جرمن دا پْرسِدھّ سِکھِّیا شاستری پھرۄبیل آپݨے اِکّ لیکھ وِچّ لِکھدا ہَے کِہ جدۄں تک شبد نِراکار ہُںدّے ہن٬ اُدۄں تک اُنہاں دی کۄئی کِیمت نہِیں پَیںدی پر جدۄں اِہ منُکھّی ذبان ’چۄں نِکلکے ساکار ہۄ جاںدے ہن تاں اُنہاں دی کِیمت پَیݨا جاں ادا کرنا منُکھّ ولّۄں شبداں دی چۄݨ کرن اُتّے نِربھر کردا ہَے۔ شبد دی چۄݨ, پیشکاری دا لہِجا اتے پاکِیذگی منُکھّ دی سُۄجھبُۄجھ٬ سںگّت٬ سہِجتا٬ سُبھاء٬ سِیاݨپ٬ ذِںدّگی پْرتی پْرتِیبدھّتا اتے ذِںدّگی جِئۄُݨ دے ترِیکے نُۄں درسائُںدے ہن۔ نِرتھک شبد وی سارتھک شبداں نال جُڑکے آپݨی کِیمت پُیا لَیںدے ہن۔ آپݨے منۄبھاواں نُۄں ذِںدّگی دے وکھّ-وکھّ مَۄکِیاں اُتّے بۄلکے اتے لِکھکے پیش کرن لئی شبداں دی چۄݨ کرنا اِکّ انمۄل کلا ہَے۔ اِہ کلا ہر وِئکتی کۄل نہِیں ہُںدّی۔ جِس وِئکتی وِچّ سمیں اتے وِئکتی انُسار شبداں دی چۄݨ کرن دی کلا ہُںدّی ہَے٬ اُہ لۄک مناں وِچّ وس جاںدا ہَے۔ پرِوارک تے سماجِک رِشتِیاں دے نِبھݨ دی بُنِیاد شبداں دی چۄݨ ہی ہُںدّی ہَے۔ ڈاکٹر اے.پی.جے ابدُلّ کلام نیں راشٹرپتی دے اہُدے اُتّے ہُںدِّیاں دیش بھر دے ادھِیاپکاں نُۄں مِلدے ہۄئے کِہا سی کِہ بچّے اُنہاں ادھِیاپکاں نُۄں سدا ہی یاد رکھّدے ہن٬ جِنہاں دی آپݨے وِشے وِچّ مُہارت ہۄݨ دے نال-نال بچِّیاں نال چںگّا وِوہار کرن لئی شبد چۄݨ دی کلا وی ہُںدّی ہَے٬ کِئُںکِہ بچِّیاں دے من بہُت کۄمل ہُںدّے ہن٬ اُہ سدا ہی آپݨے ادھِیاپکاں تۄں چںگّے وِوہار دی اُمِید رکھّدے ہن۔
شبد اُہی ہُںدّے ہن پر اُنہاں نُۄں بۄلݨ اتے پیش کرن دا سلِیکا سبھ دا وکھّرا-وکھّرا ہُںدّا ہَے۔ شبداں وِچّ ہی پِیار٬ لگائۄ٬ آپݨاپن٬ ہمدردی٬ ادھِینگی اتے نِمرتا ہُںدّے ہن۔ اُہی شبد گھمںڈّ٬ ہئُمَیں٬ خُدی اتے ذبان دے کھرہویپن نال لبریذ ہُںدّے ہن۔ پھرک سِرپھ منُکھّ دی سمجھ دا ہُںدّا ہَے۔ شبد ہی راج گدّی اُتّے بِٹھا دِںدّے ہن٬ شبد ہی جیلہاں اتے ادالتاں تک پہُںچّا دِںدّے ہن۔ شاںت٬ نِمر٬ سہِݨشِیل سُبھاء٬ تہمّل رکھّݨ والے٬ دُۄر اںدّیش اتے پھراکھ دِل لۄک شبد چۄݨ کلا دے دھنی ہُںدّے ہن۔ گُسَیلھے٬ کھُدگرذ٬ تںگّدِل٬ ہںکّاری٬ ذبان دے کَۄڑے اتے لۄبھی لۄک شبد چۄݨ دی کلا تۄں وِہُۄݨے ہُںدّے ہن۔ چںگّے دُکاندار٬ کامیاب ادھِکاری٬ سِیاݨے ماپے٬ سُگھّڑ سِیاستدان٬ ہرمن پِیارے ادھِیاپک ہۄݨ لئی شبد چۄݨ دی کلا وِچّ مُہارت ہۄݨا لاذمی ہُںدّا ہَے۔ مںتّرِییاں اتے اُچّ ادھِکارِییاں دے بھاشݨ پہِلاں اِس لئی لِکھکے دِتّے جاںدے ہن تاںکِہ اُنہاں تۄں کُجھ گلت ناں بۄلِیا جاوے۔ جِہڑے سِیاستدان کۄئی شبد گلت بۄل بَیٹھدے ہن٬ اُنہاں نُۄں آپݨے آپ نُۄں ٹھِیک سابت کرن لئی جاں تاں اِہ کہِݨا پَیںدا ہَے کِہ اُنہاں دے بِیان نُۄں تۄڑ مرۄڑ کے پیش کِیتا گِیا ہَے جاں پھِر آپݨے شبد واپس لَیݨے پَیںدے ہن۔ دُنِییا دا نامور چِںتّک مارٹِن لُۄتھر کہِںدّا ہَے کِہ بھَیڑے شبد بۄلݨ لئی جِیبھ نہِیں سگۄں گلت شبداں دی چۄݨ کرن لئی منُکھّ کھُد ہی کسُۄر وار ہُںدّا ہَے۔
گلتی ہۄݨ ’تے مُیاپھی چاہُںدّا ہاں٬ گُستاکھی ہۄ گئی٬ مَیں آپݨی گلتی اُتّے بہُت شرمِںدّا ہاں٬ مُڑ اجِہا نہِیں ہۄویگا اتے اِہ میری بھُلّ سی۔ اِہ سارے واک منُکھّ ولّۄں اُدۄں بۄلے جاںدے ہن جدۄں اُہ کۄئی گلتی کر بَیٹھدا ہَے پر اِنہاں سارے واکاں دے شبد گُسّا شاںت کر دِںدّے ہن٬ ہۄئی گلتی نُۄں نذر اںدّاذ کرن لئی مجبُۄر کر دِںدّے ہن۔ اِہ شبد کِسے وِدوان وِئکتی نیں سۄچ سمجھ کے ہی گھڑے ہۄݨگے۔
اِکّ کرمچاری نُۄں کِسے ذرُۄری کمّ پَے جاݨ کارن چھُٹّی تۄں دۄ گھںٹّے پہِلاں گھر جاݨا پَے گِیا۔ اُہ چھُٹّی تۄں پہِلاں جاݨ لئی آپݨے اپھسر دی اِجاذت لَیݨ گِیا۔ اُسنے آپݨے اپھسر نُۄں کِہا٬ کی مَیں چھُٹّی تۄں دۄ گھںٹّے پہِلاں گھر جا سکدا ہاں؟ اپھسر نیں اُس کرمچاری نُۄں بہُت ہی پِیار نال کِہا٬ “جناب٬ تُسِیں چھُٹّی تۄں پہِلاں گھر تاں چلے جائۄ پر اِہ دسّۄ کِہ تُسِیں مَیتھۄں اِجاذت لَے رہے ہۄ جاں مَینُۄں ہُکم جاری کر رہے ہۄ؟” اُہ کرمچاری گھر تاں چلا گِیا پر اُس نُۄں آپݨے آپ اُتّے پچھتاوا بہُت ہۄ رِہا سی۔
شبداں دی چۄݨ وِچّ مُہارت ہاسل ہۄݨا اِس گلّ اُتّے بہُت نِربھر کردا ہَے کِہ منُکھّ نُۄں آپݨے پرِوار تۄں کِس ترہاں دے سںسّکار مِلے ہن٬ اُسدی سںگّت کِہۄ جِہے لۄکاں نال ہَے٬ اُسنے کِہۄ جِہے ادھِیاپکاں کۄل سِکھِّیا پْراپت کِیتی ہَے۔ اُسدی چںگّا ساہِت پڑھن دی رُۄچی کِس پدھّر دی ہَے؟
اِکّ کُڑی نُۄں دیکھݨ آئے مُںڈّے٬ اُسدی بھَیݨ اتے ماں نیں کُڑی نُۄں ترہاں-ترہاں دے سوال پُچھّݨے شُرُۄ کر دِتّے۔ کُڑی مُںڈّا دۄنۄ کاپھی پڑھے-لِکھے سن۔ مُںڈّے والِیاں نُۄں کُڑی اتے گھر دۄویں پسںدّ آ گئے۔ مُںڈّے والِیاں نیں وِچۄلے ہتھّ کُڑی والِیاں نُۄں سُنیہا بھیجِیا کِہ اُہ رِشتا کرن لئی تِیار ہن٬ اُہ آپݨی سلاہ دسّݨ۔ کُڑی دے پِتا نیں جواب دِتّا کِہ سانُۄں اِہ رِشتا منذُۄر نہِیں ہَے کِئُںکِہ اُنہاں نُۄں دُۄجے دے گھر آکے بۄلݨ دا ہی نہِیں پتا۔ ساڈی ناںہ ہَے۔
منُکھّ دی لِیاکت اتے نذاکت وِچّ شبد چۄݨ دا وی بہُت مہتّو ہُںدّا ہَے۔ بہُت سارے لۄک ساری اُمر لںگھّ جاݨ دے باوجُۄد وی ٹھِیک شبداں دی چۄݨ کرنا نہِیں سِکھّ پائُںدے۔ وڈِّییاں کمپّنِییاں آپݨے کرمچارِییاں دی بھرتی کرن سمیں اِںٹروِئۄُ وِچّ اُنہاں دی بۄل-چال دا سلِیکا وی دیکھدے ہن۔ یُۄ.پی.اَیسّ.سی دی پْرِیکھِیا پاس کرن والے اُمِیدواراں لئی اِںٹروِئۄُ وِچّ اُنہاں دا بۄل چال دا ڈھںگّ وی دیکھِیا جاںدا ہَے۔ مرِیذاں نال پِیار نال پیش آئُݨ والے ڈاکٹر٬ اُنہاں دی ادھّی بِماری آپݨی بۄل چال نال ٹھِیک کر دِںدّے ہن۔ منُکھّ دی ذِںدّگی دی کِنّی وڈّی تْراسدی ہَے کِہ اُہ اِہ گلّ چںگّی ترہاں سمجھدا ہَے کِہ چںگّے شبد ہی دُۄجِیاں دا دِل جِتّ سکدے ہن۔ کَۄڑے اتے بھَیڑے شبد اُسدا اکس وِگاڑ سکدے ہن٬ لڑائی جھگڑے دا کارن بݨ سکدے ہن۔ پر پھِر وی ساڈے سماج وِچّ اُنہاں لۄکاں دی کۄئی گھاٹ نہِیں٬ جِہڑے چںگّے ماڑے شبداں وِچّ پھرک کرنا بھُلّ بَیٹھدے ہن۔
* * * * *