُݨِئَں٬ دِیال تیرے گل پَیݨ نُۄں فِردا اے؟”
“میرے گل پَے کے مرنَے اۄس۔ اُہ تے کُسک نہِیں سکدا میرے ساہمݨے۔”
لال اگِّئۄں چَۄڑا ہۄ کے آکھدا۔
آپݨے آپ نُۄں اُچا وِکھاݨ لئی اِک دِن لال نیں ہدّ ہی کر دِتّی۔ نوِیں کݨک بِیجݨ تۄں پہِلاں دِیال آپݨی اِک پَیلی وِچ رُۄڑی پائُݨی چاہُںدّا سی۔ گڈّے دا راہ لال دی پَیلی وِچۄں دی ہی سی٬ پر اِہ پَیلی کِئُںکِہ اکھّڑ پئی ہۄئی سی٬ اِس لئی اِس وِچۄں گڈّا لںگھّاݨ دا کۄئی ہرج نہِیں سی٬ پر جدۄں دِیال گڈّا بھر کے لِیائِیا تاں لال ڈاںگ پھڑ کے آپݨی وٹّ ’تے کھلۄ گِیا٬ تے اُس نیں دِیال دا گڈّا پِچھاںہ مۄڑ دِتّا۔
رات نُۄں جدۄں لال نیں اِہ گلّ آپݨی وہُٹی نُۄں دسّی٬ تاں اُس نُۄں وِشواس جِہا ہۄ گِیا کِہ دِیال اُس دے پتی تۄں کُجھ تْرہِںدّا سی۔ دِیال نُۄں وی آپݨی ہالت کُجھ چُبھّݨ لگّ پئی سی۔ بِنا کُجھ پجّ بناݨ دے اُہ اُس نال کھہِݨ-کھہِݨ کردا سی۔
اِک دِن کھائۄ پِیئے نال لال آپݨی گھۄڑی ’تے چڑھ کے پِںڈّ آ رِہا سی۔ راہ وِچ اِک کھال ’تے دِیال تے اِک ہۄر بںدّا شراب پی رہے سن۔ اُنہاں لال نُۄں ویکھ لِیا٬ تے لال نیں اُنہاں نُۄں۔ کھال تۄں لںگھّݨ لئی گھۄڑی نیں ہَۄلی ہۄݨا ہی سی۔ لال دے ہتھّ وِچ کیول سکھّݨا گڑوا سی۔ “کِہڑا اے؟” دِیال نیں ذرا لمکا کے کِہا۔
“مَیں آں٬ لال”, لال نیں تکڑے ہۄ کے کِہا٬ تے پھِر “ترُۄہئۄ-ترُۄہئۄ” کر کے گھۄڑی نُۄں پاݨی پِیاݨ لگّ پِیا جِس ترہاں کہِ رِہا ہۄوے٬ “آ جائۄ مَیں تے کھلہا واں”, پر آئِیا کۄئی ناں٬ تے لال نیں پاݨی پِیا کے گھۄڑی ٹۄر لئی۔
گھر آ کے لال نیں وہُٹی نُۄں دسِّیا٬ “مَیں سۄچِیا جِہڑا آئِیا٬ گڑوا ماراںگا سِر وِچ۔ گھۄڑی ’تے چڑھِیا بںدّا اُںج وی چہُں بںدِّیاں ’تے بھارُۄ ہُںدّا اے۔ جِس نُۄں مرذی ہۄوے٬ ہیٹھ لَے کے مار دئے۔
“شاباش!” لال دی وہُٹی دِییاں چمکدِییاں اکھّاں نیں کِہا٬ “میرا پتی اِس تۄں گھٹّ کی کر سکدا سی۔”
لال ڈاڈھا خُش سی۔ اجّ اُہدی گلّ وِچ ودھیرے ٹھرںہّما سی٬ اُس دا پَیر بڑا پھبّ کے بھۄئِں ’تے ٹِکدا سی٬ تے اُس دے بچّے اُس نُۄں ڈاڈھے پِیارے لگدے سن۔
پھِر اِک رات کُجھ کِݨمِݨ جِہی رہی۔ کِݨمِݨ دے آلم تۄں لال نیں دھمّی ویلے اُٹھ کے مجھّ نُۄں پٹھّے ناں پائے۔ پٹھِّیاں دی ہِرس وِچ مجھّ سںگّل کھِچّ کے مِیںہ نال ڈھِلّا ہۄئِیا کِلّا پُٹا گئی۔ چںگّے دِن چڑھے اُٹھ کے لال باہرۄں سڑک تۄں مجھّ لبھّ کے٬ تے اگّے وںڈّ پا کے چۄݨ بہِ گِیا۔
مجھّ دا پسما اجّ بہُت ڈھِلّا سی۔ کِسے پہِلاں چۄ لئی ہۄئی جاپدی سی۔ اَیویں وںڈّ دے لالچ نُۄں ہی دُۄجی وار مِل رہی سی۔
پر کۄئی کَۄݨ اِہنُۄں چۄ سکدا سی؟ دِیال تۄں بِناں تے اِہ کِسے تۄں مِلدی ہی نہِیں سی۔ بسّ دِیال نیں ہی چۄئی سی۔ چار-چار دھاراں مارن پِچھۄں سارے تھݨ کھالی ہۄ گئے۔
گڑوے وِچ تِنّ-چار چھنِّیاں دی تھاں مساں اِک چھنّا دُدھّ سی۔ ہُݨ کی بݨیگا؟ دِیال نیں تے بہُت ہی مُۄرکھتا کِیتی سی۔ آپݨی وہُٹی نُۄں لال ہُݨ کی کہے؟ اُہ جاݨدی سی کِہ دِیال تۄں بِناں اِہ مجھّ کِسے تۄں مِلدی ہی نہِیں سی٬ تے دِیال تۄں آپݨی مجھّ چوا کے اُہ آپݨی وہُٹی دے ساہمݨے چُپّ کر کے کِس ترہاں بَیٹھ سکدا سی؟ ہۄ سکدا سی کِہ لال اُس نال اُچی نِیوِیں گلّ کرے٬ تے دِیال اگّے واںگ نِیوِیں کھِچّ جاوے٬ تے اِس ترہاں لال دی اِذت بچ جاوے۔ شائِد اُہ ڈاںگ سۄٹے نال اُس دا بُۄہا وی ٹھکۄر سکے٬ پر گھر تے اُس دے دۄ جوان سالے آئے ہۄئے سن۔ اُہ تے اُس نُۄں بُۄہے دے نیڑے وی نہِیں آئُݨ دیݨ لگّے۔ لال بَیٹھا مجھّ نُۄں ہۄر پسماںدا رِہا٬ پر کۄئی بہُتِییاں دھاراں تھݨاں وِچ ناں آئیِیاں۔ اخِیرلے ڈۄکے وی ہُݨ مُکّ چُکّے سن۔
اچنچیت لال نُۄں پھُرنا پھُرِیا۔ ڈُلّہے ہۄئے دُدھّ بارے اِہ اںدّاذا لائُݨا اَۄکھا ہُںدّا ہَے کِہ اِہ کِنّا کُ سی۔ تھۄڑھا دُدھّ وی ڈُلّہِیا ہۄئِیا بہُت ذِیادا لگّدا اے۔ جے اُہ گڑوے والا دُدھّ ڈۄلہ دیوے٬ تاں اُہ آپݨی وہُٹی نُۄں کہِ سکدا سی کِہ مجھّ نیں لتّ مار کے ڈۄلہ دِتّا ہَے۔ ہتھّ وِچ پھڑِیا گڑوا اُس نیں مُۄدھا کر دِتّا۔ مِیںہ نال سارے تھاں چِکّڑ ہۄئِیا ہۄئِیا سی٬ تے کِدھرے-کِدھرے پاݨی دِییاں نِکِّییاں چھپّڑِییاں وی بݨِییاں ہۄئیِیاں سن۔ اِس گِلّ ’تے پاݨی کر کے ڈُلّہِیا دُدھّ بہُت سارا لگدا سی۔ لال آپݨے کمّ ’تے سںتُّشٹ سی۔
“دُدھّ ’تے ڈُلہا دِتّا اے اجّ پِیڑ جۄگی نیں”, اُس آ کے وہُٹی نُۄں کِہا۔
“ہائے ہائے! کِس ترہاں!”
“بسّ لتّ چُکّ کے ماری سُۄ گڑوے ’تے٬ گڑوا مُۄدھا ہۄ گِیا۔”
“دۄ سۄٹے نہِیں مارِیدے اِہۄ جِہی مجھّ نُۄں!” وہُٹی نُۄں اٹھّ پہِر دُدھّۄں سکھّݨے رہِݨ تۄں کھِجھ آ رہی سی۔
“نہِیں٬ مارنا کی اے۔ کِتے مکھّی ڈںگّ چا مارے تاں ڈںگّر کاہلا پَے جاںدا اے٬ ہَے تے وِچاری اسِیل۔”
چُلّہے اگِّئۄں اُٹھ کے اُہ مجھّ کۄل گئی۔ اسادھارن ہالت وِچ چِیذ ویکھݨ نُۄں ہر اِک دا جِیء کردا اے۔ جِویں ڈِگّے ہۄئے جہاذ٬ جاں اُلٹے ہۄئے ٹرکّ٬ جاں ڈُلّہے ہۄئے دُدھّ نُۄں۔
“ہاءئے! کِنّا دُدھّ سی۔ چھپّڑ لگّا ہۄئِیا اے دُدھّ دا۔” اُس کہِ کے لال نُۄں ٹھںڈھّ پا دِتّی۔